ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

  • ಅದು ೧೯೫೭ರ ಸಂದರ್ಭ. ವಿದೇಶಾಂಗ ಖಾತೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿದೇಶಾಂಗ ಖಾತೆಯ ಕುರಿತು ಎರಡುಮೂರು ದಿನಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಿತು. ಚರ್ಚೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತ ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರು ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಕುರಿತು ಅಟಲ್‌ಜೀ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ
    ಎಂದರು.
    ಅಟಲ್‌ಜೀ, ಆಗಷ್ಟೇ ಲೋಕಸಭೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಿದ್ದ ೩೨ರ ತರುಣ. ಇದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಲಿ ಅನುಭವವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಜನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪಕ್ಷವೊಂದರಿಂದ ಆರಿಸಿಬಂದ ವಾಜಪೇಯಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೇ ನೆಹರು ಗಮನಸೆಳೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ತನ್ನ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆಗ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯ ಜೆ.ಬಿ. ಕೃಪಲಾನಿ, ಪ್ರೊ|| ಹೀರೇನ್ ಮುಖರ್ಜಿ, ಮಿನೂ ಮಸಾನಿಯಂತಹ ಘಟಾನುಘಟಿ ನಾಯಕರಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದನ್ನೂ ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ.

    ಹೀಗೆ ಅಟಲ್‌ಜೀ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೇ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾದ ಮೈಲುಗಲ್ಲನ್ನು
    ಸ್ಥಾಪಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು.

    ದಿಗ್ಗಜರ ಪ್ರಶಂಸೆ
    ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣದ ಅಪರೂಪದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರದು. ಅರವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ-ಜನರಲ್ ಆಗಿದ್ದ ಡಾಗ್ ಹಾಮರ್ ಷೋಲ್ಡ್‌ರಿಗೆ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನ ಭಾರತೀಯ ದೂತಾವಾಸ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಜಪೇಯಿಯವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರು ಮುಂದೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಯುವಪ್ರತಿಭೆ ಎಂದು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದರು. ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರು ವಾಜಪೇಯಿಯವರನ್ನು ಗುರೂಜಿ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹರಾಯರು  ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉತ್ತಮ ಸಂಸದೀಯ ಪಟು ಎಂದು ಪುರಸ್ಕರಿಸುತ್ತ , ಭಾರತೀಯ ಸಂಸದೀಯ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮೆರುಗು ನೀಡಿದ ನಾಯಕ ವಾಜಪೇಯಿ. ನನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಗುರು ಎಂದಿದ್ದರು. ಮನಮೋಹನ್‌ಸಿಂಗ್ ಅವರು ವಾಜಪೇಯಿ, ಭಾರತದ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕಾರಣದ ಭೀಷ್ಮಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದರು.
    ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದವರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲರ ಗೌರವ, ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದ ಅಪರೂಪದ ದುರ್ಲಭ
    ರಾಜಕಾರಣಿ ಅಟಲ್‌ಜೀ. ನೆಹರು ನಂತರ ಭಾರತದ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮೇಧಾವಿ ರಾಜಕಾರಣಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

    ಅಟಲ್‌ಜೀಯವರು ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಲ್ಲದೇ ಓರ್ವ ಶಾಲಾ ಉಪಾಧ್ಯಾಯನ  ಮಗನಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆ, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕೌಶಲದಿಂದಲೇ ರಾ?ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಪರಿ ಒಂದು ಅಚ್ಚರಿಯೇ ಸರಿ.

    ಬೆಳೆಯ ಸಿರಿ ಮೊಳಕೆಯಲ್ಲಿ
    ಅಟಲ್‌ಜೀ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ೧೯೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫ರಂದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿ. ತಂದೆ ಕೃ? ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಹಾಗೂ ತಾಯಿ ಸುಮಾದೇವಿ.

    ನುಡಿದರೆ ಮತ್ತಿನ ಹಾರದಂತಿರಬೇಕು, ಲಿಂಗ ಮೆಚ್ಚಿ ಅಹುದಹುದೆನಬೇಕು ಎಂಬ ವಚನದಂತೆ ಅಟಲ್‌ಜೀ  ಅವರ ಮಾತುಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ತಮ್ಮ ಭಾಷಣದ ಗತ್ತು, ಗೈರತ್ತು, ಕಲೆಗಾರಿಕೆ, ಮಾತಿನ ಓಘಕ್ಕೆ ಹುಯ್ದಾಡುವ ಶರೀರ, ಕುಣಿಯುವ ಕೈ, ಚಿಟಿಕೆ ಹಾಕುವ ಬೆರಳುಗಳು ಮತ್ತು ಮುತ್ತು ಉದುರಿದಂತಿರುವ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಕಾಲೇಜುದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಿಗೂ, ಇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನವರಾಗಿದ್ದರು.

    ಒಮ್ಮೆ ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯಸ್ತರದ ಚರ್ಚಾಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಹೊರಟಾಗ, ರೈಲು ತಡವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲಪುವ ವೇಳೆಗೆ ಚರ್ಚಾಸ್ಪರ್ಧೆ ಮುಗಿದೇ ಹೋಗಿತ್ತು; ವಿಜೇತರನ್ನು ಘೋಷಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಬಾಕಿ. ಕೊಳೆಬಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಏದುಸಿರುಬಿಡುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ತರುಣ ಅಟಲ್‌ಜೀ ನೇರವಾಗಿ ವೇದಿಕೆಯನ್ನೇರಿ ತಡವಾಗಿ ಬಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ವಿವರಿಸಿದರು. ಅವರ ಸೌಜನ್ಯ, ವಿನಯವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಷಯವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮುಟ್ಟಿಸಬೇಕೆಂಬ ಕಳಕಳಿ ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಸಂಯಮದಿಂದ ವಿಷಯಮಂಡನೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಬಿರುಸು, ಸತ್ತ್ವ, ಮೋಹಕತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಿಂದ ಸಭಿಕರು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧರಾದರು.  ತೀರ್ಪುಗಾರರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು. ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ ಅವರಿಗೇ ಲಭಿಸಿತು. ಈ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಮಂಡಲಿಯ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಡಾ. ಹರಿವಂಶರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್ (ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರನಟ ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್ ತಂದೆ) ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.

    ತಾರುಣ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಮಾತಿನ ಕಲೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪೋಷಿಸಿ ಸಮಾಜೋಪಯೋಗಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡವರು ಅಟಲ್‌ಜೀ. ಮುಂದೆಯೂ ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಜನ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು (ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ).  ಕಾವ್ಯಮಯವಾದ ಭಾಷೆ, ಪ್ರಾಸಬದ್ಧ ಮಾತು, ಚುರುಕು ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ನುಡಿ ಅವರ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯ ಜೀವಾಳವಾಗಿತ್ತು. ಅಂತರಾಳದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಅವರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ನುಡಿಮುತ್ತುಗಳಿಗೆ ಜನರು ಅದ್ಭುತ ಸಂಗೀತಗಾರನೊಬ್ಬನ ಅಪೂರ್ವ ರಾಗಕ್ಕೆ ತಲೆದೂಗುವಂತೆ, ಯಕ್ಷಿಣಿಗಾರನ ಮೋಡಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ನಿಶ್ಚಲರಾಗಿ ಮೈಮರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ, ಜನಪದೀಯ ಹಿಂದೀಯಲ್ಲಿ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು ಎದುರಿಗೆ ಎಂತಹ ವಿರೋಧಿಗಳಿದ್ದರೂ ನಿಶ್ಶಸ್ತ್ರಗೊಳಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ
    ಅವರು ದೂರವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಾಬರಿ ಕಟ್ಟಡ ಕೆಡವಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಮವಿಲಾಸ ಪಾಸ್ವಾನ್ ಬಿಜೆಪಿ ಜೈ ಶ್ರೀರಾಮ್ ಎನ್ನುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ರಾಮ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ರಾಮ್ ಇದೆ ಎಂದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸಿದ ಅಟಲ್‌ಜೀ ಅದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಹರಾಮ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ರಾಮ್ ಇದೆಯಲ್ಲವೇ? ಎಂದರು. ಅವರೊಡನೆ ಇಡೀ ಸಂಸತ್ತು ನಕ್ಕಿತು.

    ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ
    ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ದೇಶವಿಭಜನೆ, ತದನಂತರವೂ ಬದಲಾಗದ ರಾಷ್ಟ್ರನಾಯಕರ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮೂಕಪ್ರೇಕ್ಷಕರಂತೆ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ ದೇಶದ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಸಂಘದ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿದ್ದ ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ೧೯೪೬ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಧರ್ಮ ಮಾಸಿಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ  ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ಹೊಣೆ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ (ಮತ್ತು ರಾಜೀವಲೋಚನ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿ) ಅವರ ಹೆಗಲಿಗೇರಿತು. ಶಾಲಾದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘದ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿದ್ದ ಅಟಲ್‌ಜೀ ಅದಾಗಲೇ ತಮ್ಮ ಕವಿತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಧರ್ಮದ ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ಹೊಣೆಹೊತ್ತ ಅಟಲ್‌ಜೀ ಸ್ವತಃ ಲೇಖನ, ಕವನಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದು, ಬರೆಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆ ಜೋಡಿಸುವುದರಿಂದ ಭಾಂಗಿ ಹೊರೆಹೊರುವ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲೂ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು.

    ಬೇರೆಯವರ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೇ ಭಾರತವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲಾರದು ಎನ್ನುವ ವಾದ ತಪ್ಪು. ನಾವು ಅಗಣಿತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ, ಪರಿಣತ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಮಾನವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಾಧನೆ ಅನುಪಮ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಾಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.
    – ಅಟಲ್‌ಜೀ

    ಸಂಘದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು, ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡ
    ಅಟಲ್‌ಜೀ ರಾ?ಧರ್ಮದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆಗೊಂಡು ಪಾಂಚಜನ್ಯ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ (೧೯೪೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೬) ಹಾಗೂ ಸ್ವದೇಶ್ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ (೧೯೫೦) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗಲೂ ದೀನದಯಾಳರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಂತೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ  ಕರ್ಮಯೋಗಿ,  ಕಾಶಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಚೇತನಾ, ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವೀರ್
    ಅರ್ಜುನ್ ದೈನಿಕಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.

    ಆಪ್ತಸಹಾಯಕನಿಂದ ಪ್ರಧಾನಿವರೆಗೆ
    ಜನಸಂಘದ ಪ್ರಾರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾಮಪ್ರಸಾದ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರ ಆಪ್ತಸಹಾಯಕನಾಗಿ
    ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರವಾಸ ನಡೆಸಿದರು. ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರಿಗೆ ಭಾಷಣ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಡುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅವರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಂತೆ ಕೆಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಭಾಷಣಗಳನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಶ್ಯಾಮಪ್ರಸಾದ್ ಮುಖರ್ಜಿಯವರ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಸಾವು, ತದನಂತರ ದೀನದಯಾಳ್ಉ ಪಾಧ್ಯಾಯರ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಕೊಲೆಗಳ ನಂತರ ಜನಸಂಘದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿ (೧೯೬೮) ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಜನಸಂಘವನ್ನು ದೇಶದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದವರು ಅಟಲ್‌ಜೀ.

    ೧೯೫೭ರಿಂದ ೨೦೦೯ರ ತನಕ ನಿರಂತರವಾಗಿ (೧೯೮೪ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಸಂಸತ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ
    ಅಟಲ್‌ಜೀ ಎರಡು ಬಾರಿ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪಕ್ಷದ ಸಂಖ್ಯೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಲಭಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಿಕ್ಕಸಮಯವನ್ನು ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸದುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರ ಭಾಷಣ ಕೇಳಲು ನೆಹರು ಆದಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರೂ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುತ್ತಿದ್ದರು; ಗ್ಯಾಲರಿಗಳೂ ತುಂಬಿರುತ್ತಿದ್ದವು ವಾಜಪೇಯಿಯವರ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೂ ವಿಷಯತಜ್ಞತೆಗೂ ಮರುಳಾಗಿದ್ದ ಡಾ. ಎಸ್. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ವಾಜಪೇಯಿಯವರಿಗೆ (೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಘ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೨ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು) ಸ್ಥಾನ ಮೀಸಲಿರಿಸಿದ್ದರು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಟಲ್ ಜೀಗೆ ತಮ್ಮಅಭಿಪ್ರಾಯ ತಿಳಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವರೆಂದೂ ಸರ್ಕಾರದ ನಡೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದಕ್ಕೆಂದೇ ವಿರೋಧಿಸದೆ
    ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿ ವಾದ ಮಂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ.

    ಅಟಲ್‌ಜೀ ಸದಾ ಪಕ್ಷಾತೀತವಾಗಿ ಜನರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಳಿತಿನ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಇಡೀ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದೇಶ ಮೊದಲು, ನಂತರ ಪಕ್ಷ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಸಿದ್ದಾಂತವೇ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಸವಾಲು ಎದುರಾದಾಗ ಪಕ್ಷಭೇದ ಮರೆತು ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆಹಾಕಬೇಕು ಎಂಬುದು ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು. ಚೀಣಾ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತ-ಪಾಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತರು.ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರ ಈ ಗುಣವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಲಾಲ್‌ಬಹಾದುರ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಗೆ ವಿವರಿಸಲು ಕಳುಹಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ನಿಯೋಗದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಾಜಪೇಯಿಯವರಿಗೆನೀಡಿದ್ದರು.

    ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವಿದ್ದರೆ ಏನನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ ಸಾಧಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ವಿವೇಕಾನಂದರ ವಾಣಿಗೆ ಅಟಲ್‌ಜೀ ಪ್ರತಿರೂಪದಂತಿದ್ದರು. ಶ್ಯಾಮಪ್ರಸಾದ್ ಮುಖರ್ಜಿ, ದೀನದಯಾಳ್‌ರಂತಹ ನಾಯಕರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗಲೂ ಎದೆಗುಂದದೆ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಜನಸಂಘವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ  ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೇತರ ಸರ್ಕಾರ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರಾಗಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.

    ೧೯೮೪ರ ಸಂಸತ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಎರಡೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದಾಗ ಉತ್ಸಾಹ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ
    ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ತುಂಬಿದವರು ಅಟಲ್‌ಜೀ. ಕತ್ತಲೆ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ, ಬೆಳಕು ಬರಲೇ ಬೇಕು.
    ನಿರುತ್ಸಾಹದಿಂದ ಸುಮ್ಮನೆ ಕೂಡುವ ಸಮಯವಿದಲ್ಲ. ಪುನಶ್ಚ ಹರಿಃ ಓಂ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸೋಣ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಉತ್ಸಾಹ ಮೂಡಿಸಿದರು. ಅನಂತರದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ೮೯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಚುನಾವಣೆಯಿಂದ ಚುನಾವಣೆಗೆ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಾ ಪಕ್ಷ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತಾದರೂ ಅಧಿಕಾರ ಹಿಡಿಯುವಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯಾಬಲ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಲಿಲ್ಲ.

    ಬಾಬ್ರಿ ಕಟ್ಟಡ ಧ್ವಂಸದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳು ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಅಂಟಿಸಿದ್ದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕಳಚಿದ ಕೀರ್ತಿ ಅಟಲ್‌ಜೀಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರ ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವಿದ್ದರೂ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಕೇವಲ ೧೩ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂದು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾ?ಣ ಮಾಡಿದ್ದು, ೧೯೯೮ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸೀಟು ಬಂದರೂ ಬಹುಮತವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಎನ್‌ಡಿಎ ಎಂಬ ಮೈತ್ರಿಕೂಟ ರಚಿಸಿ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಜಾತ್ಯತೀತರೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಂಡ ಚಂದ್ರಬಾಬು ನಾಯ್ಡು, ದಲಿತ ನಾಯಕಿ ಮಾಯಾವತಿ, ದ್ರಾವಿಡ ಚಳವಳಿಯಿಂದ ಬಂದ ಕರುಣಾನಿಧಿ, ಸಮಾಜವಾದಿ ಜಾರ್ಜ್ ಫರ್ನಾಂಡೆಸ್ – ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಸೆಯುವ ಮೂಲಕ ವಾಜಪೇಯಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು.

    ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಸರ್ಕಾರ ನಡೆಸಿದ ಮೊದಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೇತರ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಅಟಲ್‌ಜೀ ಅವರದು. ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಕಾಯಕಲ್ಪ ನೀಡಿದ ಅವರು, ದೂರಸಂಪರ್ಕ, ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು, ವಿದೇಶೀ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ, ಸಣ್ಣಕೈಗಾರಿಕೆ, ಹೆದ್ದಾರಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳು, ಮೂಲಶಿಕ್ಷಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದರು. ಅವರು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವಾಗ ಭಾರತ ಎಲ್ಲ ರಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿತ್ತು.

    ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೊಡ್ಡದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳವರೆಗೆ ನೂರಾರು ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ನೆಹರು, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ, ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಹೆಸರನ್ನಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇರಕೂಡದೆಂದು ವಾಜಪೇಯಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುವಾಗ ಅಟಲ್ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಾಜಪೇಯಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಇಂತಹ ಹಲವು ನಡೆಗಳಿಂದ ವಾಜಪೇಯಿ ಜನರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆದ್ದರು.

    ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಹೃದಯಿ
    ತಮ್ಮ ಇಡೀ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರೆಂದೂ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಯಾರನ್ನೂ ದ್ವೇಷಿಸಿದವರಲ್ಲ.
    ದೇಶಹಿತದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂದಾಗ ಯಾರನ್ನು ಟೀಕಿಸಲೂ ಅವರು ಹಿಂದೆಮುಂದೆ ನೋಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನೆಹರು
    ಅವರ ಪಂಚಶೀಲ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ವಾಜಪೇಯಿ ಬಲವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ನೆಹರು ತೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು ಶೇಕ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾರನ್ನು ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿ ಪಾಕ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಆಯೂಬ್ ಖಾನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆಗಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ನೆಹರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ವಾಜಪೇಯಿ ನೆಹರುರನ್ನು ತೀವ್ರ ತರಾಟೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ನೆಹರು ನಿಧನರಾದಾಗ ಅವರು ಇಂದು ತಾಯಿ ಭಾರತಿ ಶೋಕತಪ್ತೆ, ತನ್ನ ಮುದ್ದು ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ.  ಮನುಷ್ಯತ್ವ ಮರುಗಿದೆ, ಆರಾಧಕ ಇಲ್ಲವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಶಾಂತಿ ತಳಮಳಿಸಿದೆ, ರಕ್ಷಕ ಗತಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕೊನೆಗೂ ತೆರೆಬಿದ್ದಿದೆ. ವಿಶ್ವವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರ ಮುಗಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರ್ದ್ರವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದರು.

    ಗುಣಕ್ಕೆ ಮತ್ಸರ ತೋರದ ವಾಜಪೇಯಿ, ಬಂಗ್ಲಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ತೋರಿದ ಕುಶಲಮತಿ, ದಿಟ್ಟತನವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಇಂದಿರಾರನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದರು. (ದುರ್ಗಾ ಎಂದು ತಾನು ಹೇಳಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಟಲ್‌ಜೀ ಅವರು, ಡಾ. ಎನ್.ಎಂ. ಘಟಾಟೆ ಅವರು ಬರೆದ, ವಾಜಪೇಯಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ನಡಾವಳಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಐ ರಿಕಲೆಕ್ಟ್  ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.) ಗುಜರಾತಿನ ಚುನಾವಣಾ ಸಭೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ನಾನು ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿನ ಸೊಸೆ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ಮತ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಅಟಲ್‌ಜೀ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಅವರು ಇಟಲಿಯ ಅತ್ತೆ ಕೂಡ ಎಂದು ತಿರುಗೇಟು ನೀಡಿದ್ದೂ ಇದೆ.

    ವಿದೇಶಾಂಗನೀತಿಗೆ ಸಮರ್ಥ ಅಡಿಗಲ್ಲು
    ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಾರಂಭದ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಅಟಲ್‌ಜೀ ಅವರಿಗೆ ವಿದೇಶನೀತಿಯ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ. ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರುಗೆ ಆಪ್ತರಾದುದು ಮತ್ತು ಅಟಲ್‌ಜೀಗೆ ಜನಮನ್ನಣೆ ಲಭಿಸತೊಡಗಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. ನೆಹರು ಅನುಸರಿಸಿದ ದ್ವಂದ್ವಯುಕ್ತ ವಿದೇಶನೀತಿಗಳು – ಆಲಿಪ್ತ ನೀತಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ರಷ್ಯಾದ ಕಡೆಗೆ ಅತಿಯಾಗಿ ವಾಲುತ್ತಿರುವುದನ್ನು, ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಅನಗತ್ಯ ಪ್ರಾಶಸ್ತ  ನೀಡಿ ಇಸ್ರೇಲನ್ನು ದೂರವಿರಿಸಿರುವುದು – ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮಾರಕ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಅವರು ದನಿ ಎತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಜನತಾಪಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಅಮೆರಿಕದ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ ಘನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿಯೂ, ಇಸ್ರೇಲ್ ಜೊತೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಾಗಿಯೂ ಅವರು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು.  ಆದರೆ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ಮಂತ್ರಿಯಾದರೂ ನೆಹರು ಹಾಗೂ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಕಾಲದ ಆಡಳಿತದ ನೀತಿಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಭಾರತದ ವಿದೇಶ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಅವರು ನೆಹರು ಬೆಳೆಸಿದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.

    ಅಟಲ್‌ಜೀ ಅವರ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ದಿಗ್ದರ್ಶನವಾದುದು ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ
    ನಂತರ. ಅವರು ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳು ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರನಿಷ್ಠೆ, ವಿವೇಕ, ದೂರದರ್ಶಿತ್ವ ಹಾಗೂ ಕರ್ತೃತ್ವಶಕ್ತಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಸತ್ತ್ವದ ಪ್ರಕಟೀಕರಣ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕೃತಿರೂಪದಲ್ಲಿ ತೋರಿದರು. ಪ್ರಮುಖವಾದುದು ಪೋಖರನ್ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಬೃಹತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವದ
    ಅರಿವಿದ್ದೂ ಅವರು ಈ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕಿದ್ದರು. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ
    ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ್ದರೂ ಭಾರತ ಒಂದು ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲು
    ಹಿಂಜರಿದಿದ್ದರು. ನಮ್ಮದೊಂದು ಶಾಂತಿಯುತ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಎಂಬ ನೀತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ
    ಅಟಲ್‌ಜೀ ಎದೆಗುಂದದೆ, ಹಿರಿಯಣ್ಣನ ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಬಗ್ಗದೆ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮುಂದಾದರು. ಅಮೆರಿಕ
    ಆರ್ಥಿಕ ದಿಗ್ಬಂಧನ ಹೇರಿದಾಗ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ನಾವು ನಿಂತಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇರಿಸಲೇಬೇಕು ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು.

    ಭಾರತ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರರಾಷ್ಟ್ರವಾಗುವುದರ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಮುಂತಾದ ಬೃಹದ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕದನ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಅಮೆರಿಕ, ರಷ್ಯಾ, ಚೀನಾ, ಬ್ರಿಟನ್ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳು ಭಾರತದ ನಿಲವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಛೀಮಾರಿಹಾಕಿದವು. ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಜನವರಿ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧ ಸುಧಾರಣೆಯ ಹಲವು ಮಹತ್ತ್ವದ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.
    ೨೨ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೊಬ್ಬರ ಮೊದಲ ಭೇಟಿ ಅದು. ಇದು ನಡೆದದ್ದು ಪೋಖರನ್
    ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ ಕೇವಲ ೨೦ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಬುದು ಮಹತ್ತ್ವದ್ದು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿಯೇ
    ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಗಳಿಸಿ, ಆ ಬಗ್ಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಣ್ಣೆರಚುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕೂಡಾ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು ಅಟಲ್‌ಜೀ ಅವರ ಚಾಣಾಕ್ಷ ವಿದೇಶನೀತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅಂಕಣಕಾರ ಪ್ರೇಮಶೇಖರ್.

    ಲಾಹೋರ್ ಭೇಟಿ (೧೯೯೯, ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦)
    ಲಾಹೋರ್‌ಗೆ ಬಸ್ ಸಂಚಾರ ಆರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ
    ಭಾರತ ಸಿದ್ಧ ಎಂದೂ ಅವರು ಸಾರಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾದಾಗ ನಾವು ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು
    ಬದಲಿಸಬಹುದು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರನ್ನಲ್ಲ ಎಂದರು.

    ಆದರೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹುನ್ನಾರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿ
    ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನೈಜ ಮುಖವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನೆದುರು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಇಂದು ಅಮೆರಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪಾಕ್ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ನಿಲವು ತಳೆಯುತ್ತಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಗಳ ಪಾತ್ರವೂ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದು.

    ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಸಶಸ್ತ್ರಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ನಂಬುಗೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಿಜಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆತ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟನೇ ಅಲ್ಲ.
    – ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೬೫

    ಭಾರತದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಘನಿಷ್ಠ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು
    ಗುರುತಿಸಿ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾದರು ಅಟಲ್‌ಜೀ. ಆಫಘನಿಸ್ತಾನ, ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಏಶಿಯಾದ
    ಮುಸ್ಲಿಂ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿಸಿದರು. ಇರಾನ್‌ನ ಚಬಹಾರ್ ಬಂದರಿನ ಮೂಲಕ
    ಆಫಘನಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಏಶಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಏರ್ಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಭಾರತದ ಸುತ್ತಲೂ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಚೀನಾ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತಜಕಿಸ್ತಾನ, ಮಾರಿಷಸ್, ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇನಾ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಡಲು ಮುಂದಾದರು.  ಇವುಗಳ ಮಹತ್ತ್ವ ಇಂದು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಬಗೆಯ ದೂರದರ್ಶಿತ್ವದ ವಿದೇಶಾಂಗನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಅವರೇ ಮೊದಲಿಗರು.

    ಕವಿಹೃದಯ
    ಅಟಲ್‌ಜೀ ಎಂದರೆ ಸರಸ್ವತಿಯ ವರಪುತ್ರರೇ ಸರಿ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವರು ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿ
    ರೂಪುಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದರು. ಸರಸ್ವತೀ ಕೀ ದೇಖ್ ಸಾಧನಾ, ಲಕ್ಷ್ಮೀನೇ ಸಂಬಂಧ್ ನ ಜೋಡಾ (ಸರಸ್ವತಿಯ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಲಿಲ್ಲ) ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತಿಯ ಕುರಿತು ಆವೋ ಮನ್ ಕೀ ಗಾಂಟೆ ಖೋಲೇ ಎಂಬ ಕವನದಲ್ಲಿ (೧೯೯೪ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫ ತಮ್ಮ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಬರೆದದ್ದು) ಬಿಡಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

    ಅಟಲ್‌ಜೀಗೆ ಕವನ ರಚಿಸುವುದು ಜನ್ಮಜಾತವಾಗಿಯೇ ಬಂದಿತ್ತು. ಅವರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಇದು ಅವರ ತಾತ ಕಾಶೀಪ್ರಸಾದರ (ತಂದೆಯ ತಂದೆ) ಪ್ರಭಾವವಂತೆ. ಕಾಶೀಪ್ರಸಾದರು ಬಟೇಶ್ವರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತೀ ವರಪುತ್ರ ಎಂದೇ ಜನಜನಿತರಾಗಿದ್ದರು.

    ನಿರಂತರವಾಗಿ ರಾ.ಸ್ವ. ಸಂಘದ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಟಲ್‌ಜೀ ೧೦ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಬರೆದ
    ಹಿಂದೂ ತನುಮನ್, ಹಿಂದೂ ಜೀವನ್ ಎಂಬ ಕವನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿತ್ತು.

    ಹಿಂದೀ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಟಲ್‌ಜೀಯವರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ
    ಕುಂಡಲಿಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ. ಇಂಥ ಸಾಹಿತ್ಯಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಬರೆದವರು ಬಹಳ ಕಡಮೆ. ಕುಂಡಲಿಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾದುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಜ್ಞಾನ ಅಗತ್ಯ. ಅಟಲ್‌ಜೀ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಕುಂಡಲಿಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿತಳೆದಿದ್ದರು. ೧೯೭೫ರ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೂ ಅವರು ಕವನಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೆ ಅವರು ೭೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕುಂಡಲಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದರು. ವಿಶೇಷದರೆ ಅಟಲ್‌ಜೀ ತಮ್ಮ ೫೦ನೇ ವರ್ಷದ ಸಂಭ್ರಮದ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆದದ್ದೂ ಜೈಲುಕಂಬಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ! ಆಗ ಅವರು ಬರೆದ ಕವನ ಜೀವನ್ ಕೀ  ಟಲನೇ ಲಗೀ ಸಾಂಜ್

    ಬರುತ್ತಿದೆ ಬಾಳಸಂಜೆ
    ಇಳಿಯುತ್ತಿದೆ ವಯಸ್ಸು
    ಸವೆದಿದೆ ದಾರಿ
    ಬರುತ್ತಿದೆ ಬಾಳಸಂಜೆ
    ಬದಲಾಗಿವೆ ಅರ್ಥಗಳು
    ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿವೆ ಶಬ್ದಗಳು
    ನಿಸ್ಸತ್ತ್ವವಾಗಿವೆ ಶಾಂತಿಯಿಲ್ಲದ ಸಂತಸ
    ಬರುತ್ತಿದೆ ಬಾಳಸಂಜೆ

    *  *   *

    ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಅವರು ಬರೆದ ಕವನ:
    ಹತ್ತು ಮಾಳಿಗೆಯೇರಿ ನೋಡಿದೆ ರಾವಣ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ
    ಶತಮಾನಗಳ ಅಗ್ನಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ
    ಆದರೂ ನಿರಂತರ ಏರುತ್ತಿದೆ ಪಾಪ
    ರಾಮವಿಜಯದ ಕತೆಯೇನೋ ಹಳೆಯದು
    ಯುದ್ಧವಂತೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ
    ರಾಜ್ಯವಾಳಲು ಅಯೋಧ್ಯೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳುವ ಸರದಿ
    ತಾಯಿಮಮತೆ ದೂಡಿತು ಮತ್ತೆ ಸಮಾಜವ ಸಂಕಷ್ಟಕೆ
    ನ್ಯಾಯದ ನಿಲುಗಡೆ, ಧರ್ಮದ ಗಡೀಪಾರು
    ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಭಾರತವಾಸಿಗಳು ಮೂಕದರ್ಶಕರೇ?
    ಅಧಿಕಾರಬಲದಿಂದ ಹಿಡಿಯಷ್ಟು ಜನ ಇರಬಲ್ಲರೆಷ್ಟು ದಿನ?

    ೧೯೯೨ರ ಜನವರಿ ೨೫ರಂದು ಅಟಲ್‌ಜೀಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ
    ಗೌರವಿಸಿತು. ಈ ನಿಮಿತ್ತ ಅವರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಲು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಟಲ್‌ಜೀ
    ಸ್ವರಚಿತ ಕವನವೊಂದನ್ನು ಓದಿದರು. ಈ ಕವನ ಊಂಚಾಯಿ ಅಟಲ್‌ಜೀ ಬಾಳಪುಟಗಳಿಗೆ ಬರೆದ
    ಭಾಷ್ಯವೇ ಸರಿ.
    ಆ ಕವನದ ಆರಂಭ ಹೀಗಿದೆ:
    ಊಂಚೇ ಪಹಾಡ್ ಪರ್
    ಪೇಡ್ ನಹೀ ಲಗತೇ
    ಪೌಧೇ ನಹೀ ಲಗತೇ
    ನ ಘಾಸ್ ಭೀ ಜಮತೀ ಹೈ

    “ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಮರ ಬೆಳೆಯದು, ಗಿಡ ಬೆಳೆಯದು, ಹುಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯದು.
    ಇದೇ ಕವನದ ಸಮಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೇಳುವುದು:
    ಓ ನನ್ನ ಪ್ರಭುವೇ!
    ಪರರನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಲಾರದಂಥ
    ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನು ಏರಿಸಬೇಡ
    – ಎಂದು.

    ತೀವ್ರ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದಾಗ ಸಾವನ್ನು ಕುರಿತು ಅವರು ಬರೆದ ಕವನ:
    ನೀನು ಮೆಲ್ಲಮೆಲ್ಲನೆ ಕದ್ದುಮುಚ್ಚಿ ಬರಬೇಡ
    ಮುಂದೆ ಬಾ, ಹೊಡೆ. ನಾನಾರೆಂದು ತೋರಿಸುವೆ.
    ಈಗ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಬಿರುಗಾಳಿ ಎದ್ದಿದೆ
    ದೋಣಿಯು ಸುಳಿಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆ
    ದಾಟುವೆನೆಂಬ ಧೈರ್ಯ ನನಗಿದೆ.

    ಆದರ್ಶ ರಾಜಕೀಯ ಮುತ್ಸದ್ದಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ 

  • ಸಾಹಿತಿಯಾದವನು ಸಮಾಜದ ದೈನಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಡಾ|| ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರಂತಹ ಮಹೋನ್ನತ ಸಾಹಿತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವುದೇ ಬೇಡ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದ, ಅಂದರೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಾಡುವುದೆಲ್ಲ ಸರಿ ಎಂಬ ಧೋರಣೆ ನಾಡಿನ ಶಾಸನಕರ್ತರ ತಲೆಗೆ ಹೊಕ್ಕು ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪೂರ್ತಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪರವಾದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳು ಬಂದವು. ಅದರಿಂದ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಎಂತಹ ಪರಿಣಾಮವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದರ ಅದ್ಭುತ ಚಿತ್ರಣ ಭೈರಪ್ಪನವರ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ’ಕವಲು’ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. 


    ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಮಾಜದ ಕನ್ನಡಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಏನಿದೆಯೋ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೋ ಅದು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪದೆ ಪ್ರತಿಫಲನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯವನೂ ಸ್ಪಂದನಶೀಲನೂ ಆದ ಕವಿ ಅಥವಾ ಸಾಹಿತಿ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕಂಡುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇನು ಕಂಡನೋ ಅದು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಬಂದೇ ಬರುತ್ತದೆಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಅದೇ ರೀತಿ ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ’ಕವಲು’ (ಪ್ರಕಟಣೆ – ೨೦೧೦). ಅದನ್ನು ಪುಸ್ತಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಂದು ಮಾತು “ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕವಲುದಾರಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೃದಯ ಕಲಕುವಂತೆ ಶೋಧಿಸುತ್ತಾ ಸಮಕಾಲೀನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿರುವ ಕಾದಂಬರಿ” ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೃತಿಕಾರ ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತರುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆ, ಆ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಈಚಿನ ವ?ಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಅವು ಜನಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಬೀರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮಂಗಳಾ, ಇಳಾ, ಮಾಲಾ ಕೆರೂರ್, ಚಿತ್ರಾ ಹೊಸೂರ್ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳು ಆ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.

    ಪೊಲೀಸ್‌ಗೆ ಪತ್ನಿ ದೂರು
    ಪತಿ ತನಗೆ ಹೊಡೆದನೆಂದು ಮಂಗಳೆ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದಾಗ ತಡವಿಲ್ಲದೆ ಅದು ’ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ’ ಪ್ರಕರಣವಾಗಿ ದಾಖಲುಗೊಂಡು ಉದ್ಯಮಿಯಾದ ಪತಿ ಜಯಕುಮಾರ್ ಬಂಧನದೊಂದಿಗೆ ಕಾದಂಬರಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪೊಲೀಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಜಯಕುಮಾರನನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೀಗೆ ಗದರಿಸುತ್ತಾಳೆ: “ನೀನೂ ಮಾಡಿರ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ, ಏನು ನಿನ್ನ ಅಪರಾಧ? ಹೆಂಡತೀನ ಹೊಡಿಯೂದು ಅಂದರೆ ಏನಂತ ತಿಳಕೊಂಡೆ? ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕ್ ವಯೊಲೆನ್ಸ್, ನಾನ್ ಬೈಲಬಲ್ ವಯೊಲೆನ್ಸ್. ಲಾಯರ್ ಅಂತ ಬಡಕೊಂಡೆಯಲ್ಲ; ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟಿಗೆ ಹೋದರೂ ಬೈಲ್ ಸಿಕ್ಕಲ್ಲ.” ಅದು ಇಂದಿನ ಈ ಕಾನೂನುಗಳ ಸ್ವರೂಪ.

    ಹೆಂಡತಿ ಆ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದೆನ್ನುವ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಜಯಕುಮಾರ್‌ಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇ?ಕ್ಕೂ ಅವಳ ದಿನನಿತ್ಯದ ವರ್ತನೆಗೆ ಮತ್ತು ಈವತ್ತು ಆಡಿದ ಮಾತಿಗೆ ತಾನು ಕೊಟ್ಟ ಒಂದು ಪೆಟ್ಟು ತೀರಾ ಹಗುರವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಆತ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯೋಚಿಸಿದ್ದ? ಬಂತು. ಪೊಲೀಸರಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ಒಮ್ಮೆ ಹೊರಬರುವುದಕ್ಕೇ ಸಾಕ? ಲಂಚ ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು.

    ಮಂಗಳೆ ಜಯಕುಮಾರನ ಎರಡನೇ ಪತ್ನಿ. ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ತೀರಿಹೋಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಆಕೆ ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯೇ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡವಳು ಮಂಗಳೆ. ಪಿ.ಎ. ಆಗಿದ್ದ ಮಂಗಳೆ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಧುನಿಕ ಮನೋಭಾವದವಳಿರಬಹುದಾದರೂ ಆಕೆ ಈವತ್ತಿನ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಇಂಚಿಂಚು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವವಳು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರು?ದ್ವೇಷಿಯಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಎನ್ನುವ ಕಲ್ಪನೆ ಈತನಿಗಿಲ್ಲ. ’ಸ್ತ್ರೀವಿಮೋಚನೆಯ ೧೨ ಸೂತ್ರಗಳು’ ಎನ್ನುವ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಆಕೆ ಓದುತ್ತಿದ್ದುದು ಇವನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಅದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಓದಿದ. ಅದರ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ’ಸ್ತ್ರೀ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ’ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ “ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಹೆಣ್ಣುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮತಿಗಳಿಂದ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ತಪ್ಪನ್ನೂ ಎಣಿಸಬಾರದು” ಮುಂತಾದ ವಿವರಗಳಿದ್ದವು. “ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಅನುಭವ ಇತ್ತೆ, ಇರಲಿಲ್ಲವೆ, ಇದೆಯೆ – ಅಂತೆಲ್ಲ ಕೇಳುವುದು ಅಪಮಾನ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೆ; ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅಪರಾಧ” ಎಂದಾಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. “ಕನ್ಯತ್ವವು ಶೀಲದ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಅಂಶ. ಅದನ್ನು ಜತನದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ವಿವಾಹವಾದ ಗಂಡನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವಳ ಧರ್ಮದ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಭಾಗ. ಅನಂತರ ಕೂಡ ಅವನನ್ನು ಮೀರಿ ದೇಹಸುಖವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಪರಮಪಾಪ ಎಂಬಂತಹ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತೊಗೆಯದೆ ಹೆಂಗಸಿಗೆ ವಿಮೋಚನೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುವುದು ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು ಮಂಗಳೆ ಆ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದವಳು.

    ಮದುವೆಗಾಗಿ ಖೆಡ್ಡಾ
    ಸಾಮೀಪ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಜಯಕುಮಾರ್‌ಗೆ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಕ?ಣೆಯೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈತ ಕರೆದಂತೆ ಇವನ ಮನೆಗೂ ಬರುತ್ತಾಳೆ; ಇಬ್ಬರೂ ಕೂಡುತ್ತಾರೆ. ಸುರಕ್ಷತೆ ಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಈತ ಹೇಳಿದಾಗ ’ಏನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ’ ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಗರ್ಭ ತೆಗೆಯುವ ಬಗ್ಗೆ ಈತ ಹೇಳಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಮತ್ತು ಅವಳ ಕಾನೂನಿನ ವರಸೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. “ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದೇನೋ ನಿಜ. ಗರ್ಭವೂ ಕಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಮದುವೆಯಾಗುವ ಮಾತು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವಯಸ್ಕರಾದ ಗಂಡುಹೆಣ್ಣುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಮ್ಮತಿಯಿಂದ ಮದುವೆಯ ಯಾವ ಬಂಧನವಾಗಲಿ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಾಗಲಿ ಇಲ್ಲದೆ ಕೂಡುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. (ನೀನು ಕೊಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಆ ರೀತಿ ಇದೆ.) ನೀನು ಅಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಕ ಹುಡುಗಿ ಏನಲ್ಲ. ಕೂಡಿದ ಮೇಲೆ ಹೆಣ್ಣು ಗರ್ಭವತಿಯಾಗುವುದು ಪ್ರಕೃತಿಸಹಜ. ಏನೂ ಆಗಲ್ಲ ಅಂತ ನೀನೇ ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಮದುವೆಗೆ ಒಳಗಾಗುಕ್ಕೆ ನಾನು ಸಿದ್ಧನಿಲ್ಲ. ಬಲವಂತ ಮಾಡುವುದು ಅನ್ಯಾಯ” ಎಂದು ಜಯಕುಮಾರ್ ತನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರೆ ಆಕೆ “ಯಾವುದೋ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಏನೋ ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅಂತ ಅದು ನನ್ನ ಸಮ್ಮತಿ ಅಂತ ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದ ರೀತಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡ್ಕಂಡರೆ ನಾನು ಜವಾಬ್ದಾರಳಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ನೌಕರಳು ಅನ್ನುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ದುರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿ ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಕರಕೊಂಡು ಹೋದದ್ದು ಸರಿಯಾ? ಅದೂ ನಿನ್ನ ಬೆಡ್‌ರೂಮಿಗೆ, ನಿನ್ನ ಮಂಚಕ್ಕೆ. ಏನು ಇದರ ಅರ್ಥ? ಮದುವೆಯಾಗ್ತೀನಿ ಅನ್ನುವ ಅಂತರಾರ್ಥ ತಾನೆ? ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಂತಹ ವಿವಾಹಪೂರ್ವ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ನಾನು ಖಂಡಿತ ಒಪ್ತಿರಲಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ.

    ತನ್ನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ, “ಗರ್ಭವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋದೋ ತೆಗೆಸೋದೋ ಅನ್ನುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಿಡಬೇಕಾದ ವಿಷಯ. ಆ ಬಗೆಗೆ ಯಾರೂ ಅವಳನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವಿಷಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊ. ದಂಪತಿಗಳಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ಜೀವನ ಮಾಡಬೇಕಾದ ನಾವು ಕಾನೂನುಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ” ಎಂದು ದಬಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಒಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯವೆಂದರೆ “ತಾವು ದಂಪತಿಗಳಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ಜೀವನ ಮಾಡಬೇಕು; ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಹಿಡಿದು ಹೋಗಬಾರದು” ಎಂಬುದು ಆಕೆಗೆ ಗೊತ್ತು. ಆದರೆ ಆಕೆಯಂತೂ ಎಂದೂ ಆ ರೀತಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

    ಜಯಕುಮಾರ್ ವಕೀಲರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೇಳಿದರೆ ಅದು ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: “ಇಂಥ ಯಾವ ವಿವಾದದಲ್ಲೂ ಕೋರ್ಟು ಹೆಂಗಸಿನ ಮಾತನ್ನು ನಂಬುತ್ತೆಯೇ ಹೊರತು ಗಂಡಸಿನ ಮಾತಿಗೆ ಬೆಲೆ ಕೊಡುಲ್ಲ. ಮದುವೆಯಾಗ್ತೀನಿ ಅಂತ ನಂಬಿಸಿ ಅವನು ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಾಡಿದ ಅಂತ ಅವಳು ಹೇಳಿದರೆ ಕೋರ್ಟು ಅದನ್ನು ಅತ್ಯಾಚಾರ ಅಂತ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಏಳು ವರ್ಷ ಸಜಾ ವಿಧಿಸಬಹುದು… ಇರುವ ಕಾನೂನನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ಗುಂಜಿಕೊಳ್ಳುವುದಷ್ಟೇ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಯುವುದು. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗೆ ಯಾವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ” ಎಂದು ಕಡ್ಡಿ ಮುರಿದಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

    ದಿಢೀರ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆ
    ಗರ್ಭ ತೆಗೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಹಣ ಕೊಡುತ್ತೇನೆಂದು ಜಯಕುಮಾರ್ ಹೇಳಿದಾಗ ಮಂಗಳೆ ಕಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಒಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಹನ್ನೊಂದು ಗಂಟೆಯ ವೇಳೆ ಒಂದೆಡೆ ನಾಲ್ಕು ಜನ ಮಹಿಳೆಯರು ಈತನನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಬಂದರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಕಾಂಪೌಂಡ್ ಮುಖ್ಯದ್ವಾರದ ಹೊರಗೆ ಸುಮಾರು ನೂರು ಜನ ಹುಡುಗಿಯರು. ನಾಲ್ವರು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಮಾಲಾ ಕೆರೂರ್ ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ. ಪುಟ್ಟ ಪೀಠಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಕೆ ಕಾನೂನಿನ ವರಸೆ ಹಾಕಿದರು: “ನಿಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಿಯೊಬ್ಬರ ಜೊತೆ ನೀವು ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿ ಆಕೆ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿರುವುದು, ನೀವು ಮಾತು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಯ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ. ಘ?ಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡದೆ ಯಾರಿಗೂ ಅನ್ಯಾಯವಾಗದಂತೆ ಬಗೆಹರಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ. ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದು ನೂರು ಜನ ಕಾಲೇಜು ಹುಡುಗಿಯರು ಬಂದು ನಿಮ್ಮ ಗೇಟಿನ ಹೊರಗೆ ಘೇರಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಬಂದು ಘೇರಾವ್ ಮಾಡ್ತಿದ್ದಾರೆ ಅಂತ ತಿಳಿದರೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಜನರನ್ನು ತಂದು ಸುತ್ತುವರೆಸಬಹುದು. ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರವಾಗಿದೆ ಅಂತ ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕರೆಲ್ಲ ನುಗ್ಗಿ ಬರಬಹುದು. ಒಂದೇ ಘಟನೆಗೆ ನಾಲ್ಕಾರು ಬಗೆಯ ಕೇಸು ದಾಖಲಿಸಬಹುದು” ಎಂದು ಬೆದರಿಸಿದ ಆಕೆ, “ನಿಮ್ಮಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಭ್ರೂಣವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಿ. ಕಂಪೆನಿಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತೆ” ಎಂದು ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸಿದರು. “ಏಳು ವ? ಸಜಾ ಆದರೆ ನೀವು ಕಟ್ಟಿದ ಈ ಕಂಪೆನಿಯ ಗತಿ ಏನು?” ಎಂದು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ, “ಮಾಡೂದು ಮಾಡಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುಕ್ಕೆ ಸುಳ್ಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಡಿ; ಅವಳು ಹಾಗಂದಳು ಅನ್ನುಕ್ಕೆ ಏನು ಸಾಕ್ಷಿ? ಅವಳು ಭಾರತೀಯ ನಾರಿ. ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ ಶೀಲವುಳ್ಳವಳು. ಅವಳನ್ನು ನೀವು ಮದುವೆಯಾಗಲೇಬೇಕಾಗುತ್ತೆ. ಸಾಯೂತನಕ ಕೂಡಿ ಬಾಳಬೇಕಾದವಳ ಜೊತೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಯಾಕೆ ಕಹಿ ಮಾಡಿಕೊತ್ತೀರ?” ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು “ಮಿಸ್ ಮಂಗಳಾ ಅವರ ಕೇಸನ್ನು, ನಾವು ಅಂದರೆ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆ ತಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೇಸ್ ಆಗುತ್ತೆ” ಎಂದು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ರಿಜಿಸ್ತ್ರಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಮಂಗಳೆ ಜಯಕುಮಾರ್ ಮನೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಳು.

    ವಿಕರ್ಷಣೆ ಆರಂಭ
    ಮದುವೆಯಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಕರೆತಂದ ಎರಡು ದಿನದಲ್ಲೇ ಜಯಕುಮಾರ್‌ಗೆ ಅವಳ ಸಹವಾಸದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಬಯಕೆ ಶುರುವಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಹಲವು. ಈತನ ಉದ್ಯಮ ’ಜಯಂತಿ ಪ್ರೆಸಿಶೆನ್’ ಅನ್ನು ಕಟ್ಟಿಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿ ವೈಜಯಂತಿ ಪಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದು. ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕುಶಲೆಯಾದ ಆಕೆ ಪತಿಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಳು. ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ್ದ ವೈಜಯಂತಿಯ ದೊಡ್ಡ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಂಗಳೆ ತೆಗೆಸಿದಳು. ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ತಲೆಗೆ ಪೆಟ್ಟಾಗಿ ಮಾತು ಸೇರಿದಂತೆ ವೈಕಲ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ ವೈಜಯಂತಿ ಮಗಳು ಪುಟ್ಟಕ್ಕನನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸಿದಳು; ಕ್ರಮೇಣ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹಾಕಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಯತ್ನಿಸಿದಳು. ತನ್ನದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೋಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು. ಸಂಬಂಧ ಕ್ರಮೇಣ ಶು?ವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವಳ ಪ್ರಕಾರ ತಪ್ಪು ಅವನದೇ.
    ಮಂಗಳೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ: “ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲು ಜೊತೆಗೂಡುಕ್ಕೆ ಅ?ಂಡು ಆಸ್ಥೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದೋನು ಮದುವೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಯಾಕೆ ಆಸಕ್ತಿ ಕಳಕೊಂಡೆ? ಹೊಣೆ ಇಲ್ಲದ ಸಂಬಂಧವಿದ್ದಾಗ ಇದ್ದ ಉತ್ಸಾಹ ಮದುವೆಯಾದ ತಕ್ಷಣ ಯಾಕೆ ಇಂಗಿಹೋಯಿತು?” ಎಂದು ಆಕೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಇವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಹುದಿನಗಳಿಂದ ಸಂಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಅಸಮಾಧಾನವೆಲ್ಲ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು: “ನೋಂದಣಿಗೆ ಮೊದಲು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ನೋಂದಣಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಅಂದರೆ ಮುಕ್ತತೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ಆಮೇಲೆ ಮಾರ್ದವದ ನಡಾವಳಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಮದುವೆಯಾದರೂ ವಿಧವೆಯ ಹಾಗೆ ಬರೀ ಹಣೆಯಲ್ಲಿರ್ತೀಯ. ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಗಂಡನಿಗೆ ಏಕವಚನ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿರುವಿ. ನಿನ್ನ ಉದ್ಯೋಗದಾತೆ, ಕಂಪೆನಿಯ ಸ್ಥಾಪಕಿ ಹೇಗಿದ್ದಳು? ಮುಖಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಕುಂಕುಮ, ಬಾಚಿ ಹೆಣೆದ ಜಡೆ, ಮುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಮಲ್ಲಿಗೆಹೂವು, ಕೊರಳನ್ನು ಬೆಳಗುವ ಮಾಂಗಲ್ಯದ ಸರ, ನೋಡಿದರೆ ಇವಳು ತನ್ನ ಆಯು?ದ ವರ್ಧಕಳು, ಆ ವರ್ಧನೆಗೆ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವಳು ಎನ್ನುವ ಅಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಸಾಧನ, ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಳು. ಇಂಥ ಕ್ಷೇಮಭಾವದಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಪುರು?ನ ಪುರು?ತ್ವ ವರ್ಧಿಸಿ ವಿಜೃಂಭಿಸೂದು? ಸೂತಕದಲ್ಲಿರುವ ಹೆಂಡತಿಯ ಹತ್ತಿರ ಯಾವ ಉತ್ತೇಜನವಾಗುತ್ತೆ?” ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.

    ಅದಕ್ಕೆ ಮಂಗಳೆ “ಉದ್ಯೋಗದಾತೆ, ಕಂಪೆನಿಯ ಸ್ಥಾಪಕಿ (ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ) ಎಂದೆಲ್ಲ ಹಳೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪಲ್ಲ. ಪತ್ನಿಯ ಈ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕಾನೂನಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಇದೆ. ಹಣೆಯ ಕುಂಕುಮ, ತುರುಬಿನ ಹೂವುಗಳ ದಾಸ್ಯದ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೇರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಡ. ಈ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ ದೇಹಸುಖವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ್ದೀಯ. ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇಹಸುಖವು ಪರಸ್ಪರ ಹಕ್ಕು ತಿಳಕ. ನೀನು ಗಂಡಸಿನ ಹಾಗೆ ನಡಕೊಬೇಕು” ಎಂದು ಸವಾಲೆಸೆದಳು.

    ಗುರು ಇಳಾ ಮೇಡಂ
    ಈ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವಳು ಆಕೆ ಓದಿದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇಂಗ್ಲಿ? ವಿಭಾಗದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಡಾ| ಇಳಾ ಮೇಡಂ. ನಿಷ್ಠ ಮಹಿಳಾವಾದಿ (ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ)ಯಾಗಿದ್ದ ಅವರು ಆ ಕುರಿತು ತುಂಬ ಓದುತ್ತಿದ್ದರು; ಪಾಠದ ಮಧ್ಯೆ ಕೂಡ ಮಹಿಳಾವಾದವನ್ನು ಮುಂದೆ ತರುತ್ತಿದ್ದರು. “ಪಶ್ಚಿಮದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷವಾಗುವ ತನಕ ದೇಹಸಂಬಂಧ ಮಾಡಬಾರದೆಂಬ ಕಟ್ಟು ಇದೆ; ಮತ್ತೆ ಅದು ಮಾಮೂಲು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಹದಿನಾರು ವ? ಅನ್ನುವುದು ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಅಳೆದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಮಾಡಿರುವ ನ್ಯಾಯದ ನಿಯಮ. ಹದಿನಾರು ತುಂಬಿದವರು ದೇಹಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರು… ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಿತ ತಾಯಿಗಿರುವ? ಗೌರವ ಅವಿವಾಹಿತ ತಾಯಿಗೂ ಉಂಟು. ಸಮಾಜ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಿಮೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು” ಮುಂತಾದ ವಿಚಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಇಳಾ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವಳು.

    ಹೆಂಗಸು ವಿಮೋಚಿತಳಾಗದೆ ಗಂಡಿಗೂ ಮುಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಇಳಾ ಮೇಡಂ ಅವರ ಪಾಠವನ್ನು ನಂಬಿದ ಮಂಗಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಕರ ಎನ್ನುವ ಸಹಪಾಠಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಳು. “ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ರಜೆ ಇದ್ದಾಗ ನಾನು, ಪ್ರಭಾಕರ ಯಾವ ಅಡ್ಡಿ-ಆತಂಕಗಳೂ ಇಲ್ಲದೆ ನಾಲ್ಕಾರು ಗಂಟೆ ಬಾಗಿಲುಮುಚ್ಚಿ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದೆವು” ಎಂದು ಆಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಈಕೆ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದಾಗ ಪ್ರಭಾಕರ ತೆಗೆಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮುಂದಿಟ್ಟ. ಇವಳಿಗೆ ಅದು ಗಂಡಸಿನ ಯಜಮಾನಿಕೆ ಎಂದು ಸಿಟ್ಟು ಬಂತು. ’ಕ್ಲೀನ್ ಮಾಡಿಸೋಣ’ ಎಂದು ಆತ ಹೇಳಿದಾಗ ’ಹಾಗಾದರೆ ಇದು ಡರ್ಟಿಯಾ?’ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅವಳಲ್ಲಿ ಮೊಳೆಯಿತು. ಖರ್ಚಿನ ಹಣ ತಂದ ಆತ ಉಪಾಯವಾಗಿ ಕ್ಲೀನ್ ಮಾಡಿಸಿಬಿಟ್ಟ. ಇವಳಿಗೆ ಅವನ ಮೇಲೆ ಕೆಲಕಾಲ ತಿರಸ್ಕಾರ ಬಂತು. ಕೆಲಕಾಲ ಮಾತ್ರ; ಏಕೆಂದರೆ ಜಯಕುಮಾರನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವಾಗ ಕೂಡ ಆಕೆಗೆ ಪ್ರಭಾಕರನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು; ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗು (ತೇಜು) ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರದ್ದೆನ್ನುವ ತನಕ ಸಂದೇಹ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಕಾದಂಬರಿಯ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಒತ್ತು ಸಿಗುತ್ತದೆ.

    “ನನಗೆ ಕೇಳಿದ್ದರೆ ಪ್ರಭಾಕರನ ಜೊತೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ” ಎಂದು ಇಳಾ ಮೇಡಂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಆಗ ಪ್ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆಯೆ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, “ಬೇರೆ ಹೆಂಗಸಿನ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಹಾಗೆ ದಿಗ್ಭಂಧನ ವಿಧಿಸಿದರೆ ಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದಾಕೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. “ಗಂಡಸಿಗೆ ಬುದ್ಧಿಕಲಿಸುವ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾನೂನುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಿಗಿಮಾಡುವ ಹೋರಾಟಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ” ಎಂದು ಇಳಾ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಯುಪಿಎ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ(೨೦೦೪-೧೪) ದ ಆರಂಭದ ವ?ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳ ಪ್ರಭಾವ, ಒತ್ತಡಗಳ ಮೇರೆಗೆ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಹಲವು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ತಂದು ಮಹಿಳೆಯರ ಪರವಾದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. ಇಲ್ಲಿನ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಮಾಲಾ ಕೆರೂರ್ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಾರೆನ್ನಬಹುದು.

    ಮಹಿಳಾ ಸಮ್ಮೇಳನ
    ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಜಾಗೃತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆದಾಗ ಮಂಗಳೆ ಮಾಲಾ ಕೆರೂರ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ಯಾವುದೇ ತೆರನಾದ ಅನ್ಯಾಯವಾದರೂ ಕಾನೂನು ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವುದು, ಪೊಲೀಸರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು, ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತಿ ಬೆಳೆಸುವುದು, ಅವರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ ಹೋರಾಡುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು, ಯಾವುದೇ ಮಹಿಳೆ ಅಸಹಜವಾಗಿ ಸತ್ತರೆ ಗಂಡ ಅಥವಾ ಅವನ ಮನೆಯವರನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರನ್ನಾಗಿಸುವಂತೆ ಚಳವಳಿ ಮಾಡಿಸುವುದು, ಅದು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸುದ್ದಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು – ಹೀಗೆ ಅವರ ಕೆಲಸ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅನಗತ್ಯ ಅಥವಾ ತಪ್ಪೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಆದರೆ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ನಾಯಕಿಯರು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಸೌಹಾರ್ದದ ಬದಲು ಸಮಾನತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪುರುಷದ್ವೇಷವನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಇರಬೇಕಾದ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬೇಡದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಮೂಲವಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ – ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಹಿಳಾ ಜಾಗೃತಿ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ “ಮದುವೆಯಾದ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಸ್ವಯಾರ್ಜಿತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಸಮಸ್ತ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಅರ್ಧಪಾಲಿನ ಹಕ್ಕು ತನಗೆ ತಾನೆ ಬಂದುಬಿಡುವಂತೆ ದೇಶದ ಸಂಸತ್ತು ಕಾನೂನು ಮಾಡಬೇಕು” ಎಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿದ್ದು (ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ). ಸಮ್ಮೇಳನದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಸ್ವೀಡನ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಮಾಲಾ ಕೆರೂರನ್ನು ವಿಶ್ವ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಯ ಭಾರತದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟರು. ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಅವರು ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜ ಮಹಿಳೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಆಕೆಯ ಇರುವಿಕೆಯೇ ಕ? ಎಂದು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದು, ಆಕೆಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ರೂ. ವಿದೇಶಿ ನೆರವು ಬರುತ್ತಿದ್ದುದು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

    ಸ್ತ್ರೀ ಸಲಿಂಗ ಕಾಮ
    ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿರುವ ಮುಂಬಯಿಯ ಸರಾಫ್ ಮೇಡಂ ಎಂಬಾಕೆಯನ್ನು ಕೂಡ ’ಕವಲು’ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕೆ ಮಂಗಳೆಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ: “ಒಂದು ತಿಳಕ. ನಾವು ಸ್ತ್ರೀವಿಮೋಚನೇಲಿ ತೊಡಗಿರೋರು. ಮಹಿಳೆಯು ತುಂಬ ಲೈಟಾದ ವೈನ್ ಮಾತ್ರ ತಗೋಬೇಕು, ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ಆದದ್ದೆಲ್ಲ ಮ್ಯಾಸ್ಕುಲೈನ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನ್ನೂದನ್ನು ಒಪ್ಪಬಾರದು.

    ಒಪ್ಪಿ ಅದರಂತೆ ನಡೆದರೆ ನಾವು ವೀಕ್ ಅಂತ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ.” ಮುಂದುವರಿದು, “ಗಂಡುಹೆಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಆಗಬೇಕಾದ ಇದನ್ನು ನಾವ್ಯಾರೂ ನೀತಿಯ ತಕ್ಕಡೀಲಿಟ್ಟು ತೂಗಬಾರದು ಅನ್ನುವುದು ವಿಮೋಚನೆಯ ಪ್ರಥಮ ನಿಯಮ. ಪ್ರಕೃತಿಸಹಜವಾದ ದೈಹಿಕ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಬಾರದು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಂಗಸು ಗಂಡಸಿನ ಯಜಮಾನಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬಾರದು. ಹೆಂಗಸು ಹೆಂಗಸರೇ ಪರಸ್ಪರಾವಲಂಬಿಗಳಾಗಬೇಕು. ಅದು ವಿಮೋಚನೆಯ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ಮೆಟ್ಟಿಲು” ಎಂದು ಕೂಡ ಆಕೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಮತ್ತು ಮಂಗಳೆಯನ್ನು ಹೊಟೇಲಿನ ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಸಲಿಂಗ ಕಾಮಕೂಟ ನಡೆಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಮಂಗಳೆಗೆ ಅಂತಹ ಕೂಟದ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಹ್ಯವ? ಬರುತ್ತದೆ. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಸರಾಫ್ ಮೇಡಂ ಒಂದು ಅಪವಾದವಲ್ಲ. ಸ್ತ್ರೀಸಲಿಂಗ ಕಾಮವು ವಿಮೋಚನೆಯ ಒಂದು ಮುಖವೆಂದು ಪಶ್ಚಿಮದ ಕೆಲವು ಸ್ತ್ರೀವಿಮೋಚನಾವಾದಿಗಳು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

    “ಚಳವಳಿಯ ಹೆಂಗಸರ ಜೊತೆ ಸ್ನೇಹವಾಗಿರಬಹುದು. ವಿವೇಕಿಯಾದ ಗಂಡಸು ಎಂದೂ ಅಂಥವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಆಪ್ತ ಗೆಳೆಯ ಪ್ರಭಾಕರ ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದನೆಂದು ಮಂಗಳೆಗೆ ಸಿಟ್ಟು ಬರುತ್ತದೆ; ಗಂಡಸು ಜಾತಿಯದ್ದು ಒಂದೇ ಹೀನಗುಣ ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಭಾಕರ ಫೋನ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಕರಗುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಮರ್ಥನೆ – “ಗಂಡುಹೆಣ್ಣು ಯಾರೊಡನೆ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂತೋ?ವಾಗುವಂತೆ ಸಮಾಗಮ ಮಾಡ್ತಾರೆಯೋ ಅವರನ್ನು ಮರೆಯುವುದು ಜನ್ಮವಿಡೀ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎಂಬುದಾಗಿ. ಪ್ರಭಾಕರ ಈಕೆಯ ಮನೆಗೇ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೇಳಿದಾಗ ಪ್ರಭಾಕರ ವಿಮೋಚನೆ- ಚಳವಳಿಯವರನ್ನು ಮದುವೆ ಆಗಬಾರದೆಂದು ತಾನು ಹೇಳಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಆತನ ನಡತೆಯಿಂದ ಅದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ.

    ಮಲಮಗಳಿಗೆ ಹಿಂಸೆ
    ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮಂಗಳೆ ಮತ್ತು ಜಯಕುಮಾರನ ಸಂಬಂಧ ದೂರವಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಲಮಗಳು ಪುಟ್ಟಕ್ಕನನ್ನು ಮಂಗಳೆ ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಜಯಕುಮಾರ ಅವಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚು ಸಮೀಪವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಕೆಗೆ ಅದು ಅಗತ್ಯ ಕೂಡ. ಅಂತಹ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೆ “ಪಾಠ ಹೇಳಿಕೊಡುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ವ?ದ ಹುಡುಗಿಯ ಹೊಸ ಮೊಲೆ ನೋಡ್ತಾ ಕೂತಿದ್ದೀಯಾ… ಹದಿನಾರು ವ?ದ ಹುಡುಗೀನ ನೋಡ್ತಾ ತಬ್ಬಿಕಳಾದು, ತಲೆ ಸವರೂದು, ಮುದ್ದಿಸೂದು. ನನಗೆಲ್ಲ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತೆ, ಸೈಕಾಲಜಿ” ಎಂದು ಛೇಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಜಯಕುಮಾರ್ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಹೊಡೆಯಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವಳಾದರೋ “ಹೊಡೆಯೂದಿರಲಿ, ನಿನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಏನೂ ಹರಿಯಲ್ಲ. ನೀನು ಇಂಪೊಟೆಂಟ್, ನಪುಂಸಕ ಒಪ್ಪಿಕೊ” ಎಂದು ನಾಲಗೆ ಹರಿಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಈತ ಕೈಎತ್ತಿ ಅವಳ ಎಡಕೆನ್ನೆಗೆ ಬಾರಿಸಿದ; ಅವಳು ಇವನ ಎಡಕೆನ್ನೆಗೆ ಹೊಡೆದಳು. ಇವನು ಅವಳ ಕೆನ್ನೆ, ಭುಜ, ಬೆನ್ನುಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆದು ಬೀಳಿಸಿ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಒದ್ದ. ಅವಳು ಹೋ ಎಂದು ಬೊಬ್ಬೆಹೊಡೆದಳು. ಆಕೆ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದಾಗ ಜಯಕುಮಾರನ ಬಂಧನವಾಯಿತು; ಲಾಕಪ್ಪಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. ತಕ್ಷಣ ಜಾಮೀನು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ಎರಡು ಲಕ್ಷ ತೆತ್ತು ಮನೆಗೆ ಬರಬೇಕಾಯಿತು.

    ಜಯಕುಮಾರನಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಯೋಚನೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಹೊಡೆದದ್ದು ’ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ’ವಾಗಿದ್ದು ಅದರಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಇದೆ. ಆಕೆ ಹೀನ ಪ್ರಚೋದನೆ ಮಾಡಿದಳು ಎನ್ನುವುದು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾನೂನಿನ ಕರಾಳ ತಿರುಚುವಿಕೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಇವಳು ಪೊಲೀಸಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದ್ದು ಮತ್ತು ಲಾಕಪ್ಪಿಗೆ ಹಾಕಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಯಾವ ದಾಖಲೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸು ನ್ಯಾಯದ ವಿಕೃತಿಯ ಬಗೆಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು.

    ಒತ್ತಾಯದ ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್
    ಮಾಲಾ ಕೆರೂರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡು ಎಂದು ಮಂಗಳೆ ಜಯಕುಮಾರ್‌ಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಮಾಲಾ ಅವರ ಜೂನಿಯರ್ ಚಿತ್ರಾ ಹೊಸೂರ್ ಫೋನ್ ಮಾಡಿ, ಈ ಕೇಸನ್ನು ತಾನು ಡೀಲ್ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಆಗದಿದ್ದರೆ ಕಾನೂನು ಬಿಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರಾ ಅವರು ಜಯಕುಮಾರ್ ಬಳಿ ವಿ?ಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ, “ಲೈಂಗಿಕ ಸುಖ ನಿರಾಕರಣೆ ಮತ್ತು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗದಿರುವುದು ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಕೇಸಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀವು ಈಗಾಗಲೆ ಒಮ್ಮೆ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಹೋಗಿಬಂದವರು. ಎರಡನೇ ಸಲ ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ದೂರುಕೊಟ್ಟರೆ ಸಜೆ ಆಗುವುದು ಖಂಡಿತ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಮಾನಸಿಕ ರೊಚ್ಚನ್ನು ಇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೌನ್ಸೆಲರ್ ಅನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ” ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಕೌನ್ಸೆಲರ್ ಬಳಿ ಹೋಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೂ ಕೂಡ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಯಾವುದನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತರಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಕಾನೂನು ಇಲ್ಲಿ ಶಯನಕೋಣೆಗೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.

    ಕೌನ್ಸೆಲರ್ ಇವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ತಪ್ಪೆಲ್ಲ ಪತಿಯದ್ದೇ ಎಂಬಂತೆ ದಾಖಲಾದುದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹೇಳಬೇಕಿಲ್ಲ; ಆ ದಾಖಲೆ ಕೋರ್ಟಿಗೂ ಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇತ್ತು. ಮೂರು ಬಾರಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿದ ಕೌನ್ಸೆಲರ್ ಹೇಳಿದ್ದು “ನೀವು ವಿದ್ಯಾವಂತರು; ಸರಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ” ಎಂದ?. ಅದಕ್ಕೆ ಜಯಕುಮಾರ್ ೧೫ ಸಾವಿರ ತೆರಬೇಕಾಯಿತು.

    ಕಾನೂನಿನ ಸಲಹೆ ಮೇರೆಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಮಲಗಿದರೂ ಜಯಕುಮಾರ್ ಕಣ್ಣೆದುರು ಪೊಲೀಸರೇ ಬಂದರು; ಉತ್ತೇಜನ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ ಆಕೆಯಿಂದ “ಬೇಕಂತ ಕಳ್ಳಾಟ ಆಡ್ತಿದಿಯೋ? ಅಥವಾ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಪುಂಸಕನಾಗಿದಿಯೋ?” ಎನ್ನುವ ಪಾಟೀಸವಾಲ್ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಬೇಕಾಯಿತು. ಅವಮಾನವಾಗಿ ಮಗಳು ಪುಟ್ಟಕ್ಕನ ರೂಮಿಗೆ ಹೋದ. ಪ್ರಭಾಕರ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧ ನಿರಾತಂಕವಾಗಿದ್ದು ಆ ಬಗ್ಗೆ ಆಕೆ ಹೇಳುವುದು: “ಇದು ನಮ್ಮದೇ ಮನೆ. ನಮ್ಮದೇ ಶಯನಕೋಣೆ, ನಾವು ದಂಪತಿಗಳು ಎಂಬಂತಹ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ತಲ್ಲೀನರಾಗುತ್ತಿದ್ದೆವು”. ಮಂಗಳೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದು ಮಗು ಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭಾಕರನಿಂದ ಪಡೆಯೋಣವೆಂದರೆ ಜಯಕುಮಾರ ಮೈಮುಟ್ಟುವುದನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. “ನನಗೆ ತಾಯ್ತನ ನಿರಾಕರಿಸಲೆಂದೇ ಹೀಗೆ ಮಾಡ್ತಿದಾನೆ. ಇದೂ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಎಂದು ಕೇಸು ಹಾಕಲು ಬರುಲ್ಲವೆ? ಚಿತ್ರಾ ಮೇಡಂನ ಕೇಳಬೇಕು ಎಂದಾಕೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾಳೆ.

    `ಪುರುಷತ್ವ ಪರೀಕ್ಷೆ’
    ಮಂಗಳೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ಅನುಭವ ಜಯಕುಮಾರನನ್ನು ಬೇರೆಯೇ ಚಿಂತೆಗೆ ಹಚ್ಚಿತು. ೪೮ರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ತಾನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಪುಂಸಕನಾದೆನೇ ಎನ್ನುವ ಕೊರಗು ಉಂಟಾಗಿ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳೆಯ ಶೇಖರಪ್ಪನಲ್ಲಿ ವಿ?ಯ ತಿಳಿಸಿದಾಗ ವ್ಯವಹಾರದ ನಿಮಿತ್ತ ದೆಹಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಕಾಲ್‌ಗರ್ಲ್ ಸಹವಾಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ. ಅದರಂತೆ ನಿರ್ದಿ? ಹೊಟೇಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆ ಸಮಸ್ಯೆ ಅಂತ್ಯವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಲ್ಲವನಾಗುತ್ತಾನೆ; “ಅವಳಿಂದ (ವೇಶ್ಯೆ) ಸತ್ತೇಹೋಗಿದ್ದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಜೀವ ಬಂತು. ಯಾವ ಅಡ್ಡಿಯೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಆತಂಕದ ನೆರಳೂ ಇಲ್ಲದೆ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಪುರು?ನಾಗಿದ್ದೆ. ೨೪ರ ಯುವಕನಾಗಿದ್ದೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವಳ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಗಿತ್ತು. ಅನುಕಂಪ, ತಾನು ಶಕ್ತಳಾಗಿದ್ದರೂ ದುರ್ಬಲೆಯೆಂಬ, ರಕ್ಷಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬೇಡಿ ಧೈರ್ಯ-ಶೌರ್ಯ ವೃದ್ಧಿಸುವ ವಿನೀತಗುಣದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಳು. ಊಟವನ್ನೂ ಅವಳೇ ಮಾಡಿಸಿದಳು.” ಇಲ್ಲಿ ಜಯಕುಮಾರ್ ಅನುಭವ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ಜೊತೆಗಿನ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಹೋಲುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.

    ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಆ ಹೊಟೇಲಿನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಎದುರಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅಂದಿನ ಅನುಭವ ಕುರಿತು ಜಯಕುಮಾರ್, “ಗಂಡಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲಿಸುವ ಸ್ನೇಹಶೀಲತೆಯು ಹೆಂಗಸಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಸೋಲಿನ ಸೊಲ್ಲೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನನ್ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿಳಿವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಿಜವಾಯಿತು. ಇವಳು ಕೇವಲ ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಡುವವಳಲ್ಲ. ಬೇಡ ಎನಿಸಿದರೆ ’ಸ್ಸಾರಿ’ ಎಂದು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವವಳು. ಇವಳಂತೂ ಅದ್ಭುತ. ತನ್ನ ಸಮಕ್ಕೂ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಅಪ್ರತಿಮ ಆಟಗಾರ್ತಿ” ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನು ದಾಂಪತ್ಯದತ್ತ ತಿರುಗಿ “ಅವಳು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿದಂತೆ ನಾನು ನಪುಂಸಕನಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಹಲವುಬಾರಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಯಿತು. ಮಂಗಳೆಯ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಗೆದ್ದುಬಿಡಬೇಕೆನಿಸಿದರೂ ಮತ್ತೆ ಸೋಲುವುದು ಖಚಿತ ಎನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

    ದಾಂಪತ್ಯಸುಖದಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗಿ ಕಾಲ್‌ಗರ್ಲ್‌ಗಳ ಸಹವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದ ಜಯಕುಮಾರ್‌ಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಹೊಟೇಲಿನಲ್ಲೊಂದು ಆಂಟಿ ಕ್ಲೈಮಾಕ್ಸ್ ಎದುರಾಯಿತು. ಕಾರಣವೇನೋ, ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಹೊಟೇಲ್ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸರ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು. ಒಂದೇ ಸಮಾಧಾನವೆಂದರೆ, ಇವರೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೂ
    ಅನೇಕ ಜೋಡಿಗಳಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ದಾಳಿ ನಡೆದ ಮೇಲೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳೆಲ್ಲ ನಡೆಯಬೇಕಲ್ಲವೆ! ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಾಮೀನು ಪಡೆದು ಹೊರಗೆ ಬರುವುದು. ಅದಕ್ಕೆ ಕ?ವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲೂ ಗಂಡಸು-ಹೆಂಗಸೆಂಬ ತಾರತಮ್ಯ! ಕಾನೂನಿಗೆ ಈಚೆಗೆ ತಂದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಫಲ.

    ಅಲ್ಲೂ ತಾರತಮ್ಯ
    ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ವೇಶ್ಯೆಯರ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ದಂಡೇ ಇತ್ತು. ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲ ಪುಟದಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುದ್ದಿಯೊಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು. “ನಿನ್ನೆ ಸಂಜೆಯೇ ರಾಜಧಾನಿಯ ಹಲವು ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸಭೆ ಸೇರಿ ದಾಳಿಯ ವೇಳೆ ಒಂಬತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಮುಖವನ್ನು ಟಿವಿ ಕ್ಯಾಮರಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ?ವಾಗಿ ತೋರಿಸಿರುವುದು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮುಖ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಶೋಷಿತ, ಅಮಾಯಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಕೈಗಳನ್ನು ಮಹಿಳಾ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೇಬಲ್‌ಗಳೇ ಕಿತ್ತು ಮುಖವನ್ನು ಕ್ಯಾಮರಾಗೆ ಒಡ್ಡಿದ್ದು, ಚಾನೆಲ್‌ನವರು ಆ ಮುಖಗಳನ್ನು ಸ್ಪ?ವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದ್ದು, ಆ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಹಣವುಳ್ಳ ಗಿರಾಕಿಗಳು ಮಾಡಿದ ಅಮಾನು? ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಚಾನೆಲ್‌ನವರ ಮೇಲೆ ಮಹಿಳಾ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಸು ದಾಖಲಿಸಬೇಕು. ಅಮಾಯಕ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೀನಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಎಳೆದ ಈ ಗಂಡಸರನ್ನೂ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನೂ ಒಂದೇ ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ತೂಗುವ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ತಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ತಮ್ಮ ಮುಖಗಳು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಮೇಲೆ ಈ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವದಿಂದ ತಲೆಎತ್ತಿ ನಡೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಮರುದಿನ ಪೊಲೀಸ್‌ಠಾಣೆ ಎದುರು ಜಮಾಯಿಸಲು ’ಜಾಗೃತ ಮಹಿಳೆ’ಯರಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಇಲ್ಲಿ ತುಂಬಿರುವ ವ್ಯಂಗ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ನಮಗೇ ನಷ್ಟ!

    ಅದರಂತೆ ಠಾಣೆಯ ಮುಂದೆ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಕೋರ್ಟಿಗೆ ಒಯ್ಯುವಾಗ ಮಹಿಳಾ ಆಪಾದಿತೆಯರ ಮುಖಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿರಬೇಕು; ಅವರಿಗೆ ಜಾಮೀನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ವಿರೋಧಿಸಬಾರದು ಎನ್ನುವ ಆಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಗಂಡಸು ಆಪಾದಿತರ ಮುಖವನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ತೋರಿಸಬೇಕು. ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಮುಖ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕೊಡಕೂಡದು ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಮುಂದೆಮಾಡಿದರು. ಮಹಿಳಾ ಅರೋಪಿಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಪರವಾಗಿ ನಾಲ್ವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಕೀಲೆಯರು ವಾದಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಜಾಮೀನು ಕೊಡುವುದನ್ನು ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ವಿರೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರೂ ಜಾಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಹೋದರು.

    ಆದರೆ ಪುರುಷ ಆಪಾದಿತರಿಗೆ ಜಾಮೀನಿನ ಭಾಗ್ಯವಿಲ್ಲ. (ಕೇಸು ಚಿಕ್ಕದಾದರೂ) ಇವರು ಪ್ರಭಾವಿಗಳು, ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಬದಲಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ಅದೇ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ವಾದಿಸಿದರು. ಜಾಮೀನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ; ೧೫ ದಿನ ಪೊಲೀಸರ ವಶಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಇವರ ವಿರುದ್ಧ ವಕೀಲೆಯರ ದಂಡೇ ಇತ್ತು. ಇವರ ಪರವಾಗಿ ವಾದ ಮಾಡಬಾರದೆಂದು ಇವರ ವಕೀಲರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹಾಕುವುದು ಕೂಡ ನಡೆದಿತ್ತು.

    ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇವರಿಗೆಲ್ಲ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆಂದು ಇವರ ವಕೀಲರು ವಾದಿಸಿ ಜಾಮೀನು ಕೇಳಿದರೆ, ಆ ಕಡೆಯವರು ಅದನ್ನೇ ತಿರುಗಿಸಿ, ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಹಾನಿಯಾಗಬೇಕಿದ್ದರೆ ಇವರು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳೇ ಇರಬೇಕು. ಅಮಾಯಕ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಧೂರ್ತಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದಂಧೆ ನಡೆಸುವವರೆಂದು ವಾದಿಸಿದ ಕಾರಣ ಜಾಮೀನು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರು; ಜಾಮೀನು ಸಿಗುವಾಗ ೫೩ ದಿನ ಕಳೆದಿತ್ತು.
    ಕಂಪೆನಿ ಮುಳುಗಿತ್ತು
    ಅ?ರಲ್ಲಿ ಜಯಕುಮಾರ್ ಕಂಪೆನಿ ಮುಳುಗಿಹೋಗಿತ್ತು. ಕೆಲಸಗಾರರು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ಮಂಗಳೆ ಮಾತಿಗೆಳೆದು “ತಾನು ಸೂಳೆಯ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುತ್ತಾ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಹಸಿವಿನಲ್ಲಿ ಬಳಲಿಸುವುದು ಅಪರಾಧವನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಹೆಂಡತಿಗೆ ದೇಹಸುಖ ನಿರಾಕರಣೆಯು ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವಲ್ಲದೆ ಬೇರೇನೂ ಅಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ; ಈ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದನ ಕೇಳುವುದಕ್ಕೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ; “ಈಗ ನಡೆದಿರುವುದೆಲ್ಲ ಅಸಹ್ಯಕರವಾಗಿದೆ. ಮಗು(ತೇಜು)ವಿನ ಪಾಲನೆ ನನ್ನದು, ಪೋ?ಣೆ ನಿನ್ನದು. ಜಗಳವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿ ಬೇರೆಯಾಗೋಣ” ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ವಕೀಲೆ ಚಿತ್ರಾ ಹೊಸೂರ್ ಅವರು ಆ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಲು ಬರುತ್ತಾರೆ ಎಂದಾಗ ಜಯಕುಮಾರ್ ಅವರೇಕೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. “ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ನನ್ನ ಹಕ್ಕು ಏನೆಂದು ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳಲು ಲಾಯರ್ ಬೇಕು” ಎನ್ನುವ ತನ್ನ ಸಿದ್ಧ ಉತ್ತರವನ್ನಾಕೆ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ.

    ಜಯಕುಮಾರ್ ಜೈಲಿಗೆ ಹೋಗಿರುವ ಕಾರಣ ಇನ್ನು ಬೇರೆ ಕಡೆ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗಲಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಂಡತಿಯ ಪಾಲನ್ನು ಒಮ್ಮೆಗೇ ನೀಡಬೇಕೆನ್ನುವ ಮಾತು ಬಂತು. ವಿಚ್ಛೇದನದ ಜೊತೆಗಿನ ಪಾಲು ಪತಿಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಭೀಕರವೇ. ಮಂಗಳಾ ಗೃಹಿಣಿ, ಬೇರೆ ಆದಾಯ ಇಲ್ಲದಿರುವವರು, ಮನೆ ಅವರಿಗೆ. ಈಗ ಅವರು ಯಾವ ಮಟ್ಟದ ಜೀವನಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯಸ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೋ ಆ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮೊದಲು ಅವರಿಗೆ ತೆಗೆದಿಟ್ಟ ನಂತರ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಂದರೆ ತಾಯಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಗನಿಗೆ ಒಂದು ಕೋಟಿ ರೂ. ಕೊಡುವುದು; ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯ ಜಾಗ ಐದು ವ?ಗಳ ಅನಂತರ ಅಪ್ಪ ಮತ್ತು ಮಗಳಿಗೆ ಸಿಗುವಂಥದು. ಉಳಿದುದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಾಲು. ಕಂಪೆನಿಯ ಸಹಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ ಮತ್ತು ಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದ ವೈಜಯಂತಿಯ ಪರವಾಗಿ ಜಾಸ್ತಿ ಪಾಲು ನೀಡಬೇಕೆನ್ನುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು. “ನನ್ನನ್ನು ನಿರ್ಗತಿಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ನನ್ನ ರಕ್ತ ಹೀರಿ ತಾನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಶೋಕಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಅವಳ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನನ್ನನ್ನು ಬೀದಿಪಾಲು ಮಾಡುವ ತನಕ ಅವಳಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಜಯಕುಮಾರನಿಗೆ ಅನ್ನಿಸಿತು. “ವಿಚ್ಛೇದನವಾಗಲಿ, ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ತಕರಾರು ಆಗಲಿ, ಕೋರ್ಟ್ ಹೆಂಗಸಿನ ಪರ ವಾಲುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಕಾನೂನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ” ಎಂದು ವಕೀಲರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ್ದು ನಿಜವೆನಿಸಿತು.

    ಮತ್ತೆ ಮಗುವಿನ ಆಶೆ
    ವಿಚ್ಛೇದನ ದೊರೆಯುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಂಗಳೆಗೆ ಪ್ರಭಾಕರ ತನ್ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕು, ಇ? ವ? ಬೆಳೆದ ಪ್ರೇಮಕ್ಕೆ ಮದುವೆಯ ಮುದ್ರೆ ಒತ್ತಬೇಕು ಎನಿಸಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಬಸುರಿ ಆಗುವ ಆಶೆಯೂ ಉಂಟಾಯಿತು. ಮದುವೆಯಾಗುವಂತೆ ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, “ನೀವು ಮಹಿಳೆಯರ ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡ್ತೀವಿ ಅಂತ ಚಳವಳಿ ಮಾಡ್ತಿರುವವರೇ ಕಾನೂನು ಮಾಡ್ಸಿದೀರಿ. ದ್ವಿಪತ್ನಿತ್ವ ಮಹಾಪರಾಧ; ಅದಕ್ಕೆ ಏಳು ವ? ಸಜಾ. ನೌಕರಿಯಿಂದ ಡಿಸ್ಮಿಸ್. ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ದಾಂಪತ್ಯದ್ರೋಹದ ಆಪಾದನೆ ತರ್ತಾಳೆ” ಎಂದ; ಮತ್ತು ಮಂಗಳೆಯ ಭೇಟಿಯನ್ನೇ ಕಡಮೆ ಮಾಡಿದ.

    ದೆಹಲಿ ಹೊಟೇಲ್ ಕೇಸಿನಲ್ಲಿ ಜಯಕುಮಾರ್‌ಗೆ ಕೇವಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಶಿಕ್ಷೆಯಾಯಿತೆಂದು ಮಂಗಳೆಗೆ ಬೇಸರವಾಯಿತು. ಚಿತ್ರಾ ಹೊಸೂರ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರೆ ಆಕೆ, “ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಇಮ್ಮಾರಲ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದೆ. ಹೆಂಡತಿ ಬಗೆಗಿನ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ನ್ಯಾಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ತಪ್ಪಿದೆ. ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಬೇಕು. ನೀವ್ಯಾಕೆ ಈಗ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ? ಇದು ನಿಮಗೊಬ್ಬರಿಗೆ ಆದ ಅನ್ಯಾಯವಲ್ಲ. ಮಹಿಳಾ ಕೋಟಿಗೆ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಅಖಂಡ ಅನ್ಯಾಯದ ಒಂದು ಅಂಶ” ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.

    ಕೈತುಂಬ ಹಣ, ಸಂಪತ್ತುಗಳು ಬಂದರೂ ಮಂಗಳೆಗೆ ಸುಖ, ನೆಮ್ಮದಿಗಳು ಮರೀಚಿಕೆಯಾದವು. ಪುಟ್ಟ ಮಗನಿಂದ ತನ್ನ ತಂದೆ ಯಾರು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಬಗೆಬಗೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬಂದವು. ಸರೀಕ ಹುಡುಗರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ತಂದೆ ಯಾರು ಎಂದು ಅವನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಸಹಪಾಠಿಗಳೂ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. “ಸ್ಕೂಲ್‌ಡೇಗೂ ತಂದೆ ಯಾಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ? ನಿನ್ನಪ್ಪ ನಿನಗೂ ಡೈವೋರ್ಸ್ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನಾ?” ಎಂದೆಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳು ಕೇಳಿದರು. ಸಿಟ್ಟು ನೆತ್ತಿಗೇರಿ ಜಯಕುಮಾರನನ್ನು ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ತರಾಟೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಅನ್ನಿಸಿದರೂ, ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಚಿತ್ರಾ ಮೇಡಂ ಯಾಕೆ ತಾನೇ ನೇರವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ – ಎನ್ನುವ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಳು.

    ಮಾತು ಮುಗಿದಿದೆ
    ಆತನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ “ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ” ಎಂದಾಗ ಜಯಕುಮಾರ್, “ಮಾತೆಲ್ಲ ಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿದೆ, ಗೆಟ್ ಔಟ್” ಎಂದು ದಬಾಯಿಸಿದ. “ಇದು ನನ್ನ ಮಗುವಲ್ಲ” ಎಂದು ಆತ ಹೇಳಿದಾಗ ಆಕೆಗೆ ಕೋಪ ಏರುತ್ತದೆ.

    “ನನ್ನನ್ನು ಮದುವೆಗೆ ಮುಂಚೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಹಾಕುವ ಮುಂಚೆಯೇ ನಿನಗೊಬ್ಬ ಗೆಣೆಯ ಇದ್ದನಲ್ಲವೆ? ಆ ಸಂಬಂಧ ಅನಂತರವೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತಲ್ಲವೆ? ನನಗೆ ಮಾಡಿರುವ ಮೋಸಕ್ಕೆ ಜೈಲು ಕಾಣಿಸ್ತೀನಿ. ನನ್ನ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಗೇಟಿನ ಮುಂದೆ ನೂರು ಜನ ಹುಡುಗೀರನ್ನ ಕರಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದರಲ್ಲ, ಮಾಲಾ ಕೆರೂರ್. ಅವರ ಆಫೀಸಿನ ಮುಂದೆ ನೂರು ಜನ ಗಂಡಸರನ್ನು ಕರೆತರ್ತಿನಿ ಅಂತ ಅವರಿಗೆ ಹೇಳು” ಎಂದು ಜಯಕುಮಾರ್ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾನೆ.

    “ಮಗುವಿಗೆ ಎಮೋಶನಲ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ನೀಡಬೇಕಲ್ಲವೆ?” ಎಂದು ಆಕೆ ಹೇಳುತ್ತಲೇ “ಅದು ನನ್ನ ಮಗು ಅಂತ ಮೊದಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಬೇಕು. ಡಿಎನ್‌ಎ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಲು ನಾನು ಸಿದ್ಧ. ನೀನು, ನಿನ್ನ ಗೆಣೆಯ ಇಬ್ಬರ ಮೇಲೂ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೇಸ್ ಹೂಡ್ತೀನಿ” ಎಂದು ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಂಗಳೆಗೆ ಧೈರ್ಯ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಭಾಕರ ಇದರಿಂದ ಪಾರಾಗುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಗತಿ? – ಎಂದು ಚಿಂತೆಯಾಯಿತು. “ನಿನಗೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದನ್ನು ವಾಪಸು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಗೆಟ್ ಔಟ್” ಎಂದು ಜಯಕುಮಾರ್ ಮಾತು ಮುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮರಳುವಾಗ “ಅವರು ನನ್ನ ಅಪ್ಪ ಅಲ್ಲವೇನಮ್ಮ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದ ಮಗು ತೇಜುವಿಗೆ ಒಂದು ಏಟು ಕೊಡುವುದಲ್ಲದೆ ಮಂಗಳೆಯ ಬಳಿ ಬೇರೆ ಉತ್ತರವಿರಲಿಲ್ಲ.

    ಕಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ
    ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಜಯಕುಮಾರನ ಕಷ್ಟಗಳು ದೂರವಾಗಿ ನೆಮ್ಮದಿ ಇಣಕಿಹಾಕುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಮೂರು ದಶಕ ನಾಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದ ಅಮ್ಮ ವಾಪಸು ಬಂದು ಇಡೀ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋ? ತುಂಬುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಿಯ ಸೊಸೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಕೇಸು ಹೂಡಿದ್ದು, ’ನೀನು ಅಪ್ಪನ ಮನೆಯಿಂದ ಏನು ತಂದಿದ್ದೆ ಎಂದು ಅವಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದು ಹೌದು’ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಒಂದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಕರಣ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮೂರು ವರ್ಷ ಸಜೆ ವಿಧಿಸಿದರು. ಅದು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಮನೆಗೆ ಮರಳಲು ಮನಸ್ಸಾಗದೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಹೋಗಿ ಮಥುರಾದ ಒಂದು ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕಿಯಾಗಿ ವ?ಗಟ್ಟಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಉದ್ಯೋಗನಿಮಿತ್ತ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಅಳಿಯನಿಗೆ ಅದೇ ಊರಿಗೆ ವರ್ಗವಾದಾಗ ಮಗಳು- ಅಳಿಯನಿಗೆ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಅವರ ಭೇಟಿ ಆಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮಾದರಿಯ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಬದುಕು ಚಿಂದಿಚಿತ್ರಾನ್ನವಾಗಿದ್ದ ಸೋದರಳಿಯ ನಚಿಕೇತ ಕೂಡ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ವಾಪಸ್ಸಾಗಿದ್ದ. ಸಾಕ? ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡ ಮಗಳು ಪುಟ್ಟಕ್ಕ(ವತ್ಸಲೆ)ನನ್ನು ಸೋದರಳಿಯನೇ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಪುಟ್ಟಕ್ಕನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಇಓ ಆಗುವ ಮೂಲಕ ನಿಂತುಹೋಗಿದ್ದ ಜಯಕುಮಾರನ ಆದಾಯಮೂಲವು ಚಿಗುರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪುಟ್ಟಕ್ಕನಿಗೆ ಮಗುವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಮೊಮ್ಮಗನೂ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

    ಕಾದಂಬರಿಯ ಇನ್ನೋರ್ವ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಇಳಾ ಮೇಡಂ ಅವರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ ಕೂಡ ಸಾಕ? ಏಳುಬೀಳುಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಪತಿ ವಿನಯಚಂದ್ರ ಸ್ವಲ್ಪ ಎಚ್ಚರವಹಿಸಿದ ಕಾರಣ ಜಯಕುಮಾರನಂತಹ ಪ್ರಪಾತಕ್ಕೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಳಾ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಆತ ಕೇಳಿದ ಡೈವೋರ್ಸ್ ಕೊಡದೆ ಈಕೆ ವ?ಗಟ್ಟಲೆ ಸತಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಕೊನೆಗೂ ಗೂಂಡಾಗಳ ಸಹಾಯ ಪಡೆದು ಬೆದರಿಸಿ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮಗಳು ಆತನ ಪರವಾಗಿದ್ದುದೊಂದು ಅನುಕೂಲ.

    ಭೈರಪ್ಪನವರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಹಲವು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳಂತೆಯೇ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು; ಬಹಳ? ಉದಾತ್ತ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿದ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಹೀಗೆ ಮಾಡಬಾರದಿತ್ತು ಎಂದರು. ಆದರೆ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಅ? ಅಚಲವಾಗಿ ತಾನು ಕಂಡದ್ದನ್ನು ಬರೆದೆ ಎಂದರು. ಮತ್ತು ’ಗಂಡೊಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತು; ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಜತನ ಇರಲಿ’ ಎನ್ನುವ ಚಿಂತನಪ್ರಣಾಳಿಯೂ ಇದೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿದರು.

    ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ನಡುವಣ ಅಂತರ ಈ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಬಾರದಲ್ಲವೆ?

    ಹೊಸ ವಿವಾಹ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು  ಡಾ|| ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರ ’ಕವಲು’ ಕಾದಂಬರಿ

  • ಡಾ. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಶಾನಭಾಗ ಅವರು ಮಣಿಪಾಲ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಫಾರ್ಮಕಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿದ್ದು ಬಳಿಕ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಶೂಲಿನಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಡೀನ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ದೇಶ-ವಿದೇಶದ ಹಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ಅತಿಥಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
    ಕಳೆದ ಸುಮಾರು 30 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಳಕೆದಾರ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಶಾನಭಾಗರು, ಇದೇ ವಿಷಯದ ಕುರಿತಾಗಿ 12ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಯುವಜನರ ಮನಸ್ತಾಪಗಳು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವು ಸೆಮಿನಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದರ ಮೂಲಕವೂ ಜಾಗೃತಿಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಇವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ’ಉತ್ಥಾನ’ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ನಡೆಸಿದ ಮಾತುಕತೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಪುರುಷರ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಆಗ್ರಹ ಅನೇಕ ದಶಕಗಳಿಂದ ಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಹಾಗೆಂದು ಇದುವರೆಗಿನ ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ಕಾನೂನುಗಳು ಕಂಠೋಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಇದ್ದಂತಿಲ್ಲ. ಸರ್ವಸಮಾನತೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಸಂವಿಧಾನಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ಸಮಾನತೆ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ಬೇರೆಯೇ ಕಾರಣಗಳು ಇರಬೇಕಲ್ಲವೆ?

    ಉತ್ತರ: ಹೌದು. ಸಮಾನತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಈ ಸಮಾನತೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ ಎಂದು ಏಕೆ ಮಾಡಬಾರದು? ಸಮಾನತೆ ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗಲೇ ’ಹಕ್ಕು – ಪ್ರತಿಪಾದನೆ’ ಮಾಡಿದ ರೀತಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪುರು? ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಕಾನೂನು ಮಾಪಕರು ಯಾರಾದರೂ ಇವರ ನಡುವೆ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಎನ್ನುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯೋಚಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಇಲ್ಲಿಯ ತನಕ ಮಾತನಾಡಿದ ಯಾವುದೇ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು ಕೂಡಾ ಸಮಾನತೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಆಕೆಗೂ ಬೇಕಿರುವುದು ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯೇ ಆಗಿದೆ.
    ಇದೇ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿ, ನಾವು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಸಂಸ್ಥೆ ಇದು – ’ಸಮನ್ವಯ’. ಗಂಡ- ಹೆಂಡತಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಬೇಕೆಂದು ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ನಾವು ಮೊದಲಿಗೆ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎರಡು: ನಿಮಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿರಬೇಕೋ ಅಥವಾ ಬೇರೆಯಾಗಬೇಕೋ? ಜೊತೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂದರೆ ಅವರ ನಡುವೆ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ ಕಡಮೆಯಾಗಲು ಕಾರಣವೇನು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಅವರ ನಡುವೆ ವಿರಸ ಮೂಡಲು ಕಾರಣಗಳೇನು, ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂದು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತೇವೆ. ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ ಮತ್ತೆ ಮೂಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅದರಿಂದ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬೇಕಿರುವುದು ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯೇ ಹೊರತು ಸಮಾನತೆಯಲ್ಲ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಸರ್ವಜನಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅಮಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಶಾಸನಗಳಿಗೆ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ವರ್ಗಗಳು ಆಗ್ರಹಿಸುವ ಸಮಾನತೆ ಇಷ್ಟು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರವೂ ಏರ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಕಾರಣಗಳು ಇರಬಹುದಲ್ಲವೆ? ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಮಾನತೆಯ ವಿಷಯ ಹಾಗಿರಲಿ; ಉದ್ಯೋಗ ಲಭ್ಯತೆ, ಬಡವರ್ಗಗಳ ಶೋಷಣೆ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆಯೂ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಕಾನೂನುಗಳೂ ಯೋಜನೆಗಳೂ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿವೆಯ?. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನಂಶದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಗಿದೆ ಎನಿಸುತ್ತಿದೆಯೆ?

    ಉತ್ತರ: ಸ್ತ್ರೀಯರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪುರುಷರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ಇಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವರ ಮೂಲ ಯೋಚನೆ – ಮಹಿಳೆ ಎಂದರೆ ಅಬಲೆ ಎಂದು. ಎಲ್ಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ನಿಜವಾಗಿರಬೇಕಿಲ್ಲ. ಸಮಾನತೆ ಬೇಕು ಎಂದೇ ಆದರೆ, ಸಮಾನತೆ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಬೇಕಿದೆ? ಪುರಾಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಸಮಾನತೆ ಇತ್ತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಅವರು ಯಾರೂ ಸಮಾನತೆ ಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪಡೆದದ್ದಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಸಮಾನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದರು. ನೀವು ಕೊಡಿ ಅಥವಾ ಕೊಡದೇ ಇರಿ, ಅವರು ಆ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದರು. ಈ ರೀತಿಯ ಯೋಚನೆ ಮುಖ್ಯ. ನಾನು ನನ್ನ ಗಂಡನ? ಸಮರ್ಥಳು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಬೇಕಿಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ಅದನ್ನು ಹೇಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ಬದುಕಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ. ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಕಡಮೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಬದುಕಿ ತೋರಿಸಬೇಕು.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹೊಸದೆನಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೋ ವಿಷಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಮುಂದೊತ್ತುತ್ತ ಬರುವುದು ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ. ಪರಿಭಾಷೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನಾಗದು. ಆಹಾರಾಭಾವ, ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಕೊರತೆ, ಹಲವು ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಪ್ರಸಾರ, ಪರಿಸರನಾಶ – ಹೀಗೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಯಾವಾವುದೋ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊಸದೆಂಬಂತೆ ಮುಂದೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಅರ್ಧಸತ್ಯಗಳ ಪ್ರಸಾರ ಸದಾ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸಿನಿಕತನವೇ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೂ ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿರಬಹುದೇ? ಸ್ತ್ರೀವಾದವನ್ನು ನೂರುವರ್ಷ ಹಿಂದೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ಅನೇಕ ಆದ್ಯರೇ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆ ನಿಲವುಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆಯಲ್ಲವೆ?

    ಉತ್ತರ: ಹೌದು. ಕಾನೂನು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಪಾಸ್ ಆಗುತ್ತದೆ; ಬಳಿಕ ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಸರ್ಕಾರೀ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಳಿ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಾನೂನುಗಳು ೩೦-೪೦ ಸಲ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕಾನೂನು ಪಾಸ್ ಮಾಡಿದವರು ಬುದ್ಧಿ ಇಲ್ಲದವರೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಾನೂನು ಎನ್ನುವುದು ಎಂದಿಗೂ ನಿಂತ ನೀರಲ್ಲ; ಅನುಭವಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಇದೇ ನಿಮ್ಮ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಬಳಕೆದಾರರ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, ಅದನ್ನು ೪ ಸಲ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಬಳಿಕ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲರೂಪವೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು, ಕಾಯ್ದೆ ಹೊಸದೆಂದು ಅನಿಸಿದರೂ, ಬಳಿಕ ಕಾಲ ಸರಿಯುತ್ತಾ ಇದು ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಮೂಲತಃ ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ಅಭ್ಯುದಯವನ್ನು ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಯಾವುದೊ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜನವರ್ಗಕ್ಕೇ ವಿಶೇಷ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇವೆಯೆನ್ನುವಂತೆ ಧೋರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಎಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಫಲದಾಯಕವಾದೀತು?

    ಉತ್ತರ: ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಧೋರಣೆ(ಪಾಲಿಸಿ) ಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಐ.ಎ.ಎಸ್. ಅಧಿಕಾರಿಗಳೇ ಹೊರತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಧೋರಣೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧೋರಣೆ ಮಾಡುವವರು, ಎಲ್ಲಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಜನಾಂಗದವರು ದುರ್ಬಲರು, ಮತ್ತೊಂದು ಜನಾಂಗ ಸಬಲ ಎನ್ನುವ ಷರಾ ಬರೆದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯವರೂ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹ ಧೋರಣೆಗಳಿಂದ ಸಮಾಜಸುಧಾರಣೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

    ನಮ್ಮ ಸಮಾಜಸುಧಾರಕರು ಯಾರೂ ಧೋರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಂದಿದ್ದಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಸಮಾಜಸುಧಾರಕರೂ ಕೂಡ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲ ಎಲ್ಲಿದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಏನು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕಿದರೇ ಹೊರತು, ಧೋರಣೆಯನ್ನು ತಂದು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದವರಲ್ಲ.

    ಸತಿಸಹಗಮನ ಪದ್ಧತಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ. ಬ್ರಿಟಿ?ರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪತಿಯ ಮರಣಾನಂತರ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕು ಇದೆ ಎನ್ನುವ ಕಾನೂನನ್ನು ತಂದಿದ್ದರು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪತಿ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಸಾಯಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಸಮಾಜಸುಧಾರಕರು ಸತಿಸಹಗಮನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಹೋರಾಡಿದರೇ ಹೊರತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಈಚಿನ ಕಾಲದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ದುರ್ಬಳಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ನಿಜವಾದವು, ಯಾವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕೃತಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುವು ಎಂದೇ ಶಂಕೆ ತಲೆದೋರುವ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆಯೆ?

    ಉತ್ತರ: ಹೌದು, ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಇದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ – ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗ ಮಣಿಪಾಲದ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಓದಿದವನು, ಈಗಿನ ಕಾಲದ ಜನಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡವನು. ಆತ ಪ್ರತಿದಿನ ನೀಲಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡವನು. ಹುಡುಗಿ ಉಡುಪಿಯ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಡಿಗ್ರಿ ಮುಗಿಸಿದವಳು. ಅವಳದೇ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯ ಸ್ನೇಹಿತೆಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವಳು ಆಕೆ. ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೆ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರ ಮೂಲಕ ಮದುವೆ ಆಯಿತು. ಈಕೆ ಮದುವೆಯ ಮೊದಲ ದಿನವೇ ಆತನ ನಡವಳಿಕೆ ನೋಡಿ ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳೂ ಕೆಟ್ಟವಳಲ್ಲ, ಈತನೂ ಕೆಟ್ಟವನಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಕಲ್ಚರಲ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.

    ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಎಂದರೆ ಮದುವೆಯ ಮೊದಲು ಹುಡುಗ ಹುಡುಗಿ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬೇಕು. ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹುಡುಗ ಹುಡುಗಿ ಮದುವೆಯ ಮೊದಲು ನೋಡದೇ ಮದುವೆಯಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಇದು ಬದಲಾಗಬೇಕು. ಅವರ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅವರು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಪ್ರಕಾರ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಆರು ತಿಂಗಳು ಮಾತನಾಡಬೇಕು. ಅವರಿಗೆ ಪರಿಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು, ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎಂದೆನಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಮದುವೆಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಹಿಂಸಾಚರಣೆ ಮೊದಲಾದವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಇಲ್ಲವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲ ಬಹುಶಃ ಇದ್ದಿರಲಾರದೇನೊ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸತ್ಯದೂರವಾಗಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತಿವೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆಯೆ?

    ಉತ್ತರ: ಹೌದು. ಪ್ರತಿಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹಿಂಸೆ ಎನ್ನುವುದಿತ್ತು. ಅದರ ನಮೂನೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಇರಬಹುದು ಅಷ್ಟೆ. ನನ್ನ ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜಿಗೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಅದೇ ನನ್ನ ತಂದೆ ತಾಯಿಯ ನಡುವೆ ಅಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಂತೂ ಅಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಇಲ್ಲ. ಮೊದಲೆಲ್ಲ ನಿಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದೂ ಅಷ್ಟೆ ಕಾನೂನು ತರುವುದರಿಂದ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಮನುಷ್ಯನ ಮನಃಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗಬೇಕು.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಮೂಲತಃ ಸಾಮಾಜಿಕವೋ ಮಾನಸಿಕವೋ ಆಗಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನಿನ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಅರಸುವುದು ಎಷ್ಟುಮಟ್ಟಿಗೆ ಫಲಕಾರಿಯಾದೀತು?

    ಉತ್ತರ: ನಾನು ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇದು ಅಸಂಬದ್ಧ. ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಕೋರ್ಟ್ ಇರಬಾರದು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ಸಮರ್ಥವಾದ ಪರಿಹಾರಮಾರ್ಗವಿದೆ. ಸ್ವಾಮಿಜೀಗಳ ಬಳಿ, ಮುಲ್ಲಾಗಳ ಬಳಿ, ಇಗರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹಿರಿಯರ ಸಮಿತಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ, ಗೆಲವೂ ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲಣ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಹೆಚ್ಚಿವೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆಯೆ? ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಕಾರಣಗಳು ಏನಿರಬಹುದು?

    ಉತ್ತರ: ಖಂಡಿತಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಪ್ರಚಾರ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ನಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲಿ ೧೦ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ, ೮ ನ್ಯೂಸ್‌ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು ಇವೆ. ಅವು ಬೆಳಗ್ಗೆಯಿಂದ ಸಂಜೆ ತನಕ ಒಂದೇ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆಯಿಂದ ಸಂಜೆ ತನಕ ಅದನ್ನೇ ನೋಡಿದ ನಾವು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ೪೦ ಸಲ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಆಗಿದೆ ಎನ್ನುವಂತಹ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲಪುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆ. ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ತೊಂದರೆಯನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅವು ಟಿ.ಆರ್.ಪಿ. ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುತ್ತವೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಶೋಷಣೆಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ: ಅನೇಕ ವರ್ಗಗಳು ತಾರತಮ್ಯಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಯೋಚಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕರವಾಗದೆ?

    ಉತ್ತರ: ಹೌದು. ಒಂದು – ಆಯಾಯ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೊಡಿಸುವುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದುದೆಂದರೆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ಅವರ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯರಿಗೆ ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಬೇಕು. ಇವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕೈದು ವಿಚಾರವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಬೇಕು. ಲೈಂಗಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರ ಇಂದಿನ ಅಗತ್ಯವಲ್ಲ. ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಹೇಗೆ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ-ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಜೆನೆಟಿಕಲಿ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ, ಫಾರ್ಮಸಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಿಕ್ಕಸಿಕ್ಕ ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ನುಂಗುವುದರಿಂದ ಆಗುವ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮಗಳೇನು – ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಲಪಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ತಂಡದವರು ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದಾಗಿ ಗಂಡ ಹೊಡೆದರೆ ಏನು ಮಾಡಬಹುದು, ಗುಡ್ ಟಚ್, ಬಾಡ್ ಟಚ್ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದುವೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಾರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಇರುವ ಸಮರ್ಥವಾದ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗ ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

    ಸಮಸ್ಯೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಆದರೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗ ಸೂಕ್ತ. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲೊ ಅಥವಾ ಆಯಾಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಕುಳಿತು ಮಾತನಾಡಿ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹೋರಾಟಕ್ಕಿಂತ ಸಮರ್ಥವಾದದ್ದು.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಕಾನೂನುಗಳೂ ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರೀ ಧೋರಣೆಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೂ ವಿಶಿ? ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಪಕ್ಷಪಾತ ತೋರುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಈ ಸಂಗತಿಯೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗದೆ?

    ಉತ್ತರ: ಹೌದು. ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಯಾವತ್ತೂ ನೀನು ಬಲಹೀನಳು, ನಿನ್ನಿಂದ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು ಎಂದೇ ಯಾವತ್ತೂ ಯಾಕೆ ಹೇಳುತ್ತಿರಬೇಕು? ನೀನು ಅಬಲೆ ಎಂದು ಕಾಲಮಾನಗಳಿಂದ ಹೇಳಿ ಹೇಳಿಯೇ ಆಕೆಗೆ ತಾನು ಶೋ?ಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎನ್ನುವ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಬೆಳೆದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಶೋ?ಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದರು, ಸರಿ ಈಗ ಯಾರಾದರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರಾ, ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲ. ಈ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣ ಒಂದು ಜನಾಂಗವನ್ನು ಬಲಹೀನರು ಎಂದು ಸದಾ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಡಿ, ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕಿ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಯಾವುದೋ ಸದುದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಾನೂನುಗಳು ರೂಪಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಅನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಅನುಭವಾಧಾರಿತವಾಗಿ ಮರುವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಬೇಡವೆ?

    ಉತ್ತರ: ಹೌದು. ಮರುವಿಮರ್ಶೆ ಬೇಕು ಮತ್ತು ಮರುವಿಮರ್ಶೆ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮರುವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಕಾನೂನನ್ನಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಮರುವಿಮರ್ಶಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಅಥವಾ ಜಗಳ-ಸಂಘ?ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರೀ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ದುರುದ್ದೇಶವಿದೆ ಎಂದು ಕಾನೂನನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆಯಲು ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾರಣ ಮುಂದಿನ ಮತದಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಬಹುದೆಂಬ ಭಯ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ನಿದರ್ಶನಕ್ಕೆ: ವರದಕ್ಷಿಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪರವಾಗಿರುವ ಏಕದೇಶೀಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಅಮಲಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಈ ಕಾನೂನುಗಳು ಹತ್ತಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದುರುಪಯೋಗಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ. ಕಾನೂನಿನ ಈ ಪಕ್ಷಪಾತ ಕುರಿತು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೂ ಹಲವು ಬಾರಿ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಇಂತಹ ಕಾನೂನುಗಳ ಮರುವಿಮರ್ಶೆ ಆಗಬೇಡವೆ?

    ಉತ್ತರ: ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಇಂದು ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಎನ್ನುವ ಸಮಸ್ಯೆ ಇಲ್ಲ. ಅಪವಾದಗಳು ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು. ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮದುವೆ ಆಗುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುವ ಯಾವ ಹುಡುಗಿ ತನ್ನ ಮನೆಯಿಂದ ಚಿನ್ನವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ? ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯೇ ಆಯಿತಲ್ಲವೇ? ಮೊದಲಿನ ಹಾಗೆ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ತರದಿದ್ದರೆ ಮದುವೆ ಮುರಿದುಬೀಳುವುದು, ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು ಇಂತಹದ್ದೆಲ್ಲ ಇಂದು ಬಹುತೇಕ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೇ ನನ್ನ ಅನುಭವ.

    ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ, ಇಂದು ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ನಾನು ಗಮನಿಸಿದಂತೆ ವಧುದಕ್ಷಿಣೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ೩-೪ ಲಕ್ಷ ದುಡ್ಡು ಕೊಟ್ಟು ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆಯ ಕರಾಳ ಮುಖ. ೧೯೭೬-೮೦ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಂದ ಕಾಲ. ಆಗ ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆ ಬಹಳ? ನಡೆದಿವೆ. ಆಗ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದೆ, ’ಜಾಗ್ರತೆ ಮಾಡಿ ಈಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ೧೦-೨೦ ವ? ಬಿಟ್ಟು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ’ ಎಂದು. ಈಗ ಮದುವೆ ಆಗಲು ಹುಡುಗಿಯರಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪು ಯಾರದ್ದು?

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಸ್ತ್ರೀಯರಂತೆ ಪುರು?ರೂ ಶೋ?ಣೆಗೂ ಹಿಂಸಾಚರಣೆಗೂ ಗುರಿಯಾಗಿರುವ ಅಸಂಖ್ಯ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಎದುರಿಗಿವೆ. ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಪರ್ಯಾಸವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪುರು? ಸಂಘಟನೆಗಳೂ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿರುವ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೆ?

    ಉತ್ತರ: ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಘ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸಂಘದವರು ನನ್ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ನಾನು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ – ಸಂಘ ಕಟ್ಟುವ ಬದಲು ವಿಚಾರಗೋಷ್ಠಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ. ಹಿರಿಯರನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿ. ಲೈಂಗಿಕ ಶೋ?ಣೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಯಾವ ರೀತಿ ಸಣ್ಣಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಿಳಿಹೇಳಬೇಕೋ; ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬೇಕು. ಪುರುಷಶೋಷಣೆ ನಿಲ್ಲಲು ಇದು ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ.  ಹೆಣ್ಣುಮಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತವಾಗಿರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಂಶಯದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಿದ್ದೇವೆಯೇ? ನನಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಶೋಷಣೆಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆಯೋ ಎನ್ನುವುದೇ ಅವಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಶಯಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಯದಂತೆ, ತನ್ನ ಸ್ವರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಹಿರಿಯರು ಬೆಳೆಸಬೇಕಿದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಈ ಬಗೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಸಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾಜ ಹಿತಚಿಂತಕ ತ್ರಯಸ್ಥರ ಮೂಲಕ ಹಿತಬೋಧನೆ ಮೊದಲಾದ ಕ್ರಮಗಳು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕರವಾದಾವೆಂದು ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ?

    ಉತ್ತರ: ಹೌದು. ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇದೊಂದೇ ದಾರಿ. ಆದರೆ, ಹಿತಬೋಧನೆ ಎನ್ನುವ ಬದಲು ಆಗಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಸ್ಕೂಲ್ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಬೇಕು. ೧೩ರಿಂದ ೧೬ರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗಬೇಕು. ಈ ವಯೋಮಾನವೇ ಏಕೆ ಆಗಬೇಕು ಎಂದರೆ, ಈವತ್ತಿಗೂ ಹತ್ತನೆಯ ತರಗತಿಯ ಬಳಿಕ ಶೇಕಡಾ ೫೦ರ? ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಎಸ್. ಎಲ್.ಸಿ. ಮುಗಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳು ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಲೈಂಗಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಜಾಗ್ರತಾಕ್ರಮಗಳ ಬಗೆಗೂ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ನೀಡಬೇಕು. ಇಂತಹ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರವೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ.

    ಸಂದರ್ಶನ: ಸುಮನಾ ಮುಳ್ಳುಂಜ

    ಬೇಕಿರುವುದು ಸಮಾನತೆಯಲ್ಲ; ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ : ರವೀಂದ್ರ ಶಾನುಭಾಗ್

  • ಹೊಸಬಗೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದವು  ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಬಗೆಬಗೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅದು ಕೆಲವರ ಮೂಲಕ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕೇಂದ್ರದ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಹತ್ತು ವರ್ಷ (೨೦೦೪-೧೪)ಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನದ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವೂ ದೊರೆಯಿತು. ಸಮತೋಲನ ತಪ್ಪಿದೆ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪರವಾದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ತರಲು ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಅದರಿಂದ ನಷ್ಟವಾದದ್ದು, ಆಗುತ್ತಿರುವುದು ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ; ಕಾರಣ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಅನೇಕ ವಿಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡದ್ದು. ಅದರ ಒಂದು ಸ್ಥೂಲ ಚಿತ್ರಣ ಇಲ್ಲಿದೆ.

    ಒಂದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕೋ ಐದೋ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬರುವ ಚುನಾವಣೆಗೆ ತುಂಬ ಮಹತ್ತ್ವ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಜೆಗಳು ಆಗ ಸರಿಯಾದ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಯೋಗ್ಯರಾದವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿ ಆರಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತವಾದ ವಿ?ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಬೇಕೇ ಹೊರತು ಮತದಾರ ಜನತೆಯನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವಂತಹ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಇರಬಾರದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಪಕ್ವಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ನಾವು ಆಗೀಗ ಹೇಳುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಬರುವ ಮಾತುಗಳು, ನಡೆಯುವ ಚರ್ಚೆಗಳಾದರೂ ಎಂಥವು? “ಕಳೆದ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಮೋದಿಯವರು ವಿದೇಶದ ರಹಸ್ಯ (ಸ್ವಿಸ್) ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಣ ತಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನ ಖಾತೆಗೂ ತಲಾ ೧೫ ಲಕ್ಷ ರೂ. ಹಾಕಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಆ ಹಣ ಯಾರ ಖಾತೆಗಾದರೂ ಬಂತೆ?” ಎಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನವರು (ಯಾವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಇಲ್ಲದೆ) ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. “ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕಪ್ಪುಹಣ ತರಲು ನೀವು (ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನವರು) ಏನಾದರೂ ಮಾಡಿದ್ದಿದೆಯೆ? ಅಥವಾ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಧನೆ ನಿಮಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆಯಲ್ಲವೆ?” ಎಂದು ಮತದಾರರು ಎಂದಾದರೂ ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದಿದೆಯೆ?

    ಅದೇ ರೀತಿ ಬಿಜೆಪಿಯವರು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿಷಯ ಎತ್ತಿದರೆಂದರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ “ಬಿಜೆಪಿಯವರೆಲ್ಲ ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಜೈಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದವರು; ಅವರಿಗೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಎತ್ತುವ ನೈತಿಕ ಹಕ್ಕು ಎಲ್ಲಿದೆ?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. “ನಿಮ್ಮ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವೇನೂ ನಡೆದಿಲ್ಲವೆ? ೨-ಜಿ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಹಗರಣಗಳೆಲ್ಲ ಏನು? ಅಥವಾ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮಗಳೇ (ಜೈಲುವಾಸ ಇತ್ಯಾದಿ) ಜರುಗದಂತೆ ತಾವು ಲೋಕಾಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿಲ್ಲವೆ?” ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ.

    ಈ ನಡುವೆ ಭಾರತದಲ್ಲೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರೇ (ಹಿಂದುಗಳು) ಅತ್ಯಂತ ಶೋಷಿತರು. ಅವರನ್ನು ಒಡೆದು ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ವೋಟ್‌ಬ್ಯಾಂಕಾಗಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ಬಗೆಬಗೆಯ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ವಿದೇಶೀ ಮೂಲದವರ ನೇತೃತ್ವ ಇರುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಕಡೆ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿದ್ರೋಹವು ಬಹುವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೊಂದು ನೇರ ಮತ್ತು ಉತ್ತi ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ (೨೦೦೪- ೨೦೧೪) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಹೋದದ್ದು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಸಂಸತ್ತು ಈ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಶಾಸನ ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ತಂದಿತು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೈಜ ಅಧಿಕಾರವು ಓರ್ವ ಮಹಿಳೆಯ ಬಳಿ ಇದ್ದಾಗ ಕೆಲವು ಉಗ್ರ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಮಗೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ಅನೇಕ ಶಾಸನ-ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಂದರು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅವರು ದೇಶದ ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರ ವೋಟಿನ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಯಾವ ಆಶ್ಚರ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಸ್ಥಿತಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತಲಪಿತೆಂದರೆ, ಇದುತನಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಗೆಗೆ ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತೇ ಅಸೂಯೆಪಡುವಂತಹ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದು ಸಮಾಜ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬಟಾಬಯಲಿಗೆ ಬಂದು ನಿಂತಿದೆ. ’ಪ್ರಿಯಕರನ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಪತ್ನಿಯಿಂದ ಪತಿಯ ಕೊಲೆ’ಯಂತಹ ಸುದ್ದಿಗಳು ಇಂದು ದೇಶದ ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಯುಪಿಎ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಹತ್ತು ವ?ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಈಗಾಗಲೆ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕರ್ನಾಟಕವಿರಲಿ, ಇನ್ನೊಂದು ರಾಜ್ಯವಿರಲಿ, ಚುನಾವಣೆಯ ವೇಳೆ ಇದೊಂದು ಮುಖ್ಯ ವಿ?ಯವಾಗದ ನಮ್ಮದು ಎಂಥ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ? ಈಗ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿ?ಯದ ಪತನದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.

    ಅಜೆಂಡಾ ಯಾರದ್ದು?
    ಕಳೆದ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಎರಡೂ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ ಶ್ರೀಮತಿ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರೇ ಆಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೋ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಗಿ ಆಕೆ ಪ್ರಧಾನಿ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭ ತಪ್ಪಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಆಕೆಯ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಸರ್ಕಾರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿ ಕೂಡಾ ಅಲುಗಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಧಾನಿ ಡಾ| ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಆ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಹತ್ತು ವ? ಕಳೆದರು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸೋನಿಯಾ ಅ?ನೂ ವಿದ್ಯೆ, ಅನುಭವ ಇಲ್ಲದವರು; ಇಟಲಿ ಸಂಜಾತೆಯಾದ ಮೂಲಭೂತವಾದಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಹಿಳೆ ಎನ್ನುವ ಅಂಶಗಳೆಲ್ಲ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಮತನಿರಪೇಕ್ಷ (ಸೆಕ್ಯುಲರ್); ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಾ ಕೋಮುವಾದಿಗಳಾದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್, ಎಐಎಂಐಎಂ ಮುಂತಾದ ಪಕ್ಷಗಳ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು. ’ಸೆಕ್ಯುಲರ್ ಸರ್ಕಾರ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ

    ಹಿಂದುಗಳೆ ಟಾರ್ಗೆಟ್
    ಯುಪಿಎ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ದೇಶದೊಳಗೆ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳ ಎನ್‌ಜಿಓಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರವು ಎಡಪಂಥೀಯ ಎನ್‌ಜಿಓಗಳಿಗೆ ವಿಪುಲ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತ್ತು. ಅದೇ ವೇಳೆ ಹರ್ಷ ಮಂದರ್‌ನಂತಹ ಕಟ್ಟಾ ಹಿಂದೂದ್ವೇಷಿಗಳು ಕೋಮು ಹಿಂಸಾಚಾರ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ತಂದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ಇಸ್ಲಾಮೀ ಮೂಲಭೂತವಾದಿ ಎನ್‌ಜಿಓಗಳು ಆತನಿಗೆ ೧೦ ಕೋಟಿ ರೂ. ನೀಡಿವೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೂಡ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಗುಲಾಮರಾಗಿ ಇರಿಸುವುದು ಅಂತಹ ಕಾಯ್ದೆಯ ಉದ್ದೇಶ; ಅದರಂತೆ ಕೋಮು ಹಿಂಸಾಚಾರ ಯಾರಿಂದ ನಡೆದರೂ ಆರೋಪಿಗಳು ಹಿಂದುಗಳೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ.

    ಅದು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಅದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೂ ಧಕ್ಕೆ ಬರುವ ಸಂದರ್ಭ. ಆದರೂ ಸೆಕ್ಯುಲರ್ ಎಂಬುದು ಕಾಂಗ್ರೆಸಿಗೆ ’ಮಾರಿಹೋಗಿರುವಾಗ’ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಾದಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ನುಡಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ’ಹಾಗಲ್ಲ’ ಎನ್ನುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಯಾರಿಗಿದೆ? ಹಿಂದೂ ವಿರೋಧಿಗಳು, ಹಿಂದೂ ಟೀಕಾಕಾರರು, ಮುಸ್ಲಿಂ ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳು, ಕಟ್ಟಾ ಎಡಪಂಥೀಯರು, ಹುಸಿ ಜಾತ್ಯತೀತವಾದಿಗಳು ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲರ ಆಶಯಗಳು ಆ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದವು; ಹಾಗಿರುವಾಗ ಹಿಂದೂ ಮೌಲ್ಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿನಾಶವೇ ಅವರ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಏನಾಶ್ಚರ್ಯ?

    ನೀತಿನಿರೂಪಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರೀ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ನೇಮಕವೆಲ್ಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಮತ್ತವರ ಕೂಟದ ಸೂಚನೆಯಂತೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರಾಯಭಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಹಿಂದೂವಿರೋಧಿಗಳ ನೇಮಕವೇ ನಡೆಯಿತು. ಅದಲ್ಲದೆ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ವೇಳೆ ಕೆಲವು ಸಮಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಡಪಂಥೀಯರ ಘೋಷಿತ ನೀತಿಯೇ ಆಗಿದೆ; ಅವರು ಕೂಡ ಆ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದರು. ಹಲವು ನೇಮಕಾತಿಗಳು ಅವರ ಇ?ದ ಮೇರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು; ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಇತ್ತು. ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ (ಅಜೆಂಡಾ) ಅದರಂತೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸನಾತನಧರ್ಮ, ಅದರಲ್ಲೂ ಹಿಂದೂವಿವಾಹದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆಯುವುದು ಆ ಕಾಲದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಯಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಗುಲಾಮೀ ಮನೋಭಾವದವರಾದ ಹಿಂದುಗಳು ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಟಲಿ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದರು. ಒಂದ? ಜನ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಅದರೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸರ್ಕಾರ ಎಂಬಂತಾಯಿತು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಎಲ್ಲ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜವನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಪುರುಷರನ್ನು ಬಾಧಿಸಿದವು.

    ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಮಹಿಳೆ
    ಅಮೆರಿಕದಂತಹ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಬಹುತೇಕ ನಿಷೇಧ ಆದಂತಿದೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ನೇರ ಎಡಪಂಥೀಯರು ಅಥವಾ ಎಡಪಂಥೀಯ ಒಲವಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮಣೆಹಾಕುವುದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರೇ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು. ಅದೇ ವಂಶದ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಯುಪಿಎ-ಒಂದು ಮತ್ತು ಯುಪಿಎ-ಎರಡರ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಎನ್ನುವ ಓರ್ವ ಎಡಪಂಥೀಯ ಮತ್ತು ಪುರುಷದ್ವೇಷಿ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಮಹಿಳೆ ಸೋನಿಯಾ ಆಪ್ತವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಸಾಕಷ್ಟು ಕರಾಮತ್ತು ನಡೆಸಿದರೆಂಬುದನ್ನು ’ಹಿಂದೂ ವಾಯ್ಸ್’ ಪತ್ರಿಕೆ ತನ್ನ ಅನೇಕ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದೆ (ಲೇಖಕರು – ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಸುರೇಂದ್ರನಾಥನ್). ಕೆಲವು ವಿ?ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋನಿಯಾ ಅವರ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಕೆ ದುರುಪಯೋ ಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೆಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನರಕದ ಬಾಗಿಲೆಂದು ಚರ್ಚ್ ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತದೆ; ಆ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಿಳೆ ತುಂಬ ಶೋಷಿತೆ. ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜ ಮಹಿಳೆಗೆ ನೀಡಿರುವ ಗೌರವ (ಉದಾ – ’ಮಾತೃದೇವೋ ಭವ’ಕ್ಕೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ) ಆಕೆಗೆ ಎ? ಗೊತ್ತಿದೆಯೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಅದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಯುಪಿಎ ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ’ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ’ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಯಿತು.

    ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದರು. ಹತ್ತಾರು ನೀತಿಗಳು, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದವು. ಅವು ನೇರವಾಗಿ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಪುರು?ರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗೆ ಉಗ್ರ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ ಯುನಿಫೆಮ್ (UNIFEM) – ಈಗ ಯುಎನ್‌ವಿಮೆನ್ – ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಂಬಲ ಸದಾ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಯುನಿಫೆಮ್‌ನ ಉನ್ನತ (ಮಹಿಳಾ) ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆಗಾಗ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ, ಕೆಲವು ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಯಾದ ಅಡಿಶನಲ್ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಕೂಡ ಏರಿಸಿತು. ’ರೊಟ್ಟಿ ಜಾರಿ ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತು’ ಎಂಬಂತೆ ಆಕೆಗೆ ಇದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯ ಅನು?ನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸನಾತನಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮುಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾದರು.

    ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಹಣ
    ಇದೇ ವೇಳೆ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆ (ಎನ್‌ಜಿಓ) ’ಲಾಯರ್ಸ್ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್ ವಿಮೆನ್ಸ್ ರೈಟ್ ಇನಿಷಿಯೇಟಿವ್’ (ಎಲ್‌ಸಿಡಬ್ಲ್ಯುಆರ್‌ಐ) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ತಾನೇ ಅದರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಆದರು. ಜೊತೆಗೇ ಆಕೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಯಾದ ಅಡಿಶನಲ್ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ (ಎಎಸ್‌ಜಿ) ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ಯುನಿಫೆಮ್‌ನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ೨೦ ಕೋಟಿ ರೂ. ಬಂದಿತ್ತು; ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಎನ್ನುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದು ಎಂದು ’ಹಿಂದೂ ವಾಯ್ಸ್’ ಲೇಖನಮಾಲೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಅವರು ಒಂದು ವರದಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಪುರು?ರ ಮಧ್ಯೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ ನಲುಗುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ; ಅವಳಿಗೆ ಬದುಕುವುದೇ ಕ?ವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದರು. ವರದಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ Staying Alive (ಜೀವಸಹಿತ ಇರುವುದು). ಈ ವರದಿಗಾಗಿ ಆಕೆಗೆ ಯುನಿಫೆಮ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಂತು ೬೦ ಲಕ್ಷ ರೂ. ಬಂತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ.

    ಆ ವರದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದೈನಿಕವೊಂದರಲ್ಲಿ ’ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಅಗೈನ್‌ಸ್ಟ್ ವಿಮೆನ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯ’ (ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆದು ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಡೆಯುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಆಕೆ “ಒಂದು ಕಾನೂನು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಲು ಒಂದು ವ? ಸೂಕ್ತ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಆದೇಶ ಮತ್ತು ತೀರ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್- ಆಧಾರಿತ ಮಾಹಿತಿಕೋಶ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗದು. ಆದ್ದರಿಂದ (ಈ ಕಾನೂನಿನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದ) ನಮ್ಮ ಲಾಯರ್ಸ್ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್ ಅನು?ನದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ತಾನೇ ಮಾಡಿತು. ವಿವಿಧ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಸ್ವತಃ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ Staying Alive ಸಿದ್ಧಗೊಂಡಿದೆ” ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಆಕೆ ಸುಳ್ಳು ಪ್ರಚಾರದ ಎಡಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಬಹಳ? ಬಳಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಯಾರಿಗೆ ಕೂಡ ತಿಳಿಯುವಂತಿದೆ.

    ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಯುನಿಫೆಮ್‌ನ ಹಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹಿಂದುಗಳ ವಿವಾಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವ ಹಲವು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ತಂದರು. ಅದರಂತೆ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ತಂದ ಮೊದಲ ಶಾಸನ ’ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಮಹಿಳೆಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಕಾಯ್ದೆ’ (Protection of Women from Domestic Violence Act) – 2004.  (ಅದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಡಿ.ವಿ. ಕಾಯ್ದೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.) ದೇಶದ ಸಂಸತ್ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್, ಫ್ಲೇವಿಯಾ ಆಗ್ನೆಸ್‌ರಂತಹ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು. ಈ ಶಾಸನದ ಮೂಲಕ ಹಿಂದೂ ಪುರು?ರು ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭಯಬೀಳುವಂತಹ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸಾಲದೆಂಬಂತೆ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಪುರು?ರಿಗೆ ಪರವಾದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರೆ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಿಂದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ಭಯಪೂರಿತ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಯಿತು.
    ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಪೂರ್ತಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಎರಡೂ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರು. ಎಎಸ್‌ಜಿಯಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ವೇತನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಸಮಯವನ್ನೆಲ್ಲ ಎರಡನೇ ಹುದ್ದೆ (ಎಲ್‌ಸಿಡಬ್ಲ್ಯುಆರ್‌ಐನ ಇ.ಡಿ.)ಗೆ ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗೂಢಚಾರಳಂತೆ ಇಡೀ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಸಂಬಂಧವಾದ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಯುನಿಫೆಮ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ವರದಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂತಹ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರದಿಗೆ ಯುನಿಫೆಮ್ ೨ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು.

    ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶ
    ಯುಪಿಎ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ದೇಶದೊಳಗೆ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳ ಎನ್‌ಜಿಓಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರವು ಎಡಪಂಥೀಯ ಎನ್‌ಜಿಓಗಳಿಗೆ ವಿಪುಲ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತ್ತು. ಅದೇ ವೇಳೆ ಹ? ಮಂದರ್‌ನಂತಹ ಕಟ್ಟಾ ಹಿಂದೂದ್ವೇಷಿಗಳು ಕೋಮು ಹಿಂಸಾಚಾರ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ತಂದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ಇಸ್ಲಾಮೀ ಮೂಲಭೂತವಾದಿ ಎನ್‌ಜಿಓಗಳು ಆತನಿಗೆ ೧೦ ಕೋಟಿ ರೂ. ನೀಡಿವೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೂಡ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಗುಲಾಮರಾಗಿ ಇರಿಸುವುದು ಅಂತಹ ಕಾಯ್ದೆಯ ಉದ್ದೇಶ; ಅದರಂತೆ ಕೋಮು ಹಿಂಸಾಚಾರ ಯಾರಿಂದ ನಡೆದರೂ ಆರೋಪಿಗಳು ಹಿಂದುಗಳೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, ಅಮೆರಿಕ, ಜರ್ಮನಿ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳ ಹಲವು ಫೌಂಡೇಶನ್‌ಗಳಿದ್ದು ಅವು ಎನ್‌ಜಿಓಗಳಿಗೆ ಹಣ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶವೇ ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

    ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, ಅಮೆರಿಕ, ಜರ್ಮನಿ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳ ಹಲವು ಫೌಂಡೇಶನ್‌ಗಳಿದ್ದು ಅವು ಎನ್‌ಜಿಓಗಳಿಗೆ ಹಣ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶವೇ ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

    ಯುಪಿಎ ಆಡಳಿತದ ವೇಳೆ (೨೦೦೪-೧೪) ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಗೆಬಗೆಯ ಎನ್‌ಜಿಓಗಳು ನಾಯಿಕೊಡೆಗಳಂತೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು ’ಹಿಂದೂ ವಾಯ್ಸ್’ ಪತ್ರಿಕೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ – ೧) ಪರಿವಾರ್ ತೋಡೋ (ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಒಡೆಯುವುದು) ೨) ಸಮಾಜ್ ತೋಡೋ (ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಡೆಯುವುದು) ೩) ದೇಶ್ ತೋಡೋ (ದೇಶವನ್ನು ಒಡೆಯುವುದು). ಅದರಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಅವರ ಎನ್‌ಜಿಓ ಒಂದನೇ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಆಕೆ ಎರಡು ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದುದೇ ಸಂವಿಧಾನವಿರೋಧಿ ಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು. ದೇಶಪ್ರೇಮಿಗಳಿಂದ ಆಕೆಯ ಕಾರ್ಯಶೈಲಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹಲವು ದೂರುಗಳು ಕೂಡ ಬಂದಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಆಕೆಗೆ ಇಟಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಬೆಂಬಲವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಏನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ.

    ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ
    ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಅವರ ಕನಸಿನ ಕೂಸಾದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆ ಕಾಯ್ದೆ(ಆ.ಗಿ. ಂಛಿಣ)ಯ ಬಗ್ಗೆ ನೋಡುವುದಾದರೆ ತಂದೆಯಿಲ್ಲದ ಸಮಾಜದ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಕೆಯ ಗುರಿ ಎಂಬುದು ಅವಗತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಪುರುಷರನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರೋ ದೇವಾಂಗನೆಯರು, ಸದ್ಗುಣದ ಖನಿಗಳು. ಅವರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇರಬೇಕು; ಮಹಿಳೆಯರು ಯಾವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದರೂ ಕೂಡ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲ. ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಡಿ.ವಿ. ಕಾಯ್ದೆ ಸೆಕ್ಯುಲರ್. ಜಮ್ಮು- ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇಡೀ ದೇಶಕ್ಕೆ ಅದು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಲವಾರು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ! (ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ’ಹಿತ’ವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಾಗಿದೆ.) ಕಳೆದ ವ? ಗುಜರಾತ್ ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ಓರ್ವ ಮುಸ್ಲಿಂ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ತಮ್ಮ ಒಂದು ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ “ಮುಸ್ಲಿಂ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಿವಾಹ ಆಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಹಜೀವನ(ಲಿವ್-ಇನ್) ದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಆತ ಸಹಿಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು. ತಾತ್ಪರ್ಯವೆಂದರೆ, ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ನಿರ್ಬಂಧ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಡಿ.ವಿ. ಕಾಯ್ದೆಗಳು ದೇಶದ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಅನ್ವಯ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.
    ಆಶ್ಚರ್ಯದ ವಿ?ಯವೆಂದರೆ, ತನ್ನದು ಐದು ದಶಕಗಳ ಹೋರಾಟ ಎನ್ನುವ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಎಂದೂ ದೇಶದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನ್ನೇ ಆಡಿಲ್ಲ. ಆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಪತಿ ಮತ್ತು ಮುಲ್ಲಾಗಳು ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಚರಾಸ್ತಿಗಳಂತೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಾರಕವಾದ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್‌ನ ನಿ?ಧಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವದ ತಡೆಗಾಗಲಿ ಆಕೆ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್‌ನ ನಿ?ಧಕ್ಕೆ ಬಿಜೆಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ಎನ್‌ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾದಾಗ ಆಕೆ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಇದು ದೇಶದ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ’ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ’ಗಳ ದ್ವಂದ್ವನೀತಿಯಲ್ಲದೆ ಬೇರೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಆಕೆ ಹಿಂದುಗಳನ್ನು “ಸಮಾಜದ ಕೀಳುಜನ. ಯಾವುದೇ ಮಾನವೀಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅವರು ಅರ್ಹರಲ್ಲ” ಎಂದು ನಿಂದಿಸಿದರು.

    ಕಾನೂನು ದುರ್ಬಳಕೆ
    ಸಮಾಜಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕದಡಿರುವ ಸಂಗಂತಿಯೆಂದರೆ ಭಾರತೀಯ ದಂಡಸಂಹಿತೆಯ ೪೯೭-’ಎ’ ವಿಧಿಯ ತುಂಬಾ ವ್ಯಾಪಕ ದುರ್ಬಳಕೆ. ವಿಶೇ?ವಾಗಿ ವರದಕ್ಷಿಣೆಸಂಬಂಧಿತ ಹಿಂಸೆ, ದಹನ ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ರೂಪವಾಗಿ ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದದ್ದು ಈ ಶಾಸನ. ಅದರ ಅನುಸರಣೆ ಮೂಲೋದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ಆಕ್ಷೇಪ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಮಲುಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಘೋರ ವಿಕೃತಿಗಳು ತಲೆಹಾಕಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಡಾವಳಿಯನ್ನು ಎ? ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಕನಿ?ತಮ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಲಿ ಸ್ವಪಕ್ಷಮಂಡನೆಯ ಅವಕಾಶವಾಗಲಿ ಸುತರಾಂ ಇಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ದೂರನ್ನು ಠಾಣೆಗೆ ಹೋಗಿ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮುಗಿಯಿತು, ಅವಳು ಇನ್ನೇನೂ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಪೊಲೀಸರು ಕೂಡಲೆ ಆಕೆಯ ಪತಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಠಾಣೆಯ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಜಾಮೀನನ್ನೂ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರೋತ್ತರ ಮೊಕದ್ದಮೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮುಂದೆ ಹೋದಾಗ? ಜಾಮೀನಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು.
    ಯಾವಾವುದೋ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪತಿಯ ಬಗೆಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ಪತ್ನಿ ಈಗ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಎಳೆದಾಡುವ) ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬೆನ್ನೇರಿ ಹೋಗುವ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ. ’ಗೃಹಹಿಂಸೆ’ಯ ಆಪಾದನೆ ಮಾಡಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಒಂದು ದೂರನ್ನು ಬರೆದಿತ್ತರೆ ಸಾಕು, ಇನ್ನೇನೂ ಮಾಡಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಆಪಾದನೆಗೆ ಆಧಾರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಅವಳಿಗೆ ಇರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಒಂದು ಪತ್ರದ ಆಧಾರವೇ ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಶವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ: ಆಪಾದಿತ ಪತಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಆತನ ಬಂಧುವರ್ಗದವರನ್ನೆಲ್ಲ ಆಪಾದಿತರನ್ನಾಗಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಕೃತಿ ಸರಣಿಯಿಂದಾಗಿ ತಂದೆ-ಮಕ್ಕಳೋ ತಾಯಿ-ಮಕ್ಕಳೋ ಸಹೋದರರೋ ಸಹೋದರಿಯರೋ ತಾವು ಪ್ರಮುಖ ಆಪಾದಿತನ ಸಂಬಂಧ ಕಡಿದುಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಬೇಕಾದ ವಿಚಿತ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಬುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

    ದಿನಕ್ಕೊಂದು ಶಾಸನ
    ಯಾವುದೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿ?ಯದ ಮೇಲೆ ಇ?ಂದು ಶಾಸನಗಳು, ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರೀ ನಿರ್ಣಯಗಳು ಬಂದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿದಿನವೆಂಬಂತೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಇವು ಒಂದೆಡೆ ಹಿಂದೂ ದಾಂಪತ್ಯಜೀವನವನ್ನು ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸುವಂತಿದ್ದರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಪುರು?ರನ್ನು ನೇಣಿಗೇರಿಸುವಂತಿದ್ದವು.

    ಆಗ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ತರಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

    1. ವಿವಾಹವಾದ ಓರ್ವ ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಗೆ ಆಕೆಯ ಪತಿಯ ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಮತ್ತು ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶೇ. ೫೦ ಭಾಗ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೆ ಆಕೆ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದರೆ ಅ? ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಆಕೆಗೆ ನೀಡಬೇಕು. ಸರಿಯಾದ ಪಾಲು ಎ?ಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.
    2. ಯುಪಿಎ ಸಚಿವಸಂಪುಟವು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ ಈ ಸಂಬಂಧವಾದ ಮಸೂದೆ ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವು ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು; ಆದರೆ ಪುರು?ರಿಗೆ ಆ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ.
    3. ಪತ್ನಿಯು ಪತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಬಹುದು.
    4. ಗೃಹಿಣಿಯಾಗಿರುವ ಪತ್ನಿ ತನಗೆ ಸಂಬಳ ಬೇಕು ಎನಿಸಿದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು; ಆಗ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅದನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

    ಯುಪಿಎ ಅವಧಿಯ ಸಂಸತ್ ಹಿಂದೂಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಹಲವಾರು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ತಂದಿತು. ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಂದಿನ ಕಾನೂನು ಸಚಿವ ಕಪಿಲ್ ಸಿಬಲ್ ಅವರು, “ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಜೀವನಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶಾಸನಗಳು” ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದರು. ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರವು ತಂದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಡಿ.ವಿ. ಕಾಯ್ದೆಯು ಹಿಂದೂ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದ ತಳಹದಿಯನ್ನೇ ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ? ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಡಿ.ವಿ. ಕಾಯ್ದೆಯ ೧೭ನೇ ಸೆಕ್ಷನ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೀಗಿದೆ: “ಈಗ ಇರುವ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಇರಲಿ, ಇಲ್ಲದಿರಲಿ. ಮಹಿಳೆಗೆ ಒಂದು ಮನೆಯ ಸಂಬಂಧ ಇದೆ ಎಂದಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಹಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ಆಕೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪಟ್ಟಾ ಹಕ್ಕು ಇದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ವಾಸಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ.” ಈ ಅಂಶದಿಂದಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಪುರು?ರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಆಸ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಹಿಳೆ ’ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಂಬಂಧ’ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ’ಉಳಿಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು’ ಕೇಳಬಹುದು.

    ರಾಜೇಶ್ ಖನ್ನಾ ಕೇಸು
    ಅದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ – ಹಿಂದೀಯ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ರಾಜೇಶ್ ಖನ್ನಾ ಅವರು ನಿಧನ ಹೊಂದಿದಾಗ ಅನಿತಾ ಆಡ್ವಾಣಿ ಎನ್ನುವ ಮಹಿಳೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಡಿ.ವಿ. ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೭ರ ಪ್ರಕಾರ ಮನೆವಾರ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲು (shಚಿಡಿeಜ househoಟಜ) ಕೇಳಿದರು. ಆಕೆ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಸುಮಾರು ೪೫ ವ? ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆ. ಖನ್ನಾ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ಆಕೆ ಗೊತ್ತೇ ಇಲ್ಲ. ಖನ್ನಾ ತನ್ನ ಜೊತೆ ’ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಂಬಂಧ’ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಖನ್ನಾ ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತನಗೊಂದು ಪಾಲು ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದಾಕೆ ಕೇಳಿದಳು; ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಖನ್ನಾ ಕುಟುಂಬದವರ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ದಾವೆ ಹೂಡಿದಳು. “ನಾನು ೧೩ ವ?ದವಳಿದ್ದಾಗ ಖನ್ನಾ ನನ್ನನ್ನು ಎಳೆದು ಮುತ್ತುಕೊಟ್ಟರು” ಎಂಬುದು ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಆಕೆ ನೀಡಿದ ಒಂದು ನಿದರ್ಶನ. ಏನೇ ಇರಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಆಕೆ ಪಾಲಿಗೆ ಅರ್ಹಳಾಗುತ್ತಾಳೆ.

    ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವ? ಆಕೆ ಹೂಡಿದ ದಾವೆ ನಡೆದು, ಕೊನೆಗೆ ಕೋರ್ಟಿಗೆ ಅವಳ ವಾದ ಸುಳ್ಳೆಂದು ಮನವರಿಕೆಯಾಗಿ ಕೇಸನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಅ? ಕಾಲ ಖನ್ನಾ ಅವರ ಮನೆಯವರು ಬಹಳ? ಕ?, ಮಾನಸಿಕ ನೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು; ಆಕೆಗೆ ಅವಳ ಜಾಗ ತೋರಿಸಲು ಒಂದ? ಶ್ರಮ, ಸಮಯ, ಹಣ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು. ಇ?ದರೂ ಅಂತಹ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲು ಡಿ.ವಿ. ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ರಾಜೇಶ್ ಖನ್ನಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ಕಾರಣ ಅನಿತಾ ಆಡ್ವಾಣಿ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಪ್ರಚಾರ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರದ್ದಾದರೆ ಅದನ್ನು ಕೇಳುವವರೇ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಹಳ? ಸಲ ಮಹಿಳೆಯರು ಒಡ್ಡುವ ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವವರು ವೃದ್ಧರಾಗಿದ್ದು ಅವರಿಗೆ ಹೋರಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

    ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಬೇಕಿಲ್ಲ
    ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ, ಡಿ.ವಿ. ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ರೀತಿ ಪಾಲು ಕೇಳುವ ಹೆಂಗಸರು ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ! ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನೇ ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರು ಸತ್ಯವೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಕೇಳಿದ್ದಾರೋ ಆ ಮನು? ಬದುಕಿರುವವರೆಗೆ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮದ ದಾಳಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಈ ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಅಮಾಯಕ ಪುರು?ರ ರಕ್ತವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ಹೀರಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಮನಗಾಣಬಹುದು.

    ದಾಂಪತ್ಯವೇ ಐಚ್ಛಿಕ!
    ತನಗೆ ಇ?ಬಂದ ಹಾಗೆ ಪತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಅವನ ಸಕಲ ಆಸ್ತಿಯ ಶೇ. ೫೦ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾದರೆ ಬದುಕಿರುವ ತನಕ ಒಬ್ಬನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ಜೊತೆಗಿರುವ ಅಗತ್ಯವಾದರೂ ಏನು? ಆದ? ಬೇಗ ಅವನನ್ನು ತೊರೆದು ಅವನ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಈಚೆಗೆ ಬರಬಹುದಲ್ಲವೆ? ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ’ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆ’ ಎನ್ನುವ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ಸಾಕು. ಇದು ಭಾರತದ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳ ಕೊಡುಗೆ. ಇದೇ ಮನಮೋಹನ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರವು ತಂದ ’ಮಹಿಳಾ ಸ್ನೇಹಿ ವಿಚ್ಛೇದನ.’

    ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಬೇಕಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ತವಕಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ವರದಾನವೇ ಆಗಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಹೋಗಿ ದೂರು ನೀಡಿದರಾಯಿತು. ಎಫ್‌ಐಆರ್ (ಪ್ರಥಮ ಮಾಹಿತಿ ವರದಿ) ದಾಖಲಿಸಿದ ಪೊಲೀಸರು ಆಕೆಯ ಮಾತನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಸತ್ಯವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಂತೆ ಕಾನೂನುಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಯದ ಮಿತಿ ಕೂಡ ಇಲ್ಲ. ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಯಾವುದೇ ಸಿವಿಲ್, ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ದಾವೆ ಹೂಡಬಹುದು. ವಿಚ್ಛೇದನದ ಅನಂತರವೂ ಪತಿಯಾಗಿದ್ದವನ ವಿರುದ್ಧ ದಾವೆ ಹೂಡಬಹುದು.

    ಸದಾ ಪುರುಷರೇ ’ಅಪರಾಧಿಗಳು’ !
    ’ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ವ್ಯಾಜದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಅತ್ತೆ ಮೊದಲಾದ ಅನ್ಯ ಮಹಿಳೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಹಿಂಸಾಚರಣೆ ನಡೆದಿದೆ ಈ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ’ – ಎಂದು ಅತ್ತೆಯರ ಮತ್ತಿತರ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಘಟನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಡಾ. ಅನುಪಮ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅಂಕಿ-ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಂದ ಹೊರಪಟ್ಟಿರುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ – ವಿರಸದ ಕಾರಣದಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಪುರು?ರೂ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ – ಎಂಬುದು. ಆದರೂ ಮಾಧ್ಯಮಗಳೂ ’ಸುಧಾರಕ’ರೂ ಎತ್ತಿ ಆಡುವುದು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾವನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತ್ರ. ಪತಿಯ ಮೇಲೆ ಪತ್ನಿಯು ದೌರ್ಜನ್ಯ ನಡೆಸಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಧಾರಾಳವಾಗಿಯೇ ಇವೆ – ಎಂದು ’ಸೇವ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ’ ವೆಬ್‌ಸೈಟಿನ ಸಂಚಾಲಕ ವರಪ್ರಸಾದ್ ಹೇಳಿದ್ದರು.

    ದಾವೆ ಹೂಡಿದ ಮಹಿಳೆ ಪತಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮನೆಗೆ ಕೂಡ ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಇಂಜಂಕ್ಷನ್ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಿಂದಾಗಿ ಈಗ ೫೦-೬೦ ವ? ದಾಟಿದ ಮಹಿಳೆಯರು ಪಾಲಿಗಾಗಿ ಗಂಡನ ಮೇಲೆ ಕೇಸು ಹಾಕಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಅಂಥವರು ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ತಕರಾರು ಇಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದರೂ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಈಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇವೆ. ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರ ’ಕವಲು’ ಕಾದಂಬರಿ ಇದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ.

    ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಸಿ
    ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಸಾಕ? ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದವರು. ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸದ ವೇಳೆ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಆಕೆ ಹಿಂದೂ ಪುರು?ರಿಗೆ ಸಾಕ? ಮಸಿಬಳಿಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. “ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ವಂತದ್ದಾದ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಆಸ್ತಿಯಂತೆ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂದು ಭಾರತದ ಪುರು?ರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಹೆಂಗಸರು ಕೂಡ ದಾಂಪತ್ಯದ ಆಚೆಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರೆಂಬುದು ಪುರು?ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಈ ಹಂದಿಗಳಿಗೆ ಹೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಆಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದ್ದರು.

    ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಹೀನಾಯವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ಪರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿ? ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ ಲೆಸ್ಲೀ ಉಡ್ವಿನ್ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಬಿಗಿಭದ್ರತೆಯ ತಿಹಾರ್ ಜೈಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಆಕೆ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ’ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಡಾಟರ್’ ಎಂದು (ಕು)ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸೂಕ್ತ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ತಿಹಾರ್ ಜೈಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಆಕೆ ತನಗೆ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಅನುಮತಿ ಇದೆ ಎಂದಳು. ಭಾರತದ ಪುರು?ರು ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಯಂತೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆಂದು ನಿಮ್ಮ (ಅಡಿಶನಲ್) ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ರೇಪ್ ಮತ್ತು ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದವನ ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ತಿಹಾರ್‌ಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ ಎಂದು ಕೂಡ ಆಕೆ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಳು.
    “ಭಾರತದ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅವರಿಗೆ ಬದುಕಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ? ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆಕೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಒಂದು ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ‘I want to live’ (ನಾನು ಬದುಕಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ). ಯುಎನ್‌ವಿಮೆನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪರವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಿದ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಅಂದಿನ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ನ್ಯಾ| ಅಲ್ತಮಸ್ ಕಬೀರ್ ಅವರೇ ವಹಿಸಿದ್ದರು. Staying Alive ಸಂಚಿಕೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಅವರೇ ಮಾಡಿದರು. ಅದರ ಲೇಖನಗಳೆಲ್ಲ ಹಿಂದೂಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ವಿ?ವನ್ನು ಕಕ್ಕುವಂಥವು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹೇಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ಯಾರನ್ನು ಬೇಕಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ತಾಕತ್ತು ಆಕೆಗಿತ್ತು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಷ್ಟೆ.

    ಯಾವುದೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬವು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಘಟಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ನೈತಿಕತೆಯ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಧಾನವಾದದ್ದು. ವಿವಾಹಬಾಹ್ಯ ಲೈಂಗಿಕತೆಯು ಅದಕ್ಕೆ ಮಾರಕವಾದದ್ದು. ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಅವರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವಂತಹ ವಿವಾಹಬಾಹ್ಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಕಲ್ಲುಹೊಡೆದು ಸಾಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಶರೀಯತ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯದಂತಹ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಅಂತಹ ಆಚರಣೆ ಪ್ರಚಲಿತವಿದೆಯೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾನೂನುತಜ್ಞೆ  ಆ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

    ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯತ್ತ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು ಮದುವೆಯನ್ನು ಒಂದು ’ಪವಿತ್ರ ಸಂಬಂಧ’ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತವೆ. “ನೀನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಗೊಳ್ಳುವ ವೀರಪುತ್ರರ ತಾಯಿಯಾಗು. ಅತ್ತೆ- ಮಾವನ ಮನೆಯ ರಾಣಿಯಾಗು. ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ (ಪತಿ- ಪತ್ನಿಯ) ಹೃದಯ ಒಂದೇ ಆಗಲಿ” ಎಂದು ಋಗ್ವೇದ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಗ್ರಂಥಗಳು ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ’ಅರ್ಧಾಂಗಿನಿ’ ಎಂದು ಕರೆದಿವೆ. ಇತರ ಎಲ್ಲ ’ದೇವೋ ಭವ’ಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ’ಮಾತೃದೇವೋ ಭವ’ಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾವನೆ ಈಚಿನವರೆಗೂ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಜಗತ್ತಿನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮೀ ಎನ್‌ಜಿಓಗಳ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಬೇರೆ ದಾರಿಯನ್ನು ತುಳಿಯಿತು; ಆ ಮೂಲಕ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ದಾಂಪತ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಕೊಳ್ಳಿ ಇಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿತು.

    ಪರಿಣಾಮ ಗೋಚರ
    ದಾಂಪತ್ಯದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಹೊರಗಡೆ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆನ್ನುವ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳ ಚಿಂತನೆಯು ದೇಶದ ವಿವಾಹಿತ ಹಿಂದೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ನಡತೆಂii ಮೇಲೆ ಈಗಾಗಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಾದ ’ಲೈಂಗಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ’ ಹಾಗೂ ’ನನ್ನ ದೇಹ, ನನ್ನ ಆಯ್ಕೆ’ಯಂತಹ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶದವರನ್ನೇ ಮೀರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿವೆ. ದೇಶದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಅನೈತಿಕತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ; ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರು ಮತ್ತು ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವವರೆನ್ನುವ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಶಯ, ಅಪನಂಬಿಕೆ, ಮಾನಸಿಕ ಖಿನ್ನತೆ, ವಿಚ್ಛೇದನ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮುಂತಾದವು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ತಾಯಂದಿರು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಸಾಕ? ಗಮನ ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಅಶ್ಲೀಲ ಚಿತ್ರ-ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಚಾರದಂತಹ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಾರತ ’ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ರಾಜಧಾನಿ’ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದವೇ ಮೂಲಕಾರಣ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಗಿದೆ.

    ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಭಾರತದ ಪರಂಪರೆಯ ದಾಂಪತ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ’ಮಹಿಳೆಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕುಟುಂಬ’ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆ ಹಿಂದೂ ದಾಂಪತ್ಯಜೀವನದ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಶ್ರಮಿಸಿದರೆನ್ನುವುದು ಈಗ ಗುಟ್ಟಾಗಿಯೇನೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತೆನ್ನುವುದು ಈಗ ಇತಿಹಾಸ. ಅವರು ಲಿವ್-ಇನ್ (ಸಹಜೀವನ) ಸಂಬಂಧವನ್ನು ದೇಶಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಂದ ಉದ್ದೇಶವೇ ಮದುವೆಯನ್ನು ದೂರ ಇಡುವುದು. ಆಗ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಮುಂದಿಟ್ಟ ವಾದವೆಂದರೆ “ಪುರು?ರು ಮುಕ್ತ ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ಅವರನ್ನು ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿಯಂತೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ಗಂಡಸಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಅದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಘನತೆ-ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದದ್ದು” ಇತ್ಯಾದಿ. ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳ ಇಂತಹ ವಾದಗಳು ಈಗ ಹಿಂದೂಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇ?ವಾಗಿ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಬೇರುಬಿಡಲು ಆರಂಭಿಸಿವೆ. ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹರಿದೊಗೆಯುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಕುಟುಂಬಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಡ್ಡೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಿಂದೂ ದಾಂಪತ್ಯಜೀವನವು ಕುಸಿಯುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.

    ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧ
    ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳ ಸೂಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಸರ್ಕಾರವು ’ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ತಡೆ’ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ತಂದಿತು. ಇದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವಂತಿದೆ ಎನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಈ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿವೆ; ಆತಂಕಗಳು ತಲೆದೋರುತ್ತಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇವು ಅವಿವಾಹಿತ ಹಿಂದೂ ಯುವಕರನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತಿವೆ; ವಿವಾಹವಾಗುವ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಮೀನಮೇ? ಎಣಿಸುವಂತಾಗಿದೆ. ದಾರಿತಪ್ಪುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪತಿ ಅಕ್ಷೇಪವೆತ್ತಿದರೆ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದರಾಯಿತು. ಪತಿಯಾದವನು ಸಿವಿಲ್, ಕ್ರಿಮಿನಲ್, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮುಂತಾಗಿ ಹತ್ತಾರು ಬಗೆಯ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ, ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿಯೆಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲದರ ಅರ್ಧಭಾಗ ಕೈತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಕಾನೂನಿನಿಂದಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಈಚೆಗೆ ಅಪರಾಧಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ; ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ, ಹಲ್ಲೆ-ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಕೊಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರುತ್ತಿದೆ. ಹಲವು ಮಹಿಳೆಯರು ಪಕ್ಕಾ ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ಚಾನಲ್‌ಗಳ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಒಂದು ಝಲಕ್ ಸಿಗುತ್ತದೆ). ತನ್ನ ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾದರೆಂದು ಹೆತ್ತಮಕ್ಕಳ್ಳನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲುವ (ಪ್ರಿಯಕರನ ಮೂಲಕ ಕೊಲ್ಲಿಸುವ) ತಾಯಂದಿರನ್ನು ನಾವಿಂದು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಪತ್ನಿಯ ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷೇಪಿಸಿದ ಪತಿಯ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಎರವಾಗುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು. ಪತ್ನಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆ ಕೇಸು ಹಾಕಿದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಘೋರ; ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕಾಲಿಡಲಾಗದೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಡಿ.ವಿ. ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಪರಾಧಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಊಹೆಗೂ ಮೀರಿದ್ದು. ಹಿಂದೆ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಇರಲೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ? ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದವು.

    ಲಿವ್-ಇನ್ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಗೆ ದಾಂಪತ್ಯದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಹೊರಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಕ್ಕು ಇದೆ – ಎನ್ನುವ ಇವೆರಡು ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಅವರು ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ’ಕೊಡುಗೆ’ಗಳು. ಲಿವ್- ಇನ್ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಪುರು?ನಿಗೇ ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ನ?ಗಳು ಅಧಿಕವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೂರು ಬಂದಲ್ಲಿ ಆತ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಪಾಲು ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ವರದಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಲಿವ್-ಇನ್ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. ೯೦ರ? ಪ್ರಕರಣಗಳು ಅಪರಾಧ ಅಥವಾ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯ ಕಾಣುತ್ತವೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈವತ್ತಿನ ಕೊಳ್ಳುಬಾಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆದು ಇನ್ನ? ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಕುಮ್ಮಕ್ಕು ನೀಡುತ್ತಿವೆ.

    ಆದರೆ ಡಿ.ವಿ. ಕಾಯ್ದೆ ಮಾತ್ರ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ದೇವದೂತೆಯರೆಂದೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಪುರು?ರು ಕಿರಾತಕರೇ ಸರಿ. ಇದೇ ವೇಳೆ ದೇಶದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಸಂಬಂಧಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳು ತುಂಬಿಹೋಗಿವೆ. ಇಡೀ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳ ತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವ ಅಸಮಾಧಾನ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಹಿಂದುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತೀರ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಪುರು?ರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ.

    ವಿಚ್ಛೇದಿತೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ
    ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒಂದು ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಳದ ಶೇ. ೨೫ ಭಾಗವನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಪತ್ನಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಬಹಳ? ಮಹಿಳೆಯರು ಪತಿಯಂದಿರ ವಿರುದ್ಧ ಸಿವಿಲ್, ಕ್ರಿಮಿನಲ್, ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದಾವೆಗಳನ್ನು ಹೂಡಿದರು.

    ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೇ. ೨೫ ಭಾಗ ಎನ್ನುವ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಹೇಗೆ? ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬಹಳ? ಹೆಂಗಸರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಪುರು?ರಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಕುಳಿತಲ್ಲಿಗೇ ಪತಿಯ ಸಂಬಳದ ಶೇ. ೨೫ ಭಾಗ ಸಿಗುವುದಾದರೆ ಕೆಲವರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬಹುದು. ಈ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಬೇಗ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕಂಡುಬಂತು. ಬಹಳ? ಮಹಿಳೆಯರು ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಬಹಳ? ಹೆಂಗಸರು ವಕೀಲರಲ್ಲಿ, ’ಪುರು?ರು ಮಾಡುವ ಬೇರೆ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. ೨೫ ಭಾಗದ ನಿರ್ಣಯ ಹೇಗೆ? ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯಕ್ಕೂ ಈ ಶೇ. ೨೫ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದೇ?’ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಮತ್ತು ವಕೀಲರು ಅದಕ್ಕೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೇ ಉತ್ತರಿಸಿ, ಪತಿಯ ತಿಂಗಳಿನ  ಆದಾಯದ ಶೇ. ೨೫ ಭಾಗವನ್ನು ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಶೇ. ೨೫ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಪತ್ನಿಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

    ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಶೇ. ೨೫ ಭಾಗ ಎನ್ನುವಾಗ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪುಟ್ಟ ಕುಟುಂಬದ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಹೇಳಿರಬೇಕು. ಭಾರತದ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಉಣ್ಣುವಾಗ ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಪತ್ನಿಗೆ ಶೇ. ೨೫ ನೀಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಅಲ್ಲಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸೋದರ-ಸೋದರಿಯರು ಮತ್ತು ಹೆತ್ತವರ ಖರ್ಚು, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಸೋದರಿಯರ ಮದುವೆ ಖರ್ಚು – ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡಬೇಕು. ಅದಲ್ಲದೆ ಕೇಂದ್ರಸರ್ಕಾರ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ತಂದ ’ಹೆತ್ತವರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾಯ್ದೆ’ಯು ತಂದೆ-ತಾಯಿ, ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿಯರನ್ನು ಸಾಕುವ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಪುರು? ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಿದೆ. ತಪ್ಪಿದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆಯಿದೆ.

    ಅದಲ್ಲದೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ಒಂದು ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, ಪತ್ನಿ ಪತಿಯನ್ನು ತೊರೆದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಪತಿ ಆಕೆಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಜೀವನಾಂಶ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಸ್ಪ?ಪಡಿಸಿತ್ತು. ಪತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಐದು ವ? ದಾಟಿದ್ದ ಒಬ್ಬಾಕೆ ದಾವೆ ಹೂಡಿದಾಗ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಅನಾಥರಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಈ ಕ್ರಮ ಅಗತ್ಯ ಎಂದಿತ್ತು. ಇದು ವಿಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಂಥದ್ದು; ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇರಲು ಆಕೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದರೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಆತ ಜೀವನಾಂಶ ನೀಡಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಈತ ’ವಿವಾಹಿತ’ ’ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಅವಳ ಪತಿಯಾಗಿದ್ದವ’ ಎಂಬುದ? ಸಮರ್ಥನೆ. ತನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಇರಲು ಇ?ಪಡದ ಹೆಂಗಸಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಈತ ಏಕೆ ಮಾಡಬೇಕು? – ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ. ಬಡ ಪತಿಯಂದಿರಿಗೆ ಇದು ತೀರಾ ಕ?. ಇದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿರ್ದಯ ಕ್ರಮ ಎನಿಸಿದೆ. ಅಂಥವರಲ್ಲಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ತಪ್ಪಿಗೆ ಈ ಶಿಕ್ಷೆ ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ ಬಂದರೆ ಸಹಜ ತಾನೆ? ಮತ್ತು ಸಾಯುವವರೆಗೆ ಈ ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯೂ ಇಲ್ಲ.

    ಯುಪಿಎ-೨ರ ವೇಳೆ ಬಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಮಹತ್ತ್ವದ ತೀರ್ಪು “ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಪುರು?ರು ಮಾಡಬೇಕು; ಆಕೆ ಅನೈತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆನ್ನುವುದು ಸಾಬೀತಾದರೂ ಕೂಡ ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಂತಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಇದು ಸಹಜ ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟಿಸುವಾಗ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೂಡ ಸೇರಿಸಿದರು: “ಕ್ಷಮಿಸಿ. ನಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಸಂಸತ್ತು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆ ಕಾಯ್ದೆ (ಡಿ.ವಿ. ಆಕ್ಟ್) ಪ್ರಕಾರವ? ನಾವು ಈ ತೀರ್ಪನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅನು?ನಕ್ಕೆ ತರುವುದು ನಮ್ಮ ನ್ಯಾಯಾಂಗಸಂಬಂಧಿ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಿಮಗೆ ನೋವಾಗಿದ್ದರೆ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಹೋಗಿ. ನಾವೇನೂ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ” ಎಂದರು.

    ಎಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲದ ಕಾನೂನು
    ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಪತ್ನಿಯು ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ, ದಾಂಪತ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಪತಿ ಅವಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದುವರೆಗೆ ದೇಶದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು “ಸರಿಯಾದ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಮತ್ತು ಪತಿಯ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅವನನ್ನು ತೊರೆದಾಗ ಅಥವಾ ವಿವಾಹಬಾಹ್ಯ ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಪತ್ನಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕರ್ತವ್ಯವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಡಿ.ವಿ. ಕಾಯ್ದೆ ಬಂದು, ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಹತ್ತಾರು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ತಂದ ಬಳಿಕ ಆ ತೀರ್ಪುಗಳೆಲ್ಲ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಹಲವಾರು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ತರುವ ಮೂಲಕ ಪತಿಯ ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಪತ್ನಿಗೆ ಪಾಲು ನೀಡಿದೆ; ಮಹಿಳೆಯ ಮತಗಳಿಕೆಯೇ ಅದರ ಉದ್ದೇಶ. ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್‌ರಂತಹ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು.

    ಕಳೆದ ವ? ಮುಂಬಯಿ ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ಒಂದು ವಿಭಾಗಪೀಠವು ವಿವಾಹಸಂಬಂಧಿ ಅರ್ಜಿಯೊಂದರ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವಾಗ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇ. ೯೦ರ? ವಿವಾಹಸಂಬಂಧಿ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಆಸ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಮುಂದುವರಿದು, “ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮದುವೆಗಳು ನಿಂತುಹೋದರೆ ಲಿವ್-ಇನ್ ಸಂಬಂಧಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿವಾಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಲಿವ್-ಇನ್ ಸಂಬಂಧ ಸರಿಯಲ್ಲ. ವಿವಾಹವು ಗಂಡಸು ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅದಿಲ್ಲವಾದರೆ ಕಾಡಿನ ಕಾನೂನು – ಅರಣ್ಯನ್ಯಾಯ – ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ” ಎನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೂ ನೀಡಿತು.

    ಎನ್‌ಡಿಎ ಕ್ರಮ
    ಎನ್‌ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಅನಂತರ ಜನರಿಂದ ಬಂದ ದೂರುಗಳ ಮೇರೆಗೆ ಇಂದಿರಾ ಜೈಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಎನ್‌ಜಿಓ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಯಿತು. ಆಕೆಯ ಎನ್‌ಜಿಓ ವ್ಯವಹಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕಿನಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬಂದವು ಆಕೆಯಿಂದ ನಡೆದ ಅಧಿಕಾರ ದುರುಪಯೋಗ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಜೆಯಾದ ಆಕೆಯ ಪತಿ ಆನಂದ್ ಗ್ರೋವರ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಕೆಯ ದಾಂಪತ್ಯಜೀವನ ಮುಂತಾಗಿ ಬಗೆಬಗೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬಂದವು.

    ಜೈಪುರದ ರಾಜಕುಮಾರ್ ಶರ್ಮ ಎಂಬವರು ಆಕೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೃಹ-ಇಲಾಖೆಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದರು; ಅನೇಕ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ಗಳಿಂದ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಹಣ ಪಡೆಯುತ್ತಾ ಆಕೆ ಅಡಿಶನಲ್ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರು. ಅದರಂತೆ ಗೃಹ-ಇಲಾಖೆ ನೀಡಿದ ನೊಟೀಸನ್ನು ಆಕೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಬರುವ ಹಣದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿ ಅಥವಾ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ವಿದೇಶೀ ಕೊಡುಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದೆ (ಎಫ್‌ಸಿಆರ್‌ಎ) ಪ್ರಕಾರ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಉತ್ತರಿಸದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎನ್‌ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಆಕೆಯ ಎನ್‌ಜಿಓದ ಲೈಸನ್ಸ್ ವಜಾ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಆಕೆಯಿಂದ ಇ? ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೆ ಬಹಳ? ಹಾನಿ ಆಗಿತ್ತು. ಆ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆಯೊಳಗೆ ಸೇರಿಹೋದ ದೋ?-ದ್ರೋಹಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಹೇಗೆಂಬುದು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ.

    ಹಿಂದೂ ದಾಂಪತ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಕೊಳ್ಳಿಯಿಟ್ಟ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ

  • ‘ದೇಶ ನೋಡು, ಕೋಶ ಓದು’ ಎಂದು ಒಂದು ಗಾದೆ ಹೇಳಿದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ‘ಸ್ವಾನುಭವವೇ ಸರ್ವೊತ್ತಮ ಗುರು’ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ’ವೇದ ಸುಳ್ಳಾದರೂ ಗಾದೆ ಸುಳ್ಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಕೂಡ ಅನುಭವಕ್ಕಿರುವ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಇಡೀ ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ಬಿಡದೆ, ೨೭ ಸಾವಿರ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಪಾದಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿ ಬಂದರೆಂದರೆ ನಂಬುತ್ತೀರಾ? ಅವರೇ ರಾ.ಸ್ವ. ಸಂಘದ ಸೇವಾಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದ ಸೀತಾರಾಮ ಕೆದಿಲಾಯರು. ತಮ್ಮ ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಜನ, ನಡೆಸಿದ ಮಾತುಕತೆ, ಸಭೆ, ಚರ್ಚಾಕೂಟ – ಎಲ್ಲವೂ ದಾಖಲೆಯೇ. ಅಪಾರ ಅನುಭವದೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಪಾದಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ಕೆದಿಲಾಯರು ದೇಶದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನದ ಬಗೆಗೆ ಸ್ವಾನುಭವದಿಂದ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲರು.
    ದೇಶದ ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆಯ ನಿಜಸ್ವರೂಪದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕುಚೆಲ್ಲುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ’ಉತ್ಥಾನ’ದ ಈ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ, ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಸೀತಾರಾಮ ಕೆದಿಲಾಯರ ಸಂದರ್ಶನವನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದಾಗ ತಮಗಾದ ಅನುಭವದ ಕೆಲವು ಸೆಳಕುಗಳನ್ನು ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಈಚಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರಭಾವದ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆಯೇ?
    ಉತ್ತರ: ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇಂದಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಮೀಣಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ಎದುರಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕ?ವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಈವತ್ತಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ವಿದೇಶೀ ಕಂಪೆನಿಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲದ್ದಾಗಿವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ವಿದೇಶೀ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸರ್ವಸಾಮಾನ್ಯ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನ ಎದುರಿಸುವುದು ಕ?. ಅದನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ, ನಮಗೆಲ್ಲ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಬಾಬಾ ರಾಮ್‌ದೇವ್ ಅವರು ಸವಾಲು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸಡ್ಡುಹೊಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಿನ ಸಡ್ಡುಹೊಡೆದಿರುವುದರಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಾಗುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು; ಇವರನ್ನೇ ಬಾಗಿಸಲು ವಿದೇಶೀ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟರೂ ಸಾಫಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇ? ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಶಕ್ತಿ ಬಾಬಾ ಅವರಲ್ಲಿದೆ, ಅವರು ಮಾಡಬಲ್ಲರು. ಆದರೆ ಇದೇ ಶಕ್ತಿ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎನ್ನಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿದೇಶೀ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಕಪಿಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲಲು ಇರುವ ಏಕೈಕ ಉಪಾಯವೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರೆಲ್ಲರು ಪುನಃ ಒಂದಾಗಿ ನಿಂತು, ಸಡ್ಡುಹೊಡೆದು ನಿಂತಿರುವ ಬಾಬಾ ರಾಮ್‌ದೇವ್‌ರಂತಹ ಸಮರ್ಥ ಶಕ್ತಿಗಳ ಜೊತೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶೀ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವರ್ಷ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಆಗಬೇಕಿವೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಪ್ರಚಲಿತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದಂತಹ ಗ್ರಾಮಕೇಂದ್ರಿತ ಜೀವನವನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣರು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ?
    ಉತ್ತರ: ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಭಾರತದ ಜೀವನ ಶೇ. ೮೦ ಭಾಗ ಬದುಕಿ ನಿಂತಿರುವುದು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಮೇಲೆ. ನಗರಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದೆ ಇರತಕ್ಕಂತಹ, ನಗರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದೂರ ನಿಂತಿರುವಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಇವೆಯಲ್ಲ, ಆ ಹಳ್ಳಿಗಳು ತಮ್ಮತನವನ್ನು ಈಗಲೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂತೋ?ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕು, ಉಳಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಅವರಲ್ಲಿದೆ. ಅವರು ಯಾರೂ ಈ ನಗರದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನಜೀವನವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಆದಿವಾಸಿ, ವನವಾಸಿಪ್ರದೇಶಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಇದಾವುದರ ಆಕ?ಣೆ-ಅಪೇಕ್ಷೆ-ಆಸೆ ಇಲ್ಲ. ಅವರ ಪಾಡಿಗೆ ಅವರು ಹಳ್ಳಿಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತು?ರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ ಭಾರತ ಹೇಳುತ್ತದೆ:  ‘Simple living and high thinking’ ’ಸಾದಾ ಸರಳವಾಗಿರತಕ್ಕಂತಹ ಜೀವನ, ಉದಾತ್ತವಾದ ಚಿಂತನ’; ಇದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬದುಕುತ್ತಿರುವಂತಹ ಜನರನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದು ಭಾರತದ ನಗರಜೀವನದ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಗದಿರುವಂತಹ ಇಂತಹ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಇವರನ್ನು ನೋಡಿ ಕಲಿಯುವುದು ಬಹಳಷ್ಟಿದೆ. ಇಂತಹ ಜನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಹೀಗೆಯೇ ಉಳಿಯಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಆಶಯವೂ ಆಗಿದೆ. ಅವರು ಈ ನಗರದ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬರಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸೆಯೂ ಅವರಿಗಿಲ್ಲ. ನೀವು ಆಸೆ ತೋರಿಸಿದರೂ, “ನಮಗೆ ಅದು ಬೇಡ; ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಇಲ್ಲದೆಯೂ ನಾವು ಸುಖವಾಗಿದ್ದೇವೆ” ಎನ್ನುವುದು ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಂದ ಸಿಗುವ ಉತ್ತರ. ಹಾಗಾಗಿ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದಂತಹ ವಾತಾವರಣ ಈವತ್ತಿಗೂ ಭಾರತದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ; ಇದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವಂತಹ, ಹಳ್ಳಿಜೀವನದ ಪ್ರೀತಿ ಇರುವಂತಹ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಅಂತಹ ಜನಜೀವನವನ್ನು ಉಳಿಸಿ- ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಅಂತಹ ಜೀವನಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆಯೇ?
    ಉತ್ತರ: ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಮರಳಬಹುದು. ಮರಳಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಮನಸ್ಸಿದ್ದರೆ, ಇಂತಹ ಜನಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವವರ ಜೊತೆ ಹೋಗಿ ಬೆರೆತು ಕಲಿಯಬೇಕು.
    ಭಾರತದ ಆತ್ಮ ಎಂದು ನಾವು ಕರೆಯುವ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ; ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಭಾರತ ಇಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಋಷಿ-ಮುನಿಗಳು, ಸಾಧು- ಸಂತರು ಮೊನ್ನೆಮೊನ್ನೆಯವರೆಗೂ ಹೇಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗಾಂಧಿಯವರು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಗೋಪಾಲಕೃ? ಗೋಖಲೆಯವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಗೋಖಲೆಯವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ: “ನೀವು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಹಳಬರು. ನಾನು ಹೊಸಬ. ನನಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿ” ಎಂದು

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಭಾರತ ಪರ್ಯಟನೆಯಲ್ಲಿ ತಾವು ಕಂಡ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿದೆ? ಅಂದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಒಂದು ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ?
    ಉತ್ತರ: ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಭಾರತದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಬಡವರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಯಾವುದನ್ನು ಕುಗ್ರಾಮ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ, ಅಲ್ಲಿಯೂ ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಟಿ.ವಿ. ಇದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಇದೆ. ಅಂದರೆ ಅರ್ಥ, ಯಾರ ಮನೆಗೆ ಮೊಬೈಲ್, ಟಿ.ವಿ. ತಲಪಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬಡತನ ಹೇಗೆ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯ? ಯಾರೋ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವ ದೃಶ್ಯ ಇಂದು ಇಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಮನೆ ಇದೆ, ಹಸಿವಿಗೆ ಅನ್ನವಿದೆ, ಉಡಲು ಬಟ್ಟೆ ಇದೆ. ಈ ಮೂರು ಇದ್ದರೆ ಆತ ಬಡವನಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದು ಬೇಕೆನ್ನುವುದು ಅದು ಆರ್ಥಿಕ ಬಡತನಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿ. ಹಾಗಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬಡತನ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬಡತನ ಎನ್ನುವುದು ಇದ್ದರೆ, ಅದು ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಕೊರತೆಯ?. ಅಂತಹವರು ದುಶ್ಚಟಗಳ ದಾಸರಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬಡತವನ್ನು ತಂದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕುಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮಾದಕದ್ರವ್ಯಗಳೂ ಕೂಡ ಹಳ್ಳಿಯ ಮಕ್ಕಳ ಕೈಯನ್ನೂ ತಲಪಿ ಆಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ನೂರಾರು ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದರೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಕೆಟ್ಟು ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಾಯಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಖರ್ಚಾದರೆ; ಇದಕ್ಕೆ ದೋ? ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯದಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಬದುಕುವುದು ಹೇಗೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೊರತೆ ಇದು.

    ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಆಗ ಗೋಖಲೆಯವರು: “ನಾನು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ನೀನು ಭಾರತದ ನಿಜವಾದ ಆಧಾರ, ಆತ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಂದೆ ಇದ್ದೀಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮನಿ?ಗೊಳಿಸು ಎನ್ನುವುದೇ ನನ್ನ ಸಲಹೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾತನ್ನು ನಾವು ಕೇಳುವಾಗ ಅಧ್ಯಾತ್ಮನಿ? ಚಿಂತನೆಯಿಂದಲೇ ಅಂದು ಗಾಂಧಿಯವರು ಹೇಳಿದ್ದು, “ಭಾರತ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಭಾರತವಾಗಿ ಉಳಿಯಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ, ಭಾರತ ರಾಮರಾಜ್ಯ ಆಗಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಗ್ರಾಮರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ” ಎಂದು. ದೊಡ್ಡದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೂಡುವ ಬದಲಾಗಿ, ವಿದೇಶೀ ಕಂಪೆನಿಗಳ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಹೋಗುವ ಬದಲಾಗಿ; ನಮ್ಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿ ಇದ್ದಂತಹ ಸಣ್ಣಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಾವು ಬೆಲೆ ಕೊಡಬೇಕು, ಬೆಂಬಲ ಕೊಟ್ಟು ಅವುಗಳನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಬೇಕು. ಆಗ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾರತ ಮೇಲೇಳುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಏಕೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದರೆ, ಈ ಜೀವನವನ್ನು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವಂತಹ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನಜೀವನ ಈವತ್ತೂ ಇದೆ. ಈ ಬದುಕು ಬೇಕು ಎನ್ನುವವರೆಲ್ಲರೂ ಅವರ ಜೊತೆ ಹೋಗಿ ಕನಿ? ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಒಡನಾಟದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಸಾಕು, ಪುನಃ ಮಣ್ಣಿನ ಸಂಗಡಿಕೆಗೆ ಮರಳಬೇಕು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಂಥವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ೪೦-೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಆಂದೋಲನಗಳ ತರುವಾಯ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮಟ್ಟದ ಪರಿಸರಪ್ರಜ್ಞೆ ಮೂಡಿದೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆಯೇ?
    ಉತ್ತರ: ಅಗತ್ಯವಾದ ಪರಿಸರಪ್ರಜ್ಞೆ ೪೦-೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೂಡಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಾಗಿ ಕೆಟ್ಟಿದೆ, ದಾರಿತಪ್ಪಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಕಳೆದ ಎಪ್ಪತ್ತು ವ?ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕೊಟ್ಟಂತಹ ದಿಕ್ಕುದಿಸೆಗಳು ಬೇರೆ; ಒಂದುವೇಳೆ ಗಾಂಧಿಯವರು ಹೇಳಿದ್ದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಾವು ಗಾಂಧಿಯವರು ಕೊಟ್ಟ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯದೆ, ಯಾರು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೊ ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ವಿಚಾರದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಹೋದದ್ದರಿಂದ, ಈವತ್ತು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ನಾವು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಈಗಲಾದರೂ ಅರಿತುಕೊಂಡು; ಗಾಂಧಿಯವರು ಕೊಟ್ಟಂತಹ, ಅಂದರೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಋಷಿಮುನಿಗಳ ಪರಂಪರೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಮುನ್ನಡೆಯುವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಆಗ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಬಹುದು.

    “ಬೇಕಿರುವುದು ಸಾಲಮನ್ನಾ ಅಲ್ಲ”
    ಪ್ರಶ್ನೆ: ತಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸದ ವೇಳೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ದಾರಿ ಹಿಡಿಯುವ ರೈತರನ್ನು ಸಮೀಪದಿಂದ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತೆ? ಅಂತಹ ಕುಟುಂಬಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿದ್ದೀರಾ? ಅವರಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ತರುವ ಪರಿಹಾರ ಹೇಳಲು ತಮಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆಯೆ?
    ಉತ್ತರ: ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯ ರೈತ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ? ದುರ್ಬಲ ಅಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅನ್ನ ಕೊಟ್ಟು ಬದುಕಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಾನು ಕ?ಪಟ್ಟು ಬದುಕುವ ಉದ್ಯೋಗ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಕೃಷಿ. ಅಂತಹ ಕ?ಪಟ್ಟು ಬದುಕುವ ರೈತ, ಆತ ಹೇಡಿಯಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಹೇಳಬಲ್ಲೆ. ಅವನನ್ನು ಹೇಡಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರೆ ಒಂದ? ಹಣ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು. ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭ ಇದರ ಹಿಂದೆ ಇದೆ. ಹೀಗೆ ಭಾರತದ ರೈತನನ್ನು ಸಾಲಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಅವನು ಸಾಲ ತೀರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ ಅನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಪುನಃ ಸಾಲ ಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ಹಳ್ಳಿಯ ರೈತನನ್ನು ನಿರಾಶನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.
    ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರುವುದು, ಸಾಲ ಕೊಡುವುದೂ ಅಲ್ಲ, ಸಾಲಮನ್ನಾವೂ ಅಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಹತಾಶೆ ಮೂಡುವುದು ನಾಲ್ಕು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ. ಒಂದು, ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನೀರು ಸಿಗದಿರುವುದು; ಎರಡನೆಯದು ಗೊಬ್ಬರ ಸರಿಯಾದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯದೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗದಿರುವುದು; ಮೂರನೆಯದು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ? ಕೂಲಿಕೆಲಸಗಾರರು ಸಿಗದಿರುವುದು; ನಾಲ್ಕನೆಯದು ತಾನು ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಬೆಲೆ ಸಿಗದಿರುವುದು. ಇವು ಆತನ ಮೂಲಭೂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಎ.ಸಿ. ರೂಂನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ರೈತನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ರೈತನಂತೆಯೇ ಒಂದುವಾರ ಆತನ ಜೊತೆಗಿದ್ದಾಗ, ರೈತನ ನೈಜ ಜೀವನದ ಕ?ಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಈ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ; ಸಾಲ ಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಲಮನ್ನಾ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗ ದೊರಕಲು ಸಾಧ್ಯ. ರೈತರ ಮೂಲಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆತ ನಮ್ಮ ದೇವರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅವನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಕೃಷಿಯನ್ನು ಒಂದು ಜೀವನಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಉಳಿದಿದೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆಯೇ?
    ಉತ್ತರ: ಉಳಿದಿದೆ. ಉಳಿದಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾವು ಇಂದು ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಈವತ್ತು ಭಾರತದ ಜನರಿಗೆ ಅನ್ನ ಕೊಡುತ್ತಿರುವವರು ಯಾರು ಎಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿರುವವರೇ. ಅನ್ನ ಕೊಡುತ್ತಿರುವುದು ಹೇಗೋ ಕ?ಪಟ್ಟು ಅಲ್ಲ. ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನ್ನದ ಕೊರತೆ ಎನ್ನುವುದಿತ್ತು, ಅದೇ ಇಂದು ಸಾಕ? ಮಟ್ಟಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಗೂ ಕೊಡುವ? ಬೆಳೆದಿದ್ದೇವೆ ಎನ್ನುವುದರ ಅರ್ಥವೇ ಭಾರತದ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನ ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದಾಗಿದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದಿರುವ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯ ಬಗೆಗೂ ಸಹಜ ಕೃಷಿಯ ಬಗೆಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೈತರಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ಮೂಡುತ್ತಿದೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆಯೇ?
    ಉತ್ತರ: ಸಾಮಾನ್ಯ ರೈತರಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ಮೂಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಹೇಳಬಹುದು. ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಮೆ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯ ತನಕ ಸಾಗಿದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ದಾರಿತಪ್ಪಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಸರಿದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ವ?ದಿಂದ ವ?ಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವಂತಹ ಜನ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ತಂಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.

    ಓದಿ ಉಳುಮೆಗೆ ಬಂದವರು’
    ಪ್ರಶ್ನೆ: ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗಿ ಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆದಾಯ ತರುವ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಯುವಕರು ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಕೇವಲ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯವೆ? ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾದರೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆಯೆ?
    ಉತ್ತರ: ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯದ್ದು. ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಸಾಕ? ಹಣಗಳಿಸುವ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಂದು ’ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಖುಷಿ’ ಪಡುವುದೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅದು ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು, ಇಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊನ್ನೆಯ? ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ’ಕೃಷಿ ಪ್ರಯೋಗ ಪರಿವಾರ’ದ ಕಡೆಯಿಂದ ’ಓದಿ ಉಳುಮೆಗೆ ಬಂದವರು’ ಎನ್ನುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕುನೂರು ಜನರನ್ನು ಕರೆದಿದ್ದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ೧೫೦ ಕೃಷಿಕರು ಬಂದಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದವರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮ ಅನುಭವವೂ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ವಿದ್ಯಾವಂತರೇ ದೊಡ್ಡದೊಡ್ಡ ಕೃಷಿಕರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

    ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ’ಕೃಷಿ ಪ್ರಯೋಗ ಪರಿವಾರ’ ಸಂಘಟನೆ ಇದೆ. ಕಳೆದ ಸುಮಾರು ೧೨ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಘಟನೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈವತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಕರಿದ್ದಾರೆ. ಐದು ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃಷಿಕರು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯೇ ನಿಜವಾದ ಆಧಾರ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಂಬಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಜನರಿಗೆ ಆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲು ಪ್ರೇರಣೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ’ಲೋಕಭಾರತಿ’ ಸಂಘಟನೆ, ಕಳೆದ ೧೫ ವ?ಗಳಿಂದ ಇದೇ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ’ಸಾವಯವ ರಾಜ್ಯ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯ ಎಂದರೆ ಅದು ಸಿಕ್ಕಿಂ. ಸ್ವತಃ ಅಲ್ಲಿಯ ಸರ್ಕಾರವೇ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಹೇಳಿದೆ, ನಮ್ಮದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾವಯವ ರಾಜ್ಯ ಎಂದು. ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಘೋಷಿಸುವಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ಅಪೇಕ್ಷೆ; ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ಬರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ವಿಶ್ವಾಸ.

    “ರೈತ-ಗ್ರಾಹಕನ ನಡುವೆ ನೇರ ವ್ಯವಹಾರ ಆರಂಭವಾಗಲಿ”
    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಬೆಲೆ ಸಿಗದಿರುವುದು ದೇಶದ ರೈತರ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ದೇಶದ ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಾದರೂ ರೈತರು ಇದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಯೆ? ಅದನ್ನು ಇತರರು ಅನುಸರಿಸಬಹುದೆ?
    ಉತ್ತರ: ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಬೆಲೆ ಸಿಗದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಮೂಲಕಾರಣ ರೈತ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು. ನಾನು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದುದು ’ರೈತ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕನ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧ’. ಏಕೆಂದರೆ ಭಾರತದ ರೈತ ಎಂದೂ ಮೋಸಗಾರನಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡಿ ತಾನು ಬದುಕಬೇಕು ಎಂದು ಎಂದಿಗೂ ಯೋಚನೆ ಕೂಡ ಮಾಡುವವನಲ್ಲ. ತಾನು ಕ?ಪಟ್ಟದ್ದಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಬೆಲೆ ಸಿಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆತ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅದು ತನ್ನ ಧರ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರೈತ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕನ ನಡುವೆ ನೇರ ವ್ಯವಹಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಂದಾಗ ಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡುವ ಯೋಚನೆ ಉತ್ಪಾದಕನಿಗೆ ಬರಲಾರದು. ಆಗ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತಬೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ ಕಡಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಮಾಲುಗಳು ಸಿಗಬಹುದು. ಇದು ಒಂದನೆಯ ಅಂಶ.
    ಎರಡನೆಯ ಅಂಶ, ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳಿವೆ. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಸಂಘವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಕೃಷಿಕರೇ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು, ಯಾರೂ ಮೋಸಮಾಡುವವರು ಇಲ್ಲ. ಗ್ರಾಹಕರು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಿಂದ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಸಂಘದಿಂದ ಮಾಲುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ರೈತ-ಗ್ರಾಹಕನ ನಡುವೆ ನೇರ ವ್ಯವಹಾರ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ದಲ್ಲಾಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಿಂತ ಇದು ಉತ್ತಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದಂತಹ ’ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವ’ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಈಗ ಕಾಣುತ್ತಿದೆಯೇ?
    ಉತ್ತರ: ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಈವತ್ತಿಗೂ ನಗರಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಭಾವ ಹರಡದೆ ಇರುವ, ನಗರಪ್ರದೇಶದಿಂದ ದೂರಾಗಿ ತಾನು ತಾನಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ’ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವ’ ಜೀವನಕ್ರಮ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಇದೆ.
    ಸ್ವತಃ ನಾವು ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಒಬ್ಬ ಬಡಗಿ ತಾನು ಮಾಡುವಂತಹ ಮರದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಊರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಮನೆಗೆ ಬೇಕಾದಂತಹ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಒಬ್ಬರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕವೇ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವಂತಹ ಜೀವನ ಇಂದಿಗೂ ಇದೆ. ತಾವು ಬೆಳೆದಂತಹ ಅನ್ನವನ್ನು ಹೀಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಹಂಚಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯವನ್ನೂ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ನಗರೀಕರಣ, ಆಧುನಿಕೀಕರಣ ತಟ್ಟದೇ ಇರುವ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹದ್ದು ಇದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ರೈತ ಜನರು ಸಂಘಟಿತರಾದರೆ ಈಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ದೊರೆತೀತು ಎನಿಸುತ್ತದೆಯೇ?
    ಉತ್ತರ: ಹೌದು, ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ತಾವು ಸಂಘಟಿತರಾಗಬೇಕು ಎಂದು ರೈತರು ಅಪೇಕ್ಷೆ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ರೈತರ? ಅಲ್ಲ, ಹಳ್ಳಿಯವರೆಲ್ಲ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬದುಕಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಬದುಕುತ್ತಾರೆ ಸಹ. ದುರ್ದೈವ ಎಂದರೆ, ಕಳೆದ ಇನ್ನೂರು ವ?ಗಳ ಕಾಲ ಬ್ರಿಟಿ?ರು ನಮಗೆ ಕೊಟ್ಟುಹೋದಂತಹ ಒಂದು ಕೆಟ್ಟ ಚಾಳಿ ಇದೆ, ಅದುವೇ ಒಡೆದು ಆಳುವ ನೀತಿ. ಆ ಒಡೆದು ಆಳುವ ನೀತಿಯನ್ನು ಈವತ್ತಿಗೂ ರಾಜ್ಯ ಆಳುವ ಜನ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥದ ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರೈತರನ್ನು ಒಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇದು ಬಹಳ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿ. ರೈತರೇನೋ ತಾವು ಒಂದಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಅಪೇಕ್ಷೆ ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಹಲವು ಸಂಘಟನೆಗಳೂ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಒಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವ, ಲಿಂಗಾಯತ ಬೇರೆ ಎಂದು ನಾವು ಈವತ್ತಿನವರೆಗೂ ನೋಡಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದಾಗಿ, ಪರಸ್ಪರ ಸಂಘಟಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬಸವಣ್ಣ ಆದರ್ಶ. ಬಸವಣ್ಣ ಹೇಳಿರತಕ್ಕಂತಹ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಾರು ವಿ? ಬೆರೆಸಿದರು ಎನ್ನುವುದು ತೆರೆದಿಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಇದೆ. ಇದು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ರೈತರ ಕಥೆಯೂ ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ. ಅದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ರೈತವರ್ಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಯಾರಾದರೂ ಸರಿಯೇ ಸಂಘಟಿತರಾಗಬೇಕೆಂದು ಮನಸ್ಸಿದ್ದರೆ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ದು?ಚಾಳಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಾವು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಆದರೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದು.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೊನ್ನೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಆದ ಚಳವಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತೀರಿ?
    ಉತ್ತರ: ಅದೂ ಅಷ್ಟೇ. ಅಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿಗರ ಚಳವಳಿಯಂತಹ ಕೆಲವು ಚಳವಳಿಗಳಾದವು. ಅದಕ್ಕೆ ಮೂಲಕಾರಣವೇ ವಿಷಬೆರೆಸಿದ್ದು. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಯಾವಾವ ಕಾರಣವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಒಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆ ನಡೆದ ದಲಿತರ ಸಂಘ?ಣೆ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದ್ದೇನು? ಕೊಟ್ಟ ತೀರ್ಪನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಓದದೇ ಇದ್ದ ಪರಿಣಾಮ ಇದು – ಎಂದು. ಇದು ಹೇಗೆ ಎಂದರೆ, ಒಂದು ತೀರ್ಪು ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಪುನಃ ಒಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು, ಜಗಳವನ್ನು ಹೇಗೆ ತರಬೇಕು ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ದೌರ್ಭಾಗ್ಯ ಎನ್ನಬೇಕ?. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವುದಿ?: “ದಯವಿಟ್ಟು, ಈ ಒಡೆದು ಆಳುವ ನಮ್ಮ ವಿರೋಧಿಗಳ ನೀತಿಯನ್ನು ನಾವು ಪಾಲಿಸದೆ; ವೈಚಾರಿಕವಾದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ ಅದು ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣದೆ, ಒಟ್ಟು ದೇಶದ ಹಿತವನ್ನು ಕಣ್ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲರೂ ಅವರವರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು ಸರ್ವಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಕೂಡಿ ಬಾಳಬೇಕು.”

    ಆತ್ಮವುಳಿಯದೆ ಯಾವುದೂ ಉಳಿಯದು
    ಜಗತ್ತಿನ ಆತ್ಮ ಭಾರತ. ಆತ್ಮ ಇಲ್ಲದೇ ದೇಹ ಹೇಗೆ ಇರಲಾರದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಭಾರತವಿಲ್ಲದೆ ಜಗತ್ತು ಇರಲಾರದು. ಈ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಜನ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅರ್ಥಾತ್, ಭಾರತವನ್ನು ಭಾರತವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಭಾರತವನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾದಂತೆ ಕಟ್ಟಲು ಹೋಗಬಾರದು; ಭಾರತ ಭಾರತದಂತೆಯೆ ಬೆಳೆಯಬೇಕು.
    ಇನ್ನು, ಭಾರತದ ಆತ್ಮ ಹಳ್ಳಿ. ಗ್ರಾಮಗಳಿಲ್ಲದೆ ಭಾರತ ಬದುಕಲಾರದು. ಇದನ್ನು ಗ್ರಾಮದ ಜನಗಳೂ ಭಾರತಸರ್ಕಾರವೂ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಗ್ರಾಮದ ಆತ್ಮ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಗಳು. ಕುಟುಂಬಗಳೇ ಇಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೂ ಉಳಿಯಲಾರವು. ಎಲ್ಲರೂ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕು. ಭಾರತದ ಕುಟುಂಬವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಳಿಯಬೇಕು. ಕುಟುಂಬದ ಆತ್ಮ ಅಲ್ಲಿರುವ ಅಮ್ಮ. ಹಳ್ಳಿಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿರುವ ತಾಯಂದಿರ ಸಮಸ್ಯೆ ಏನು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ತಾಯಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಮ್ಮದು. ಮಣ್ಣು, ಗೋವು, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿದ್ಯೆ, ಅರ್ಥ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಾಣುವವರು ನಾವು. ಇದೇ ಭಾರತದ ವಿಶೇ?ತೆ. ಭಾರತವನ್ನೇ ಮಾತೆ ಎಂದು ಕರೆದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಮಾತೆಯರಿಗೆ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಆಕೆಯನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ನಾವು ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ನಾವು ಗಮನಹರಿಸಬೇಕು.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಕ್ರಮೇಣ ನ?ವಾಗುತ್ತಿರುವ ಬಗೆಬಗೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ವೃತ್ತಿಕೌಶಲಗಳಿಗೆ (ಮರಗೆಲಸ, ಕಮ್ಮಾರಿಕೆ, ಇತ್ಯಾದಿ) ಈಗ ಭವಿಷ್ಯ ಇದೆಯೇ?
    ಉತ್ತರ: ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ನಾವು ಮಾಡಿದ್ದಾದರೆ ಇಂದಿಗೂ ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಭವಿಷ್ಯವಿದೆ. ಯಾಕೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, ಈವತ್ತು ಅನೇಕ ಜನ ಮನೆಕಟ್ಟಬೇಕು ಎಂದಾಗ ಮರದ ಕೆಲಸ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಮರದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೆಲಸವೂ ಕೂಡ. ಇಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಾವು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿದ್ದೇ ಆದರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಆ ಕೆಲಸದ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಉಂಟು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊಡುವ ಕೆಲಸ ಆಗಬೇಕಿದೆ.


    ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ: ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭ, ಕುಂಭಕಾರ ಸಮಾಜದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ವಸತಿಯಿತ್ತು. ಆಗ ಸಮಾಜದ ಜನರು ಬಂದು ನಮ್ಮ ಹತ್ತಿರ ತಮ್ಮ ಕ?ಗಳನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡರು. “ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ, ಈವತ್ತು ನಾವು ಒಂದು ಸಮಾಜವಾಗಿ ಬದುಕಿದ್ದಾದರೆ ಅದು ನಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ. ಈವತ್ತು ನಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲಾ ಮರೆತಿದ್ದೇವೆ. ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ದೇಹವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಎನ್ನುವ ಅರಿವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ದೇವರು ಈ ದೇಹವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡುವಾಗ ಬೇರೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಮಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ಮಾಡಿದ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ದೊಡ್ಡ ಕುಂಭಕಾರ ಯಾರು ಎಂದರೆ ಮೇಲಿರತಕ್ಕಂತಹ ದೇವರು ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಮಾಡಿರತಕ್ಕಂತಹ ದೇಹ ನಮಗೆ ಬೇಕು. ಆದರೆ ದೇವನೆಂಬ ಕುಂಭಕಾರ ಮಾಡಿರುವ ದೇಹವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿ ಇಡಬೇಕು ಎಂದಿದ್ದರೆ, ಈ ಕುಂಭಕಾರನ ಕೆಲಸ ಯಾಕೆ ಬೇಡ? ಅಂದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಂತಹ ತಣ್ಣಗಿನ ನೀರು ಕುಡಿದರೆ ಆರೋಗ್ಯ ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಆ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯ ನೀರು ನಮಗೇಕೆ ಬೇಡ? ಫ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ ನೀರೇ ಏಕೆ ಬೇಕು? ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವವರು ನಮ್ಮನ್ನೇ ಮೆಟ್ಟಿ ತುಳಿಯುತ್ತ ಯಾವುದೋ ಹೊರದೇಶದ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ, ಅವರನ್ನು ಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಬುದ್ಧಿಯೋ, ಅಥವಾ ಬುದ್ಧಿಹೀನತೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದೊ?” ಎಂದು ಕುಂಭಕಾರರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

    ‘ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮ ಸ್ವಯಂಕೃತ ಅಪರಾಧ’
    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರ ಸೊರಗುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ‘ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮ’ಗಳಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಮಾನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವೆ? ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಮುದುಕ-ಮುದುಕಿಯರು ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?
    ಉತ್ತರ: ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರ ಸೊರಗುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ’ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮ’ಗಳಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ’ನಾವಿಬ್ಬರು ನಮಗೊಬ್ಬ/ಳು’ ಎನ್ನುವ ಕೆಟ್ಟಚಾಳಿಯನ್ನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯಕಾರಣ. ಸರ್ಕಾರವೇ ದೊಡ್ಡಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು. ಅದು ’ನಾವಿಬ್ಬರು ನಮಗೆ ಮೂವರು’, ’ನಾವಿಬ್ಬರು ನಮಗಿಬ್ಬರು’, ಕೊನೆಗೆ ’ನಾವಿಬ್ಬರು ನಮಗೊಬ್ಬ/ಳು’ ತನಕ ಬಂದಿತು. ಬಲವಂತವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿತು. ಬಲವಂತ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ. ಒಂದು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಬಲವಂತ, ಇನ್ನೊಂದು ಆಮಿ?ಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಿ ಬಲವಂತ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿಯೇ ಹಳ್ಳಿಗಳು ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ.
    ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಾವು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದರೆ, ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಖಾತೆ ತೆರೆಯುತ್ತೀರಿ. ಮಾನವನನ್ನು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದೀರಿ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡು ವಿಪರ್ಯಾಸ ಅಲ್ಲವೇ? ಮಾನವನೇ ಸಂಪತ್ತು ಎಂದವರು ಮಾನವನೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳುತ್ತೀರಿ? ಜನ ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಯಾದರೆ ಅದು ಸಮಸ್ಯೆ. ಜನವೇ ಸಂಪತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸಂಪತ್ತಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಕೊಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬಂದರೆ, ಆಗ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಇಂದು ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮಗಳು ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ಸಂತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಬದುಕುವ ಸಮೃದ್ಧಾಶ್ರಮಗಳಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ.

    ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಮೊಸರಿಗೂ, ಫ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಂತಹ ಮೊಸರಿಗೂ ಏನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಿಜವಾದ ಆಹಾರವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದರೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಡುಗೆಯ ಶಕ್ತಿ ಎಷ್ಟು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಆಹಾರದ ಶಕ್ತಿ ಎಷ್ಟು ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿದರೆ; ನಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯ ಹೇಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು.
    ನಿಮಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಬೇಕು, ಕಡಮೆ ದುಡ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವುದಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮೂಲದ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಕೊಡಿ ಎಂದು ಅವರು ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಜನ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಪುಷ್ಟಿ ಕೊಡುವಂತಹ, ಬೆನ್ನುತಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೊರದೇಶದ ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು, ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿರತಕ್ಕಂತಹ ಕುಟೀರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರು ಸೇರಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಜನ ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕೂ ತಯಾರಿದ್ದಾರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಸಿಗಬೇಕು ಅಷ್ಟೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆ, ಹವಾಮಾನ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಅನುಭವದ ತಳಹದಿ ಈಗ ಕಾಣುತ್ತಿದೆಯೇ?
    ಉತ್ತರ: ಸಿಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಜನರು ಪೇಟೆಯವರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬುದ್ಧಿವಂತರು. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಅನುಭವ ಎನ್ನುವುದು ಓದಿದ ವಿದ್ಯೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದದ್ದು. ಹಳ್ಳಿಯ ಜನ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿ ಓದದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದಂತಹ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದುಕುತ್ತಿರುವಂತಹದ್ದನ್ನು ಈವತ್ತಿಗೂ ನೋಡಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಕೆರೆಗಳು, ಬಾವಿಗಳನ್ನು ನಾವು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಇದನ್ನು ತೋಡಿದವರು ಹಿಂದಿನವರು. ಹಳ್ಳಿಜನರಿಗೆ ಅದು ಬೇಕು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕಡೆ ಕೆರೆಬಾವಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ವಿಕಾಸದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಈವತ್ತು ಕೆರೆಬಾವಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ವಿಕಾಸದ ಈ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹಳ್ಳಿಯ ಜನ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದೇ ಪಟ್ಟಣದ ಜನ ಈ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಬೇಕು ಎಂದಿದ್ದರೆ ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಾಚೀನವಾದಂತಹ ಅನುಭವ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನಾವು ಮೆಲುಕುಹಾಕಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ದರೂ ಪುನಃ ತೆರೆಯುವ ಕೆಲಸವಾಗಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರವೂ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.
    ಇನ್ನು ಹವಾಮಾನಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಸೆಖೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿರಬೇಕು, ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿರಬೇಕು. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಕಾರ್ಯಶೈಲಿಯೂ ಇತ್ತು. ಅದು ಹುಲ್ಲಿನ ಮಾಡು, ಬೆಚ್ಚಗೆ ಇರುವಂತಹ ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗಳು. ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯು ಮನೆಯೊಳಗಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂದು ಸಿಮೆಂಟಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ, ಅದು ಸೆಖೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸೆಖೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಮಾಡುತ್ತದೆ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಚಳಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಇದರಿಂದ ಬಚಾವಾಗಲು ಎ.ಸಿ.ಯ ಮೊರೆಹೊಗುತ್ತೇವೆ. ನಿಸರ್ಗದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹೋದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದುಡ್ಡೂ ಖರ್ಚು, ಆರೋಗ್ಯವೂ ಹೋಯಿತು, ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಯಿತು.
    ಹಾಗಾಗಿ, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಅನುಭವಸ್ಥರು ಹೇಳಿದ ಜೀವನವಿಧಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಆ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವುದು ಉತ್ತಮವಾದ ಆಯ್ಕೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ದುಡ್ಡು ಉಳಿಯುವುದು, ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ತಿಮಿತವನ್ನೂ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೂ ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬರಬಹುದು.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಗ್ರಾಮಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ನಗರೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಸಾಗಿವೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆಯೇ?
    ಉತ್ತರ: ಎನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಬಹಳ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ, ನಗರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವಂತಹ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ನಗರಗಳೇ ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಅಂದರೆ ಅರ್ಥ ಅದು ನಗರೀಕರಣವಲ್ಲ, ಅವು ನಗರವೇ ಆಗಿವೆ.
    ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಾವು ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಎ? ಸಾವಿರ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಇಂದು ನಗರವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿದರೆ; ಸಾವಿರಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳು ನಗರವೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿವೆ ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ’ನಗರಗಳು ಬೆಳೆದಂತೆ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಸಾಯುತ್ತಿವೆ.’ ಇದು ವಿಕಾಸದ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ ಎಂದು ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
    ಇನ್ನು ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರವಿರುವಂತಹ ಹಳ್ಳಿಗಳು ನಗರೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿವೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಗೆ ಆಧುನಿಕವಾದಂತಹ ದೂರದರ್ಶನ ತಲಪಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಕೈಯಲ್ಲೂ ಮೊಬೈಲ್ ಸಿಗುವಂತಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ನಗರದ ಬದುಕನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಯಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಗರಜೀವನವನ್ನು ನೋಡುವಾಗ, ಆತನಿಗೆ ’ನಗರದ ಜನ ಆರಾಮವಾಗಿ ಇದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ ಹಾಗೆ ಬೆವರುಸುರಿಸುವ, ಕ?ಪಡುವ ಸ್ಥಿತಿ ಅವರಿಗಿಲ್ಲ. ದುಡ್ಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಂಟು, ಆ ಮೂಲಕ ಆರಾಮವಾದ ಐ?ರಾಮೀ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾದರೆ ನಾವು ಯಾಕೆ ಕ?ಪಡಬೇಕು, ಬೆವರು ಸುರಿಸಬೇಕು’ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮೂಡುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಇದು ಪ್ರಾಕೃತಿಕವಾದ ಪರಿವರ್ತನೆ. ನಾವು ಯಾವುದನ್ನು ವಿಕಾಸ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ದೂರದರ್ಶನ ಮೊದಲಾದ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೋ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ನಗರೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವ ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಮುಟ್ಟುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಬಹಳ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ವಿ?ಯ. ಹಾಗಾಗಿ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ’ಗ್ರಾಮ ಪಲಾಯನ’ವೂ ಆಗುತ್ತಿದೆ.
    ನಗರೀಕರಣ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖವಿದೆ. ನಗರದಂತೆ ಐ?ರಾಮೀ ಬದುಕನ್ನು ಬದುಕುವುದಕ್ಕೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಯಂತ್ರದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗುವುದು. ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ನಾವಿಂದು ಬರುತ್ತಿರುವುದು ನಗರೀಕರಣದ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಯಂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಒಂದೆಡೆ ಉದ್ಯೋಗವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲವನ್ನು ನಾವು ಒಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ವಿಪರ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ವಿಕಾಸದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕುವವರು ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ನಾವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಅಥವಾ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? – ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಬೇಕು.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ’ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ’ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತೀರಿ?
    ಉತ್ತರ: ಇದಕ್ಕೆ ನಾವು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ. ನಮಗೆ ’ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ’ಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಮಗೆ ಬೇಕಿರುವುದು ’ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಗ್ರಾಮ’ಗಳು. ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಮಾಡಿ, ಆಗ ನಗರ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಆಗುವ ನಗರ ನಮಗೆ ಬೇಕು. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ನಗರಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಗ್ರಾಮ ನಮಗೆ ಬೇಡ.
    ಎಲ್ಲ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಗೊಳಿಸಿ ಎಂದರೆ ಅರ್ಥ: “ಗ್ರಾಮದ ಜನರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೇ ಉಳಿದು, ಗ್ರಾಮದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲ ಕುಟೀರ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು; ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೇ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿಯಾಗಿ ಬದುಕಿ, ನಗರದ ಜನರಿಗೆ ಏನೆಲ್ಲಾ ಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಕೊಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬಂದರೆ ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮಗಳು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಆಗುತ್ತವೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಅಂದರೆ, ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದಂತಹವುಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಆಗಬೇಕು ಎಂದೇ?
    ಉತ್ತರ: ವಿಲೇವಾರಿ ಎಂದಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ನೋಡಿ, ಔ?ಧಿ ಬೇಕು ಎಂದರೆ ನಗರದ ಜನ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಲು-ತರಕಾರಿ-ಅನ್ನ-ದವಸಧಾನ್ಯ ಬೇಕು ಎಂದರೆ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಟ್ಟೆಗೂ ಹಳ್ಳಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದರು. ವಿದ್ಯೆ ಬೇಕು ಎಂದಾಗಲೂ ಹಳ್ಳಿಯ ಗುರುಗಳ ಬಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜಮಹಾರಾಜರ ಮಕ್ಕಳೂ ಸಹಿತವಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ

    ಹಳ್ಳಿಗಳತ್ತ ಮುಖಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರರ್ಥ ಭಾರತದ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಅದನ್ನು ನಾವು ತಿರುವುಮುರುವು ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ಇಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ಜನ ಹಾಲನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ನಗರದಿಂದ ಹಾಲು ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ತರಕಾರಿ ಕಳುಹಿಸಿ, ಇನ್ನಾವುದೋ ತರಕಾರಿಯನ್ನು ಪುನಃ ನಗರದಿಂದ ಕೊಂಡುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸರಿಯಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲ. ನಗರದ ಜನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಬೇಕು. ತರಕಾರಿ, ಹಾಲು ಇವುಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಬೇಕು. ಕುಟೀರ ಕೆಲಸಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಹಳ್ಳಿಯಾಗಬೇಕು. ನಗರದ ಜನ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಂದಾಗ ಹಳ್ಳಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಆಯಿತು, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದಾಗಿ ನಗರ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಆಯಿತು. ಆಗ ನಗರದ ಜನರಿಗೆ ಹಳ್ಳಿಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿ ನೋಡುವ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಲಬ್ಧವಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೂ, ಪರಿಸರವೂ ಈಗ ಇವೆಯೇ?
    ಉತ್ತರ: ಆಗಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ನಗರದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರಕ ಪರಿಸರವಿದೆ. ಹಾಗೆಂದು ಯಾವುದನ್ನು ನಾವು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ ಆ ಭಾಗ ಇಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟರೆ ಉತ್ತಮ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಶಿಕ್ಷಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಆಗ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬೇಕಾದಂತಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪೂರಕ ಪರಿಸರ ಚೆನ್ನಾಗಿವೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, ಶಾಲೆಯಿದೆ. ಆದರೆ ಶಿಕ್ಷಕರು ಸರಿಯಾಗಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಪಾಠಗಳು ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ, ವೈದ್ಯರು ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಔ?ಧಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸರಿಯಾಗಬೇಕು. ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದಾದರೆ, ಹಳ್ಳಿಯ ಜನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆಂದು ನಗರಕ್ಕೆ ಯಾಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ? ಆರೋಗ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉತ್ತಮವಿದ್ದರೆ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನ ನಗರಕ್ಕೆ ಯಾಕೆ ಓಡೋಡಿ ಬರಬೇಕು? ಈ ರೀತಿಯ ಮಾರ್ಪಾಡು ಆಗಬೇಕು.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಾಸ್ತವ ಅನುಭವಗಳು ಕಂಡಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದೇ?
    ಉತ್ತರ: ಒಂದೆರಡು ಉದಾಹರಣೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹಲವು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದು ಕೂಡ ಒಂದುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತಹ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ ಪದ್ಧತಿ ಇರುವುದರಿಂದಲೇ ಆ ಕುಟುಂಬಗಳು ಆನಂದವಾಗಿವೆ. ಯಾರ ಮೇಲೆಯೂ ಅವರು ಅವಲಂಬಿತರಲ್ಲ. ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ? ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅವರಲ್ಲಿದೆ. ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿ ಯಮುನೋತ್ರಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಾಗ ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೆವು. ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ೯೭ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ೨೫-೩೦ ಜನರಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ಹಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುಜರಾತ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಹಿಮಾಚಲಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ ಇಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಕಾಣಸಿಗುವುದು ಹೆಚ್ಚು. ಅವರಿಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಈ ಜೀವನಪದ್ಧತಿ ಬೇಕು.
    ಹಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳು ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದ್ದನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಮುಂದುವರಿದ ಜಿಲ್ಲೆ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಮುಂದುವರಿದ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಿನ್ನಲು ಅನ್ನವಿಲ್ಲ. ಉಡಲು ಬಟ್ಟೆಯಿಲ್ಲ. ಅದು ಬೇರೆ ಕಡೆಯಿಂದ ಬರಬೇಕು. ಹಳ್ಳಿಯ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಜನವಿಲ್ಲ. ತೋಟದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಜನ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಳ್ಳಿಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಮುದುಕ- ಮುದುಕಿಯರ? ಇದ್ದಾರೆ. ಇದು ವಿಕಾಸವೇ, ವಿನಾಶವೇ? – ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಮಗೆ ನಾವೇ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
    ಇವೆರಡು ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸುವುದಾದರೆ, ಭಾರತದ ಯಾವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ನಾವು ಮುಂದುವರಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದೇವೋ ಅಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಭವಿ? ಉಜ್ಜ್ವಲವಾಗಿದೆ, ಕೆಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಭಾಗಗಳು ಇವು.
    ನಾವು ನೋಡಿದ ಭಾರತದ ಚಿತ್ರ ಎಂದರೆ: ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಯುವಕ ಯುವತಿಯರು, ಮುದುಕಮುದುಕಿಯರು, ಮಧ್ಯವಯಸ್ಸಿನವರು ಹೀಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹಳ್ಳಿಗರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ಇವರು ಯಾರೂ ಕೂಡ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಯಾಗಿದೆ, ಕಳ್ಳತನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ನಾವು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಹಳ್ಳಿಜೀವನ ಹೇಗಿದೆ ಎಂದು. ಕೇಳಲು ಸಿಗದಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ನಾವು ನೋಡಿದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಭಾರತದ ಇ? ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಮಾಡಿ, ಇಡೀ ದಿನ ಸುತ್ತಾಡುವಾಗ ನಾವು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿದ ಚಿತ್ರ. ಹಳ್ಳಿಯ ಜನ ಈವತ್ತಿಗೂ ತೋಟ ಗದ್ದೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬೀಗಹಾಕಿ ಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿಲ್ಲ. ಬೀಗ ಹಾಕದೇ ಹೋಗುವ ದೃಶ್ಯ, ನಾವು ಯಾವುದನ್ನು ಕೇಳಿಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಬಹುದು.
    ಬೇಸಿಗೆಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಹೆಣ್ಣುಗಂಡುಮಕ್ಕಳಾದಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಹೊರಗೆ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಮಲಗುವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಾದಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಹೊರಗಡೆ ಮಲಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದರೆ ಆ ಹಳ್ಳಿ ಪರಸ್ಪರ ಎ? ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಮೂರನೆಯ ಉದಾಹರಣೆ.

    ’ಕೃಷಿಬಜೆಟ್  ನಮ್ಮ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಲಿ’
    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಸಮಾಜದ ಯಾವ ಕ್ರಮದಿಂದ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಬಹುದು? ರೈತರ ಮಕ್ಕಳು ಪೇಟೆಗೆ ಸೇರುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು?
    ಉತ್ತರ: ನಮ್ಮ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವೇ ಇರಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೇ ಇರಲಿ; ಅವುಗಳು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಮೊದಲು ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು ಕೃಷಿಕರಿಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ಬಜೆಟ್. ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ಬಜೆಟ್ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಎರಡನೇ ಫೋಕಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ರೈತನಾಗಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿರುವವನೂ ರೈತನಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಎಲ್ಲ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಜನರ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ರೈತನ ಕುರಿತಾಗಿ ಚಿಂತನ- ಮಂಥನವನ್ನು ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ಆತನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವಂತಾಗಬೇಕು. ದೊಡ್ಡದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮಿಗಳ ತೊಂದರೆಯ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಯೋಜನೆಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಅದರ ಬದಲಾಗಿ ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ನಮ್ಮ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಬೇಕು. ಕೃಷಿಗೆ ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಯೋಚಿಸಿ ಕ್ರಮಕೈಗೊಂಡಲ್ಲಿ ನೀವು ಕೇಳಿದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

    ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ಐದು ವ?ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನವೂ ಕೂಡ ಈ ದೇಹ ಕಾಯಿಲೆ ಬೀಳಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅದು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯಿಂದ ಕಾಶ್ಮೀರದವರೆಗೆ, ದ್ವಾರಕಾದಿಂದ ಪರಶುರಾಮಕುಂಡದವರೆಗೆ, ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಯಾವುದೇ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ನೋಡಿದ ದೃಶ್ಯವೆಂದರೆ: ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ’ಬನ್ನಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ, ತಿನ್ನಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿನ್ನಿ, ಸಂಕೋಚಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ. ನಿಮ್ಮ ಮನೆ ಎಂದೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ. ಇನ್ನೂ ಎರಡು ದಿನ ಇದ್ದುಹೋಗಿ. ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂದಾದರೆ, ಯಾತ್ರೆ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಆರಾಮ ಮಾಡಲು ಕನಿ? ಪಕ್ಷ ಒಂದು ಹತ್ತು ದಿನ ನಮ್ಮ ಮನೆಗೇ ಬನ್ನಿ.’ ಇದು ಎಲ್ಲ ಮನೆಯ ತಾಯಂದಿರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ನಾವು ಕೇಳಿದ ಮಾತು. ಎರಡನೆಯದು, ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಡುವಾಗ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯ ತಾಯಂದಿರ ಕಣ್ಣಲ್ಲೂ ಕಣ್ಣೀರು. ಇದು ಏನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ, ಭಾರತ ಅಂತರ್ವಾಹಿನಿಯಾಗಿ ಈವತ್ತಿಗೂ ಭಾರತವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದೇ ಭಾರತ. ಇದೇ ಭಾರತದ ನಿಜವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತ್ಸಲ್ಯಮಯ ಜೀವನ ಪರಂಪರೆ.
    ಐದನೆಯದಾಗಿ, ನಾವು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಬೇಕಾದರೆ, ಒಂದೇ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಯಾತ್ರೆಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಲಿ ತಿರಸ್ಕಾರವಾಗಲಿ ನಕಾರಾತ್ಮಕವಾದ ಮಾತುಗಳಾಗಲಿ ನಮಗೆ ಕೇಳಲು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಈಗ ವರ್ಣಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದವು.
    ಇವೆಲ್ಲವೂ ಏನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ, ಭಾರತ ನಿಜಕ್ಕೂ ಇಂದು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅದು ಭಾರತದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಾತ್ರ.
    ಸಂದರ್ಶನ/ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು: ಕಾಕುಂಜೆ ಕೇಶವ ಭಟ್ಟ  ನಿರೂಪಣೆ: ಸುಮನಾ ಮುಳ್ಳುಂಜ

    ಭಾರತ ಇಂದು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅದು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಾತ್ರ. : ಸೀತಾರಾಮ ಕೆದಿಲಾಯ

ಆದರ್ಶ ರಾಜಕೀಯ ಮುತ್ಸದ್ದಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ 
ಆದರ್ಶ ರಾಜಕೀಯ ಮುತ್ಸದ್ದಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ 

ಅದು ೧೯೫೭ರ ಸಂದರ್ಭ. ವಿದೇಶಾಂಗ ಖಾತೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿದೇಶಾಂಗ ಖಾತೆಯ ಕುರಿತು ಎರಡುಮೂರು ದಿನಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಿತು. ಚರ್ಚೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತ ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರು ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಕುರಿತು ಅಟಲ್‌ಜೀ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ ಎಂದರು....

ಹೊಸ ವಿವಾಹ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು  ಡಾ|| ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರ ’ಕವಲು’ ಕಾದಂಬರಿ
ಹೊಸ ವಿವಾಹ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು  ಡಾ|| ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರ ’ಕವಲು’ ಕಾದಂಬರಿ

ಸಾಹಿತಿಯಾದವನು ಸಮಾಜದ ದೈನಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಡಾ|| ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರಂತಹ ಮಹೋನ್ನತ ಸಾಹಿತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವುದೇ ಬೇಡ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದ, ಅಂದರೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಾಡುವುದೆಲ್ಲ ಸರಿ ಎಂಬ ಧೋರಣೆ...

ಬೇಕಿರುವುದು  ಸಮಾನತೆಯಲ್ಲ; ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ : ರವೀಂದ್ರ ಶಾನುಭಾಗ್
ಬೇಕಿರುವುದು ಸಮಾನತೆಯಲ್ಲ; ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ : ರವೀಂದ್ರ ಶಾನುಭಾಗ್

ಡಾ. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಶಾನಭಾಗ ಅವರು ಮಣಿಪಾಲ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಫಾರ್ಮಕಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿದ್ದು ಬಳಿಕ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಶೂಲಿನಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಡೀನ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ದೇಶ-ವಿದೇಶದ ಹಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ಅತಿಥಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ...

ಹಿಂದೂ ದಾಂಪತ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಕೊಳ್ಳಿಯಿಟ್ಟ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ
ಹಿಂದೂ ದಾಂಪತ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಕೊಳ್ಳಿಯಿಟ್ಟ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ

ಹೊಸಬಗೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದವು  ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಬಗೆಬಗೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅದು ಕೆಲವರ ಮೂಲಕ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕೇಂದ್ರದ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಹತ್ತು ವರ್ಷ (೨೦೦೪-೧೪)ಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನದ ನಿಕಟ...

ಭಾರತ ಇಂದು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅದು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಾತ್ರ. : ಸೀತಾರಾಮ ಕೆದಿಲಾಯ
ಭಾರತ ಇಂದು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅದು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಾತ್ರ. : ಸೀತಾರಾಮ ಕೆದಿಲಾಯ

‘ದೇಶ ನೋಡು, ಕೋಶ ಓದು’ ಎಂದು ಒಂದು ಗಾದೆ ಹೇಳಿದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ‘ಸ್ವಾನುಭವವೇ ಸರ್ವೊತ್ತಮ ಗುರು’ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ’ವೇದ ಸುಳ್ಳಾದರೂ ಗಾದೆ ಸುಳ್ಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಕೂಡ ಅನುಭವಕ್ಕಿರುವ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ,...

ಆದರ್ಶ ರಾಜಕೀಯ ಮುತ್ಸದ್ದಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ 
ಆದರ್ಶ ರಾಜಕೀಯ ಮುತ್ಸದ್ದಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ 

ಅದು ೧೯೫೭ರ ಸಂದರ್ಭ. ವಿದೇಶಾಂಗ ಖಾತೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿದೇಶಾಂಗ ಖಾತೆಯ ಕುರಿತು ಎರಡುಮೂರು ದಿನಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಿತು. ಚರ್ಚೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತ ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರು ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಕುರಿತು ಅಟಲ್‌ಜೀ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ ಎಂದರು....

ಹೊಸ ವಿವಾಹ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು  ಡಾ|| ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರ ’ಕವಲು’ ಕಾದಂಬರಿ
ಹೊಸ ವಿವಾಹ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು  ಡಾ|| ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರ ’ಕವಲು’ ಕಾದಂಬರಿ

ಸಾಹಿತಿಯಾದವನು ಸಮಾಜದ ದೈನಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಡಾ|| ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರಂತಹ ಮಹೋನ್ನತ ಸಾಹಿತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವುದೇ ಬೇಡ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದ, ಅಂದರೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಾಡುವುದೆಲ್ಲ ಸರಿ ಎಂಬ ಧೋರಣೆ...

ಬೇಕಿರುವುದು  ಸಮಾನತೆಯಲ್ಲ; ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ : ರವೀಂದ್ರ ಶಾನುಭಾಗ್
ಬೇಕಿರುವುದು ಸಮಾನತೆಯಲ್ಲ; ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ : ರವೀಂದ್ರ ಶಾನುಭಾಗ್

ಡಾ. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಶಾನಭಾಗ ಅವರು ಮಣಿಪಾಲ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಫಾರ್ಮಕಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿದ್ದು ಬಳಿಕ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಶೂಲಿನಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಡೀನ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ದೇಶ-ವಿದೇಶದ ಹಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ಅತಿಥಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ...

ಹಿಂದೂ ದಾಂಪತ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಕೊಳ್ಳಿಯಿಟ್ಟ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ
ಹಿಂದೂ ದಾಂಪತ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಕೊಳ್ಳಿಯಿಟ್ಟ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ

ಹೊಸಬಗೆಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದವು  ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಬಗೆಬಗೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅದು ಕೆಲವರ ಮೂಲಕ ಉಗ್ರಸ್ತ್ರೀವಾದದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕೇಂದ್ರದ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಹತ್ತು ವರ್ಷ (೨೦೦೪-೧೪)ಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥಾನದ ನಿಕಟ...

ಭಾರತ ಇಂದು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅದು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಾತ್ರ. : ಸೀತಾರಾಮ ಕೆದಿಲಾಯ
ಭಾರತ ಇಂದು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅದು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಾತ್ರ. : ಸೀತಾರಾಮ ಕೆದಿಲಾಯ

‘ದೇಶ ನೋಡು, ಕೋಶ ಓದು’ ಎಂದು ಒಂದು ಗಾದೆ ಹೇಳಿದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ‘ಸ್ವಾನುಭವವೇ ಸರ್ವೊತ್ತಮ ಗುರು’ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ’ವೇದ ಸುಳ್ಳಾದರೂ ಗಾದೆ ಸುಳ್ಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಕೂಡ ಅನುಭವಕ್ಕಿರುವ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ,...

ಬೇರು ಮಣ್ಣುಗಳ ಜೀವಯಾನ....
ಬೇರು ಮಣ್ಣುಗಳ ಜೀವಯಾನ….

ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದು ಪುನಃ ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿದಂತಿದ್ದ ಎರಡು ಬೇರುಗಳ ಕೆಳಗೆ ನುಸುಳುತ್ತಾ ಮಕ್ಕಳು ಏನನ್ನೋ ಹಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಭೂಮಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನೆಲ್ಲ ಈ ಬೇರುಗಳೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿರಬಹುದೆ? ಜಗದೀಶ್ವರನ ಮಗಳು ಒಂದು ಬೇರನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, “ಇದು ನನ್ನ ಬೇರು, ನಾನಿಲ್ಲಿಂದ ಯಾರನ್ನು ಹೋಗಲು ಬಿಡಲ್ಲ”...

ಕಾಣದ ಸಾಕ್ಷಿ
ಕಾಣದ ಸಾಕ್ಷಿ

1 `ಪಾರದರ್ಶಕ’ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ೩೫ ವರ್ಷದ ರಘುವೀರ್ ಶೆಣೈ ತನ್ನ ದಿಟ್ಟತನಕ್ಕೆ ನಗರದಲ್ಲೇ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದವನು. ಆ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಅವನು ರಾಜಕೀಯ ಭ್ರ?ರನ್ನು ಬಯಲಿಗೆ ಎಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆಮಿಷಕ್ಕೂ ಮಣಿಯದೇ ಎಂತಹದ್ದೇ ಸವಾಲನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ ಎದುರಿಸಿ...

ದೊಡ್ಡವರಾಗಲು ಅಡ್ಡಮಾರ್ಗ
ದೊಡ್ಡವರಾಗಲು ಅಡ್ಡಮಾರ್ಗ

ನೀವು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯರೇ? ’ಭಾರೀ ಆಸಾಮಿ,’ ’ವಿ.ಆಯ್.ಪಿ.’ ಎನಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯೆ ಮಾರ್ಗ ಬಲು ಸುಲಭ: “ಓಹೋ, ನಮಸ್ಕಾರ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯವರೆ, ಈಗ ಸ್ಟೋನ್ ಆಂಡ್ ಸ್ಟೋನ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿದ್ದೀರಾ? ನಿಮ್ಮ ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಕೋಲ್ಡ್‌ವಾಟರ್ ಹೇಗಿದ್ದಾರೆ?…. ಅವರ ಗುರುತು ಹೇಗಂದಿರಾ? ಓಹೋ, ನಾವು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ...

ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಬೆಲೆ
ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಬೆಲೆ

ಶ್ರೇಷ್ಠಿ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಆತನ ಮಗ, ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವ?ದವ, ಸನಿಯದಲ್ಲೆ ಆಟವಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ. “ಅಪ್ಪಾಜಿ, ಯಾರೋ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕವಿಗಳಂತೆ.” ಶ್ರೇಷ್ಠಿಯು ಗಹನವಾದ ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ. ಮಗನ ಮಾತು ಅವನ ಕಿವಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬೆರಳಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕಳೆಯಿತು....

ಕರುಣಾಳು ಭಾ ಬೆಳಕೆ
ಕರುಣಾಳು ಭಾ ಬೆಳಕೆ

ದೊಡ್ಡದಾದ ಬಾಳೆಲೆ ಹರಡಿದ್ದರು. ಮಿಂದು ಬಂದು ಮಡಿಯಾದ ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಪ್ಪಣ್ಣನೆದುರು ಊಟದೆಲೆ ಹಾಕಿದಾಗ ಘಂಟೆ ಇನ್ನೂ ಹನ್ನೊಂದು. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಂಬದ ಅಡ್ಡದಿಂದ, ಗೋಡೆಯ ಮಗ್ಗುಲಿಂದ, ಬಾಗಿಲ ಬುಡದಲ್ಲಿ, ಚಪ್ಪರದ ಮರೆಯಿಂದ, ಅಪ್ಪಣ್ಣನ ಊಟದ ವೈಖರಿಯನ್ನು ಕಾಣಲು ಹತ್ತಿಪ್ಪತ್ತು ಜೊತೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ಇಣುಕುತ್ತಿದ್ದವು....

ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

`ಉತ್ಥಾನ’ : ೧೯೬೫ರಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವ ಕನ್ನಡದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ. ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸರಣ ಇರುವ ಸಂಚಿಕೆಯು ಈಗ ಕ್ರೌನ್‌ ಚತುರ್ದಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ೧೧೨ ವರ್ಣಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಲೇಖನ, ನುಡಿಚಿತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಸಂಚಿಕೆಯ ಬೆ ಲೆ ೨೦ ರೂ.

Utthana
Kannada Monthly Magazine ​
Utthana Trust
Keshavashilpa, Kempegowda Nagara
Bengaluru - 560019
Karnataka State , INDIA

Phone : 080-26612732
Email : utthana1965@gmail.com

ಉತ್ಥಾನದ ಹೊಸ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಈಮೈಲ್‌ ಅಂಚೆಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಿರಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಕ್ಕೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಚಂದಾದಾರರಾಗಿ