ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

  • ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೈಕೊಂಡ್ರನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡ ಕಥೆ

    ನಗರೀಕರಣದ ಧಾವಂತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕೆರೆಗಳು ಕುಖ್ಯಾತಿಯನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ನಡುವೆ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯುಳ್ಳ ಒಂದಿಷ್ಟು ನಾಗರಿಕರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕಸ ಕೊಳಚೆಯ ತೊಟ್ಟಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಕೆರೆಗಳು ಪುನಃ ’ಕೆರೆ’ಗಳಾಗಿ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇವೆ.

    ಉದ್ಯಾನನಗರಿಯೆಂದು ಹೆಸರಾದ ಬೆಂಗಳೂರು ಕೆರೆಗಳ ನಗರಿಯೂ ಹೌದು. ಬೇಸಾಯ, ನಾಗರಿಕರ ಬಳಕೆ ಹಾಗೆಯೇ ನಗರದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಜಲಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡಿದ್ದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಿರ್ಮಾತೃ ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಅನೇಕ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹರಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಒಡ್ಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೬೦ರ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಒಟ್ಟು ೨೬೨ ಕೆರೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿದ್ದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಮತ್ತು ಈ ಕೆರೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಜೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಆರು ಕೆರೆಸರಪಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇಂದು ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ೮೧ ಕೆರೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೩೪ ಕೆರೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ನಗರೀಕರಣದ ಧಾವಂತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕೆರೆಗಳು ಹೂತು ಬಸ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್, ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ರಸ್ತೆ, ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೊಳಚೆ ನೀರಿನ ನಾಲೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಕೆರೆಗಳನ್ನೇ ಸೇರಿ ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ನಗರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯವಾದ ಬೆಳ್ಳಂದೂರು ಹಾಗೂ ವರ್ತೂರು ಕೆರೆಗಳಿಗೆ ಕುಖ್ಯಾತಿಯನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ನಡುವೆ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯುಳ್ಳ ಒಂದಿಷ್ಟು ನಾಗರಿಕರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕಸ ಕೊಳಚೆಯ ತೊಟ್ಟಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಕೆರೆಗಳು ಪುನಃ ’ಕೆರೆ’ಗಳಾಗಿ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡ
    ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾದರಿ ಎನ್ನಬಹುದಾದದ್ದು ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಕಾರಿಡಾರ್ ಹಾಗೂ ಗಗನಚುಂಬಿ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಜಾಪುರ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೈಕೊಂಡ್ರನಹಳ್ಳಿಯ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡ ಕೆರೆ.

    ಪುರಾತನ ಕೆರೆ ಕೊಳಚೆ ಗುಂಡಿಯಾಗಿತ್ತು
    ಬೆಳ್ಳಂದೂರು, ವರ್ತೂರು, ಅಗರ, ಕಸವನಹಳ್ಳಿ, ಹರಲೂರು ಮತ್ತಿತರ ಕೆರೆಗಳು ಸೇರಿರುವ ವರ್ತೂರು ಕೆರೆಸರಪಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯ ಕೈಕೊಂಡ್ರನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ. ನಾನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವುಳ್ಳ ಈ ಕೆರೆ ಈಗ್ಗೆ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ (೨೦೦೮-೦೯) ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕೆಲಸ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅಕ್ಷರಶಃ ಕೊಳಚೆಗುಂಡಿಯಾಗಿತ್ತು, ಕಸದ ತೊಟ್ಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರದ ಚರಂಡಿಯ ನೀರು ಕೆರೆಗೆ ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. ಒತ್ತುವರಿಯಂತೂ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ನಡೆದಿತ್ತು. ಸುತ್ತಲಿಂದ ಕಸ ತಂದು ಇಲ್ಲೇ ಸುರಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೂಳು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ೪೮ ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಕೆರೆಂiiಲ್ಲಿ ನೀರಿದ್ದ ಜಾಗ ಕೇವಲ ೨ ಎಕರೆ ಮಾತ್ರ, ಅದೂ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಈ ಕೆರೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಡಲು ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಿತಾದರೂ, ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿದ್ದ ಪಟ್ಟಭದ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ವಿರೋಧದಿಂದ ಅದೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

    ಕೆಲಸ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು
    ೨೦೦೯-೧೦ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಯೋಜನೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಕೊಂಡ್ರನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆಯೂ ಸೇರಿತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ೧೭ ಕೆರೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಭಾರವನ್ನು ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆರೆಯೂ ಒಂದು. ಈ ನಡುವೆ ಪರಿಸರವಾದಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವತಃ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿರುವ ರಮೇಶ್ ಶಿವರಾಮ್ ಹಾಗೂ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ ಪಕ್ಕದ ಹರಲೂರಿನವರಾದ ಮುರಲಿಯವರು ಕೆರೆ ಹಾಳಾಗುತ್ತಿರುವುದು, ಒತ್ತುವರಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಏನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದರು.

    ತಾವು ಕೈಕೊಂಡ್ರನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಿಬಿಎಂಪಿ ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ಆಸಕ್ತಿಕರ ಕಥೆ ಎಂದು ರಮೇಶ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. “ಬಿಬಿಎಂಪಿ ಈ ಕೆರೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸಕರಾದ ಅರವಿಂದ ಲಿಂಬಾವಳಿಯವರನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದೆವು. ಆಗಲೇ ಯೋಜನೆಯ ನೀಲನಕ್ಷೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಸ್ತೃತ ಯೋಜನಾವರದಿಯನ್ನು ತರಿಸಿಕೊಂಡ ಶಾಸಕರು ಒಂದು ಸಭೆಯನ್ನು ಕರೆದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಎಂಪಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಘಟಿಸಲಾದ ಅಬೈಡ್ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದರು. ನಾವು ಒಂದಷ್ಟು ಆಸಕ್ತ ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಭೆಗೆ ಹೋದೆವು. ಒಟ್ಟೂ ೯ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಯೋಜನೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಅ?ಂದು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಮಗೆ ಅನಿಸಿತು. ಯೋಜನಾವರದಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕುಳಿತೆವು. ೯ ಕೋಟಿಯಿಂದ ೧.೮ ಕೋಟಿಗೆ ಯೋಜನಾವೆಚ್ಚವನ್ನು ಇಳಿಸಿದೆವು. ನಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಶಾಸಕರು ಇವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡೇ ಕೆರೆ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದರು. ಬಿಬಿಎಂಪಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಸಮರ್ಥ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳ ತಂಡ ತಯಾರಾಗಿತ್ತು.” ಹೀಗೆ ಕೈಕೊಂಡ್ರನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ (ಬಿಬಿಎಂಪಿ) ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಹಯೋಗದ ಜಂಟಿ ಕ್ರಿಯಾಯೋಜನೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಕೆರೆ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಉಳ್ಳ ನಾಗರಿಕರು, ಸ್ಥಳೀಯರು, ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು, ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್, ಪಕ್ಷಿತಜ್ಞರು ಹೀಗೆ ಬೇರೆಬೇರೆಯವರು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋದರು, ತಂಡ ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು.

    ಕೆರೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕೇವಲ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಲ್ಲ

    ಕೆರೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕೇವಲ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಗತ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ರಮೇಶ್ ಶಿವರಾಮ್. ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ತಜ್ಞತೆ ಬೇಕು. ಕೆರೆಯ ಆಳ, ಕಟ್ಟೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಕ್ಯಾಚ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶ, ಬದಲಾಗಿರುವ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದ ನೀರಿನ ಒಳಹರಿವು, ಕಾಡು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹತ್ತ್ವ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಸಮರ್ಥ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ತಜ್ಞತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇಂತಹ ಒಂದು ತಂಡ ಬಿಬಿಎಂಪಿಯಲ್ಲಿ ಅದೃಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕೆರೆ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಬಿಬಿಎಂಪಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲೇ ವಾಸವಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದ ಜನರ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಕೂಡ ತುಂಬಾ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಂತೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯ ಸೋಷಿಯಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್. ಕೈಕೊಂಡ್ರನಹಳ್ಳಿಯ ಕೆರೆಯ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಅನೇಕ ಆಸಕ್ತರು, ಸ್ಥಳೀಯರು, ಪಕ್ಷಿಪ್ರೇಮಿಗಳು, ಎಕಾಲಾಜಿಸ್ಟ್‌ಗಳು ಹೀಗೆ ಅನೇಕರು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋದರು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಅವರದೇ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬರು ಇಲ್ಲಿ ಬೋಟಿಂಗ್ ಇರಬೇಕು ಎಂದರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಟ್ರಾಕ್ ಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮದೂಗಿಸಲು ಒಂದಿಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನ ಅಗತ್ಯ. ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವುದು, ಅವರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುವುದೂ ಅಗತ್ಯ. ಮೊದಲು ನೀವು ಈ ನೀರಿನಿಂದ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಿರಿ, ದೇವರ ತೆಪ್ಪ ಉತ್ಸವ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಿರಿ, ನಿಮ್ಮ ತಾತಂದಿರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದೇ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಿರಿ ಮುಂತಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಿಯರಿಗೆ ಕೆರೆಯೊಂದಿಗಿದ್ದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ ಅವರನ್ನೂ ಜೋಡಿಸಬೇಕು.

    ಸವಾಲುಗಳು ಹಲವು
    ಹೀಗೆ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಕೆರೆಯ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕೆಲಸವೇನೂ ಸುಲಭದ್ದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸುತ್ತಲಿಂದ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತಿರುವ ನಾಲೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆ ಒಂದಾದರೆ, ಒತ್ತುವರಿಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಕೆರೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತು ಮಾಡಿ ಬೇಲಿಹಾಕುವುದು ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಪಟ್ಟಭದ್ರರಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. “ನನಗೆ ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಬಂದವು, ಇಲ್ಲಿ ಬರಲು ನೀವು ಯಾರು? ಎಂದು ಕೇಳಿದರು, ಒಂದಿಷ್ಟು ಏಟುಗಳೂ ಬಿದ್ದವು” ಎಂದು ರಮೇಶ್ ಆ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಒತ್ತುವರಿ ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸ. ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೆರೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆದು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಬೇಲಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಸುತ್ತಲೂ ನಡೆಯತ್ತಿರುವ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಬಂದ ಸಾವಿರಾರು ಕಾರ್ಮಿಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕೆರೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಟೆಂಟ್ ಹಾಕಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಕೊಳಚೆ ನೇರವಾಗಿ ಕೆರೆಗೇ ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದೂ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಕೆಲಸ ಸುತ್ತಲಿಂದ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಕೊಳಚೆ ನಾಲೆಗಳ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು. ಕೆರೆ ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳಲು ಕೊಳಚೆ ನೀರಿನ ಒಳಹರಿವೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ನಾಲೆಗಳನ್ನು ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಅಪಾರಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದ ಕಳೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು, ಕಸದ ರಾಶಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು, ಹೂಳೆತ್ತುವುದು ಮೊದಲಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬ್ರೀಡಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಕರೆಯಷ್ಟು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಗಿಡಗಳನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಿದಿರನ್ನು ನೆಡಲಾಯಿತು. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಮೊದಲಹಂತದ ಕಾರ್ಯ ೨೦೧೧ರವೇಳೆಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ಆದರೂ ಇದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ, ಈ ಕೆರೆಗೆ ಮಳೆಯ ನೀರೇ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾದ್ದರಿಂದ ಮಳೆ ಬರದೇ ಕೆರೆ ತುಂಬುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ನೀರು ಒಳಹರಿದು ಕೆರೆ ತುಂಬಿತು.

    ಈಗ ಹೀಗಿದೆ
    ಒಟ್ಟು ೪೮ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶ, ಅದರಲ್ಲಿ ೪೦ ಎಕರೆ ನೀರು ತುಂಬಿರುವ ಕೆರೆ ಇಂದು ನಗರದ ಒಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ೨.೫ ಮೀಟರ್ ಆಳವಿರುವ ಈ ಕೆರೆ ಇಂದು ೨.೮೫ ಲಕ್ಷ ಘನಮೀಟರ್ ನೀರು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಬದುವಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರುಸಾವಿರ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳಿವೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಬಿದಿರು ಹುಲುಸಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ. ಕೆರೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ೨.೫ ಕಿ.ಮಿ. ವಾಕಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆರೆಯ ಏರಿಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಶಾಲಾಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಟದ ಅಂಗಳವಿದೆ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕಲ್ಯಾಣಿಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಗಣೇಶೋತ್ಸವ, ದುರ್ಗಾಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಿವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗಾಗಿ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಿವಿಸರ್ಜನೆಯಿಂದಾಗಬಲ್ಲ ಪ್ರದೂಷಣೆ, ಹೂಳು ತುಂಬುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಯಲು ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಆಗಾಗ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕೆರೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮಾಪ್ಸಾಸ್ (ಮಹದೇವಪುರ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ) ಎನ್ನುವ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಘಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕೆರೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

     

    ಏನು ಲಾಭ?
    ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಮಾಡಿ ಈ ಕೆರೆಯಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಳುವುದು ಸಹಜ. ಕೈಕೊಂಡ್ರನಹಳ್ಳಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವಿಪರೀತ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ನೂರಾರು ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಜಲಮಂಡಳಿಯ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಇರದ ಕಾರಣ ಬೋರವೆಲ್‌ಗಳೇ ನೀರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ಜಲಕ್ಷಾಮ ಬಂದಿಲ್ಲ, ಅಂತರ್ಜಲಮಟ್ಟ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ.

    ಕೆರೆ ಹಬ್ಬ ಕೈಕೊಂಡ್ರನಹಳ್ಳಿಯ ಕೆರೆಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜನವರಿ ವೇಳೆಗೆ ಕೆರೆ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಸೇರಿ ಕೆರೆಪೂಜೆ, ಆರತಿ ಮೊದಲಾದ ಉತ್ಸವ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಥೆ ಹೇಳುವುದು, ಕೆರೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಜಾಗೃತಿ ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೂ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಕೆರೆಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗಣತಿ, ವಿವಿಧ ಜೀವಪ್ರಬೇಧಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮುಂತಾದವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಲಸೆ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆದು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು ಇತ್ಯಾದಿಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ನೀತಿ ಆಯೋಗ ಮಾದರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ ಕೆರೆಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ ನೀತಿ ಆಯೋಗ ((National Institution for Transforming India) ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆರೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪದ್ಧತಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ ಎರಡು ಕೆರೆಗಳ ಪೈಕಿ ಕೈಕೊಂಡ್ರನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆಯೂ ಒಂದು. (ಇನ್ನೊಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಜೈಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನಸಾಗರ ಕೆರೆ). ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ವೆಬ್‌ಸೈಟಿನಲ್ಲಿ ಕೈಕೊಂಡ್ರನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆಯ ಪುನಶ್ಚೇತನದ ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸಮುದಾಯದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕೆರೆಯನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿದ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸಲಾಗಿದೆ.

    ಈ ಕೆರೆಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ೬೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿವೆ. ಪ್ರತಿವ? ಬ್ರೀಡಿಂಗ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಹಕ್ಕಿಗಳು ವಲಸೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಮರಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗೂಡನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಉರಗಗಳು, ವಿವಿಧ ಜಾತಿ ಕೀಟಗಳು, ಚಿಟ್ಟೆಗಳು, ಮುಂಗುಸಿ ಮೊದಲಾದವು ಇಲ್ಲಿ ಮನೆ ಮಾಡಿವೆ. ಪಕ್ಷಿವೀಕ್ಷಕರು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕರು, ಉರಗ-ಕೀಟ ತಜ್ಞರಿಗೂ ಇದು ಒಳ್ಳೆಯ ತಾಣ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡ ಕೆರೆಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಮರುಕಳಿಸಿದೆ (Restoration of biodiversity). ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯೆ ಇದೊಂದು ಗಣನೀಯ ಸಾಧನೆ. ನಿತ್ಯ ಎರಡು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಕೆರೆಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಡಿಗೆ, ಜಾಗಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಇದೊಂದು ’ಲಂಗ್ ಸ್ಪೇಸ್’ ಒದಗಿಸಿದೆ. ಮರಗಳೂ ಸಾಕಷ್ಟು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದು ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ, ವಾತಾವರಣದ ಉಷ್ಣತೆ ಕಡಮೆ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ಮಳೆ ಸುರಿಸುವಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

    “ಕೆರೆ ಹಾಳಾಗ್ತಿದೆ ಸರಿಯಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಅನೇಕರಿಗೆ ಅನಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸ ಆಗಬೇಕು ಅಂದಾಗ ಸುಮಾರು ವಿ?ಯಗಳು ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರದ ಇಚ್ಛೆ, ತಜ್ಞ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಒಂದು ತಂಡ ಹಾಗೂ ನಮಗೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ಕಾಳಜಿ ಇವೆಲ್ಲ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪರಿಸರವಾದಿ ಹಾಗೂ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ರಮೇಶ್ ಶಿವರಾಮ್. ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದಿರುವ ರಮೇಶ್ ಈ ಕೆರೆ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕೆಲಸದಿಂದ ಕಲಿತಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭವೂ ತನಗೆ ಆಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಸಿವಿಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿರುವ ಸ್ನೇಹಿತ ಮುರಲಿಯವರ ತಂದೆ ಹರಲೂರಿನ ಪಂಚಾಯತಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಪರಿಸರ, ಜಲಮೂಲ, ಕೆರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತೀವ ಕಾಳಜಿ ಉಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಂತೆಯೇ ಮುರಲಿ ಸಹ ಈ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರು. ಹಾಗೆಯೇ ನಮ್ಮ ತಂದೆ ಕೂಡ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಗಿಡ ನೆಡುವುದು, ನಗರ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ೩೦-೪೦ವ?ಗಳಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವರು. ಅವರಿಂದಾಗಿ ನನಗೂ ಪರಿಸರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಏನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರೇರಣೆ ದೊರಕಿತು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಯಾರಾದರೂ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಇದ್ದವರು ಇದ್ದರೆ ಕಿರಿಯರಲ್ಲೂ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.

    ಆದರೂ ಸವಾಲುಗಳಿವೆ ನೂರಾರು
    ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡ ಕೆರೆ ಮೈತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿದೆ ನಿಜ. ಆದರೂ ಈಗಲೂ ಇರುವ ಸವಾಲುಗಳು ಅನೇಕ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕೆರೆಗೆ ನಾಲೆಗಳಿಂದ ಬರುವ ಕೊಳಚೆ ನೀರನ್ನು ದಿಕ್ಕುಬದಲಿಸಿದೆಯಾದರೂ, ಕೆಲಸ ಇನ್ನೂ ಬಾಕಿ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೊಳಚೆನೀರು ಕೆರೆಗೆ ಒಸರುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಸಮತಟ್ಟಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಕೊಳಚೆ ನೀರು ಸಹಜವಾಗಿ ತಗ್ಗಿರುವ ಕೆರೆಯ ಕಡೆ ನುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಜಲ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಮಂಡಳಿಯ ವಿಫಲತೆಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲೊಂದು.

    ’ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರುಪೀಠ’ ಕೆರೆಯಿಂದ ೭೫ ಮೀಟರ್ ಬಫರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಬಫರ್ ಝೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಫರ್ ಝೋನ್‌ನಲ್ಲೆ ಕಸಗಳನ್ನೂ ತಂದು ಗುಡ್ಡೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲೇ ಓರ್ವ ಮಹನೀಯ ಹಂದಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

    ಒತ್ತುವರಿ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಂತಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗದು. ಒಂದಿಷ್ಟು ಮಂದಿ ಸ್ವಾರ್ಥ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು ಬಂದು ಕೆರೆಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಕ್ಯಾತೆ ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

    ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಮಾಪ್ಸಾಸ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಇದೆಯಾದರೂ, ಅದರ ಕೆಲಸ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಕೆರೆ ಬಿಬಿಎಂಪಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದರೂ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳು ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಕಾರಣ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗದೇ ಕೆಲಸ ಕುಂಟುತ್ತಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆರೆ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಮಾಪ್ಸಾಸ್ ವೆಚ್ಚ ಹೊಂದಿಸುವುದಾದರೂ, ದೊಡ್ಡ ವೆಚ್ಚದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಬಿಬಿಎಂಪಿಯಿಂದ ಹಣ ಸಂದಾಯವಾಗಬೇಕು. ಕೆರೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೊಳಚೆನಾಲೆಗಳ ದಿಕ್ಕುಬದಲಿಸುವ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಿಬಿಎಂಪಿಯಿಂದ ಬಿಲ್ ಪಾಸ್ ಆಗದ ಕಾರಣ ಅದು ಅರ್ಧಕ್ಕೇ ನಿಂತಿದೆ. ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆಯೆ, ಹೊರತು ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಲ್ಲ.

    ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜೀವ ಪಡೆದ ಪುರಾತನ ಕೆರೆ

  • ಒಂದುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳ ಊರಾಗಿದ್ದ ಬೆಂಗಳೂರು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಓಟದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಡಲೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಉತ್ತಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದೇ ಅಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನುವ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದಿಗೂ ಮಾನವನ ಹಾಗೆ ಅಲ್ಲ. ವಿಷವನ್ನುಣಿಸಿದ ಮಾನವನಿಗೆ ಅಮೃತವನ್ನೇ ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪುಟ್ಟೇನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನವರು ಕೆರೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸುಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಿ ಗೆಲವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆರೆಯೊಂದನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಆಸಕ್ತ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಸಾಹಸದ ಕುರಿತು ಒಂದು ನುಡಿಚಿತ್ರ ಇಲ್ಲಿದೆ.

    ಪುಟ್ಟೇನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆಯ ಪುನಶ್ಚೇತನದ ಕುರಿತಾಗಿ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಬರೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೆರೆಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶನ ಮಾಡಲೆಂದು ಹೋದ ನಮ್ಮನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನೀಲಿಬಕ (ಪರ್ಪಲ್ ಹೆರಾನ್) ಮತ್ತು ನೀರುಕಾಗೆ (ಗ್ರೇಟ್ ಕಾರ್ಮರೆಂಟ್), ಕೆನ್ನೀಲಿನಾಮ ಕೋಳಿ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಬಾನಾಡಿಗಳು. ಹಸಿರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕೆರೆಯ ಪರಿಸರಮನಮೋಹಕವಾಗಿತ್ತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪ್ರಶಾಂತ ಸುಂದರ ವಾತಾವರಣ ಕಂಡು ಸಂತಸವಾಗಿದ್ದಂತೂ ಸತ್ಯ. ಆದರೆ ಇಂದು ಸುಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಈ ಕೆರೆಯ ಹಿಂದೆ ಹಲವರ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮ ಇದೆ. ಅಂದು ಅಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಕೆರೆಯ ಪೂರ್ತಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದವರು ಉಷಾ ರಾಜಗೋಪಾಲನ್. ಅವರ ಸತತ ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪುಟ್ಟೇನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆಯಿಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

    ಮೊದಲ ದಿನಗಳು
    ಬೆಂಗಳೂರು ಎಂದರೆ ಕೆರೆಗಳ ಊರು ಎನ್ನುವ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಉಷಾ ರಾಜಗೋಪಾಲನ್ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ್ದು ಜೆ.ಪಿ.ನಗರದ ಏಳನೇ ಫೇಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ’ಸೌತ್ ಸಿಟಿ’ ಎನ್ನುವ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ ಬಳಿಕವೇ ವಾಸ್ತವದ ಅರಿವಾಗಿದ್ದು. ತಮ್ಮ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಬಳಿಯೆ ಇದ್ದ ಪುಟ್ಟೇನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ ಅದಾಗಲೆ ಹೂಳು ತುಂಬಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂತದಲ್ಲಿತ್ತು, ಮತ್ತೊಂದಿಷ್ಟು ಭಾಗ ಆಟದ ಮೈದಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿತ್ತು. ಹೇಗಾದರೂ ಸರಿ ಪಟ್ಟಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕೆರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಲೇಬೇಕೆನ್ನುವ ಪಣತೊಟ್ಟ ಉಷಾ ತಮ್ಮ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಈ-ಮೈಲ್ ಮೂಲಕ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಿದರು. ಮೊದಮೊದಲಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀರಸವೇ ಆಗಿತ್ತು. ’ಬಿ.ಬಿ.ಎಂ.ಪಿ.ಯಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ’ ಎನ್ನುವುದೇ ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. “ಬಿ.ಬಿ.ಎಂ.ಪಿ.ಗೆ ಈ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸುವುದು, ಅವರ ಮೂಲಕ ಕೆರೆಯನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವುದು, ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ಬರವಣಿಗೆಯ ವೃತ್ತಿಗೆ ತೆರಳುವುದು ಇದು ನನ್ನ ಯೋಚನೆಯಾಗಿತ್ತು” – ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಉಷಾ. ಆದರೆ ಬಿ.ಬಿ.ಎಂ.ಪಿ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಂದು ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಲಸವಾಯಿತು. ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆಂದರೆ – “ಕೆರೆ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಆಗಬೇಕೆಂಬುದು ನಿಮ್ಮ ಕನಸಲ್ಲವೇ? ಅಂದಮೇಲೆ ಈಗ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀವೇ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು” ಎಂದು. ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದೆವು. ಅದುವೇ – ’ಪುಟ್ಟೇನಹಳ್ಳಿ ನೇಬರ್‌ಹುಡ್ ಲೇಕ್ ಇಂಪ್ರೂವ್‌ಮೆಂಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್’ (ಪಿ.ಎನ್.ಎಲ್.ಐ.ಟಿ). ಟ್ರಸ್ಟಿನ ಉದ್ದೇಶ ಕೆರೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದು ಕೂಡ ಆಗಿತ್ತು.

    ಸವಾಲಲ್ಲ ಅವಕಾಶ
    “ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಂದಿನ ಆ ಮಾತನ್ನು ನಾನು ಸವಾಲಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ; ಒಂದು ಅವಕಾಶವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡೆ” – ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಉ? ರಾಜಗೋಪಾಲನ್. ಕೆರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಇರಬೇಕೆಂದರೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಚರಂಡಿಯ ಕೊಳಚೆನೀರು ಯಾವುದೂ ಕೆರೆಗೆ ಬರಬಾರದು. ಜುಲೈ ೨೦೧೦ರ ಸಮಯ, ಉಷಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ, ಕೆರೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಚರಂಡಿನೀರನ್ನು ಯು.ಜಿ.ಡಿ.(ಅಂಡರ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ಡ್ರೈನೇಜ್)ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಡುವಂತೆ ಮನವಿಮಾಡಿದರು. ಫಲವಾಗಿ, ಕೆರೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕೊಳಚೆನೀರು ಅಂಡರ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ಡ್ರೈನೇಜ್‌ಪೈಪ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಯಿತು.

    ಕೆರೆಗೆ ನೀರು
    ಕೊಳಚೆನೀರು ಸೇರುವುದು ನಿಂತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೆರೆಗೆ ಮಳೆನೀರು ಬಂದು ಸೇರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮೇ ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ, ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಮಳೆನೀರು ಕೆರೆಗೆ ಬರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ, ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನ ಮೂಲಕ ಮಾಡಬೇಕು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಮಾಡಿದ ವ?ದ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಗೆ ಕೆರೆಯು ಸುಮಾರು ೪೫-೫೦ ಶೇ.ದಷ್ಟು ಮಳೆನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಮಳೆಯ ಮಾದರಿ ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂದರೆ, ಒಂದು ವರ್ಷ ಉತ್ತಮ ಮಳೆಯಾದರೆ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಮಳೆಯಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವಂತಾಗಿತ್ತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೆರೆಗೆ ನೀರಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇವರು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಮಾಡಿದ ಉಪಾಯ, ಎಸ್.ಟಿ.ಪಿ. (ಸೀವೇಜ್ ವಾಟರ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್) ಮೂಲಕ ಕೆರೆಗೆ ನೀರು ಹಾಯಿಸುವುದು. ’ಸೌತ್ ಸಿಟಿ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇ?ನ್’ನಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಎಸ್.ಟಿ.ಪಿ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಟ್ರೀಟೆಡ್ ನೀರು ಗಾರ್ಡನ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಖಾತರಿಯಿತ್ತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇ?ನ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗುವ ನೀರನ್ನು ಕೆರೆಗೆ ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎನ್ನುವ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಬಿ.ಬಿ.ಎಂ.ಪಿ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೪-೬ ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ನೀರನ್ನು ಟ್ರೀಟ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ನೀರನ್ನು ಕೆರೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಬಿ.ಬಿ.ಎಂ.ಪಿ., ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮತ್ತು ಪಿ.ಎನ್.ಎಲ್.ಐ.ಟಿ. ನಡುವೆ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ೨೦೧೫ರ ಮೇ ೧೫ರಂದು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ನೀರನ್ನು ಕೆರೆಗೆ ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಈಗ ೧೧ ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ೬-೮ ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ನೀರು ಪ್ರತಿದಿನ ಕೆರೆಗೆ ಸೇರುತ್ತಿದೆ.

    ಪರಿಸರ ನಮ್ಮದು ಉಷಾ ರಾಜಗೋಪಾಲನ್ ಅವರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಉದಾಹರಿಸಿದ ಘಟನೆಯೊಂದು ನಮಗೆ ಜೀವನಪಾಠವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: ಕೆರೆಯ ಕೆಲಸ ಹೀಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯ. ಒಂದು ದಿನ, ಕೆರೆಯ ಆವರಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ದೇವರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದವರು ಉಷಾ ಅವರನ್ನು ತಡೆದು, “ನೀವು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನೆಲ್ಲ ಯಾಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ, ದುಡ್ಡು ಏನಾದರೂ ಬರುತ್ತದೆಯೇ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದ ಉಷಾ ಅವರು ಮರುಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ – “ನೀವು ದೇವರಸ್ತುತಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಲ್ಲ, ಯಾಕೆ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. “ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಳಿತಾಗಲಿ” ಎಂದರು ಆಕೆ. “ನಾನೂ ಹಾಗೆಯೇ; ಕೇವಲ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಲ್ಲ, ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಳಿತಾಗಲಿ, ಶುದ್ಧವಾತಾವರಣ ಸಿಗಲಿ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪರಿಸರ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರದ್ದು. ಅದು ದುಡ್ದಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ವ್ಯವಹಾರವಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಉತ್ತರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಆಕೆ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ” – ಎಂದು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಉಷಾ.

    ಕೃತಕ ತೇಲುದ್ವೀಪಗಳು
    ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ನೀರು, ಮಳೆನೀರು ಇವೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೆರೆಯ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಯಾವ ಸಾಹಸ ಮಾಡಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಿತು. ಆಗ ಬಂದ ಆಲೋಚನೆಯೇ ’ಆರ್ಟಿಫೀಷಿಯಲ್ ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್’. ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಿ.ಎಂ.ಎಸ್. ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಜೊತೆಗೆ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎಂಟು ಕಡೆಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು – ಫಾಸ್ಫೇಟ್, ನೈಟ್ರೇಟ್, ಡಿಸಾಲ್ವ್‌ಡ್ ಆಕ್ಸಿಜನ್, ಸಾಲಿಡ್ಸ್, ಪಿ.ಎಚ್. ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಪ್ಯಾರಾಮೀಟರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದು. ಜೂನ್ ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ತೇಲುದ್ವೀಪಗಳನ್ನು (ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್) ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೈಡ್ರೋಫೋನಿಕ್ಸ್ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಡುವ ಮೂಲಕ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದರೆ, ಪಿ.ವಿ.ಸಿ. ಪೈಪ್‌ಗಳನ್ನು ೧೦ ಫೀಟ್ ಉದ್ದ, ೨ ಫೀಟ್ ಅಗಲಕ್ಕೆ ಆಯತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿ, ಎರಡೂ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಲೆಯನ್ನು ಹಾಕಿ, ಅದರ ಮೂಲಕ ಗಿಡಗಳನ್ನು ತೇಲಿಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದುವೇ ಕೃತಕ ತೇಲುದ್ವೀಪ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಕ್ಯಾನ, ವೆಟ್ಟಿವೆರ ಹುಲ್ಲು (ಲಾವಂಚ) – ಬೇರು ೨ರಿಂದ ೩ ಮೀಟರ್‌ನ? ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಹುಲ್ಲು, ಕೆಸವು ಇವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು. ನೀರಿಗೆ ಮಲಿನವಾಗಿರುವ ವಸ್ತುಗಳು ಈ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಪೋಷಕಗಳಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಪೋ?ಕಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನೀರು ಶುದ್ಧೀಕರಣವಾಗತೊಡಗಿತು. ಈ ಕೃತಕ ತೇಲುದ್ವೀಪ ಪ್ರಯೋಗದ ಆರು ತಿಂಗಳ ಬಳಿಕ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು.

    ನಿರ್ವಹಣೆ
    ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ದಿಂಬು, ಹಾಸಿಗೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಕಸವಸ್ತುಗಳು ಮಳೆನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಕೆರೆಗೆ ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಳೆನೀರು ಬಂದು ಸೇರುವಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕೆರೆಯ ಎರಡು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಸರಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಲೆಯ ರೀತಿಯ ರಚನೆಯ ಗ್ರಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಕಸವಸ್ತುಗಳು ನೀರಿಗೆ ಸೇರುವುದು ನಿಂತಿತು. ಸದ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಡೆಯಿಂದ ಚರಂಡಿ ನೀರು, ಕಸವಸ್ತುಗಳು ಕೆರೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮಾಲಿನ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

    ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಕಳೆಗಿಡಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದು ಬಹಳ ಕಡಮೆಯಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಳೆಗಿಡಗಳನ್ನು ಕೀಳುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆಗಾಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸಿಗುವ ಗಿಡ, ಹುಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಲೆಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಕೆರೆಯ ಆವರಣದ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

    ಕೆರೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ವಾಕಿಂಗ್ ಬರುವವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಸುಂದರ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಸುತ್ತಲೂ ಹಸಿರಿದೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕಲರವ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಒತ್ತಡದ ಜೀವನದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಜನ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕಿವಿಗೆ ಇಯರ್ ಫೋನ್ ತುರುಕಿಕೊಳ್ಳದೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಕಳೆಯಬೇಕೆಂಬುದೇ ನಮ್ಮ ಆಸೆ” – ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಇನ್ನೋರ್ವ ಸದಸ್ಯರಾದ ದಿವ್ಯಾ ಶೆಟ್ಟಿ.

    ಪರಿಸರದಲ್ಲಾದ ಬದಲಾವಣೆ
    ಹೂಳು ತುಂಬಿದ್ದ, ಮತ್ತೊಂದಿಷ್ಟು ಜಾಗ ಆಟದ ಮೈದಾನವಾಗಿದ್ದ ಕೆರೆ ಇಂದು ೧೩ ಎಕರೆಗಳ? ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನಿಂದ ಅಂದವಾಗಿ ಮೈದುಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕೃತಕ ತೇಲುದ್ವೀಪಗಳಿಂದಾಗಿ ನೀರು ಶುದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಪರಿಸರದ ನಾಡಿಯಾದ ಬಾನಾಡಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಕಾಣತೊಡಗಿದವು. ಟಿಟ್ಟಿಭ, ಕೆನ್ನೀಲಿನಾಮ ಕೋಳಿ, ಪರ್ಪಲ್ ಹೆರಾನ್, ಜಸಾನ, ಮಾಷ್ ಹಾರಿಯರ್ ಹೀಗೆ ಅಪರೂಪದ ಹಲವು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಬರುತ್ತಿವೆ. ಉತ್ತರದ ಚಳಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲಾರದೆ ಉತ್ತಮ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅರಸಿ ಬರುವಂತಹ ಹಲವು ವಲಸಿಗ ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಮತ್ತೆ ಕೆರೆಯತ್ತ ಬರುತ್ತಿವೆ. ೩೫೦ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಈಗ ಅವೆಲ್ಲವು ಮರಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿವೆ. ಗಿಡಗಳ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಇವರು ಕಾಳಜಿವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ, ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಆಸರೆಯಾಗಬಲ್ಲಂತಹ, ಮರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂತಹ ಗಿಡಗಳನ್ನೇ ಆರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮುತ್ತುಗ, ಕಕ್ಕೆ, ಬೇವು, ಪಾರಿಜಾತ, ಸಿಮರುಬ ಗ್ಲೂಕಾ (ಲಕ್ಷ್ಮಿತರು), ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ, ಕದಂಬ, ಅತ್ತಿ, ಮಾವು, ಸೀಬೆ, ಅರ್ಜುನ, ಅಶೋಕ – ಹೀಗೆ.

    ಕಲಿ-ನಲಿ : ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಜೆಗಳು’ – ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಮಾತು ಇದು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಪಿ.ಎನ್.ಎಲ್.ಐ.ಟಿ. ಟ್ರಸ್ಟಿನ ಸದಸ್ಯರು. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರದ ಬಗೆಗೆ ಕಾಳಜಿ ಮೂಡಲು, ಕೆರೆ ತಮ್ಮದು ಎಂಬ ಪ್ರೀತಿ ಬೆಳೆಯಲು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಪುಟಾಣಿಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆರೆಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುವ ಅಂದವಾಗಿ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಲಾಗಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲ್ಗಳ ಒಳಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಗಿಡಗಳು. ಎಲ್.ಕೆ.ಜಿ., ಯು.ಕೆ.ಜಿ. ತರಗತಿಯ ಮಕ್ಕಳು ಕಸದಿಂದ ರಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಹೀಗೆ. ಇದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಸನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕಲಿಕೆಯ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಕೆರೆಯ ಆವರಣ ನಮ್ಮದು. ಅದು ನಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎನ್ನುವ ಮನೋಭಾವವೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಉಷಾ.

    “ಕೆರೆಯ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಅಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲೆಂದೇ ವಿಶೇಷ ಮುತುವರ್ಜಿ ವಹಿಸಿ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದೇವೆ” – ಎಂದು ಖುಷಿಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಉಷಾ. ಅದೇನೆಂದರೆ, ಕೆರೆಯ ಇಳಿಜಾರಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹೂ ಬಿಡುವಂತಹ ಹಲವು ಸಸಿಗಳನ್ನು ತಂದು ನೆಡುವ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಒಂದು ತಿಂಗಳಾದರೆ ಅವೆಲ್ಲಾ ಜೀವತುಂಬಿ ಹೂಬಿಟ್ಟು, ಚಿಟ್ಟೆಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಕೆರೆಯ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದು ಮಹತ್ತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ.
    ’ಕೆರೆಯ ನೀರು ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ, ಏನಾದರು ಪ್ರಯೋಜನ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದೀರ?’ – ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ದಿವ್ಯಾ ಶೆಟ್ಟಿ ಎಂದಿದ್ದು ಹೀಗೆ: “ನಾವು ಕೆರೆಯ ನೀರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಋಣವಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಕೆರೆಯ ಪುನಶ್ಚೇತನವಾದ ಬಳಿಕ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲ ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳು ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ನೀರು ತುಂಬಿವೆ.” ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ.

    ಬೆಂಬಲ
    ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಮಾಡಲು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಏಳರಿಂದ ಎಂಟು ಲಕ್ಷ ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆರೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಿಂದಲೇ ಹಣಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ತನ್ನ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಬಳಿಕ ಜನರಿಂದ ಆತ್ಮೀಯವಾದ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಉಷಾ ರಾಜಗೋಪಾಲನ್. ಜೊತೆಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ೨-೩ ಸಲ ಸೇವೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಖಾಸಗಿಸಂಸ್ಥೆ, ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜನ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪೈಟಿಂಗ್, ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದು, ಆರೈಕೆ ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

    ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಂದು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಮೈದಾನವಾಗಿದ್ದ ಪುಟ್ಟೇನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ ಇಂದು ನೀರುತುಂಬಿ ಬಾನಾಡಿಗಳಿಂದ ನಲಿಯುತ್ತಿದೆ. ಕೆರೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮರಗಳು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಸುಂದರ ನಂದನವನವೊಂದು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ಎದ್ದುನಿಂತಿದೆ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಸದಸ್ಯರು ದಿನನಿತ್ಯ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಹೊಸಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ಅದರ ಅಂದಚಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರ ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕೊಂದು ಫಲ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ಕೆರೆಯನ್ನು ಅರಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಪುಟ್ಟೇನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ ಇಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ನಾಳೆಗಳು ಅಂದವಾಗಿರಲಿ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿರಲಿ ಎಂದು ಇವರೆಲ್ಲರು ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಾಳಜಿ ಮೆಚ್ಚಲೇಬೇಕಾದದ್ದು.

     

    ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲೊಂದು ನಂದನ – ಪುಟ್ಟೇನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ

  • ಈ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮೇಲೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನಿಗೆ ಸುಧೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಏನಿತ್ತೋ ತಿಳಿಯದು. ಈ ಸರಸಿಯ ನೀರೇನು ಅಮೃತಕ್ಕಿಂತ ಕಮ್ಮಿಯೇ? ಇದೂ ಅಮೃತದಂತೆಯೆ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ತಣಿಸುತ್ತದೆ

    ಬಾಣಭಟ್ಟನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗದ್ಯಕೃತಿ ’ಕಾದಂಬರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಅಚ್ಛೋದ ಎನ್ನುವ ಸರೋವರದ ವರ್ಣನೆ ತುಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು. ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಸರೋವರ ಕೆರೆಗಳಿಗೆ ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯವಾದದ್ದು. ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಬನ್ನಂಜೆ ಗೋವಿಂದಾಚಾರ್ಯರ ಕನ್ನಡಾನುವಾದದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಛೋದ ಸರೋವರ ಹೀಗಿದೆ:

    ಆ ತೋಪಿನ ನಡುವೆ ತಿಳಿನೀರಿನ ಒಂದು ಕೊಳ. ಅಚ್ಛೋದ ಎಂದು ಅದರ ಹೆಸರು. ಕಂಡಾಗಲೆ ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ತಣಿಸುವ ಅತಿಸುಂದರವಾದ ಈ ಜಲಾಶಯ ಚಂದ್ರಾಪೀಡ(ಕೃತಿಯ ಹೀರೋ)ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿತ್ತು.

    ಓಹ್! ಏನು ಅದರ ಚೆಲುವು. ಮೂಜಗದ ಚೆಲುವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ರನ್ನಗನ್ನಡಿ. ಸ್ಫಟಿಕದಿಂದ ಕೆತ್ತಿದ ಭೂಮಿ ತಾಯಿಯ ಪ್ರಾಂಗಣ. ಕಡಲನೀರು ಹರಿಯುವ ಕಾಲುವೆದಾರಿ. ದಿಕ್ಕುಗಳೆ ನೀರಾಗಿ ನಿಂತ ನೆಲೆ. ಮುಗಿಲೇ ಇಳಿದುಬಂದ ಸೆಲೆ. ಕೈಲಾಸವೆ ಕರಗಿ ಕೆರೆಯಾದಂತೆ. ಹಿಮಗಿರಿಯೆ ಹರಿದುಬಂದಂತೆ. ಬೆಳದಿಂಗಳೆ ನೀರಾಗಿ ಬಂದಂತೆ. ಹರನ ಅಟ್ಟಹಾಸವೇ ರಸವಾಗಿ ಹರಿದಂತೆ. ಮೂಜಗದ ಸುಕೃತವೆ ಸರೋವರದ ರೂಪ ತಳೆದಂತೆ. ವೈಡೂರ್ಯದ ಗಿರಿಯೆ ನೀರಾಗಿ ನಿಂತಂತೆ. ಶರತ್ಕಾಲದ ಬೆಳ್ಮುಗಿಲ ಮಾಲೆಯೆಲ್ಲ ದ್ರವವಾಗಿ ಒಂದೆಡೆ ಕಲೆತಂತೆ.

    ಇದು ವರುಣದೇವನ ಕನ್ನಡಿಮನೆ. ಮುನಿಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನೆ, ಸಜ್ಜನರ ಸಜ್ಜನಿಕೆಯನ್ನೆ, ಮುತ್ತುಗಳ ಮಿಂಚನ್ನೆ ಕರಗಿಸಿ ಕೆರೆಯಾಗಿಸಿದಂಥ ಸೊಬಗು. ಅಷ್ಟೇ ನಿರ್ಮಲ ಅದರ ಸಲಿಲ. ತುಂಬುನೀರಿನ ಕೊಳವಾದರೂ ಅದರ ತಳದ ತನಕವೂ ಎಲ್ಲ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಬತ್ತಿದ ಕೆರೆಯೆ ಎಂದು ಯಾರಾದರೂ ಭ್ರಮಿಸಬೇಕು. ಅಷ್ಟೇ ಪಾರದರ್ಶಕ. ನಸೆಗಾಳಿಗೆ ಚಿಮ್ಮಿದ ನೀರ ತುಂತುರು ಸುತ್ತ ಇಂದ್ರಚಾಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು. ಅದರ ತಿಳಿನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಮಸ್ತಲೋಕದ ಪಡಿನೆಳಲು ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ನಾರಾಯಣನಂತೆ ಈ ಸರಸಿ ಕೂಡ ಬಿರಿದ ತಾವರೆ ಹೊತ್ತ ಒಡಲಿನಲ್ಲಿ ಇಡಿಯ ಜಗವನ್ನು ಧರಿಸಿದೆಯೇನೊ! ಪಕ್ಕದ ಕೈಲಾಸದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರ ಮೀಯುವುದಕ್ಕೆಂದು ಇಲ್ಲಿಗೇ ಬರುತ್ತಿರಬೇಕು. ಅವನ ಸ್ನಾನದ ಕೋಲಾಹಲದಲ್ಲಿ ಚಲಿತವಾದ ತಲೆಮುಡಿಯ ಚಂದ್ರಕಲೆಯಿಂದ ಸುರಿದ ಅಮೃತರಸ ಈ ನೀರಿನೊಡನೆ ಬೆರೆತಿರಬೇಕು. ಹರನ ಎಡಮೈಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆತ ಪಾರ್ವತಿಯ ಕೆನ್ನೆಯನ್ನು ತೊಳೆದಾಗ ಹರಿದ ಲಾವಣ್ಯರಸದಂತೆ ಸೊಗಸಲ್ಲವೆ ಆ ಅಮೃತರಸ!

    ತಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ತಮಾಲದ ಪಡಿನೆಳಲು ಬಿದ್ದು ಒಳಗೆಲ್ಲ ಕತ್ತಲು. ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ತೆರಳಲು ತೆರೆದಿಟ್ಟ ಬಾಗಿಲೊ ಎನ್ನುವಂಥ ಗಂಭೀರವಾದ ನೋಟ. ಹಗಲಲ್ಲೆ ಇರುಳಿನ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಜಕ್ಕವಕ್ಕಿಗಳು ತಾವರೆಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ದೂರಸರಿದಿವೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವನು ತನ್ನ ಕಮಂಡಲುವಿಗೆ ಇದರ ಪವಿತ್ರವಾದ ಜಲವನ್ನೇ ತುಂಬುತ್ತಾನೆ. ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವರ ಪೂಜೆಗೆಂದು ಈ ಕೆರೆಯ ತಾವರೆಗಳನ್ನೇ ಕೊಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಸಾವಿರ ಬಾರಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾದ ನೀರು ಇದು. ಕಲ್ಪಲತೆಯ ನಾರುಡೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಾಂಗನೆಯರು ಇಲ್ಲೇ ಒಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕುಬೇರನ ಅಂತಃಪುರದ ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳು ಜಲಕ್ರೀಡೆಗೆಂದು ಇಲ್ಲೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಮನ್ಮಥನ ಬಿಲ್ಲಿನ ಸುಳಿಯಂತಿರುವ ಅವರ ಹೊಕ್ಕುಳ ಕುಳಿ ಇದರ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
    ಕೆಲವೆಡೆ ವರುಣನ ಹಂಸಗಳು ಇದರ ತಾವರೆಯ ಜೇನನ್ನು ಹೀರುತ್ತಿವೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ದಿಗ್ಗಜಗಳ ಮಜ್ಜನದಿಂದ ತಾವರೆಯ ನಾಳವೆಲ್ಲ ಜರ್ಜರಿತವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಶಂಕರವೃಷಭದ ಕೋಡಿನ ತೀಟೆಗೆ ತಡಿಯ ಶಿಲಾಖಂಡಗಳು ತುಂಡಾಗಿ ಬಿದ್ದಿವೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಯಮನ ಕೋಣ ಕೋಡಿನಿಂದ ತಿವಿದು ಚೆಲ್ಲಿದ ಬುರುಗು ಹರವಿ ನಿಂತಿದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಐರಾವತದ ದಾಡೆಯ ಪೀಡೆಗೆ ನೈದಿಲೆಯ ಬಳ್ಳಿಯೆ ಮುರಿದು ಬಿದ್ದಿದೆ.

    ನಿರಂತರವಾಗಿ ಏಳುವ ಕಿರುದೆರೆಗಳು. ವಿರಹಿಣಿಯಂತೆ ತಾವರೆಯ ನಾಳದ ಬಳೆಗಳ ಅಲಂಕಾರ. ಮೀನು, ಮೊಸಳೆ, ಆಮೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಗಂಭೀರತೆ. ತಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಗುತ್ತಿರುವ ಕೊಕ್ಕರೆಯ ಕಿರಿಕಿರಿ. ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಪಕ್ಕಗಳನ್ನು ಬಡಿದುಕೊಂಡು ಈಜಾಡುವ ಅರಸಂಚೆಗಳ ಗಲಿಬಿಲಿ.
    ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ನವಿಲುಗಳು ಕತ್ತು ಬಗ್ಗಿಸಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿವೆ. ತಡಿಯ ಈಚಲ ಮರವನ್ನೇರಿ ನಿಂತ ಮಂಗಗಳು ನೀರಿಗೆ ನೆಗೆದು ಆಟ ಆಡುತ್ತಿವೆ. ನೀರಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ಮೊಸಳೆಗಳು, ಮೀನುಗಳು ಓಡಾಡುತ್ತಿವೆ.
    ಮೇಲೆಲ್ಲ ಅರಳಿನಿಂತ ತಾವರೆಹೂಗಳು; ತುಂಬಿವಿಂಡು ಝೇಂಕರಿಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ನೈದಿಲೆಯ ಬಳ್ಳಿಗಳು.

    ಕಾಡಾನೆಗಳೆಲ್ಲ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದು ಇಲ್ಲೆ. ಮಲಯಾದ್ರಿಯಂತೆ ಚಂದನಶೀತಲವಾದ ತಂಗಾಳಿಯನ್ನು ಬೀಸುವ ಕಾಡು ಇದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಇದರ ಹರವು ಕೂಡ ಅಂಥದೆ. ಇದರ ತುದಿಯೆಲ್ಲಿ ಮೊದಲೆಲ್ಲಿ ಎಂದು ಯಾರೂ ಕಂಡಿದ್ದವರಿಲ್ಲ.

     *   *   *    *

    ಕೆರೆಯನ್ನು ಕಂಡಾಗಲೆ ಚಂಡ್ರಾಪೀಡನ ಬಳಲಿಕೆಯೆಲ್ಲ ಪರಿಹಾರವಾಯಿತು. ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಯೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಯಿತು.

    “ಕಿಂಕರರ ಮಿಥುನದ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದ್ದು ನಿಷ್ಪಲವಾಯಿತು ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಈ ಸರಸಿಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ನನ್ನ ಶ್ರಮವೆಲ್ಲ ಸಾರ್ಥಕವೆನ್ನಿಸಿದೆ. ನನ್ನ ಕಣ್ಣು ಇಂದು ಸಫಲವಾಯಿತು. ಕಾಣಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ಕಂಡಂತಾಯಿತು. ನೋಡಬೇಕಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ರಮಣೀಯವಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸರ್ವೋತ್ಕೃರ್ಷವಾದ ವಸ್ತುವನ್ನೇ ಕಂಡಂತಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಹ್ಲಾದಕರವಾದ, ಪ್ರಿಯವಾದ ನೋಟ ಇನ್ನೊಂದು ಇರಲಾರದು.

    “ಈ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮೇಲೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನಿಗೆ ಸುಧೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಏನಿತ್ತೋ ತಿಳಿಯದು. ಈ ಸರಸಿಯ ನೀರೇನು ಅಮೃತಕ್ಕಿಂತ ಕಮ್ಮಿಯೇ? ಇದೂ ಅಮೃತದಂತೆಯೆ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ತಣಿಸುತ್ತದೆ; ತಿಳಿಯಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಸುಖಕರ; ತಂಪಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೂ ಸುಖಕರ. ಕಮಲದ ಕಂಪು ಮೂಗನ್ನು ಮುತ್ತುತ್ತದೆ. ಹಂಸಗಳ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಕಿವಿಗೂ ಇಂಪು. ಸವಿಯಂತೂ ನಾಲಿಗೆ ಚಪ್ಪರಿಸುವಂಥದು.

    “ನನಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಿದೆ: ಈ ಜಲಾಶಯದ ಮೋಹದಿಂದಲೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರ ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ತಳವೂರಿದ್ದಾನೆ. ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲೇ ಮಲಗುವುದೊಂದು ಹುಚ್ಚು. ಆದರೆ ಅಮೃತದಂಥ ಈ ನೀರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವನು ಉಪ್ಪುನೀರ ಕಡಲಲ್ಲಿ ಪವಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಏನೆನ್ನಬೇಕು!

    “ಪ್ರಾಯಃ ಈ ಸರಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿಲ್ಲ. ಅದರಿಂದಲೇ ಆದಿವರಾಹನ ಕೋರೆದಾಡೆಗೆ ಹೆದರಿದ ಭೂಮಿ ಕಡಲನೀರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿ ನಿಂತಳು. ಅಗಸ್ತ್ಯಮುನಿ ಕುಡಿದು ಬರಡಾದ ಕಡಲಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಮೇಲೆತ್ತುವುದು ವರಾಹನಿಗೆ ಸುಲಭವಾಯಿತು. ಪಾತಾಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ಆಳವಾದ ಈ ಸರಸಿಯ ನೀರಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಅಡಗಿರಬೇಕಿತ್ತು! ಆಗ ಒಬ್ಬ ಅಲ್ಲ; ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ವರಾಹರು ಬಂದರೂ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಕನಸಿನ ಮಾತಾಗುತ್ತಿತ್ತು!

    “ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಮೋಡಗಳು ಈ ಕೆರೆಯ ನೀರನ್ನೆ ಹೊತ್ತು ಸಾಗುತ್ತಿರಬೇಕು. ಅದರಿಂದಲೆ ಅವು ಮುಗಿಲನ್ನೆಲ್ಲ ಮುತ್ತಿ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ಮುಳುಗಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮುನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೆಲ್ಲ ನೀರೇ ನೀರಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದೇನೆ. ನನಗನಿಸುತ್ತಿದೆ: ಆ ಆದಿಕಾಲದ ಸಲಿಲವೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಈ ಸರಸಿಯ ರೂಪ ತಾಳಿದೆ.”

    ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತ ಅವನು ಸರಸಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ತೀರವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದ. ತೀರದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಗಡಸುಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಬೆರೆತ ಉಸುಕು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಧರರು ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿಟ್ಟ ಮಳಲು ಶಿವಲಿಂಗಗಳು; ಅವುಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ತಾವರೆಯ ಹೂವುಗಳು. ಕೆಲವೆಡೆ ಅರುಂಧತಿಯಿತ್ತ ಅರ್ಘ್ಯಜಲದಿಂದ ಚಿಮ್ಮಿದ ಕೆಂದಾವರೆಗಳು. ತಡಿಯ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಜಲಮಾನವರು ಬಿಸಿಲ ಬೆಳಕನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪಕ್ಕದ ಕೈಲಾಸದಿಂದ ಮೀಯಲೆಂದು ಬಂದ ಮಾತೃಕಾ ದೇವಿಯರ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಮಳಲಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದೆ. ಮಿಂದು ಮೇಲೆದ್ದ ಶಿವಗಣಗಳು ಮೈಗೆ ಬಳಿದುಕೊಂಡ ಭಸ್ಮ ನೆಲದ ಮೇಲೆಲ್ಲ ಚದರಿದೆ. ಮೀಯಲೆಂದು ಇಳಿದ ಗಣಪತಿಯ ಗಂಡದಿಂದ ಸುರಿದ ಮದಜಲದಿಂದ ತಡಿಯ ಮಳಲು ಮಿಂದಿದೆ. ಕಾತ್ಯಾಯನಿಯ ಸಿಂಹ ಕೂಡ ಬಾಯಾರಿದಾಗ ಈ ಕೆರೆಯ ಕಡೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ತಡಿಯ ಮಳಲಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಭಾರೀ ಗಾತ್ರದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ.

    ಬಾಣಭಟ್ಟ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಅಚ್ಛೋದ ಸರೋವರ

  • ಕೆರೆಯ ನೀರನು ಕೆರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ ವರವ ಪಡೆದವರಂತೆ ಕಾಣಿರೊ
    ಹರಿಯ ಕರುಣದೊಳಾದ ಭಾಗ್ಯವ ಹರಿ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿ ಬದುಕಿರೊ…

    ಪುರಂದರದಾಸರ ಈ ತತ್ತ್ವಪದ ತ್ಯಾಗಜೀವನದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ತನಗಾಗಿ ಬದುಕದೆ ಇತರರಿಗಾಗಿ ಬದುಕುವ ಪಾಠವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಸು ತನ್ನ ಹಾಲನ್ನು ತಾನು ಕುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮರ ತನ್ನ ಹಣ್ಣು ತಾನೇ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆರೆ ತನ್ನ ನೀರನ್ನು ತಾನೇ ಕುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲ ನಮಗೆ ನಿತ್ಯ ಬೋಧೆಗಳು. ಇವುಗಳಿಂದ ಕಲಿಯುವ ಪಾಠವೇ ಭೂತಾಯಿ ಕೊಟ್ಟ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿತಾಯಿಗೇ ವಾಪಸ್ ಕೊಡುವುದು. ಅಂದರೆ ನಾಳಿನ ಪೀಳಿಗೆ ಸುಖವಾಗಿ ಬದುಕಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು.
    ಪಂಚಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ನೀರು. ಈ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಕೆರೆ. ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಕೆರೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಅವು ಇಂದು ನಾನಾ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕೆರೆಗಳಿದ್ದ ಗುರುತು ಸಹ ಇಲ್ಲ. ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಕಾಪಾಡುವುದೀಗ ನಮ್ಮ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.

    ಜಲಮೂಲಗಳು ಬತ್ತಿವೆ, ಮಳೆ ಕಡಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ, ಕುಡಿಯಲೂ ನೀರಿಲ್ಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದೆ, ನೀರಿಗಾಗಿ ಹೊಡೆದಾಟ – ಇವೆಲ್ಲ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲರ ಬಾಯಲ್ಲೂ ಕೇಳಿಬರುವ ಮಾತು. ಕೆಲವು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೋಗಿ ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಸ್ಥಿತಿ ಇ?ಂದು ಹದಗೆಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಲಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಓಡುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅಸಾಧ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ; ಬೇಕಿರುವುದು ಮನೋಬಲ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಗೆಗೆ ಅರಿವು, ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಒಗ್ಗಟ್ಟು. ಜಲಮೂಲದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮಾನವ ತಡವಾಗಿಯಾದರೂ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅರಿವು ಸಣ್ಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆದರೂ ಅದರ ಫಲ ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಇದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಸರಿಸುವುದು, ಜನಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ನಾಗರಿಕರ ಕರ್ತವ್ಯ.
    ಮಾನವ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಓಟದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ರೇಸ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡದೆ ಓಡಿದ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸೆಲೆಯಾಗಿದ್ದ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಕಸದ ತೊಟ್ಟಿಗಳಾಗಿ, ಆಟದ ಮೈದಾನವಾಗಿ, ’ಲೇಕ್ ವ್ಯೂ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್’ಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಬಳಿಸಿಕೊಂಡ. ಅದೆಷ್ಟು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಓಡಿದರೂ ಗೆಲವನ್ನು ಕಾಣದೆ ಋಣಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೇ ಓಟದ ಫಲಿತಾಂಶವಾಯಿತು. ಮೂಲಭೂತ ಆವಶ್ಯಕತೆಗೂ ನೀರು ಇಲ್ಲದೆ ಹೋದಾಗ ತನ್ನ ಓಟದ ಹಾದಿ ಸರಿಯಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದರ ಅರಿವು ಆಗತೊಡಗಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೇ ’ಕೆರೆಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ’.
    ಬೆಂಗಳೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ’ಐ.ಟಿ. ಸಿಟಿ’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡು ಕೆರೆ ಒತ್ತುವರಿ ವಿಲೇವಾರಿ, ಹೂಳೆತ್ತುವುದು, ನಿರ್ವಹಣೆ ಕೆಲಸದತ್ತ ಮನಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿದೆ. ಕೆರೆ ನಮ್ಮದು, ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಬದುಕಬಲ್ಲೆವು ಎನ್ನುವ ತಿಳಿವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜನರ ನಡುವೆ ಹೋದಾಗಲ? ಅಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಕೆಲಸ, ಜನಜಾಗೃತಿಯ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ಆಯ್ದ ಕೆರೆಗಳ ಭೇಟಿಮಾಡಿದೆವು. ಅಲ್ಲಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಎದುರಾದ ಕಷ್ಟ-ನಷ್ಟ, ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡೆವು. ಕೆಲವು ಕೆರೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಇನ್ನೊಂದಿಷ್ಟು ಕಡೆ ಯುವಜನರ ನಡುವೆ ಜಾಗೃತಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಬೇಕಿದೆ.
    ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಜಲಮೂಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಅರಿವು ಮೂಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಆಶಾದಾಯಕ. ಅಡೆತಡೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ, ನಾವು ಕೆರೆಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನದ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಬಲ್ಲೆವು ಎನ್ನುವ ದೃಢನಿರ್ಧಾರದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಟದ ಹಾದಿಹಿಡಿಯುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಸಂತಸದ ವಿಷಯ.

    ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾವಗಡದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ನೀರಿಗಾಗಿ ಬವಣೆಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ನಗರದ ಜನರಿಂದು ಒಂದಿಷ್ಟು ನೆಮ್ಮದಿಯ ಉಸಿರು ಬಿಡುವಂತಾಗಿದೆ.

    ಭೂತಾಯಿ ಕೊಟ್ಟ ಉಡುಗೊರೆ
    ಕೊರಟಗೆರೆಯಿಂದ ಪಾವಗಡಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ನಮ್ಮನ್ನು, ಇನ್ನೂ ಪಾವಗಡ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ, ಅಲ್ಲೊಂದು ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ಮಂದಿರ ಎದುರುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ, ಎದುರು ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗುಡ್ಡದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಿರಿದಾದ ಹಳ್ಳ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿನ್ನೂ ನೀರು ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಕಳೆದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಆದ ಯಥೇಷ್ಟ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಈಗಲೂ ನೀರು ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ರೀತಿ ಹಳ್ಳದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಸುಮಾರು ೨೦ ವರ್ಷಗಳೇ ಆದವು ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

    ಸಾಕಲುಕುಂಟ
    ಈ ಕಿರುಹಳ್ಳ ಮುಂದುವರಿದು ಪಾವಗಡದ ’ಸಾಕಲುಕುಂಟ’ ಕೆರೆಯನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ಸಾಕಲುಕುಂಟ ಎಂದರೆ ಅಗಸರ ಕೆರೆ ಎಂದರ್ಥ. ಇಲ್ಲಿನ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರ ಆಡುಭಾಷೆ ತೆಲುಗು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕೆರೆಯ ಹೆಸರು ’ಸಾಕಲುಕುಂಟ’ ಎಂದು. ಇಲ್ಲಿನ ಪಾಳೇಗಾರರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ಕೆರೆಯನ್ನು ಹಾಗೇ ಕರೆಯುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಕೂಡ ಮಳೆಯಾದರೆ ಇದೇ ರೀತಿ ನೀರು ಹಳ್ಳಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಕೆರೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗೆ ನೀರು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ’ಬೋಡಿಗುಟ್ಟೆ’, ’ದ್ವಾಸಬೆಟ’, ’ಕದರಿತಿಪೆ’, ’ನಲ್ಲಗುಟ್ಟ’ದ ಕರಿ ಕಣಿವೆ (ನಲ್ಲ ಕಟವ) – ಈ ಎಲ್ಲ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಿದು ಬಂದು ಕೆರೆ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕೈದು ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಹರಿದುಬಂದ ನೀರೆಲ್ಲ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು! ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಏರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಬಿರುಕುಗಳು.

    ಪಾವಗಡವನ್ನಾಳಿದ ಗೊಲ್ಲನಾಯಕ ಬಲ್ಲಪ್ಪ ನಾಯಕನು (ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರಲ್ಲಿ ಈತನು ಭಂಡಾರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ) ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೦೫ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು ಈ ಅಗಸರ ಕೆರೆ. ಕೆರೆಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ನಾಗಪ್ಪ-ಬುಸ್ಸಪ್ಪ ಮಂಟಪ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಮಂಟಪದ ಎತ್ತರದ ಸಮಕ್ಕೆ ಕೆರೆಯ ಏರಿ ಇದೆ. ಹಿಂದೆಯೆಲ್ಲ ಈ ಮಂಟಪ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಕಾಣುವಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೆರೆ ತುಂಬಿ ಕೋಡಿಬೀಳುತ್ತಿದ್ದುದಿತ್ತು ಎಂದು ಅಲ್ಲೆ ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಗಸರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರು ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.

    ಪಾವಗಡದ ಅಗಸರ ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಈ ನಾಗಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಬುಸ್ಸಪ್ಪ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಈ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಅಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆಯಿಂದ ಉಪವಾಸವಿದ್ದು ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಅಗಸರೆಲ್ಲ ಪ್ರಸಾದ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಂಬಿಟ್ಟಿನಾರತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬುಸ್ಸಪ್ಪನ ವಿಗ್ರಹ ಕೂಡ ತುಂಬಾ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಕುದುರೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ. ಆ ವಿಗ್ರಹವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿನ ಅಗಸ ಸಮುದಾಯದವರು ಬುಸ್ಸಪ್ಪ ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೋಟೆಯ ಪಾಳೇಗಾರರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ಪ್ರತೀತಿ ನಡೆದುಬಂದಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೊಂದು ಹುಣಸೆತೋಪು ಹಾಗೂ ಮಲೆರಂಗಪ್ಪನ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಪಾವಗಡದ ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದ್ದ ಈ ಕೆರೆ ಅಂದು ಕೃಷಿಗೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿತ್ತು. ಕೆರೆಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಂಡೆಯಿದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ರೈತರು ಕಣ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತೆನೆ ಬಡಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

    ಕೆರೆಯದೇ ಭಾಗವಾಗಿರುವ, ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಂಡೆಯ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಇಂದು ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಮಂದಿರ ಹಾಗೂ ಅದರ ಪಾಗಾರ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮಂದಿರದ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಹಿಂಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಂದಲೊ ತಂದು ಸುರಿದ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮಣ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಗುಡ್ಡೆಯಾಗಿರುವುದೂ ಕಂಡುಬಂತು.

    ಬರದ ಬರೆ
    ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿ ನದಿಯೂ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆನಂತರ ಅದು ಬತ್ತಿಹೋಯಿತು. ಆಗ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ನೀರಿನ ಬವಣೆ ತಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಳೆದ ೧೫-೨೦ ವ?ಗಳಿಂದ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಮೆಯಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಜಾಸ್ತಿಯಾಯಿತು. ೨೦೧೩-೧೪ರವರೆಗೂ ಈ ಕೆರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬತ್ತಿಹೋಗಿತ್ತು. ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಬಂದು ಸೇರುವ ನೀರು ಎರಡು ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಏರಿಯ ಬಿರುಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಜಿನುಗಿ ಜಿನುಗಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಕೆರೆಯು ಗರಿಗಳಿದ್ದರೂ ಕುಣಿಯಲಾಗದ ನವಿಲಿನಂತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದ್ದ ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳೆಲ್ಲ ಊದುಗೊಳವೆಗಳಂತೆ ಬರೀ ಬಿಸೀ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಒಡಲಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಠೊಳ್ಳು ಕರಿ ಕಣಿವೆ (ನಲ್ಲ ಕಟವ) – ಈ ಎಲ್ಲ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಿದು ಬಂದು ಕೆರೆ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಲವು ವ?ಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕೈದು ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಹರಿದುಬಂದ ನೀರೆಲ್ಲ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು! ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಏರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಬಿರುಕುಗಳು.

    ಪಾವಗಡವನ್ನಾಳಿದ ಗೊಲ್ಲನಾಯಕ ಬಲ್ಲಪ್ಪ ನಾಯಕನು (ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರಲ್ಲಿ ಈತನು ಭಂಡಾರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ) ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೦೫ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು ಈ ಅಗಸರ ಕೆರೆ. ಕೆರೆಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ನಾಗಪ್ಪ-ಬುಸ್ಸಪ್ಪ ಮಂಟಪ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಮಂಟಪದ ಎತ್ತರದ ಸಮಕ್ಕೆ ಕೆರೆಯ ಏರಿ ಇದೆ. ಹಿಂದೆಯೆಲ್ಲ ಈ ಮಂಟಪ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಕಾಣುವ?ರಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೆರೆ ತುಂಬಿ ಕೋಡಿಬೀಳುತ್ತಿದ್ದುದಿತ್ತು ಎಂದು ಅಲ್ಲೆ ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಗಸರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರು ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.

    ಪಾವಗಡದ ಅಗಸರ ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಈ ನಾಗಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಬುಸ್ಸಪ್ಪ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಈ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಅಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆಯಿಂದ ಉಪವಾಸವಿದ್ದು ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಅಗಸರೆಲ್ಲ ಪ್ರಸಾದ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಂಬಿಟ್ಟಿನಾರತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬುಸ್ಸಪ್ಪನ ವಿಗ್ರಹ ಕೂಡ ತುಂಬಾ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಕುದುರೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ. ಆ ವಿಗ್ರಹವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿನ ಅಗಸ ಸಮುದಾಯದವರು ಬುಸ್ಸಪ್ಪ ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೋಟೆಯ ಪಾಳೇಗಾರರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ಪ್ರತೀತಿ ನಡೆದುಬಂದಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೊಂದು ಹುಣಸೆತೋಪು ಹಾಗೂ ಮಲೆರಂಗಪ್ಪನ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಪಾವಗಡದ ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದ್ದ ಈ ಕೆರೆ ಅಂದು ಕೃಷಿಗೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿತ್ತು. ಕೆರೆಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಂಡೆಯಿದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ರೈತರು ಕಣ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತೆನೆ ಬಡಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

    ಕೆರೆಯದೇ ಭಾಗವಾಗಿರುವ, ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಂಡೆಯ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಇಂದು ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಮಂದಿರ ಹಾಗೂ ಅದರ ಪಾಗಾರ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮಂದಿರದ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಹಿಂಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಂದಲೊ ತಂದು ಸುರಿದ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮಣ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಗುಡ್ಡೆಯಾಗಿರುವುದೂ ಕಂಡುಬಂತು.
    ಬರದ ಬರೆ
    ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿ ನದಿಯೂ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆನಂತರ ಅದು ಬತ್ತಿಹೋಯಿತು. ಆಗ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ನೀರಿನ ಬವಣೆ ತಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಳೆದ ೧೫-೨೦ ವ?ಗಳಿಂದ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಮೆಯಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಜಾಸ್ತಿಯಾಯಿತು. ೨೦೧೩-೧೪ರವರೆಗೂ ಈ ಕೆರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬತ್ತಿಹೋಗಿತ್ತು. ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಬಂದು ಸೇರುವ ನೀರು ಎರಡು ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಏರಿಯ ಬಿರುಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಜಿನುಗಿ ಜಿನುಗಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಕೆರೆಯು ಗರಿಗಳಿದ್ದರೂ ಕುಣಿಯಲಾಗದ ನವಿಲಿನಂತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದ್ದ ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳೆಲ್ಲ ಊದುಗೊಳವೆಗಳಂತೆ ಬರೀ ಬಿಸೀ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಒಡಲಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಠೊಳ್ಳು ಕೊಳವೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆ ಊದುಗೊಳವೆಗಳು ಜನರ ಬಾಯಾರಿಕೆಯ ಕಾವನ್ನು ಮತ್ತ? ಉದ್ದೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
    ಇಂಥ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಕೆರೆಯನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಮಂದಿ ಜಾಗೃತ ಯುವಕರು ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಖರಾದರು. ’ಸೋರಿಹೋಗುವ ಕೆರೆಯ ನೀರನ್ನೆಲ್ಲ ಕೆರೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಸುವ ಹಾಗೂ ಬದುಕುವ ಕಾರ್ಯ ಹೇಗೆ?’ – ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನವರು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಹೊರಟರು.

    ನೀರಿನ ಅಭಾವ
    ಎಚ್ಚೆತ್ತ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ವಕೀಲ ಪುರು?ತ್ತಮ ರೆಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಜಿ.ಟಿ. ಗಿರೀಶ್ ಕೆರೆಯ ಪುನಶ್ಚೇತನದ ಕುರಿತು ವಿಶೇ? ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಿಂತಿಸಿದರು. ಅವರ ಚಿಂತೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಪಾವಗಡದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ. ಪಾವಗಡಕ್ಕೆ ಶಾಪದಂತೆ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಭೀಕರ ಬರಗಾಲ ಕೂಡ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕುಮ್ಮಕ್ಕುಕೊಡುತ್ತಿತ್ತು. ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ಹಿಂದೆ ನಾಗಲಮಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿ ನದಿಗೆ ಬ್ಯಾರೇಜ್ ಕಟ್ಟಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮಾತ್ರ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದಿತ್ತು. ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಜೋಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ಕೂಡ ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ನೀರು ಮಾತ್ರ ಪೂರೈಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಕನಸಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು.

    ಪುರುಷೋತ್ತಮ ರೆಡ್ಡಿ, ಜಿ.ಟಿ. ಗಿರೀಶ್ ಇಬ್ಬರೂ ಕೆರೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಲಿದ್ದರು. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಬರುವ ದೊಡ್ಡಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಏಕೆ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಅದಾಗಲೆ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು: ಕೆರೆಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಏರಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಿರುಕುಗಳು ಅವರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿದ್ದವು. ಇವನ್ನು ಮುಚ್ಚದ ಹೊರತು ನೀರು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯದ ಅರಿವಾಯಿತು. ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಕೆರೆಯ ಬಳಿ ಸುಳಿದಾಡುತ್ತ ಕೆರೆಯನ್ನು ಇನ್ನ? ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಬಂದರು. ಈ ಬಿರುಕುಗಳಲ್ಲದೆ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸಾಕ? ಒಳ ಬಿರುಕುಗಳು ಇರಬಹುದು ಎಂಬ ಅಂಶವೂ ಬಯಲಾಯಿತು. ಸ್ವತಃ ಸಿವಿಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆದ ಗಿರೀಶ್ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂದು ಆಲೋಚಿಸಿದರು. ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ರೈತರನ್ನೆಲ್ಲ ಕರೆದು ವಿವರಿಸಿದಾಗ ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ಇವರ ಬಗ್ಗೆಯೆ ಅನುಮಾನ ಬಂತು. ಅವರೆಲ್ಲ ತಮ್ಮ ಪಾಡಿಗೆ ತಾವು ಉಳಿದುಕೊಂಡರು. ರೆಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ಗಿರೀಶ್ ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯ್ತಿಯವರನ್ನೂ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಅವರೂ ಕೂಡ ಕಿವಿ ಮೇಲೆ ಏನೂ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.

    ಕೋಡಿಬಿದ್ದಾಗ, ಕೆರೆಯ ನೀರು ಪಾವಗಡದ ಇತಿಹಾಸಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೋಟೆಯ (ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪಾವಗಡದ ಕೆಳಗಿರುವ ಈಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ’ಪಾಗೊಂಡೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ) ಕೆಳಗಿನ ಭೀಮನ ದೋಣಿ ಹಾಗೂ ಬಾಲಮ್ಮನ ಹಳ್ಳಗಳಿಗೆ ಹರಿದು ದೋಳಾರ ವಂಕ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು (ವಂಕ ಎಂದರೆ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳ). ಈ ನೀರನ್ನೆಲ್ಲ ನಾವು ಕೆರೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಊರ ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳಿದರು. ಜನರು ಮಾತ್ರ ಯಾವುದನ್ನೂ ಕಿವಿ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ.

    ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಜಿ.ಟಿ. ಗಿರೀಶ್ ಅವರಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ ಗಣಪತಿ ಹೆಗಡೆ ಹಾಗೂ ರಮೇಶ್ ಶಿವರಾಮ್ ಎಂಬವರ ಪರಿಚಯವಾಗಿ, ಅವರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರೇರಣೆ ದೊರಕಿತು. ನಾಲ್ವರೂ ಸೇರಿ ಊರಿನ ಕೆಲವು ಆಸಕ್ತ ಜನರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸುಮಾರು ೬ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಆದರೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಜಿ.ಟಿ. ಗಿರೀಶ್ ಇಬ್ಬರೇ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತು ಕೆರೆಗೆ ಬರುವ ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸಕ ವೆಂಕಟರಮಣಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಸಂಸದ ಜನಾರ್ದನಸ್ವಾಮಿಯವರನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅನುದಾನ ದೊರಕಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ೨೦೧೪ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯ ರಿಪೇರಿ ಕಾಮಗಾರಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪುರುಷೋತ್ತಮ ರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಗಿರೀಶ್ ಗುತ್ತಿಗೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿ ಆಗಬೇಕಿದ್ದ ಕಾಮಗಾರಿಯಾದ – ಕೆರೆಯ ಏರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸುಮಾರು ೧೫ ಅಡಿ ಆಳದ ಪಾಯ ತೆಗೆದು ಏರಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಅದ್ದಿ ಪಿಚಿಂಗ್ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಫಲರರಾದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಏರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಿರುಕುಗಳು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡವು. ಮಳೆನೀರು ಹರಿದುಬಂದದ್ದು ಕೆರೆಯಲ್ಲೆ ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿ ಸೋರಿಕೆಯಾಗುವುದು ತಪ್ಪಿತು.

    ನಗರೀಕರಣದಿಂದಾದ ಬದಲಾವಣೆ
    ನಗರೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕೆರೆಗೆ ಆದ ಹಾನಿಯೆಂದರೆ, ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳು ಪಾವಗಡದ ತುಂಬ ತಲೆಯೆತ್ತಿದ್ದು. ಕೆರೆಯ ನೀರು ಬತ್ತಿಹೋಗಲು ಇದೂ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕೆರೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇದ್ದ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳು ಹೊಸಹೊಸ ಬಡಾವಣೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟಾದವು. ನಗರದ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯವೆಲ್ಲ ಕೆರೆಗೆ ಬಂದು ಬೀಳತೊಡಗಿತು. ಕೆರೆಯ ಒಳಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಒತ್ತುವರಿಯಾಯಿತು. ಕೋಡಿ ಹಾಗೂ ತೂಬುಗಳು ಮಾಯವಾದವು. ಕೋಡಿಯಿರುವ ಜಾಗದ ಒತ್ತಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈಗ ಅಗಸರಿಗಾಗಿ ಧೋಬಿಘಾಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಊರಿನ ಅಗಸರು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಒಗೆಯಲು ಮತ್ತೆ ಕೆರೆಯನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೆರೆಯ ನೀರು ಮಲಿನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೆ ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಗಸರನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ – ’ದೋಭಿಘಾಟಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಎಲ್ಲ ಅನುಕೂಲಗಳಿದ್ದಿದ್ದರೆ ನಾವೇಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯಬೇಕು?’ ಎಂದು ನಮ್ಮನ್ನೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

    ಕೆರೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಕೆರೆಯ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಸಹೊಸ ವಸತಿ ನಿವೇಶನಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತುತ್ತಿರುವುದು ನಮಗೆ ಕಂಡುಬಂತು. ’ನಗರದ ಕೆಲವೆಡೆ ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳನ್ನು ಬೀಳಿಸಿ ಹೊಸ ಮನೆ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಡವಿದ ಮನೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಹಾಗೂ ಊರಿನ ಕಸ ಕೆರೆಯ ಮಗ್ಗುಲಿಗೆ ಬಂದು ಬೀಳುತ್ತಿವೆ’ ಎಂದು ಪುರು?ತ್ತಮ ರೆಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ಗಿರೀಶ್ ದೂರಿಕೊಂಡರು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಇಬ್ಬರೂ ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯ್ತಿ ಹಾಗೂ ಜನರಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿದರೂ ಕಂಡೂ ಕಾಣದಂತೆ ಕಸಸುರಿಯುವ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡ ಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಕೆರೆಯ ಒಳಗೆ ಕಸ ತಂದುಹಾಕುವುದು ನಿಂತಿದೆ.

    ಕೆರೆಯು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಡ ನಂತರ ಈಗ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿದೆ. “ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ರೈತರು ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ್ದ ಹೂಳನ್ನೂ ಗೋಡನ್ನೂ ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಕೆರೆಯ ಆಳ ಇದೀಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಈ ವರ್ಷ ಸುರಿದ ಮಳೆಗೆ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿ ಕೋಡಿ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು” ಎಂದು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ರೆಡ್ಡಿ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ನಗರದ ಬರಿದಾಗಿದ್ದ ಬೋರುಗಳಲ್ಲಿ ಇದೀಗ ಭರಪೂರ ನೀರು ಬಂದಿದೆ. ಅದನ್ನೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ ನಗರದೆಲ್ಲೆಡೆಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಸಾರಿ ಮಳೆನೀರಿನಿಂದ ಕೆರೆ ತುಂಬಿದ್ದೇ ಆದರೆ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಗರದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ದೂರವಾದಂತೆ. ಈ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಲು ರೆಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ಗಿರೀಶ್ ಅವರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಶ್ರಮವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

    ನಾಳಿನ ಬದುಕಿಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಕೆರೆ
    ಈಗ ಊರಿನವರಿಗೆಲ್ಲ ’ಈ ಕೆರೆ ನಮ್ಮದು, ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ನಾಳಿನ ಬದುಕಿಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಕೆರೆಯಿದು’ ಎಂಬ ಮಮಕಾರ ಬಂದಿದೆ. ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈಗ ಎಲ್ಲರೂ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾಗಪ್ಪ-ಬುಸ್ಸಪ್ಪ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಕಳೆ ಬಂದಿದೆ. ಸಪ್ಪಗಾಗಿದ್ದ ಮಂಟಪ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಎತ್ತರದ? ನೀರು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆನಂದ ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಅಗಸರ ಆರಾಧ್ಯದೈವವಾದ ನಾಗಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಬುಸ್ಸಪ್ಪರಿಗೆ ತೇರಿನ ಮೇಲೆ ಕೂತ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ನಿಂತಿರುವ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಹೊಳೆಯುವ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ಆ ದೇವರಿಗೆತ್ತಿದ ಆರತಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಬುಸ್ಸಪ್ಪನ ವಿಗ್ರಹವಾದ ಕುದುರೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ಯುದ್ಧವನು ಗೆದ್ದ ಸಂತೋ?ದಲ್ಲಿ ಕೂತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗಣಪತಿ ಹೆಗಡೆ ಹಾಗೂ ರಮೇಶ್ ಶಿವರಾಮ್ ಅವರ ಪ್ರೇರಣೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಇಲ್ಲದೆಹೋಗಿದ್ದರೆ ಇ?ಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ರೆಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ಗಿರೀಶ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

     

    ಆದರೆ, ಪಾವಗಡದ ಸಾಕಲುಕುಂಟ ಕೆರೆಯ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗಬೇಕಾದ್ದು ಬಹಳಷ್ಟಿದೆ. ಜನಜಾಗೃತಿಯ ಕೊರತೆ ಇನ್ನೂ ಇದೆ. ರೆಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ಗಿರೀಶ್ ಅವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಯುವಕರು ಮುಂದೆ ಬರಬೇಕಾದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ.

     ಸಿ.ವಿ. ಶೇಷಾದ್ರಿ , ಹೊಳವನಹಳ್ಳಿ

    ಕೆರೆಯ ನೀರನು ಕೆರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ… (ಕೆರೆಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಪೂರ್ವಾಪರ ಸಮೀಕ್ಷೆ -1)

  • ಕೆರೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ ರಚನೆ. ಕೆರೆಅಂಗಳ, ಹಳ್ಳಗಳು, ತೂಬು, ಕೋಡಿ, ಕಾಲುವೆಗಳು, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಅಂಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೆರೆವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಹೋಪಯೋಗಿ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೀರಾವರಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಅಂತರ್ಜಲಮಟ್ಟ ಕಾಪಾಡುವಿಕೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಫಲವತ್ತಾದ ಹೂಳು, ಮರಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಲು ಮಣ್ಣು….. ಮುಂತಾದ ಹತ್ತು-ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರು ಕೆರೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ತ್ವ ನೀಡಿದ್ದರು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕೃಷಿಆಧಾರಿತ ಜೀವನಾಧಾರಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುಗಳು ಕೆರೆಗಳೇ ಆಗಿದ್ದು, ಇವು ಸಮುದಾಯದ ಆಸ್ತಿಗಳು.

    ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೨ ಲಕ್ಷ ೮ ಸಾವಿರ ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ೩೭ ಸಾವಿರ ಕೆರೆಗಳಿದ್ದವು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಈ ಭಾಗದ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಕೆರೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವುದು. ಜೊತೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ ರಾಜ-ಮಹಾರಾಜರ, ಪಾಳೇಗಾರರ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರ ಕಳಕಳಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಕೆರೆಗಳು ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಕುರುಹುಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ಕೆರೆಯ ತೂಬಿನ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ರಾಜರ ಲಾಂಛನ ಇದ್ದು, ಆ ಭಾಗವನ್ನು ಯಾರು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂಬುದು ಇದರಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

    ಇನ್ನು ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ೩೬೬೯೬ ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. ೯೨ರಷ್ಟು ೪೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಿಂತ ಕಡಮೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಿರುವ ಕೆರೆಗಳಾದರೆ, ಶೇ. ೮ರಷ್ಟು ೪೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಿರುವ ಕೆರೆಗಳು. ಈ ಎರಡೂ ವರ್ಗದ ಕೆರೆಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟು ೬.೮೫ ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರು ಪ್ರದೇಶ ನೀರಾವರಿಗೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದ ಕೆರೆಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು ೧೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.

    ಗಂಗ, ಚಾಲುಕ್ಯ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇ? ಆದ್ಯತೆ ಇದ್ದಿತು. ಹಿಂದೆ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಪಂಚಾಯ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆರೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ನೀರುಗಂಟಿ, ವಾರದ ಕೆಲಸ, ಸೋಮವಾರದ ಕೆಲಸ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಕೆರೆಗಳಿಗೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಿದ್ದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.

    ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆರೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ
    ತೆಂಗು, ಶೇಂಗಾ ಬೆಳೆಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೦ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿವೆ. ಯಾವುದೇ ಜೀವನದಿ, ಬೃಹತ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಲ್ಲದ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಕೆರೆಗಳೇ ಪ್ರಮುಖ ನೀರಿನಾಧಾರ. ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಕೆರೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೦೨೨. ಸರಣಿ ಕೆರೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಚೋಳರು, ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರು, ಪಾಳೇಗಾರರು, ಸಾಮಂತರು, ಪಟ್ಟದರಸಿಯರು, ಸೂಳೆಯರು, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿಯರು, ಶಾನುಭೋಗರು, ಜಮೀನುದಾರರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು. ೧೯೭೦-೮೦ರ ದಶಕದ ಬರಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದಲೂ ಹಲವಾರು ಕೆರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

    ಕೆಲವು ಕೆರೆಗಳ ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
    ’ಮೂಡಲ್ ಕುಣಿಗಲ್ ಕೆರೆ ನೋಡೋಕೊಂದೈಭೋಗ…..’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜನಪದ ಗೀತೆ ಕುಣಿಗಲ್ ದೊಡ್ಡಕೆರೆಯನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಕೆಲವು ಕೆರೆಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಹೀಗಿದೆ:

    • ದೊಡ್ಡಬಾಣಗೆರೆ-ಚಿಕ್ಕಬಾಣಗೆರೆ ಕೆರೆ: ಶಿರಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಬಾಣಗೆರೆ, ಚಿಕ್ಕಬಾಣಗೆರೆ ಊರುಗಳಿವೆ; ಎರಡೂ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ಈ ಕೆರೆಗಳ ವಿಶೇ?ವೆಂದರೆ ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕ ಇದ್ದು ಎರಡಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಏರಿ ಇದೆ. ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಧಕೆರೆಗೆ ಅಡ್ಡ ಏರಿಯೊಂದು ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಒಂದೇ ಕೆರೆಯಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಕಟ್ಟುವಾಗ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದು, ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡ ಏರಿ ಹಾಕಿ ಎರಡು ಕೆರೆಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿರಬಹುದು. ಇವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕತೆಯೇ ಇದೆ. ತುಂಬಾ ಹಿಂದೆ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಾಳಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕಬಾಳಮ್ಮ (ದೊಡ್ಡಬಾಣಕ್ಕ-ಚಿಕ್ಕಬಾಣಕ್ಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಎಂಬ ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿಯರಿದ್ದರು. ಅಕ್ಕ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. ತಂಗಿಯೂ ಸಹ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಒಂದು ದಿನ ಕೆರೆ ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ತಂಗಿಯು ಈ ಕೆರೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅಕ್ಕನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ, ನನಗೆ ಮಾತ್ರ ಏನೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದುಕೊಂಡಳು. ನನಗೂ ಸಹ ಹೆಸರು ಬರುವಂತಾಗಲು ನಾನೂ ಒಂದು ಕೆರೆ ಕಟ್ಟಿಸಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡವಳು ಅಕ್ಕ ಕಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೆರೆಯ ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಏರಿ ಹಾಕಿಸಿದಳು. ವಾಪಸು ಬಂದ ಅಕ್ಕ ಇದನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಬೇಸರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಆಗಿನಿಂದ ಕೆರೆಯ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡಬಾಳಮ್ಮನ ಕೆರೆ ಎಂದು, ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಚಿಕ್ಕಬಾಳಮ್ಮನ ಕೆರೆ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಬಾಳಮ್ಮ ಎಂಬುದು ಕ್ರಮೇಣ ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಬಾಣಮ್ಮ ಆಗಿದೆ. ಈ ಜೋಡಿ ಕೆರೆಗಳ ವಿಶೇ?ವೆಂದರೆ ಒಂದು ಕೆರೆ ತುಂಬಿದ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರು ಪಕ್ಕದ ಕೆರೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ; ಎರಡೂ ತುಂಬಿದ ನಂತರವೇ ಕೋಡಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ.
    • ಶಿರಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನವಣೆಬೋರನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ನವಣೆಯೊಂದನ್ನೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಹಬ್ಬ-ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ನೆಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೇಡಿ ತರುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಇದರಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯ ಬೋರೇಗೌಡರು ತಮ್ಮೂರಿನಲ್ಲೇ ಕೆರೆಕಟ್ಟಿ ಭತ್ತ ಬೆಳೆಯಲು ಶ್ರಮಪಟ್ಟರಂತೆ; ಆದರೆ ಅವರ ಆಸೆ ಕೈಗೂಡಲಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೆರೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.
    • ಪೊನ್ನಸಮುದ್ರದ ನಾಗರಬಾವಿ ಕೆರೆ: ಪಾವಗಡ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪೊನ್ನಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಆಳವಳ್ಳಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದವರು ಕೂಲಿಯವರಿಗೆ ಹೊನ್ನನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೊನ್ನಸಮುದ್ರ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಕ್ರಮೇಣ ಅದು ಪೊನ್ನಸಮುದ್ರವಾಯಿತು. ಅಳವಳ್ಳಿ ವಂಶದವರು ತಾವು ನಿತ್ಯ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಾಗರಕಟ್ಟೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದು ನಾಗರಬಾವಿ ಕೆರೆ ಎನಿಸಿತು.
    ತುಮಕೂರು ನಗರದ ಕೆರೆಗಳ ಮಾಹಿತಿ
    ತುಮಕೂರು ನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೨೯ ಕೆರೆಗಳಿದ್ದವು. ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೫ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ೨ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ; ೧೯ ಕೆರೆಗಳು ನಗರದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ತುಂಬುವ ತೊಟ್ಟಿಗಳಾಗಿವೆ, ೩ ಮಾತ್ರ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬಂತಿದೆ.
    ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ ಕೆರೆಯ ಅರ್ಧ ಭಾಗ ಹೆದ್ದಾರಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಉಳಿದರ್ಧ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ವಶದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲಾಖೆಯು ಅರಣ್ಯ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದೆ. ಸದಾಶಿವನಗರದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಳಸೆಟ್ಟಿಕೆರೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳು, ಮಠ, ಮಂದಿರ ಮುಂತಾದುವುಗಳಿಗೆ ಹಂಚಲಾಗಿದೆ. ಮರಳೂರು ಕೆರೆಯನ್ನು ಮೆಡಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ಮಾಲೀಕರು ಸ್ವಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಕಬಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರವಿರುವ ಗೂಳೂರು ಕೆರೆಯನ್ನು ಕೆಲವರು ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿ ಬೇಲಿ ಹಾಕಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಬಡ್ಡಿಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆಗೆ ಕಲ್ಮಶಗಳು ಸೇರಿ ಅದರ ನೀರು ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಇನ್ನು ನಗರದ ಬೃಹತ್ ಕೆರೆಯಾದ ಅಮಾನಿಕೆರೆಗೆ ಈಗ ಮೂಲಸ್ವರೂಪವೇ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಲೇಔಟ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕೆರೆ ಅಂಗಳವನ್ನು ’ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ’ದ ನೆರವಿನಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂ. ವ್ಯಯಿಸಿ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
    • ಅಕ್ಕಮ್ಮನಕೆರೆ: ಪಾವಗಡ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಡಪಲಕೆರೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪಲ್ಲವರಾಯನು ತನ್ನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕ್ಕಮ್ಮ ಎಂಬವರ ಜ್ಞಾಪಕಾರ್ಥ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಕೆರೆ.
    • ಪಾವಗಡ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವದನಕಲ್ಲು ಕೆರೆಯದು ಕುತೂಹಲಕರ ಹಿನ್ನೆಲೆ. ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೆಡ್ಡಪ್ಪ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಹೆಂಡತಿ ನಾಗಮ್ಮನ ಜ್ಞಾಪಕಾರ್ಥ ಒಂದು ಕೆರೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ರೆಡ್ಡಪ್ಪ-ನಾಗಮ್ಮನ ಕೆರೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ.
    • ಇದೇ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯರ್ರಮ್ಮನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜಂಗಾಲರು ತಮ್ಮ ದನ-ಕರುಗಳ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಕೆರೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದು ಜಂಜಾಲ ಕೆರೆಯೆಂದೇ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
    • ಪಾವಗಡ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಾಮೇಗೌಡನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನೂರು ವ?ಗಳ ಹಿಂದೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆನ್ನಲಾದ ಕುಂಬಾರರು ಮಣ್ಣು ಹದ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕುಂಟೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಕುಂಟೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡು ಕೆರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಕುಂಬಾರಕಟ್ಟೆ ಎಂದೇ ಹೆಸರಿದೆ.
    • ಹಿಂದೆ ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪೆನುಗೊಂಡದಿಂದ ಮೈಸೂರುವರೆಗೂ ಸೈನಿಕರು ಚಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಇದ್ದ ಕುಂಟೆಗಳನ್ನೇ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಪಾವಗಡ ತಾಲ್ಲೂಕು ರ‍್ಯಾಪ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೆರೆಗೆ ಮಾರ್ಗದಕೆರೆ ಎಂದೇ ಹೆಸರು.
    • ಕೊರಟಗೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಚನ್ನರಾಯನದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದ ಚಿನ್ನಪ್ಪನಾಯಕ ಒಂದು ಕಲ್ಯಾಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಹಾಪೂರವೇ ಬಂದಿದಂತೆ. ಆಗ ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಬದಲು ಕೆರೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಇಂದಿನ ಚನ್ನರಾಯನದುರ್ಗದ ಕೆರೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಕೆರೆ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ನೋಡಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ.
    • ಇದೇ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ದೊಡ್ಡಪಾಲನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಡಕ್ಕನಾಯಕ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಜಕ್ಕೇನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜಕ್ಕನಾಯಕ ಎಂಬ ಪಾಳೇಗಾರರಿದ್ದರು. ಡಕ್ಕನಾಯಕ ಕೆರೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಜಕ್ಕನಾಯಕ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದ. ಇವನ ಕಾಟದಿಂದ ರೋಸಿ ಹೋದ ಡಕ್ಕನಾಯಕ ಡಂಗೂರ ಹೊಡೆಸಿ ಜಕ್ಕನಾಯಕನ ತಲೆ ತಂದವರಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಸಾರಿದ. ಕುಂಟ ಎಂಬವನು ಜಕ್ಕನಾಯಕನ ತಲೆ ತಂದು ಒಪ್ಪಿಸಿದ. ಆಗ ಡಕ್ಕನಾಯಕ ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ಕೆರೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಕುಂಟನಿಗೆ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವನ್ನೇ ಬಳುವಳಿ ನೀಡಿದ ಎಂದು ಐತಿಹ್ಯ.
    • ಚಿಕ್ಕಸಂಜೀವೇಗೌಡನಪಾಳ್ಯದ ಸೂಳೆಕೆರೆ: ಇದು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಕೆರೆ. ಅದರ ಹೆದ್ದಾರಿಯ? ಅಗಲದ ಏರಿ, ಮೆಟ್ಟಿಲಿನಾಕಾರದ ಸದೃಢ ಕಲ್ಕಟ್ಟಣೆ, ಬೃಹತ್ ತೂಬು ಮುಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಮೊದಲನೋಟಕ್ಕೇ ಇದೊಂದು ಪ್ರಾಚೀನಕೆರೆ ಎಂಬುದು ಮನದಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆರೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಹಲವಾರು ಜಾನಪದಕಥೆಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದೂ ಸಹ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಇಂಬು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದ್ಭುತ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೃಹತ್ ತೂಬು ಈ ಕೆರೆಯ ಶಿಖರಪ್ರಾಯವಾದ ಭಾಗ. ನೂರಾರು ವರ್ಷ ಕಳೆದರೂ ಸಹ ಈಗಲೂ ಒಂದಿಂಚೂ ಮುಕ್ಕಾಗದ, ಬಿರುಕು ಬಿಡದ ಕಲ್ಕಟ್ಟಣೆ ಕೆರೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಆಕ?ಣೆ. ಈ ಕೆರೆಗಿರುವ ಬೃಹತ್‌ಆಕಾರದ ತೂಬು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದಂತಿಲ್ಲ. ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ರಾಯಗೋಪುರದ ಕಂಬಗಳ ಹಾಗೆ ಬಾಚಿ ತಬ್ಬಿದರೂ ಕೈಗೆ ನಿಲುಕದ ಗಾತ್ರ. ತಿದ್ದಿ ತೀಡಿದ ಎರಡು ಕಲ್ಲು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂದದ ಕೆತ್ತನೆ ನೋಡಲು ಮನಮೋಹಕ. ತೂಬಿನ ಬಳಿಗೆ ತಲಪಲು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಸೋಪಾನಗಳ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು ೨೦ರಿಂದ ೨೫ ಅಡಿಗಳು. ಒಂದೇ ಕಲ್ಲನ್ನು ಒಪ್ಪವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೋಪಾನಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆ ಸೊಂಡಿಲಿನಾಕಾರದ ಇಳಿಗಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಸಿದ್ದರಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಊರವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸರಿಸುಮಾರು ಆರೇಳು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ವೇಶ್ಯಾವೃತ್ತಿಯ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಊರಿನ ನೀರ ನೆಮ್ಮದಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಕೆರೆಯಿದು. ಸಿದ್ದರಬೆಟ್ಟದ ಆಗಿನ ಪಾಳೆಯಗಾರ ತುರಂಗನಾಯಕನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಮಹಿಳೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕಸೇವೆಯ ಫಲವೇ ಈ ಕೆರೆ. ಸ್ಥಳೀಯರ ಪ್ರಕಾರ ಆಕೆ ತನ್ನ ಬೆಂಡೋಲೆಯನ್ನು ಮಾರಿ ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆರೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಅದಕ್ಕೆಂದೇ ಇದರ ಹೆಸರು ಕೂಡಾ ಸೂಳೇಕೆರೆ. ಕೆರೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಆಕೆ ಹತ್ತಿರದ ಸಿದ್ದರಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಎಲೆಯಡಿಕೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಕೆರೆ ಕಟ್ಟುವವರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಳಂತೆ. ಅವಳು ಎಲೆಯಡಿಕೆ ಉಗಿದಿರುವ ಗುರುತು ಈಗಲೂ ಇದೆ ಎಂದು ಕೆಂಪುಬಣ್ಣ ಲೇಪಿತವಾದಂತೆ ಕಾಣುವ ಬೃಹತ್‌ಬಂಡೆಯೊಂದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚನ್ನಗಿರಿ ಬಳಿಯಿರುವ ಸೂಳೆಕೆರೆಯನ್ನು ಬಹುಮಂದಿ ಬಲ್ಲರು. ಆದರೆ ಈ ಸೂಳೆಕೆರೆ ಅಜ್ಞಾತಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅಸಡ್ಡೆಗೊಳಗಾಗಿದೆ.
    • ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆರೆಗಳ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಪಾವಗಡ, ಮಧುಗಿರಿ, ಶಿರಾ, ಕೊರಟಗೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಹುತೇಕ ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ತಲಪರಿಗೆಗಳಿವೆ. ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಿಲ್ಲದಾಗ ಈ ತಲಪರಿಗೆಗಳು ನೀರೊದಗಿಸುತ್ತವೆ.
    • ಒಂದು ಬಾರಿ ಕೋಡಿ ಬಿದ್ದರೆ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವ? ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ, ದನ-ಕರುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಗರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನಿಸಿಕೆ. ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳು ಎ? ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

    ನೀರಗಂಟಿಗಳ ಪಾತ್ರ
    ಕೆರೆ ನೀರಿನ ಸಮರ್ಪಕ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಲುವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಒಂದು ಕೆರೆಗೆ ಒಬ್ಬ ನೀರಗಂಟಿ ಇರುವುದು ರೂಢಿ. ಕೆರೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನಸಂಖ್ಯೆಯ ನೀರಗಂಟಿಗಳು ಇರುವುದೂ ಉಂಟು. ಹಿಂದೆ ಗ್ರಾಮಾಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಗೌಡ, ಶಾನುಭೋಗ, ತೋಟಿ, ತಳವಾರರು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮುಖರೋ ನೀರಗಂಟಿಗಳಿಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿತ್ತು.
    ನೀರಗಂಟಿ ಕೆಲಸವು ಪರಂಪರಾಗತವಾದುದಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬದವರು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಪದ್ಧತಿ. ಬಹುತೇಕ ಪರಿಶಿಷ್ಟಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪಂಗಡದವರೇ ನೀರಗಂಟಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಮೀನು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರೂ ಸಹ ನೀರಗಂಟಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ನೀರಗಂಟಿಗಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ದವಸ-ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ರೂಢಿ. ಎಕರೆಗೆ ಇಷ್ಟು ಸೇರು ಅಥವಾ ಹೊರೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಮರಿಕಡಿದಾಗ, ಬೇಟೆ ಆಡಿದಾಗ ಅದರ ಒಂದು ಪಾಲು ನೀರಗಂಟಿಗಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಕೆರೆ ಕೋಡಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಕೊಡುವ ಮೊದಲ ಬಲಿಯು ನೀರಗಂಟಿಗಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.
    ಆದರೆ ಈಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಹುತೇಕ ನಿಂತು ಹೋಗಿದೆ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ನೀರಿನ ಅಭಾವ, ಬದಲಾದ ಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಲ್ಲಟ, ಮುಂತಾದವು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

    ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ
    ಇಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆರೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಚಿಂತಾಜನಕ. ಒತ್ತುವರಿ ಮತ್ತು ಹೂಳು ತುಂಬುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೆರೆಗಳ ನೀರುಶೇಖರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಏರಿ, ತೂಬು, ಕೋಡಿ, ಕಾಲುವೆಗಳು ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಗೆ ತಲಪಿವೆ.

    ಕೆರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣಗಳು

    • ಮಳೆ ಕೊರತೆ ಅಥವಾ ಸಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಳೆ ಬಾರದೆ ಕೆರೆಗಳು ಹಲವು ವ?ಗಳ ಕಾಲ ತುಂಬದೇ ಇರುವುದು
    • ಕೆರೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ಬರುವ ಹಳ್ಳಗಳನ್ನು ನಾಶ ಪಡಿಸಿದ್ದು
    • ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಅವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ್ದು
    • ಖಾಸಗಿ ನೀರಾವರಿ ಮೂಲಗಳ ಅವಲಂಬನೆ
    • ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು
    • ಕೆರೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಬಂಡವಾಳ ಒದಗಿಸದೇ ಇರುವುದು
    • ಕೆರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸಮುದಾಯ.

    ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ
    ಕೆರೆಗಳ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ನೇರ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವಾಗ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತರ್ಜಲ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕೆರೆಗೆ ನೀರು ಹರಿದು ಬರುವ ಹಳ್ಳಗಳು ಮತ್ತು ಕೆರೆ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿ ಮರಳು ತೆಗೆದ ಪರಿಣಾಮ ಕೆರೆಗಳು ವಿದ್ರೂಪಗೊಂಡಿವೆ. ಆಳದ ಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದಿರುವುದರಿಂದ ಎ? ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೋರಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಾಡತೊಡಗಿದೆ.

    ಒತ್ತುವರಿ
    ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಕೆರೆಗಳ ಒತ್ತುವರಿ. ಕೆಲವೆಡೆ ಹಳ್ಳಗಳು ಒತ್ತುವರಿಯಾಗಿ ಆಳ-ಅಗಲ, ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಪೂರ್ತಿ ಮುಚ್ಚಿಯೇ ಹೋಗಿವೆ. ಅಂಗಳದ ಆಸುಪಾಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಾಗಿ ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಣ, ಜಾತಿ, ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬಲಿ?ರಾದವರು ಒಂದಿಡೀ ಸಮುದಾಯದ ಬಳಕೆಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಈ ವಿ?ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವುಕಡೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಕೋರ್ಟು ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಉಂಟು.

    ಪುನಶ್ಚೇತನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು
    ಕೆರೆಗಳ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದೆ, ಕಾನೂನು, ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಲಸಂವರ್ಧನೆ, ಕೆರೆ ಸಂಜೀವಿನಿ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನದಿ ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನೀರನ್ನು ಕೆರೆಗಳಿಗೆ ತುಂಬಿಸುವ ಕಾರ್ಯವೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

    ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ನಟರು ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗಳೂ ಸಹ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿವೆ. ಈ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರನಟ ಯಶ್ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಲ್ಲೂರು ಕೆರೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿದ್ದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಗ್ರಾಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕೆರೆಗಳ ಹೂಳು ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ. ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಐದಾರು ಕೆರೆಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಹೊಸ ರೂಪ ಪಡೆದಿವೆ. ಶಿರಸಿ ಜೀವಜಲ ಕಾರ್ಯಪಡೆ, ಹಾಸನದ ಹಸಿರು ಪ್ರತಿ?ನ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಗುಂಪುಗಳು ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕಿರುವುದು ಆಶಾದಾಯಕ.

    ಆದರೂ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸಾಲದು. ಇನ್ನಷ್ಟು ಕೈಗಳು ಜೊತೆಯಾಗಬೇಕು. ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಬಹುತೇಕ ಕೆರೆ ಹೂಳೆತ್ತುವ ಕಾರ್ಯ. ಆದರೆ ಕೆರೆಗಳಿಗೆ ಕಂಟಕವಾಗಿರುವುದು ನೀರು ಬರುವ ಹಳ್ಳಗಳ ಒತ್ತುವರಿ ಮತ್ತು ನಾಶ. ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸದೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಗೆಹರಿಯದು.

    ಕೆರೆಗಳು : ಭವ್ಯ ಇತಿಹಾಸ, ಚಿಂತಾಜನಕ ವಾಸ್ತವ, ಕರಾಳ ಭವಿಷ್ಯ

ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜೀವ ಪಡೆದ ಪುರಾತನ ಕೆರೆ
ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜೀವ ಪಡೆದ ಪುರಾತನ ಕೆರೆ

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೈಕೊಂಡ್ರನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡ ಕಥೆ ನಗರೀಕರಣದ ಧಾವಂತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕೆರೆಗಳು ಕುಖ್ಯಾತಿಯನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ನಡುವೆ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯುಳ್ಳ ಒಂದಿಷ್ಟು ನಾಗರಿಕರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕಸ ಕೊಳಚೆಯ ತೊಟ್ಟಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಕೆರೆಗಳು ಪುನಃ ’ಕೆರೆ’ಗಳಾಗಿ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇವೆ. ಉದ್ಯಾನನಗರಿಯೆಂದು ಹೆಸರಾದ...

ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲೊಂದು ನಂದನ - ಪುಟ್ಟೇನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ
ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲೊಂದು ನಂದನ – ಪುಟ್ಟೇನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ

ಒಂದುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳ ಊರಾಗಿದ್ದ ಬೆಂಗಳೂರು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಓಟದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಡಲೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಉತ್ತಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದೇ ಅಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನುವ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದಿಗೂ ಮಾನವನ ಹಾಗೆ ಅಲ್ಲ. ವಿಷವನ್ನುಣಿಸಿದ ಮಾನವನಿಗೆ ಅಮೃತವನ್ನೇ ನೀಡಲು...

ಬಾಣಭಟ್ಟ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಅಚ್ಛೋದ ಸರೋವರ
ಬಾಣಭಟ್ಟ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಅಚ್ಛೋದ ಸರೋವರ

ಈ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮೇಲೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನಿಗೆ ಸುಧೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಏನಿತ್ತೋ ತಿಳಿಯದು. ಈ ಸರಸಿಯ ನೀರೇನು ಅಮೃತಕ್ಕಿಂತ ಕಮ್ಮಿಯೇ? ಇದೂ ಅಮೃತದಂತೆಯೆ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ತಣಿಸುತ್ತದೆ ಬಾಣಭಟ್ಟನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗದ್ಯಕೃತಿ ’ಕಾದಂಬರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಅಚ್ಛೋದ ಎನ್ನುವ ಸರೋವರದ ವರ್ಣನೆ ತುಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು....

ಕೆರೆಯ ನೀರನು ಕೆರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ...     (ಕೆರೆಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಪೂರ್ವಾಪರ ಸಮೀಕ್ಷೆ -1)
ಕೆರೆಯ ನೀರನು ಕೆರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ… (ಕೆರೆಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಪೂರ್ವಾಪರ ಸಮೀಕ್ಷೆ -1)

ಕೆರೆಯ ನೀರನು ಕೆರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ ವರವ ಪಡೆದವರಂತೆ ಕಾಣಿರೊ ಹರಿಯ ಕರುಣದೊಳಾದ ಭಾಗ್ಯವ ಹರಿ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿ ಬದುಕಿರೊ… ಪುರಂದರದಾಸರ ಈ ತತ್ತ್ವಪದ ತ್ಯಾಗಜೀವನದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ತನಗಾಗಿ ಬದುಕದೆ ಇತರರಿಗಾಗಿ ಬದುಕುವ ಪಾಠವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಸು ತನ್ನ ಹಾಲನ್ನು ತಾನು ಕುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮರ...

ಕೆರೆಗಳು : ಭವ್ಯ ಇತಿಹಾಸ, ಚಿಂತಾಜನಕ ವಾಸ್ತವ, ಕರಾಳ ಭವಿಷ್ಯ
ಕೆರೆಗಳು : ಭವ್ಯ ಇತಿಹಾಸ, ಚಿಂತಾಜನಕ ವಾಸ್ತವ, ಕರಾಳ ಭವಿಷ್ಯ

ಕೆರೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ ರಚನೆ. ಕೆರೆಅಂಗಳ, ಹಳ್ಳಗಳು, ತೂಬು, ಕೋಡಿ, ಕಾಲುವೆಗಳು, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಅಂಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೆರೆವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಹೋಪಯೋಗಿ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೀರಾವರಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಅಂತರ್ಜಲಮಟ್ಟ ಕಾಪಾಡುವಿಕೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಫಲವತ್ತಾದ ಹೂಳು, ಮರಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಲು ಮಣ್ಣು….. ಮುಂತಾದ...

ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜೀವ ಪಡೆದ ಪುರಾತನ ಕೆರೆ
ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜೀವ ಪಡೆದ ಪುರಾತನ ಕೆರೆ

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೈಕೊಂಡ್ರನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡ ಕಥೆ ನಗರೀಕರಣದ ಧಾವಂತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕೆರೆಗಳು ಕುಖ್ಯಾತಿಯನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ನಡುವೆ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯುಳ್ಳ ಒಂದಿಷ್ಟು ನಾಗರಿಕರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕಸ ಕೊಳಚೆಯ ತೊಟ್ಟಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಕೆರೆಗಳು ಪುನಃ ’ಕೆರೆ’ಗಳಾಗಿ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇವೆ. ಉದ್ಯಾನನಗರಿಯೆಂದು ಹೆಸರಾದ...

ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲೊಂದು ನಂದನ - ಪುಟ್ಟೇನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ
ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲೊಂದು ನಂದನ – ಪುಟ್ಟೇನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ

ಒಂದುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳ ಊರಾಗಿದ್ದ ಬೆಂಗಳೂರು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಓಟದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಡಲೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಉತ್ತಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದೇ ಅಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನುವ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದಿಗೂ ಮಾನವನ ಹಾಗೆ ಅಲ್ಲ. ವಿಷವನ್ನುಣಿಸಿದ ಮಾನವನಿಗೆ ಅಮೃತವನ್ನೇ ನೀಡಲು...

ಬಾಣಭಟ್ಟ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಅಚ್ಛೋದ ಸರೋವರ
ಬಾಣಭಟ್ಟ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಅಚ್ಛೋದ ಸರೋವರ

ಈ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮೇಲೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನಿಗೆ ಸುಧೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಏನಿತ್ತೋ ತಿಳಿಯದು. ಈ ಸರಸಿಯ ನೀರೇನು ಅಮೃತಕ್ಕಿಂತ ಕಮ್ಮಿಯೇ? ಇದೂ ಅಮೃತದಂತೆಯೆ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ತಣಿಸುತ್ತದೆ ಬಾಣಭಟ್ಟನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗದ್ಯಕೃತಿ ’ಕಾದಂಬರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಅಚ್ಛೋದ ಎನ್ನುವ ಸರೋವರದ ವರ್ಣನೆ ತುಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು....

ಕೆರೆಯ ನೀರನು ಕೆರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ...     (ಕೆರೆಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಪೂರ್ವಾಪರ ಸಮೀಕ್ಷೆ -1)
ಕೆರೆಯ ನೀರನು ಕೆರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ… (ಕೆರೆಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಪೂರ್ವಾಪರ ಸಮೀಕ್ಷೆ -1)

ಕೆರೆಯ ನೀರನು ಕೆರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ ವರವ ಪಡೆದವರಂತೆ ಕಾಣಿರೊ ಹರಿಯ ಕರುಣದೊಳಾದ ಭಾಗ್ಯವ ಹರಿ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿ ಬದುಕಿರೊ… ಪುರಂದರದಾಸರ ಈ ತತ್ತ್ವಪದ ತ್ಯಾಗಜೀವನದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ತನಗಾಗಿ ಬದುಕದೆ ಇತರರಿಗಾಗಿ ಬದುಕುವ ಪಾಠವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಸು ತನ್ನ ಹಾಲನ್ನು ತಾನು ಕುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮರ...

ಕೆರೆಗಳು : ಭವ್ಯ ಇತಿಹಾಸ, ಚಿಂತಾಜನಕ ವಾಸ್ತವ, ಕರಾಳ ಭವಿಷ್ಯ
ಕೆರೆಗಳು : ಭವ್ಯ ಇತಿಹಾಸ, ಚಿಂತಾಜನಕ ವಾಸ್ತವ, ಕರಾಳ ಭವಿಷ್ಯ

ಕೆರೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ ರಚನೆ. ಕೆರೆಅಂಗಳ, ಹಳ್ಳಗಳು, ತೂಬು, ಕೋಡಿ, ಕಾಲುವೆಗಳು, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಅಂಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೆರೆವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಹೋಪಯೋಗಿ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೀರಾವರಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಅಂತರ್ಜಲಮಟ್ಟ ಕಾಪಾಡುವಿಕೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಫಲವತ್ತಾದ ಹೂಳು, ಮರಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಲು ಮಣ್ಣು….. ಮುಂತಾದ...

ಕೆರೆಯೊಡಲಿನ ಕೂಗು
ಕೆರೆಯೊಡಲಿನ ಕೂಗು

ಕೆರೆಗಳ ಏರಿಯ ಮ್ಯಾಲೆ ಮಾನವನ ಮರ್ಕಟ ಲೀಲೆ ಕೆರೆಗಳ ಒಡಲನ್ನು ಮಣ್ಣಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ಮೇಲೊಂದು ಸೌಧ ಕಟ್ಟಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿ ನಿಂಬೆಯ ಹಣ್ಣಂಗೆ ತುಂಬಿದ್ದ ಕೆರೆಗಳಿಂದು ತೀರದ ಮಾನವನ ದಾಹಕ್ಕೆ ಸೋತು ಕುಡಿದು ಎಸೆದ ಎಳೆನೀರಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳಾಗಿವೆ ರೋಗಕಾರಕ ಮಲಿನ ಗುಂಡಿಗಳಾಗಿವೆ...

ಕೆರೆಯ ಕರೆ
ಕೆರೆಯ ಕರೆ

ಎಳೆಬಿಸಿಲು ಮೈತಾಗಿ ಹೊಳೆವ ಕನ್ನಡಿಯಾಗೆ ನನ್ನೊಳಗೆ ಮುಖ ನೋಡಿ ನಗುವ ದಿವಾಕರನು ಮತ್ತೆ ಕೆಂಪಾಗಿ ರಂಗೇರಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದುದು ನನ್ನಾ ತೀರದಂಚಲ್ಲಿ. ಕಂಕುಳಲಿ ಕೂತು ಬಂದ ಮಗುವೂ, ತಲೆಯಲಿ ಹೊತ್ತು ತಂದ ವಸ್ತ್ರವೂ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದುದು ನನ್ನೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿ ಎದ್ದಾಗಲೇ. ಮೈ ಕೈ ತುಂಬಿದ...

ಕೆರೆಯಮ್ಮಳ ಸ್ವಗತ
ಕೆರೆಯಮ್ಮಳ ಸ್ವಗತ

ಉಗಾದಿ ಕಳೆದು ಭರಣಿ ಹೋದರು ಉದುರಲಿಲ್ಲ ನಾಕು ಹನಿ ಊರಾಗಿನ ಕೆರೆ ಬಾಯಿಕಳೆದು ಕುಂತರು ತಾರಸಿ ಆಗ್ಯಾವು ಹುಲ್ಲು ಮನಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗ್ಯಾವೂ ಆರ್ದ್ರೆ ಮಳಿ ಹಬ್ಬದ ಕುರಿ ಬಲಿ. ಹಳ್ಳಿ ಕೇರಿಗಳೆಲ್ಲ ಆ ಪಕ್ಷ ಈ ಪಕ್ಷ ಆಗಿ ಒಡೆದಾವೂ...

ಕತೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಹೇಗೆ?
ಕತೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

ಅಂದು ರಾತ್ರಿ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಳ್ಳಿಯೇ ಜೆಂಜೆಲೆಯ ಮನೆಮುಂದೆ ನೆರೆಯಿತು. ಅವರೆಲ್ಲ ಚಳಿ ಕಾಯಿಸಲು ಶಿಬಿರಾಗ್ನಿ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಬೆಂಕಿಯ ಸುತ್ತ ನೆರೆದು ಮಂಜಾಂದಬ ಕತೆ ಹೇಳುವ ಅಮೃತಘಳಿಗೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತ ಕೂತರು… ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ – ಅಂತ? ಹೇಳಿದರೆ ನಾನು ಹೇಳ್ತಾ ಇರುವ...

ಕೊನೆಯ ದಿನ
ಕೊನೆಯ ದಿನ

ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ರಣರಂಗ. ಆ ಸಮರಭೂಮಿಯ ಕೊನೆಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಅಶ್ವಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃ? ತನ್ನ ನಾಲ್ಕೂ ಅಶ್ವಗಳನ್ನು ಗೂಟಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದ. ಕೈದೀಪವನ್ನು ಮೂಲೆಗೆ ಇದ್ದ ಮೊಳೆಗೆ ತೂಗುಹಾಕಿದ. ಎಂದಿನಂತೆ ವಿದಾಯದ ಸಂಕೇತವಾದ ಸೀಟಿಯನ್ನು ತನ್ನ ತುಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ತೆಗೆದ. ಆ ವಿಶಿ? ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ...

ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

`ಉತ್ಥಾನ’ : ೧೯೬೫ರಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವ ಕನ್ನಡದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ. ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸರಣ ಇರುವ ಸಂಚಿಕೆಯು ಈಗ ಕ್ರೌನ್‌ ಚತುರ್ದಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ೧೧೨ ವರ್ಣಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಲೇಖನ, ನುಡಿಚಿತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಸಂಚಿಕೆಯ ಬೆ ಲೆ ೨೦ ರೂ.

Utthana
Kannada Monthly Magazine ​
Utthana Trust
Keshavashilpa, Kempegowda Nagara
Bengaluru - 560019
Karnataka State , INDIA

Phone : 080-26612732
Email : utthana1965@gmail.com

ಉತ್ಥಾನದ ಹೊಸ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಈಮೈಲ್‌ ಅಂಚೆಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಿರಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಕ್ಕೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಚಂದಾದಾರರಾಗಿ