ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

  • ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಾವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವವರಿಗೆ ಸಮಾಧಿಬೆಟ್ಟವು ಅತ್ಯಂತ ನೆಚ್ಚಿನ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ದೇಹದಂಡನೆಕಾರರೇ ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಇಂತಹ ಇನ್ನೊಂದು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿ ಇಟ್ಟ ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಟ್ಟ ಕೂಡ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗದು.


    ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳವು ದಿಗಂಬರ ಜೈನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವೆನಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜೈನಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಭಗವಾನ್ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹ(ಗೊಮ್ಮಟ)ವಿದೆ. ಸುಮಾರು ೧೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಜೈನ ಇತಿಹಾಸ, ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಕಾಣದಷ್ಟು ದಿಗಂಬರ ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿಸಿದಿ ಅಥವಾ ಸ್ಮಾರಕಸ್ತಂಭಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಇತರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.

    ಭದ್ರಬಾಹು ಮುನಿ ಮತ್ತು ಮೌರ್ಯಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ತಮ್ಮ ಸಾವಿರಾರು ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕನಿಷ್ಟ ಆರು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದ ಐತಿಹ್ಯ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಗಳು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾದವು. ಚಂದ್ರಗಿರಿ (ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟ) ಮತ್ತು ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿ (ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟ) ಎನ್ನುವ ಎರಡು ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಕೊಳ್ಳ(ಕಣಿವೆ)ದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಪಟ್ಟಣ, ಅದರ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಉಪಗ್ರಾಮಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟ. ಈ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೦೦ರ ಶಾಸನದಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸ ಆರಂಭವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು.

    ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟದ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಬಸದಿಯ ಬಲಭಾಗದ ಹಾಸುಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಶಾಸನವು ಸಕಲ ಸಂಘ(ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಗುಂಪು)ಗಳ ಸಹಿತವಾಗಿ ಉಜ್ಜೈನಿಯಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಭದ್ರಬಾಹು ಮುನಿಗಳ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ ಚಾರಿತ್ರ್ಯದಿಂದೊಡಗೂಡಿದ ತಪಸ್ಸಿನ ಗುರಿಯಾದ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ ಪ್ರಭಾಚಂದ್ರ ಆಚಾರ್ಯನು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಈ ಪರ್ವತಶಿಖರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ಕೂಡ ಅದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದ ಇತಿಹಾಸ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಶ್ರವಣನೊಬ್ಬನ ಇಚ್ಛಾಮರಣದಿಂದ.

    ಇದೇನು ಕಟವಪ್ರ?
    ಪವಿತ್ರವಾದ ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಕಟವಪ್ರ ಅಥವಾ ಕಳ್ವಪ್ಪು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ವೆಳ್ಗೊಳ (ಬೆಳ್ಗೊಳ) ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೂಡ ಆಗಲೇ ಬಂದಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಟವಪ್ರ ಹಾಗೂ ಕಳ್ವಪ್ಪು ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಹೇಗೆ ಬಂದವು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಮತವಿಲ್ಲ. ಕಟ ಎಂದರೆ ಸಮಾಧಿ, ವಪ್ರ ಎಂದರೆ ಬೆಟ್ಟ ಎನ್ನುವವರು ಒಬ್ಬ ಮುನಿಯ ಸಮಾಧಿಮರಣದಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳದ ಇತಿಹಾಸ ಆರಂಭವಾದುದನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೭-೮ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನೇಕರು ಈ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೦೦-೭೦೦ರ ಕಾಲಾವಧಿಯ ೧೦-೧೨ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಟವಪ್ರ, ಕಟವಪ್ರ ಶಿಖರ, ಕಟವಪ್ರ ಶೈಲ ಮುಂತಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಕಳ್ವಪ್ಪ ಬೆಟ್ಟ, ಕಳ್ವಪರ್ವತ, ಕಳ್ವಪ್ಪ ತೀರ್ಥ, ಕಳ್ವಪ್ಪಿನ ದುರ್ಗ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

    ಕಟವಪ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಪದವಾಗಿದ್ದು ಕಳ್ವಪ್ಪು ಅದರ ಕನ್ನಡ ರೂಪಾಂತರ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೭ರಿಂದ ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ವರೆಗೂ ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದ ಈ ಹೆಸರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೩೯ರ ಅನಂತರ ಥಟ್ಟನೆ ಮಾಯವಾಯಿತೆಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. (ನೋಡಿ – ಷ. ಶೆಟ್ಟರ್ ಅವರ ’ಸಾವನ್ನು ಅರಸಿ’ ಮತ್ತು ’ಸಾವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ’ – ಅನುವಾದ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಓ.ಎಲ್. ನಾಗಭೂಷಣಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಸದಾನಂದ ಕನವಳ್ಳಿ ಹಾಗೂ ಷ. ಶೆಟ್ಟರ್ – ಪ್ರ: ಅಭಿನವ, ಬೆಂಗಳೂರು-೪೦). ಕಳ್ವಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕಟವಪ್ರ ಎಂದರೆ ಸಮಾಧಿಬೆಟ್ಟ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಕಳ್ ಎಂದರೆ ನೀರು, ಬಪ್ಪು ಎಂದರೆ ಬಿಳಿ; ಕಳ್ವಪ್ಪು ಎಂದರೆ ಬಿಳಿನೀರು; ಅದೇ ಬಿಳಿಕೊಳ, ಬೆಳ್ಗೊಳ ಎಂದು ಹಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಕಳ್ ಎಂದರೆ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣ; ಅದರಂತೆ ಇದು ಕಪ್ಪುಬೆಟ್ಟ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಏಕೆ ಕಪ್ಪು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.

    ಏನಿದ್ದರೂ ಈ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ್ದು ಬಣ್ಣ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವ್ರತನಿಯಮಗಳಿರಬೇಕು ಎಂದು ಕೂಡ ಊಹಿಸಬಹುದು. ಕಟ ಎಂಬುದು ಕಳ್ ಕನ್ನಡ ಪದದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಧಾತುವಾಗಿದ್ದರೆ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಅರ್ಥ ಕೊಡಬೇಕು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕಳ್ ಎಂದರೆ ಬಿಡಿಸು, ಸಡಿಲಗೊಳಿಸು, ಶುದ್ಧೀಕರಿಸು, ಸಾಯು ಅರ್ಥಗಳೆಲ್ಲ ಇವೆ. ಕಳಲ್ ಎಂದರೆ ಅಂತ್ಯ. ಇವು ಕಟ(ಶವ, ಗೋರಿ)ದ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ತುಂಬ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಿ, ಈ ಬೆಟ್ಟ ಇಚ್ಛಾಮರಣಿಗಳ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಕೀರ್ತಿ ಸುತ್ತ ಹರಡಿದ ಬಳಿಕ ಮರಣಬೆಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಸಮಾಧಿಬೆಟ್ಟ ಎಂಬ ನೇರ ಹೆಸರುಗಳು ಕೂಡ ಬಂದವು.

    ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಅಥವಾ ಕೊಳ್ಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಕೊಳದಿಂದ ವೆಳ್ಗೊಳ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಆ ಪ್ರಥಮ ಉಲ್ಲೇಖ ೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದ ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಪೆರ್ಗಳ್ವಪ್ಪು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಗೊಮ್ಮಟ ಮಹಾವಿಗ್ರಹದಿಂದಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಗೊಮ್ಮಟಪುರ ಅಥವಾ ಗೊಮ್ಮಟತೀರ್ಥ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಬಂದವು.

    ಮೊದಲಿಗೆ ಅದು ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದ ಮುನಿಗಳ ಮತ್ತು ದೇಹದಂಡನೆಕಾರರ ಬೆಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೩೯ರ ಶಾಸನ ಆ ನೆರೆಹೊರೆಯನ್ನು ಕಬ್ಬಪ್ಪು ನಾಡು ಎಂದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನವಸತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ೧೨- ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದೊಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಗರ ಮತ್ತು ನಾಡಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕರು ನೆಲೆನಿಲ್ಲಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈಗ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಗೊಮ್ಮಟ ಮಹಾವಿಗ್ರಹವು ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದ ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹತ್ತ್ವ ಪಡೆದಿರುವುದು ಸಮಾಧಿಬೆಟ್ಟವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟವೇ.

    `ಭುವಿಗೊಂದು ಆಭರಣ’
    ಆರಂಭದ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜೈನಿ ಪರಿಸರದಿಂದ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮಣರು ಮತ್ತವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ವಲಸೆ ನಡೆದಿರಬೇಕು. ಉಜ್ಜೈನಿ ಸುತ್ತಲಿನ ಕ್ಷಾಮಪೀಡಿತ ಬರಡು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಇದು ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು ನಿಜ; ಆದರೆ ವಿಸ್ತೃತ ಕಣಿವೆ, ಕೊಳ್ಳ, ಕಂದರ ಹಾಗೂ ಗುಹೆಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಉನ್ನತ ಶಿಖರಗಳ ಕಟವಪ್ರ ಬಹುತೇಕ ದುರ್ಗಮಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಬೆಟ್ಟದ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳು ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಕಾರ್ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಗ್ಗಾಡು, ದುರ್ಗಮ ಗುಹೆ, ಕಂದರ, ಕೊರಕಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇವಲ ಕಾಡುಹಂದಿಗಳ ಹಿಂಡು, ಚಿರತೆ, ಕತ್ತೆಕಿರುಬ, ಸರ್ಪ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಜೀವದ ಅಂಜಿಕೆಯುಳ್ಳ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ವಿಕರ್ಷಿಸುವ ಈ ಭಯವಿಸ್ಮಯಕಾರಕ ಪರಿಸರವು ’ಶೀತಲ ಶಿಲೆಯ ವಿಸ್ತಾರದ ಮೇಲೆ ದೇಹವನ್ನು ದಂಡಿಸಿ’ ಮರಣವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವವರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ’ಭುವಿಗೊಂದು ಆಭರಣ’ವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನಕವಿಗಳು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.

    ೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆಗಲೇ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ಜನ ಪುಣ್ಯಪುರುಷರು
    ಕಟವಪ್ರದ ಶೀತಲಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮರಣವನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಾವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವವರಿಗೆ ಸಮಾಧಿಬೆಟ್ಟವು ಅತ್ಯಂತ ನೆಚ್ಚಿನ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ದೇಹದಂಡನೆಕಾರರೇ ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಇಂತಹ ಇನ್ನೊಂದು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿ ಇಟ್ಟ ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಟ್ಟ ಕೂಡ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗದು. ಸಮಾಧಿಮರಣವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಸನಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿವೆ. ದೇಹದಂಡನೆ ವ್ರತಾಚರಣೆಯ ವೈವಿಧ್ಯ ಹಾಗೂ ವಿಪುಲತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಅದ್ಭುತ ಹಾಗೂ ಅತಿಶಯ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿದೆ.

    ಮೊದಲ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೦೦- ೧೦೦೦) ಇಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು ಕಟವಪ್ರವೇ. ಈ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು ಶೂರರಾದ ಆಳರಸರಲ್ಲ; ಅಜ್ಞಾತ ಶ್ರಮಣರು ಹಾಗೂ ಕಂತಿ(ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿ)ಯರು. ಲೌಕಿಕ ಆಸೆ-ಆಮಿ?ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಣಸಿ ದೇಹದಂಡನೆಯನ್ನೇ ಸಾಧನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾವಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅನಾಮಧೇಯರಾದ ಅವರು ಇಹಲೋಕದ ಯಾವ ಸಾಧನೆಯೂ ಸ್ಮರಣಾರ್ಹವಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಜನ ಸಮಾಜದೊಡನೆ ಅಥವಾ ಸಂಘದೊಡನೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಟವಪ್ರದ ಭೀಕರ ಪರಿಸರವನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಹಸಿವು, ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪ, ಹಿಂಸ್ರ ಪಶುಗಳ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿ ಸಹಿಸಿದ ಅವರಿಗೆ ಮರಣವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವುದರಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಆನಂದ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಯಾರಿಗೂ ಅಂಜುವ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದವರಾಗಿದ್ದರು.

    ಬೆಟ್ಟದ ವಿಶಾಲ ಬಂಡೆ
    ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಇರುಳಿನಲ್ಲಿ ಹಿಮ ಆಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಟವಪ್ರದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ತಳಬಂಡೆ ಈ ಶ್ರಮಣರಿಗೆ ಧ್ಯಾನಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ರಾಮತಲ್ಪವಾಗಿತ್ತು. ಮರಣಾರ್ಥಿಗಳ ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯನೊಬ್ಬ ಅವರೊಡನಿದ್ದು, ಅವರ ಸೇವೆ ಮಾಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಮರಣ ಹೊಂದಿರುವ ಗುರುವಿನ ಗೌರವಾರ್ಥ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಬರೆಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಶಿಷ್ಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಹೀಗೆ ಸ್ಮರಣೆಗೊಳಗಾದವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦ ಶ್ರಮಣರು ತಮ್ಮ ಸಂಘಗಳೊಡನೆ ಕೂಡ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಘಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಸಂಘಗಳು ಅಂಥವರ ಸಮಾಧಿಮರಣವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಕಾಯಕ್ಲೇಶ (ದೇಹದಂಡನೆ) ವ್ರತ ಕೈಗೊಂಡವರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸದೆ ಗುರುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೆಸರಿಸಿದ ಕೆಲವರಿದ್ದಾರೆ.

    ಏಳರಿಂದ ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದ ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ದೇಹದಂಡನೆ ಕೈಗೊಂಡ ಕಂತಿಯರು ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲವೆ ಗುರುಗಳನ್ನು ಮರೆಯದೆ ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಘವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗುರುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಮರಿಸಿದವರ ಕೆಲವು ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಕಾಲಾನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.

    ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ತಾತ್ಸಾರ
    ಸಲ್ಲೇಖನ ಮುಂತಾದ ಜೈನರ ವ್ರತಮರಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಬದುಕಿನ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ತಾತ್ಸಾರವು ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ಜೈನರು ಬದುಕನ್ನು ಕುರಿತು ತಾತ್ಸಾರದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತಳೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ದೇಹ, ದೈಹಿಕ ಸುಖ, ದೇಹ ಗಳಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಗತಿಗಳು ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಯೋಗ್ಯವೆಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಮತ. ಈ ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಉನ್ನತವಾದ ಅಪೇಕ್ಷೆ. ಅದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾವು ಅವರ ಜೀವನತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಯ, ಆತ್ಮ, ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧತ್ವಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಕೊಡಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಗ್ರಂಥಕರ್ತ ಷ. ಶೆಟ್ಟರ್, ಕ್ರಿ.ಶ. ಆರನೇ ಶತಮಾನದ ಯೋಗೀಂದುದೇವನ ’ಪರಮಾತ್ಮ ಪ್ರಕಾಶ’ವನ್ನು ಸವಿವರವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.

    ಜೈನರ ಪ್ರಕಾರ ಕಾಯವೆಂದರೆ ನರಕದಲ್ಲಿರುವ ಹಾಳುಮನೆ. ಜೈನ ಆಗಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ದೇಹವು ತಿರಸ್ಕಾರಯೋಗ್ಯವಾದದ್ದು. ನೋವು, ನರಳಾಟಗಳ ತವರಾದ ಅಶುದ್ಧ ದೇಹವು ನಾಶವಾಗುವುದನ್ನು ಯಾರೂ ತಡೆಯಲಾರರು. ದೋ?ಪೂರ್ಣವಾದ ಭೂತ(ಪಂಚಭೂತ)ಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ದೇಹವು ಆಕ?ಕವೆನಿಸಿದ್ದರೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅಸಹ್ಯ; ಕೊಳಕು ತುಂಬಿರುವ ನರಕದ ಮನೆಯಾದ ಅದು ಸುಟ್ಟರೆ ಬೂದಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೂಳಿದರೆ ಮಣ್ಣಾಗುತ್ತದೆ. ದುಷ್ಟರ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದರೆ ಹೇಗೆ ಫಲವಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ತೈಲಲೇಪನ, ಅಲಂಕಾರ, ಆಹಾರಪೋ?ಣೆಗಳಿಂದ ಏನೂ ಫಲಿಸದು. ಚರ್ಮದ ಹೊದಿಕೆಯೊಳಗಣ ಮರದ ತುಂಡಲ್ಲದೆ ಈ ದೇಹ ಮತ್ತೇನು ಎಂಬುದು ಜೈನಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಿಲವು.

    ಈ ದೇಹವೆಂಬ ವಾಹನ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಸಾರದೊಳಗೆ ಸುತ್ತಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಷ್ಟು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಮೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಕರ್ಮದ ಲೇಪನ ದಟ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರ್ಖರು ಮಾತ್ರ ದೇಹವನ್ನು ಆತ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ವಿವೇಕಿಗಳಲ್ಲ. ಪೂರ್ವಕರ್ಮಗಳ ಫಲದಿಂದ ಆತ್ಮವು ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದು ವಿವೇಕಿಗಳಿಗೆ ಗೊತ್ತು. ಆತ್ಮವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದ ವಿವೇಕಿ ದೇಹವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೆ (ದಂಡಿಸುತ್ತಾನೆ). ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯದ ಮೂರ್ಖನು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಕೊಡದೆ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಲೋಲುಪತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಾನೆ. ಬಾಹ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಂದ ಸಾಧಕನು ಬಿಡುಗಡೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. “ಹೆಸರಾಂತ ಅರಸರು ತಮ್ಮ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆದಿರುವಾಗ ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಬದುಕುವವರು ತಮ್ಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲಪಲಾರರೆ?” ಎಂದು ಯೋಗೀಂದುದೇವ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕಲುಷಿತ ಶರೀರವೇ ಆತ್ಮವೆಂದು ಕೆಲವರು ತಪ್ಪು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ದೇಹವು ಕೇವಲ ಸಂಕ?ಗಳನ್ನೇ ತರುವುದರಿಂದ ಆದು ಆತ್ಮದ ಶತ್ರು. ದೇಹವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವವನಿಗಿಂತ ಅದನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ನೆರವು ನೀಡುವವನೇ ಮಿತ್ರ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವೇಕಿ ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆ.

    ಜೈನಾಗಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ: ಹೊರಗಿನ ಆತ್ಮ (ಬಹಿರಾತ್ಮನ್), ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮ (ಅಂತರಾತ್ಮನ್) ಮತ್ತು ಮಿಗಿಲಾದ ಆತ್ಮ (ಪರಮಾತ್ಮ). ಹೊರಗಿನ ಆತ್ಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮದ ಮೂಲಕ ಮಿಗಿಲಾದ ಆತ್ಮದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕು. ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ದೇಹದಲ್ಲೇ ಮುಳುಗಿರುವ ಸಂಸಾರದ ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವುದೇ ಹೊರಗಿನ ಆತ್ಮ.

    ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮವು ಕುಟುಂಬ, ಆಸ್ತಿ, ಲೋಕಸಂಪತ್ತು ಮುಂತಾದ ಗೊಡವೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದದ್ದು; ಪ್ರಮಾದಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಧರ್ಮದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಂಥದ್ದು. ಅದು ಕರ್ಮಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಾರಿ ಪೂರ್ತಿ ಗೆಲವು ಸಾಧಿಸಿ ಪರಮಾತ್ಮ ಆಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆದ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾತ್ಮ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ವಿಕಾಸದ ಈ ತುಟ್ಟತುದಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಸಂದರ್ಭವೇ ಬಾರದು. ಕರ್ಮವನ್ನೆಲ್ಲ ಕಳಚಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಆತ್ಮವು ಶೂನ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿವೇಕಿಯಾದವನು ಧ್ಯಾನದ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಸರಿಯಾದ ನೋಟ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಸರಿಯಾದ ನೋಟ (ಸಮ್ಯಗ್ ದರ್ಶನ), ಸರಿಯಾದ ತಿಳಿವಳಿಕೆ (ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನ) ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ನಡತೆ (ಸಮ್ಯಗ್ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ)ಗಳ ಮೂಲಕ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮುರಿದಿಕ್ಕಿದಾಗ ಆತ್ಮವು ಪರಮಾತ್ಮ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪರಮಾತ್ಮ ಎಂದರೆ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸ್ಥಿತಿ. ಕಲ್ಮಶವಿಲ್ಲದ ಆನಂದದ ಸ್ಥಿತಿ. ಅದನ್ನು ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ; ಬೇರಿನ್ನಾವ ದಾರಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ಅಂದರೆ ಪರಮಾತ್ಮವು ಶುದ್ಧ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುವ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ.

    ದೇಹದಂಡನೆ ಏಕೆ?
    ಪರಮಾತ್ಮನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವು ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಾದರೂ ದೇಹದಂಡನೆ ಕೂಡ ಆವಶ್ಯಕ. ಏಕೆಂದರೆ ದೇಹದಂಡನೆಯ ಮೂಲಕ ಆತ್ಮವು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತದೆ; ಕರ್ಮಲೇಪನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ತದ ಚಂಚಲತೆಗಳಿಂದ ಪೂರ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆದ ಸಾಧಕನು ಪರಮ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ; ಅದು ದೊರೆಯಲು ಮಹಾಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸುವುದೇ ಮಹಾಧ್ಯಾನ ಅಥವಾ ಪರಮ ಸಮಾಧಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹಂತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರು ಅರ್ಹಂತರು, ಎರಡನೇ ಹಂತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರು ಸಿದ್ಧರು.
    ಆತ್ಮವನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಎಲ್ಲ ಸಂಗತಿಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸುವುದೇ ಮಹಾಸಮಾಧಿ. ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಕುರಿತು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದು ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲಪಿದವನ ನಾಸಿಕದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಉಸಿರು ಅಂಬರದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ; ಭ್ರಮೆ, ಮೋಹಗಳು ಕರಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ದೇಹವು ಆತ್ಮದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆತ್ಮವು ದೇಹವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಗೆಳೆಯನಾಗಿದೆ. ದೇಹವು ಆತ್ಮದ ಶತ್ರು, ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾತ್ಮ ಎಂಬುದು ಕ್ರಮೇಣ ನಮ್ಮ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಹಾಧ್ಯಾನದಿಂದ ಕರ್ಮಗಳು ಮಾಗಿ, ಶಕ್ತಿಗುಂದಿ ಒಣಗಿ ಉದುರುತ್ತವೆ. ಪರಮ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ’ಶಾಂತಂ ಶಿವಂ’ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಜೀವನೇ ಸಿದ್ಧ; ಸಿದ್ಧರೆಂದರೆ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆದು ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ಅಂತರಾತ್ಮರು, ಪರಮಾತ್ಮರು; ದೇವರು. ಆದರೆ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಅಲ್ಲ.

    ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅದನ್ನು ಮುಕ್ತಿಯೆಂದು ತಪ್ಪುತಿಳಿಯುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಹಾಗೆ ಆಗಬಾರದೆಂದು ಸಾಧಕನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಯಾನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ವಿವರವಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ವ್ಯಾಮೋಹಗಳಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳದೆ ಮುಕ್ತಿಯ ಸಾಧನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಕಳಚಿಕೊಂಡದ್ದರ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದ ಬಾಹ್ಯಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ನಗ್ನತ್ವ.

    ಮರಣದ ಬಗೆಗಳು
    ಮರಣಕ್ಕೆ ಮರಣ, ವಿಗಮ, ವಿನಾಶ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಅನುಭೂಯಮಾನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದ್ರವ್ಯವು (ಪುದ್ಗಲ) ಆತ್ಮದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವುದೇ ಮರಣ. ಜೀವ ಅಥವಾ ದೇಹ ಇಲ್ಲವಾಗುವುದ? ಮರಣವಲ್ಲ; ಆಯು-ಕರ್ಮದ ಸರ್ವನಾಶವೇ ಮರಣ. ಕೆಲವು ಜೈನಗ್ರಂಥಗಳು ಅಕಾಲ ಮರಣ ಮತ್ತು ಸ್ವಕಾಲ ಮರಣಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ, ಮಾವಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಒತ್ತಿಇಟ್ಟು ಹಣ್ಣು ಮಾಡುವಂತೆ ಉದೀರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಮರಣವನ್ನು ಬೇಗ ತಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನದ ಮೂಲಕ ಮರಣವು ಬೇಗ ಸಂಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ನಿ?ಲವಲ್ಲ. ಮೈಗೆ ಸಡಿಲವಾಗಿ ನೇತುಬಿದ್ದ ಬಟ್ಟೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಗ ಒಣಗಿದರೆ, ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡ ಬಟ್ಟೆ ಒಣಗುವುದು ನಿಧಾನವಾಗುವುದು; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು ಮರಣವನ್ನು ಬೇಗ ಬರುವಂತೆ ಯತ್ನಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದು ನಿಧಾನವಾಗುವುದು.

    ಜೈನ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ೪೮ ಬಗೆಯ ಮರಣಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದರೂ ಅವನ್ನು ನಾಲ್ಕಾರು ಗುಂಪುಗಳಡಿ ತರಬಹುದು. ’ಭಗವತೀ ಆರಾಧನಾ’ ಗ್ರಂಥವು ೧೭ ಬಗೆಯ ಮರಣಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವೀಚಿ ಮರಣವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಮರಣ; ಅದರ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ನಿತ್ಯಮರಣ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯರೀತಿಯ ಮರಣವೇ ತದ್ಭವ ಮರಣ. ಅವಧಿ ಮರಣದಲ್ಲಿ ಅವಧಿ ಪದವು ಕಾಲ ಮತ್ತು ದೇಶವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸರ್ವಾವಧಿ ಮತ್ತು ದೇಶಾವಧಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಬಗೆಗಳಿವೆ. ಸದ್ಯದ ಮತ್ತು ಭವಿ?ದ ಮರಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬದಲಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಆದಿ-ಅಂತ್ಯ ಮರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಿಪದವು ಈ ಬದುಕಿನ ಸಾವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಪದವು ಆನಂತರದ ಬದುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಮರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಲಿಶ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಬೆಳೆಯಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಅಪಕ್ವವಾಗಿ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಾಯುವುದನ್ನು ಬಾಲಮರಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

    ಆರನೆಯದು ಪಂಡಿತಮರಣ; ಸಮ್ಯಗ್ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮರಣವನ್ನು ಪಂಡಿತಮರಣ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃ? ಮರಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ವಜ್ಞನ ಉದಾತ್ತ ಅಂತ್ಯವೇ ಪಂಡಿತಪಂಡಿತ ಮರಣ; ಈ ಮರಣ ದೊರೆತವನಿಗೆ ಶು? ಅನುಭವಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಓಸನ್ನ ಮರಣವನ್ನು ಆಸನ್ನ ಅಥವಾ ಅವಸಾನ ಮರಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ತಪ್ಪುನಂಬಿಕೆ ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟ ವರ್ತನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬಹಿ?ರಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ ಮುನಿಯ ಮರಣವನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಲೌಕಿಕ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲೂ ತ್ಯಜಿಸಲಾರದ ಗೃಹಸ್ಥನ ಮರಣವನ್ನು ಬಾಲಪಂಡಿತಮರಣವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಲ್ಯ ಅಥವಾ ಮೋಹಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವಾಗ ಬರುವ ಸಾವು ಸಶಲ್ಯ ಮರಣ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

    ಹನ್ನೊಂದನೆಯದಾದ ಬಲಾಕ ಮರಣವನ್ನು ಬಲಾಯ ಅಥವಾ ಪಲಾಯಮರಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಅಪರಾಧಿಗಳ ಮರಣವನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆರ್ತತೆ ಮತ್ತು ರೌದ್ರ ಇವುಗಳೊಡನೆ ಅಥವಾ ಇವುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮರಣವೇ ವೋಸತ್ತ ಅಥವಾ ವಶಾರ್ಥ ಮರಣ. ಪ್ರಾಣ ಅಥವಾ ಉಸಿರನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತ ಕೊನೆಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿಯೇಬಿಡುವ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುವ ಮರಣವನ್ನು ಪಿಪ್ಪಾಣಸ ಅಥವಾ ವಿಪ್ರಾಣಸ ಮರಣ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಪಿಪ್ಪಾಣಸ ಮರಣದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಇರುವಾಗ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹಾನಿಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮರಣ ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಗೃಧ್ರಪೃ? ಮರಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. (ಗೃಧ್ರ ಎಂದರೆ ಹದ್ದು, ಪೃ? ಎಂದರೆ ಅದರ ಕೊಕ್ಕು ಅಥವಾ ಹಿಂಬದಿ). ಆಹಾರವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಮೂಲಕ ತಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಮರಣವೇ ಭುಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮರಣ.

    ಹದಿನಾರನೆಯದಾದ ಪ್ರಾಯೋಪಗಮಣ ಮರಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸದೆ ಸಾಧಕನು ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿರುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನು ಆತ್ಮದ ಇಂಗಿತ ಅಥವಾ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡ ಮರಣವೇ ಇಂಗಿಣೀ ಮರಣ. ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಈ ಮರಣಗಳನ್ನು ೧) ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಾವು, ೨) ಸಾಧನೆಯ ಕೊರತೆ ಇರುವ, ಆದರೆ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಾವು, ೩) ಸಾಧನೆಯ ಕೊರತೆ ಇರುವ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಾವು, ೪) ಆಂಶಿಕ ಅಥವಾ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಸಾವು ಮತ್ತು ೫) ಉದಾತ್ತ ಸಾವು ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಬದುಕನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅ) ಸಹಜವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದು, ಆ) ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಇ) ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದು ವಿಭಜಿಸುವುದು ಕೂಡ ಇದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದನ್ನು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವೆನ್ನಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಿನಾಗಮಗಳು ಅದನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆದಿದೆ.

    ಆಮರಣ ಉಪವಾಸ
    ಭುಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನ(ಭಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನ?)ವೆಂದರೆ ಆಮರಣ ಉಪವಾಸ. ಸಮರ್ಪಕ ಕಾರಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸಮಾಧಿಮರಣಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಬಾರದೆಂದು ಜೈನಾಗಮಗಳು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ’ಭಗವತೀ ಆರಾಧನಾ’ ಗ್ರಂಥವು ಗುರುತಿಸುವ ಮೂರು ಸಮರ್ಪಕ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ- ೧) ವಾಸಿಯಾಗದ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ, ೨) ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ಬರಗಾಲ ಬಿದ್ದಾಗ, ೩) ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಮುಂದುವರಿಕೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದಾಗ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಇದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತವೆ. ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿ ಅ) ಸಾವು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ – ೭ ಮತ್ತು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆ) ಪ್ರಾಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ – ಏಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಾವುಕಚ್ಚಿದ ಒಬ್ಬಾತ ಇದನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ಇ) ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದಾಗ – ಜ್ವರಪೀಡಿತರು ಸಂನ್ಯಸನ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಸಲ್ಲೇಖನ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಈ) ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಭ್ರಮನಿರಸನವಾದಾಗ – ರಾಣಿ ಶಾಂತಲೆಯ ಮರಣದಿಂದ ತಾಯಿ ಮಾಚಿಕಬ್ಬೆ ಭಾವತುಮುಲಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ಸಂನ್ಯಸನ ಮರಣ ಹೊಂದಿದಳು (೧೨ನೇ ಶತಮಾನ). ಅದೇ ರೀತಿ ನಂದಿಸೇನ ೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬದುಕು ಕ್ಷಣಿಕ ಎಂಬ ಅರಿವಿನಿಂದ ಮರಣಕ್ಕೆ ಶರಣಾದನು.

    ಸಾವಿಗೆ ಎರಡು ಸಿದ್ಧತೆಗಳು – ಅಂತರಂಗ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಸಿದ್ಧತೆ. ಬಹಿರಂಗ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗ ತಪಸ್ಸುಗಳ ಮೂಲಕ ಶರೀರವನ್ನು ಸೊರಗಿಸಿಕೊಂಡು ಆತ್ಮವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಸಲ್ಲೇಖನ ವ್ರತ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಪಳಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ೧೨ ವ?ಗಳವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ.

    ಭುಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಗ್ನತೆಯು ಅಗತ್ಯವಾದ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಶ್ರಮಣರು ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರು; ಕಂತಿಯರಲ್ಲ. ಶ್ರಮಣನು ಪರ್ಯಟನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವನ ಆಹಾರ ನಿಯಮಗಳೂ ಕಠಿಣ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆಸೆಗಳಿಲ್ಲದವನು, ಪರಲೋಕದ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಕೂಡ ಇಲ್ಲದವನು, ಸೂಕ್ತವಾದ ಆಹಾರ, ಪರ್ಯಟನೆಗಳಲ್ಲೆ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು ರಾಗಭಾವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದವನು ಶ್ರಮಣ. ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಶ್ರಮಣರನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು: ಅಂಬರಧಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಗ್ರಂಥರು. ಅಂಬರಧಾರಿಗಳು ಸಮಾನ, ಗಣ, ಗಚ್ಛ ಮತ್ತು ಮಠಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡವರಾಗಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರೆಂದೂ ಗುರುಗಳೆಂದೂ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಶ್ರಾವಕರ (ಸಾಮಾನ್ಯರ) ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಅವರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂಥವರು ಸ್ವ-ಇಚ್ಛೆಯ ಮರಣ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಭಾನುಕೀರ್ತಿ ದೇವನಂತಹ ಕೆಲವು ಮುನಿಗಳು ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅನಿಯತವಾಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆತ ಸಲ್ಲೇಖನವನ್ನು ಬಯಸಿ ಉತ್ತರಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಟನೆ ನಡೆಸಿ ವಾಪಸು ಬರುವಾಗ ಬೆಳಗಾವಿ ಸಮೀಪದ ಹೂವಿನಬಾಗೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸಿತು; ಸಂನ್ಯಸನ ವ್ರತದ ಮೂಲಕ ಸಾವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು. ಅದೇ ರೀತಿ ಪರ್ಯಟನೆ ಕೈಗೊಂಡ ಶ್ರಾವಕನಾದ ಅರಸು ಗಂಗ ಮಾರಸಿಂಹ ಬಂಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ. ಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ೧೦-೧೨ ನಿದರ್ಶನ (ಸ್ಮಾರಕ)ಗಳಿವೆ. ಹತ್ತಿರವಲ್ಲದೆ ದೂರದ ಊರುಗಳ ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು  ಕಂತಿಯರು ಕೂಡ ಪರ್ಯಟನೆಯ ಸಾಧಕರಾಗಿ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಭದ್ರಬಾಹುಮುನಿ ಮತ್ತು ರಾಜ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನಂತೆ ಪ್ರಭಾಚಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಅರಿ?ನೇಮಿ ಕೂಡ ಉತ್ತರಭಾರತದಿಂದ ಬಂದು ಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿ ಸಾವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು; ಇನ್ನು ಆರ್ಯಕೀರ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದಾಗಿದೆ.
    ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಮುದ್ರೆಯ ಕಟ್ಟಳೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಮುನಿಯು ದಿಗಂಬರನಾಗಿ ದೇವರುಗಳ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದನೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಿಗಂಬರ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳು ಕೂಡ ಗರಿಯ ಪಿಂಛ(ಬೀಸಣಿಕೆ) ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಅವರ ನಿಸಿದಿ (ಸ್ಮಾರಕ) ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿಡಿಸಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ; ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು ಗೃಧ್ರ (ಹದ್ದು), ಬಲಾಕ (ಕೊಕ್ಕರೆ) ಮತ್ತು ಮಯೂರ (ನವಿಲು) ಪಿಂಛಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.

    ಲಿಂಗಮುದ್ರೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಭೌತಿಕ ಲಕ್ಷಣ ಮಲಧಾರಣ. ಮರಣವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವವರು ಇದನ್ನು ನಿ?ಯಿಂದ ಪಾಲಿಸಿ ’ಮಲಧಾರಿ’ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರನ್ನು (ಬಿರುದು) ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ಮಲಧಾರಿಯ ನಿದರ್ಶನ ನಯನಂದಿ ಎನ್ನುವ ವಿಮುಕ್ತನ ಶಿ?ನದ್ದಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಹೆಸರಿನ ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಕೂಡ ಇತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆ – ಮಲಧಾರಿ ರಾಮಚಂದ್ರದೇವ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಶುಭಚಂದ್ರದೇವನ ಗುರು ಕುಕ್ಕುಟಾಸನ ಮಲಧಾರಿ ದೇವ “ಕವಚದಂತೆ ಮಣ್ಣು ಮೈಯನ್ನೆಲ್ಲ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಒಮ್ಮೆಯೂ ಶರೀರವನ್ನು ಕೆರೆದುಕೊಂಡವರಲ್ಲ” ಎನ್ನುವ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.

    ಮಧ್ಯಾಂತರ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು
    ಸುಮಾರು ೧೨ ವರ್ಷ ದೀರ್ಘವಾದ ಸಲ್ಲೇಖನ ವ್ರತಾಚರಣೆಯ ಅವಧಿ ಕೂಡ ಇದೆ. ಆಗ ವ್ರತಧಾರಿಯು ೧೫ ಬಗೆಯ ಮಧ್ಯಾಂತರ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ಸಮಾಜದೊಡನೆ ಇದ್ದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ-ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಯೋಗ್ಯ ಗುರುವಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂನ್ಯಾಸವಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನದು ’ದಿಶಾ’. ಸಾಧಕನು ತಾನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುವುದೇ ದಿಶಾ. ಬಳಿಕ ಸಾಧಕನು ಅನುಶಾಸನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ಶ್ರಮಣನು ಸಂಘದ ನಾಲ್ಕೂ ಶಾಖೆಗಳ ಎದುರಿಗೆ ಅನುಶಾಸನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿ ಆತನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವದ ಸಾರವು ಇರಬೇಕು. ಚಾರಿತ್ರ್ಯಶುದ್ಧಿಯ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕು. ಗಣಧರನೆಂದರೆ ಯಾರೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡಬೇಕು. ಅನೇಕ ಹಿಂಬಾಲಕರಿದ್ದರೆ ಸಾಲದು; ಆಗಮಗಳ ಸಾರವಾದ ಸಮ್ಯಗ್ ಜ್ಞಾನ, ಸಮ್ಯಗ್ ದರ್ಶನ, ಸಮ್ಯಕ್ ಚಾರಿತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ಗಣವೂ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ನೆರವಾಗುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಗಣಧರ.

    ಗಣದ ಹಿರಿಕಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವೈಯಾವರ್ತ ಅಥವಾ ಮುನಿಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಕು. ಅವರ ಹಾಸಿಗೆ, ಪೀಠ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು, ಅನ್ನ-ಔ?ಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು, ಶೌಚದಲ್ಲಿ ನೆರವು ನೀಡುವುದು, ಮಲಗಿದ್ದಾಗ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹೊರಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು, ದಣಿದ, ದುರ್ಬಲಗೊಂಡ ಸಾಧಕನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಂಗಮರ್ದನ ಮಾಡುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ. ಗಣದ ಪುರು? ಸದಸ್ಯರು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಸದಸ್ಯರು ಪುರು?ರಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು. ಕಂತಿಯರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಯುವ ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧ ಶ್ರಾವಕಿಯರಿಂದಲೂ ದೂರವಿರಬೇಕು. ಸಂತನು ಸ್ವಂತ ಗುಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಬಾರದು. ಅದರಿಂದ ಅವನ ಗುಣಗಳು ಕುಗ್ಗುತ್ತವೆ. ಮೌನಸಾಧನೆಯಿಂದ ಗುಣಗಳು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಪಂಥದ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಬಾರದು; ನಿಂದಿಸಬಾರದು.

    ಸಾಧಕನು ನೀಡುವ ಅನುಶಾಸನದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿದ ಅನಂತರ ಸಂಘವು ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಕೃತಜ್ಞತೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ: “ನೀವು ಇದುವರೆಗೂ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡಿರಿ. ನಾವು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು, ಏನು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಿರಿ. ನಮ್ಮನ್ನು ಹರಸಿದಿರಿ. ನಮ್ಮ ಮೌಢ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾವುಕತೆಗಳಿಂದ ತಪ್ಪುಗಳು ಆಗಿರುವವು. ಈ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಕ್ಷಮಿಸಿ. ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ದೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ನಮ್ಮನ್ನು ವಿವೇಕಿಗಳನ್ನಾಗಿಸಿದಿರಿ. ನಮ್ಮನ್ನು ಮೋಕ್ಷದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ನಿ?ಮಣದಿಂದಾಗಿ ಇಂದು ನಮಗೆ ದಾರಿ ತೋರುವವರು ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ.
    ನಾವು ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿದವರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನೀವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಶೂನ್ಯವಾಗಿದೆ; ಬಂಜರಾಗಿದೆ; ಕತ್ತಲಾಗಿದೆ. ನಿಮ್ಮಿಂದ ದೂರವಾಗುವ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸಲು ನಮಗೆ ಕ?ವಾಗಿದೆ” ಹೀಗೆ ಗೌರವ ಸೂಚಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಸಂಘವು ಸಾಧಕನನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಡುವುದು.

    ದಿಶಾ, ಕ್ಷಮಾಪಣ, ಅನುಶಾಸನಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ಸಂಘಕ್ಕೆ ತಾನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದವನಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೊರಡುವ ಕ್ಷಣ ಒದಗುವುದು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಂಘವನ್ನು ತೊರೆದು ಪರಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಸಮಾಧಿದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧಕನು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾನೆ. ಸಂಘವನ್ನು ತೊರೆಯುವುದು ಅವಶ್ಯ. ಏಕೆಂದರೆ ತನ್ನದೇ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆಯಬಾರದೆಂಬ ನಿಯಮವಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಅಹಂಕಾರ, ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬದಲಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅನಾಮಧೇಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆತನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು.

    ನಿರ್ಯಾಪಕ (ದೀಕ್ಷೆ ಕೊಡಿಸುವವ) ಅಥವಾ ನಿರ್ಯಾಪಕಾಚಾರ್ಯನನ್ನು ಸಾಧಕನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಸಾಧಕನನ್ನು ನಿರ್ಯಾಪಕನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಗಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಿರ್ಯಾಪಕಾಚಾರ್ಯನು ಸಮಾಧಿಮರಣದ ಕಠಿಣ ಆಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಧಕನನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಸ್ಥಿತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸಾಧಕನು ಕೈಮುಗಿದುಕೊಂಡು, ತನಗೆ ಸಮಾಧಿವ್ರತದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ತನ್ನನ್ನು ಹರಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಯಾಪಕನನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಯಾಪಕನು ಆಮರಣ ಉಪವಾಸದ ಸಾಧಕನನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಾನೆ.

    ವಸತಿಯ ಆಯ್ಕೆ
    ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಮೇಲೆ ದೇಹದಂಡನೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ’ವಸತಿ’ಯ ಹುಡುಕಾಟ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ವಸತಿಯು ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರಬೇಕು. ಅದು ಗುಹೆ, ಊರಿನ ಹೊರವಲಯದ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿರುವ ಗುಡಿಸಲು ಅಥವಾ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಯಿರಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕನಿ? ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿರಬೇಕು: ಒಂದು ಸಾಧಕನಿಗೆ, ಇನ್ನೊಂದು ನಿರ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮೂರನೆಯದು ಪ್ರವಚನ ನೀಡುವ ಧರ್ಮನಿ? ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ. ಸಾಧಕನ ವಸತಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಆಡುತ್ತಿರಬೇಕು; ಅದಕ್ಕೆ ದೃಢವಾದ ಬಾಗಿಲಿರಬೇಕು. ವಿವಿಧ ಸಂಘಗಳವರು ಬಂದು ಹೋಗುವಂತಿರಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನಿಗಾಗಿ ಸಂಸ್ತರ ಅಥವಾ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಮಣ್ಣು, ಮರ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿರಬೇಕು.

     

    ನಿರ್ಯಾಪಕನು ಎಲ್ಲ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿನ ಕಲಾಪಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಸೇವೆಗೆ ಮತ್ತು ಸೂಚನೆಗಳ ಪಾಲನೆಗೆ ಕನಿ? ಇಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಗರಿ? ೪೮ ಜನ(ಮುನಿ)ರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧಕನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲು ನಾಲ್ವರು, ಇಂಪಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮತಿಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು ನಾಲ್ವರು, ಹೊರಗೆ ಸೇರುವ ಸಭೆಯಿಂದ ಸಾಧಕನ ಏಕಾಗ್ರತೆಗೆ ಭಂಗ ಬಾರದಂತೆ ನೋಡಲು ನಾಲ್ವರು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ನಾಲ್ವರು ಹಾಗೂ ಸಾಧಕನ ಆಹಾರ, ಪಾನೀಯ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ನೆರವಿಗೆ ನಾಲ್ವರನ್ನು ನೇಮಿಸಬಹುದು. ಸಾಧಕನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವುದು ಶ್ರಮಣ-ಶ್ರಾವಕರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹೊಣೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಸ್ಥಳದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೂ ಇತ್ತು.
    ಅನ್ನ-ಪಾನ ತ್ಯಾಗ ಸಾಧಕನನ್ನು ಅನ್ನ-ಪಾನಾದಿಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯೇ ಪ್ರಕಾಶನ. ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಕಾರ್ಯ. ಒಮ್ಮೆಗೇ ಆಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳದೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಬಗೆಬಗೆಯ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ನೋಡಲು, ಮುಟ್ಟಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬದುಕಿನ ಉಳಿದ ಕಾಲ(ಶೇ?ಯು?) ವನ್ನು ವೀರನಂತೆ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುವವನಿಗೆ ಇದು (ಈ ಆಹಾರ) ಅಗತ್ಯವೇ ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದೊಂದೇ ಆಹಾರಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ರುಚಿ ನೋಡಿ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ತಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕ್ರಮೇಣ ಆಹಾರದ ಬಗ್ಗೆ ತಿರಸ್ಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೂ ಆಹಾರದ ವ್ಯಾಮೋಹ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ ನಿರ್ಯಾಪಕನು ಅದರಿಂದಾಗುವ ಮಹಾನ?ದ ಬಗ್ಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡಬೇಕು. ಘನಾಹಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದ್ರವಾಹಾರಕ್ಕೆ ಮಿತಿಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಭುಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರು, ನಿಂಬೆ ಅಥವಾ ಹುಣಸೆಹಣ್ಣಿನ ರಸ, ಜೇನು, ದ್ರವರೂಪದ ಗಂಜಿ ಇವುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾರೆ. ಜಗಿಯುವ ಖಾದ್ಯ ಹಾಗೂ ರುಚಿನೋಡುವ ಸ್ವಾದ್ಯ ಆಹಾರಗಳು ಇನ್ನಿಲ್ಲವೆಂದು ನಿರ್ಯಾಪಕನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. “ಅವನು ಇದುವರೆಗೆ ಮಾಡಿರಬಹುದಾದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವಂತೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾನೆ” ಎಂದು ಸಾಧಕನಿಗೆ ಮಯೂರಪಿಂಛವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸಾಧಕನ ಗೆಲವಿಗಾಗಿ ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಾಧಕ ಪಾನ(ದ್ರವಾಹಾರ)ವನ್ನು ಕೂಡ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಯಾಪಕನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

    ಈ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದ ದಾಖಲೆಗಳು ದಿಶಾ (ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಆಯ್ಕೆ) ಮತ್ತಿತರ ಅನು?ನಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರವತ್ತಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿವೆ. ತನ್ನ ಗಣವನ್ನು ತೊರೆದು ಪರಗಣವನ್ನು ಸೇರಿದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಆಚಾರ್ಯ ಅರಿ?ನೇಮಿ ಅನೇಕ ಶಿ?ರೊಡನೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬಂದು ಕಟವಪ್ರವನ್ನು ತಲಪಿದ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಸಮುದಾಯಗಳ ತನ್ನ ಗಣವನ್ನು ತೊರೆದು ಆಮರಣ ಉಪವಾಸ ಕೈಗೊಂಡನು. ಅದೇ ರೀತಿ ಮುನಿ ಪ್ರಭಾಚಂದ್ರನು ಕಟವಪ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದು ದೇಹದಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ವಿವರಗಳೂ ಇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಶೋಧಕ ಶೆಟ್ಟರ್ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.

    ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದ ದಾಖಲೆಗಳು ಪರಗಣದ ಆಚಾರ್ಯನಿಂದಲೇ ಸಮಾಧಿದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದ ಅನೇಕ ಮುನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ತಕ್ಕದಾದ ವ್ರತ-ದೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ತಾವೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿಕೊಂಡ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಶ್ರಾವಕರು ಮಾತ್ರ ಗುರುವಿನಿಂದ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅವನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಂತೆಯೇ ಮರಣಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದರು: “ಓ ಧರ್ಮಪ್ರೇಮಿ, ನಾನು ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಇನ್ನೇನಿದೆ? ಈ ಶರೀರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜುಗುಪ್ಸಾದಾಯಕವಾದದ್ದು ಈ ಮೂರುಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೇನಿದೆ? ರೋಗಪೀಡಿತವಾದಾಗ ಅದು ಎ? ಅಸಹ್ಯವಾಗುವುದೆಂಬುದನ್ನು ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಓ ಪರಮಜ್ಞಾನಿಯೆ, ಸಮಾಧಿಮರಣದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸು” ಮುಂತಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು.

    ಕಂತಿಯರು ಮತ್ತು ಶ್ರಾವಕಿಯರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮುನಿಗಳಿಂದ ಮರಣದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೇವಲ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಹಿರಿಯ ಕಂತಿಯರಿಂದ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆಯುವುದೂ ಇತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಕಂತಿಯರು ಎ? ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಹಿರಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಮರಣದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

    ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮರಣವನ್ನು ಬಯಸಿದವರೆಲ್ಲ ಕಟವಪ್ರದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಭದ್ರಬಾಹು ಮುನಿಗಳ ಐತಿಹ್ಯವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅದೊಂದು ಪವಿತ್ರಸ್ಥಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲಾನಂತರ ಬೆಟ್ಟವು ಬದಲಾದಂತೆ ದೇಹದಂಡನೆಗೆ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಳಗಳೂ ಬದಲಾಗತೊಡಗಿದವು. ಮೊದಲಿಗೆ ಈ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗುಹೆ ಕಂದರಗಳಿದ್ದವು. ಹೆಬ್ಬಂಡೆಗಳು ತುಂಬಿದ್ದರಿಂದ, ಕಾಡುಹಂದಿ, ಚಿರತೆ, ಹುಲಿ, ಕರಡಿ, ಸೀಳುನಾಯಿ, ಹಾವುಗಳಿದ್ದುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ತಲಪುವುದು ಕ?ವಾಗಿತ್ತು. ಆನಂತರ ಅದು ಯಾತ್ರಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು. ದೇಗುಲಗಳು
    ತಲೆಯೆತ್ತಿ, ವಿಗ್ರಹಗಳು ಪ್ರತಿ?ಪನೆಗೊಂಡು, ನಿಸಿದಿ ಮಂಟಪಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು.

    ದೇಹದಂಡನೆಯ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ, ವಿಶಾಲವಾದ ತಂಪು ಹಾಸುಬಂಡೆಗಳು, ಗುಹೆಗಳು (ಮುಂದೆ ಇವು ಗುಹಾಲಯಗಳಾದವು), ಜಿನಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ನಿಸಿದಿ ಮಂಟಪಗಳು.
    ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದ ದಾಖಲಿತ ಚರಿತ್ರೆಯ ಆರಂಭದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಆರರಿಂದ ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹದಂಡನೆಗೆ ತೊಡಗಿದವರು ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟವೆಲ್ಲವೂ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿನ ವಿಶಾಲವಾದ ತಣ್ಣನೆಯ ಕಲ್ಲುಹಾಸು, ಚಿಕ್ಕ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಾಸರೆಗಳು ಸಾಧಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದವು. ೧೦-೧೧ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಬಳಿಕ ವಿಶೇ?ವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಮರಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂತು. ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಆರು ಮಂಟಪಗಳಿದ್ದು, ಅವೆಲ್ಲವೂ ತೆರೆದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿವೆ.

    ಸಾಧಕನ ಕೊನೆಯ ಪಯಣಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟದ ದಾಖಲೆಕಾರರು ಮುಕ್ತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಮರಣಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯಲು ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಶ್ರಾವಕರು ಕೂಡ ಧಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು. ಸಹಸ್ರಾರು ಜನ ಬಂದು ದೇಹದಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಧಕನು ಮರಣಹೊಂದಿದಾಗ ಎಲ್ಲರೂ ಕೊರಗಿ ಕಂಬನಿ ಸುರಿಸುವುದೂ ಇತ್ತು.

    ನಿಸಿದಿ ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕ್ರಮ ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಬಳಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು. ಇವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಶ್ರಾವಕ ಭಕ್ತರ ನೆರವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಆಚಾರ್ಯರು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಮಾಧಿಮರಣದ ದರ್ಶನ ಪಡೆದ ಭಕ್ತರು ಹೀಗೆ ಮರಣಹೊಂದಿದವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಕೂಡ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಸಾಧಕನು ಒಂದೊಂದು ಬಗೆಯ ಆಸನವನ್ನು ತಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಕುಕ್ಕುಟಾಸನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಚಲನೆ ಇಲ್ಲದಂತಹ ಕಠಿಣವಾದ ಭಂಗಿಯನ್ನು ತಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಲ್ಯಂಕಾಸನ, ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗ, ಏಕಪಾರ್ಶ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೂ ಇದ್ದರು. ವ್ರತವು ಭಯಂಕರವೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವೂ ಆಗಿದ್ದರೂ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸದೆ ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಪವಾಸ, ತಪಸ್ಸುಗಳು ಸಾಧಕರ ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀರಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸೊರಗುತ್ತಿದ್ದುದು ಅವರ ದೇಹಗಳೇ ವಿನಾ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲ; ಶರೀರ ಕಂಪಿಸುತ್ತಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಅವರ ಮನಸ್ಸಲ್ಲ ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

    ಸಮಾಧಿವ್ರತವನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಕೈಬಿಟ್ಟ ಒಂದೇ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಂತಹ ವಿಫಲ ಯತ್ನಗಳು ಇರಲೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗವು ಅಂತಹ ವೈಫಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸದಿರಲು ಕಾರಣವಿರಬಹುದು ಎಂಬುದು ಶೋಧಕರ್ತರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಪುರಾವೆಗಳು ಸಾಧಕರು ಸವೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಠಿಣ ದಾರಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹದಂಡನೆಯ ಅವಧಿ ಗಳಿಗೆಗಳ? ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಹದಂಡನೆಯ ಅವಧಿ ೨೧ ದಿನಗಳಿಂದ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು.

    ಉಸಿರು ನಿಂತ ಮೇಲೆ
    ಸಮಾಧಿಮರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಳೇಬರವನ್ನು ಆಗಮವಿಧಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಬೇಕು. ವೈಯಾವರ್ತ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವರು ಈ ಅಂತಿಮವಿಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಹೊಣೆಹೊರಬೇಕಿತ್ತು. ಶರೀರದ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಊರಿಗೆ ಅತಿದೂರವೂ ಅತಿಸಮೀಪವೂ ಆಗಿರಬಾರದು. ಭೂಮಿ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದ್ದು ದೃಢವಾಗಿರಬೇಕು. ಮೃತನ ಶರೀರವನ್ನು ಸಂಸ್ತರ(ಹಾಸಿಗೆ)ದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ತೆಗೆಯಬೇಕು. ಸಿಬಿಕವನ್ನು ಎ? ಸಾಧ್ಯವೋ ಅ? ಬೇಗ ಒಯ್ಯಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವಿತ್ತು.

    ಶವದ ತಲೆಯನ್ನು ಊರಿನ ದಿಕ್ಕಿನ ಕಡೆಗೆ ಇರಿಸಿ ಅದರ ಪಕ್ಕ ಮಯೂರಪಿಂಛವನ್ನು ಇಡಬೇಕು. ತಮಗೂ ಇಂತಹ ಮರಣ ದೊರೆಯಲೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತ ಇತರರು ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಮೃತವ್ಯಕ್ತಿ ತಮ್ಮ ಗಣದವನಾದರೆ ಆ ದಿನ ಉಪವಾಸವಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕು. ಶವವನ್ನು ಇರಿಸಿದ ಮೂರುದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಗಣದವರು ನಿಸಿದಿಯ ಸ್ಥಳಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು.

    ವಿಜಹಣ ಅಥವಾ ಅಂತಿಮವಿಧಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಪರೂಪ. ಆದರೆ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ನಿಸಿದಿಕಾ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಸಮಾಧಿಬೆಟ್ಟವು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಾನ ಒದಗಿಸಿತ್ತು. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಚರಿತ್ರೆಯ ಆರಂಭಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಮರಣ ಪಡೆದವರ ಶರೀರಗಳು ಬಹುಶಃ ಅವರು ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ನಿಸರ್ಗದ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ವಶವಾಗುವಂತೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಈಗಿನ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಬಸದಿಯ ಬಲಭಾಗಕ್ಕಿರುವ ಕಲ್ಲುಹಾಸು ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೦೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುನಿ ಪ್ರಭಾಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ೭೦೦ ಮುನಿಗಳ ಮರಣದಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವವರಲ್ಲಿ ಬಹಳ? ಜನರನ್ನು ಇದು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಮತ್ತು ಮೃತ ಮುನಿಗಳ ಬಹಳ? ಶರೀರಗಳು ಈ ಕಲ್ಲುಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿ, ಕೀಟಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

    ಶ್ರಮಣರು ಮತ್ತು ಶ್ರಾವಕರ ಮರಣದೀಕ್ಷೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಳೇಬರವನ್ನು ಕಲ್ಲುಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಡುವುದು ಕಡಮೆಯಾಗಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಶಿಲಾಫಲಕಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಭಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಸಾಧಕರು ಮರಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಎಚ್ಚರದಿಂದ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಗಣದ ಮೇಲೆ ಶುಭ ಅಥವಾ ಅಶುಭ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿತ್ತು.

    ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ಬಂಧುಗಳು ಅಥವಾ ಶಿ?ರು ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೀಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು:
    ೧. ಪತ್ನಿಯರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗಂಡಂದಿರು.
    ೨. ಸಹೋದರಿ, ಸಹೋದರರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಹೋದರಿಯರು.

    ೩. ತಾಯಿ, ತಂದೆಯರ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪುತ್ರರು.
    ೪. ಗಂಡನ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪತ್ನಿಯರು.
    ೫. ಪುತ್ರರ ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ತಾಯಂದಿರು.
    ೬. ಕಂತಿಯರ ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಶ್ರಮಣರು.
    ೭. ಮುನಿಗಳ ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಶ್ರಮಣರು.
    ೮. ಗುರುಗಳ ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಶ್ರಾವಕಿಯರು.
    ೯. ಗುರುಗಳ ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಶ್ರಾವಕರು.

    ತಮ್ಮ ಸಂಘದ ಮುನಿಗಳ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಅದೇ ಸಂಘದ ಮುನಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಶಿ?ರ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಶ್ರಾವಕರು ಮತ್ತು ಶ್ರಮಣರು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಮಾಸಿದ ನೆನಪು
    ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೦೦-೧೯೦೦ರ ೬೦೦ ವ?ಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಯಾವ ಶ್ರಾವಕ-ಶ್ರಾವಕಿಯರೂ ಕಠಿಣವಾದ ವ್ರತಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿ ವ್ರತಮರಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಶ್ರಮಣರನ್ನು ಅವರ ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವರು ಉಚ್ಛ್ರಾಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಉನ್ನತ ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಸಮಾಧಿಮರಣದ ಯುಕ್ತ ಆಚರಣೆ ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೇ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

    ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಗೊಳವು ತನ್ನ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳನ್ನು ಹುದುಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಪ್ರಥಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೦೦-೯೦೦) ಎಲ್ಲರ ಗಮನವು ವ್ರತಮರಣ ಹಾಗೂ ಕಟವಪ್ರ ಗಿರಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಆನಂತರದ ಸಂಕ್ರಮಣಕಾಲದ ಪ್ರಥಮ ಹಂತ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೦೦- ೧೦೦೦)ದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮರಣಕೇಂದ್ರಿತದಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಕಡೆಗೆ ವಾಲಿದವು. ವಿಪುಲ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಮೂರನೆಯ ಹಂತ(ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೦೦-೧೩೦೦)ದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸಂಕ್ರಮಣಕಾಲದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಏಕಾಂತತೆಯನ್ನು, ಗಂಭೀರಗೌರವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಮರಣಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಬೆಟ್ಟ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ಆಗಮನದಿಂದ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗತೊಡಗಿತು. ವ್ರತ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮರಣವಿಧಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಪಾವನಗೊಂಡಿದ್ದ ಶಿಲಾಶೈಲವನ್ನು ಕಾಣಲು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಯಾತ್ರಿಕರು ಕ್ರಮೇಣ ತಮ್ಮ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಅಮರಗೊಳಿಸಲು ದಾನದತ್ತಿ ನೀಡಿಕೆ, ಅದ್ಧೂರಿಯ ಭಕ್ತಿಪ್ರದರ್ಶನ, ಅರ್ಚನಾ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕಟವಪ್ರದ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಈ ಗದ್ದಲ ಗೋಜಲಿನಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಾಧನೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಬರುವ ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಮನಗಂಡು ಏಕೋವಿಹಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಂದ ದೂರಸರಿಯತೊಡಗಿದರು. ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಬಳಿಕ ಇಲ್ಲಿಯ ಕವಿ, ರೂವಾರಿ, ಕಲ್ಕುಟಿಗರಿಗೆ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳೇ ಪ್ರಧಾನ ಪೋ?ಕರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸ್ತಬ್ಧ ತಪೋಯುಗವು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡು ಆಡಂಬರದ ಭಕ್ತಿಯುಗ ಆರಂಭವಾಗಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕತೆಯ ಮಧ್ಯದ ಅಂತರ ಕ್ಷೀಣಿಸತೊಡಗಿತು.

    ವರ್ಚಸ್ವಿ ಶ್ರಾವಕವರ್ಗದ ತೊಡಗುವಿಕೆ, ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯೆಯ ದೇವಾಲಯ, ಕೆರೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಮೂಲಸಂಘವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹೊಣೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕಾಲಿಟ್ಟದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದ ಸಮಾಧಿಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟ, ಮಹಾವಿಗ್ರಹ ಮರೆಮಾಚಿದ್ದು ಒಂದು ಬಗೆಯಾದರೆ ಎರಡನೇ ಸಂಕ್ರಮಣ ಯುಗ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೦೦-೧೬೦೦)ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಪಂಥಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಜ್ಯ, ಶ್ರಾವಕರಲ್ಲಿ ಚಂಚಲತೆ, ವ್ರತಮರಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಥದಿಂದ ದೂರಸರಿಯುವಿಕೆ ಇವೆಲ್ಲ ನಡೆದವು. ವರ್ತಕರು ಪ್ರಬಲರಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದ ಮುಂದಿನ ಘಟ್ಟವು (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೦೦- ೧೯೦೦) ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಆತಂಕದ ಹಂತವನ್ನು ತಲಪಿತು. ಯಾತ್ರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೇನೋ ಉಕ್ಕೇರಿತು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅರ್ಥವಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಟವಪ್ರವನ್ನು ಇತಿಹಾಸದೊಳಗೆ ತಂದ ವ್ರತಮರಣವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೆನಪಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು.

    ಆತ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತು ಪಡೆಯುವ ಮರಣವೇ ಇಂಗಿಣೀ ಮರಣ. ಭುಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮರಣದಲ್ಲಿ ದೇಹದಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನು ಇತರರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಶರೀರವನ್ನು ತಾನೇ ಉಪಚರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಂಗಿಣೀ ಮರಣದಲ್ಲಿ ಇತರರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತಿಲ್ಲ; ಸ್ವತಃ ಉಪಚರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪ್ರಾಯೋಪಗಮಣ ಮರಣದಲ್ಲಿ ಪರೋಪಚಾರ ಮತ್ತು ಸ್ವ-ಉಪಚಾರ ಎರಡೂ ನಿಷಿದ್ಧ. ಇಂಗಿಣೀ ಮರಣದಲ್ಲಿ ಅವಯವಗಳ ಚಲನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೆ ಪ್ರಾಯೋಪಗಮಣದಲ್ಲಿ ಮರದಂತೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ತಳೆದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲೇ ಇರುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಗಿಣೀ ಮರಣದ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಸಿಗುವುದು ಅಪರೂಪ. ಪ್ರಾಯೋಪಗಮಣ ಮರಣದ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾದರೂ ಶ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಶ್ರಾವಕರ ಬೃಹತ್ ಸಮೂಹವು ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳ ಮತ್ತು ಮೂಡಭಟ್ಕಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಪಗಮಣದ ಒಂದೆರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ; ಬೆಳ್ಗೊಳದ್ದು ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.

    ಸಲ್ಲೇಖನ ವ್ರತ
    ಆತ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಶರೀರವನ್ನು ಒರೆಸಿಹಾಕುವುದೇ ಸಲ್ಲೇಖನ ವ್ರತ. ಇಲ್ಲಿ ಸತ್ ಎಂದರೆ ಶ್ಲಾಘನಾಯೋಗ್ಯ, ಲೇಖನ ಎಂದರೆ ದೇಹವನ್ನು ಬಡವಾಗಿಸುವುದು; ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು. ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾವೋದ್ವೇಗರಹಿತವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದೇ ಸಲ್ಲೇಖನ. ಸಂನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಶಿಕ್ಷಾವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲೇಖನವೂ ಒಂದು.

    ಸಂಸಾರದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಬಗೆಗಿನ ಎಲ್ಲ ಗೀಳುಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರೊಡನೆ ಸಾಧಕನ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮೃಗೀಯತೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪಾಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮದ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಸಾಧಕನು ಆತುರಪಡಬಾರದು. ಲೌಕಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯ. ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿಯೇ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮುನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿ ತಕ್ಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಿರಬೇಕು.

    ಮುಂದೆ ದೀಕ್ಷಾಗುರುವಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರತ್ಯಾಗದ ಕ್ರಿಯೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದು. ಇದು ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳ ಪಾಲನೆಯ? ಅಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಧಾನ. ಸಾಧಕನು ಯಾವಾಗ ಸಲ್ಲೇಖನ ಮರಣವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾಧಿಮರಣದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಹಮತವಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಆಯು?ದ ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯುವುದೇ ಸೂಕ್ತ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆಯು?ದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ತೊಟ್ಟುಕಳಚಿ ಮರದಿಂದ ಬೀಳುವ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಶರೀರ ಬಿದ್ದುಹೋಗುವುದು. ಸಹಜ ಮರಣವು ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವು ಅಸಹನೀಯವಾದಾಗ ಹಾಗೂ ವಾಸಿಯಾಗದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಕಾಡತೊಡಗಿದಾಗ ಸಲ್ಲೇಖನ ವ್ರತವು ಸಮರ್ಥನೀಯವೆನಿಸಿದೆ. ಇತರ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಅದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದಿದೆ: ದು?ರು, ನೀಚರು ಮನಸ್ಸಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕೆಡಿಸಿದಾಗ, ಶತ್ರುಗಳ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳುವುದು ನಿಶ್ಚಿತವಾದಾಗ ಇತ್ಯಾದಿ.

    ಇದು ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ? ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬದುಕನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಮರ್ಥನೀಯವೆಂಬಂತೆ ತೋರಿದರೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ
    ಸಾಧಕನು ಮನಸೋ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮರಣದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಸ್ಪ?ವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯು?ದ ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬದುಕಿನ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಹಿಂದೆ ಅಡಿ ಇಡಲಾರದಂತಹ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಲು ಈ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಆಚರಣೆಯ ಬಾಹ್ಯ ಸಲ್ಲೇಖನ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಭ್ಯಂತರ ಸಲ್ಲೇಖನಗಳು ಇದರ ಎರಡು ಹಂತಗಳು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕ್ಷಮೆಯಾಚನೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಗಳಿವೆ.

    ಆಹಾರವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಮೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಲ್ಲೇಖನ ವ್ರತದ ಉಪವಾಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಘನಾಹಾರವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿ ದ್ರವಾಹಾರ ಸೇವನೆ, ಕೆಲವು ಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಅದನ್ನು ಕೂಡ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಸಿನೀರು ಮಾತ್ರ ಕುಡಿಯುವುದು, ಮುಂದೆ ಅದನ್ನೂ ಬಿಡುವುದು, ಪಂಚನಮಸ್ಕಾರಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಯುಸಿರು ಎಳೆಯುವುದು ಮುಂತಾಗಿ ಈ ವ್ರತ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

    ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದ ಶಾಸನಸಾಹಿತ್ಯವು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಸಲ್ಲೇಖನ ಮರಣದ ಘಟನೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡವು. ಶ್ರಾವಕರು, ಅರಸರು, ರಾಜಮಾತೆಯರು ಇದನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರಮಣ, ಶ್ರಾವಕ ಮತ್ತು ಶ್ರಾವಕಿಯರ ಸಲ್ಲೇಖನ ಮರಣದ ಅನುಪಾತ ೮:೨:೧ರಷ್ಟಿದೆ. ಸಲ್ಲೇಖನ ಮರಣದ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಘಟನೆಗಳು ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಇದು ಜಿನಾಗಮಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ವ್ರತ. ಇದನ್ನು ನಿಮಿತ್ತವೆಂದೂ ಸಂಪದವೆಂದೂ ಇಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಕವಿಗಳು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಬಹಳ? ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲೇಖನವನ್ನು ಇತರ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಮುನ್ನ ಅಥವಾ ಆನಂತರ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಲ್ಲಿಸೇನ ಸಲ್ಲೇಖನವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರೂ ಕೂಡ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದು ಸಮಾಧಿಯ ಮೂಲಕ. ಪೋಚಿಕಬ್ಬೆ ಎಂಬ ರಾಜಮಾತೆ ಸಂನ್ಯಸನವನ್ನು ಅಪ್ಪಿ ಪಂಚಪದವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾ, ಏಕಪಾರ್ಶ್ವ ನಿಯಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಬದುಕನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದಳು.

    ನಿಸಿದಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ
    ಸಮಾಧಿಗಳ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಸಿದಿ ಎಂಬ ಪದ ನಿಶಿಹೀಯ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಾಕೃತ ಪದದಿಂದ ಬಂದದ್ದಾಗಿದೆ. ಅದು ಶರೀರದಂಡನೆಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಭಂಗಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ವ್ರತಾಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಬದುಕನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡವರ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನಿಸಿದಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದರೂ ಅವನ್ನು ಸ್ತಂಭ, ಕಂಬ, ಮಾನಸ್ತಂಭ, ಜಯಸ್ತಂಭ, ಚಾಗದಕಂಬ, ಶಿಲಾಸ್ತಂಭ, ಶಿಲಾಕೂಟ, ಕಲ್ಲದಾನಶಾಲ, ಶಾಸನ ಅಥವಾ ಜಿನಶಾಸನ ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟಸಾಲೆ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಪದಗಳು ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಜೈನಕ್ಷೇತ್ರ ಮೂಡಬಿದಿರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಡಿಜಿ ಎಂಬ ಪದ ಬಳಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೊದಲ ಪ್ರಯೋಗ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲೇ ಆಗಿದೆ.

    ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿರ್ದಿ? ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲಾಗುತಿತ್ತು ಎಂದಾಗಲಿ, ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಿಕೊಂಡವರೆಲ್ಲ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ವ್ರತಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೆಂದಾಗಲಿ ಭಾವಿಸಲಾಗದು. ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ೧) ಅಂಗೀಕೃತ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ಬದುಕನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡವರು, ೨) ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆಯದೆ, ದೇಹದಾನ ಮಾಡದೆ, ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಪಾಲಿಸಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದವರು ಹಾಗೂ ೩) ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಉನ್ನತಿ ಸಾಧಿಸಿದರೂ ಯಾವುದೇ ವ್ರತವನ್ನು ಆಂಶಿಕವಾಗಿಯೂ ಪಾಲಿಸದೆ ಮರಣಹೊಂದಿದವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೆಂದು ವಿಭಜಿಸಬಹುದು.

    ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದ ಸಮಾಧಿಬೆಟ್ಟವು ವ್ರತಮರಣವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವವರನ್ನೆಲ್ಲ ಸೆಳೆಯುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಸಮಾಧಿಮರಣ ಹೊಂದಿ ನಿಸಿದಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡವರ ನಿದರ್ಶನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇತರ ಕಡೆ ಮರಣ ಹೊಂದಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡವರ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಕೆಲವು ವೀರರು ಕೂಡ ನಿಸಿದಿ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟದ ಬಾಹುಬಲಿ ದೇಗುಲದ ಸಮೀಪ ಇರುವ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.
    ಗೊಮ್ಮಟ ಪ್ರತಿ?ಯ ಬಳಿಕ
    ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿದ್ದ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಅಖಂಡಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಗೊಮ್ಮಟನ ಮಹಾವಿಗ್ರಹವು ಈ ಕೇಂದ್ರದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೭೮-೯೯೩ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಗರಸ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ ಚಾವುಂಡರಾಯನು ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಬೆಟ್ಟದ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ೪೩೮ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಹೆಬ್ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಮತ್ತೊಂದು ಬಂಡೆಯನ್ನು ಕಂಡರಸಿ ಸುಮಾರು ೫೯ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಚಾವುಂಡರಾಯ ಈ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೇನೋ ನಿಜ. ಆದರೆ ಅವನ ಈ ಮಹಾಕಾರ್ಯದಿಂದಲೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸರಳತೆಯ ಯುಗವು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡದ್ದೊಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಗೊಮ್ಮಟನಿಂದಾಗಿ ಕಟವಪ್ರದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತಲ್ಲದೆ ಬೆಳ್ಗೊಳವು ಕೇವಲ ದೇಹದಂಡನೆಕಾರರ ಪವಿತ್ರಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ದೇಹದಂಡನೆಕಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಯತೊಡಗಿ, ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇಚ್ಛಾಮರಣಿಗಳ ಒಂದೂ ಉದಾಹರಣೆ ಇಲ್ಲದಾಯಿತು. ಇಬ್ಬರು ಕಂತಿಯರು ಮಾತ್ರ ಕಟವಪ್ರದ ಮೇಲೆ ವ್ರತಮರಣವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಶ್ರಮಣರ ನಿರ್ಗಮನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮೂಲಸಂಘದ ವಿವಿಧ ಶಾಖೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು ತುಂಬಿದರು.

    ಆರರಿಂದ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಟವಪ್ರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹರಡಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಕೊಳ್ಳ ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಬೆಳ್ಗೊಳವು ಸಮೃದ್ಧ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ವರ್ತಕರು, ರತ್ನಾಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಓಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಬೆಳ್ಗೊಳ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಭೌತಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟವು ದೇವಾಲಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋದರೆ ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟದ ಮಹಾವಿಗ್ರಹದ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಸುಂದರ, ಆಕ?ಕ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಬೆಳೆಯಿತು. ಕೊಳ್ಳಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದೇವಾಲಯ, ಮಠ, ಮನೆ, ಅಂಗಡಿ, ತೋಟ, ಕೆರೆ-ಕಟ್ಟೆಗಳು ತುಂಬಿದವು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಬೆಳ್ಗೊಳದ ಉಪಗ್ರಾಮಗಳಾದ

     

     

     

    ಆರರಿಂದ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಟವಪ್ರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹರಡಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಕೊಳ್ಳ ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಬೆಳ್ಗೊಳವು ಸಮೃದ್ಧ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ವರ್ತಕರು, ರತ್ನಾಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಓಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಬೆಳ್ಗೊಳ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಭೌತಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟವು ದೇವಾಲಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋದರೆ ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟದ ಮಹಾವಿಗ್ರಹದ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಸುಂದರ, ಆಕ?ಕ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಬೆಳೆಯಿತು.

    ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳ ಮರಣವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ತಾಣ

  • ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೈನ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳವು ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಜೈನಮಠದ ಮಠಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರೀ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮಿಜೀ. ಜೈನಧರ್ಮದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹೋತ್ಸವ ಭಗವಾನ್ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ನಡೆಸುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ೨೦೧೮ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೭ರಿಂದ ೨೫ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿರುವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕವು ಸ್ವಾಮಿಜೀಯವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಬಗೆಗೆ , ಜೈನಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವಗಳ ಬಗೆಗೆ, ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮಹಿಮೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಸ್ವಾಮಿಜೀ ಅವರು ’ಉತ್ಥಾನ’ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಗೆ ನೀಡಿದ ವಿಶೇಷಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ಅದರ ಬರಹರೂಪ ಇಲ್ಲಿದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಈ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕಗಳನ್ನು ತಾವು ನೋಡಿದ್ದೀರಿ, ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ. ಅವುಗಳ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಜನಸ್ಪಂದನೆ ಹೇಗಿತ್ತು?

    ಉತ್ತರ: ನಮ್ಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಆಗಿದ್ದು, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು ೧೯೭೦ರ ’ಮಹಾವೀರಜಯಂತಿ’, ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯ರಂದು. ನಮ್ಮ ಅವಧಿಯ ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ನಡೆದಿದ್ದು ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ, ಅದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದ ಉತ್ಸವವಾಗಿತ್ತು. ಸಹಸ್ರಮಾನೋತ್ಸವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿ?ಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ಆ ವರ್ಷ ನಮ್ಮ ಪರಮಪೂಜ್ಯ ಆಚಾರ್ಯ ವಿದ್ಯಾನಂದ ಭೀಮರಾಜ್ ಅವರು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ’ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ದ ಶ್ರೇಯಾಂಸ್‌ಪ್ರಸಾದ್ ಜೈನ್ ಮಹೋತ್ಸವದ ಎಲ್ಲ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಅವರು ಮಹೋತ್ಸವದ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಆರ್. ಗುಂಡೂರಾವ್ ಉತ್ತಮ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದ್ದರು.
    ೧೯೯೩ನೇ ಇಸವಿಯ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕದ ಸಂದರ್ಭವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಶಂಕರ್‌ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಾಡಿದರು; ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ’ಪ್ರಾಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆ’ಯ ಉದ್ಘಾಟನೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಕೃತದ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರೀ ಶಂಕರ್‌ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಕಾಲ ವಿಶದವಾದ ವಿದ್ವತ್‌ಪೂರ್ಣ ಭಾಷಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ’ಜನಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆ’ಯೂ ಇದೇ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿ?ಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
    ೨೦೦೬ನೇ ಇಸವಿಯದ್ದು ನಮ್ಮ ಸಮಯದ ಮೂರನೆಯ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ. ಅಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಡಾ. ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಅವರಿಂದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಶ್ರೀ ಹೆಚ್.ಡಿ. ದೇವೇಗೌಡ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳಕ್ಕೆ ರೈಲ್ವೇ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ್ದರು.
    ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿ?ಕಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆದವು. ಇನ್ನು ೨೦೧೮ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿ?ಕ, ಇದಕ್ಕೂ ಸಾಕ? ಸಿದ್ಧತೆ- ಯೋಜನೆ ನಡೆದಿದೆ, ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಆಚಾರ್ಯಪರಂಪರೆ, ಸಾಧನೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ತಿಳಿಸುವಿರಾ?

    ಉತ್ತರ: ೨೩೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದಾಗ ಹರಪ್ಪಾ-ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೋ ಕಾಲದ ಕುರುಹುಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಐದುಸಾವಿರ ವರ್ಷದ ಇತಿಹಾಸ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಹರಪ್ಪಾ- ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೋದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಸೀಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.

    ದ್ವಾದಶಾಂಗಶ್ರುತ ಶ್ರುತಕೇವಲಿ ಭದ್ರಬಾಹು ಬಂದಿದ್ದು ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ. ಶ್ರುತಕೇವಲಿ ಭದ್ರಬಾಹು ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಮಹಾವೀರ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಎಂಟನೆಯ ಜ್ಞಾನಸಂಪತ್ತಿನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ. ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಥಂಕರರ ದ್ವಾದಶಾಂಗ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕರಗತಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಏಕಪಾಠಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಕಂಠಸ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಭಾವನಿಷ್ಟವಾದಂತಹ ಅರ್ಥವೂ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟ (ಚಂದ್ರಗಿರಿ) ಶ್ರುತಕೇವಲಿ ಭದ್ರಬಾಹು ಮುನಿಗಳ ತಪೋಭೂಮಿಯಾಗಿ, ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ಮುನಿಗಳ ಜೊತೆ ನೆಲೆನಿಂತದ್ದರಿಂದ ಅದು ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವಾಯಿತು. ವಯೋವೃದ್ಧನಾದ ಮೌರ್ಯ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನು ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮುನಿಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದ ಎನ್ನುವ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಪ್ರಾಕೃತ ಗ್ರಂಥಗಳು ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

    ಹೀಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಂತಹ ಆಚಾರ್ಯಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಗಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಮಲ್ಲ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿ, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವನು ಚಾವುಂಡರಾಯ. ಆತನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿ ಮೂರ್ತಿಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿದನು. ಚಾವುಂಡರಾಯನ ಗುರುಗಳಾದ ನೇಮಿಚಂದ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಠದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಷಟ್ಕಂಡಾಗಮದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದ ಇವರು ಗೊಮ್ಮಟಸಾರಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದವರು; ಇಲ್ಲಿಯ ಮಠದ ಮೊದಲ ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳು. ನಿರ್ಗ್ರಂಥರಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಮಠಾಧಿಪತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧಿಕಾರ ಇವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲೇ ನಡೆಯಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ನಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಇವರೇ.

    ಹನ್ನೆರಡನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಿಗಂಬರ ಮುನಿಗಳ ಮಠಾಧಿಪತಿತ್ವವೇ ಇದ್ದರೂ, ಮಠಾಧಿಪತಿಯು ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಮಠಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತಹದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.

    ಸಾತ್ತ್ವಿಕತೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ
    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆ, ತಾಮಸಿಕ ಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನು?ನಲ್ಲಿ ಸಾತ್ತ್ವಿಕತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೆಳೆಸಬಹುದು?
    ಉತ್ತರ: ಒಂದು, ಸರಳ-ಶುದ್ಧವಾದ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಆಹಾರದ ಮೂಲಕ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ. ನೈತಿಕಶಿಕ್ಷಣವು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಶರೀರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ, ಸುಸ್ಥಿತಿಗೆ ಔ?ಧ ಹೇಗೆ ಅಗತ್ಯವೋ ಹಾಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ನೈತಿಕಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುವಂತಹ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಂದಿನ ಅಗತ್ಯ. ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೂ ಸಮಯವಿಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ತರಾತುರಿ, ಸಂಜೆ ಮಕ್ಕಳು ಬಂದಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರೂ ಮಕ್ಕಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನಹರಿಸಬೇಕು. ಮಠಮಾನ್ಯದವರೂ ಸಂಸ್ಕಾರ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು. ಸರಳಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಲಪಿಸಬೇಕು.
    ಟಿ.ವಿ.ಯಂತಹ ದೃಶ್ಯಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ನೈತಿಕಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಅಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಸಂತಸದ ವಿಷಯ. ಮೊದಲೆಲ್ಲ, ಟಿ.ವಿ. ಎಂದರೆ ಒಂದೇ ಚಾನೆಲ್, ಅದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು. ಈಗ ಭಕ್ತಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಪೌರಾಣಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತಲಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹಲವು ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಟಿ.ವಿ. ನೋಡಬೇಡಿ ಎನ್ನುವುದಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ನಾವೂ, ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳೂ ಯಾವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ನೋಡಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅಂತಹ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಗಬೇಕು.

    ತೀರ್ಥಂಕರರ ಉಪದೇಶವೇ ತೀರ್ಥ. ಸಂಸಾರದಿಂದ ಪಾರುಮಾಡುವಂತಹ, ಜನನ-ಮರಣಗಳಿಂದ ಈ ಜೀವ ಚತುರ್ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಭ್ರಮಣ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹದ್ದೇ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಉಪದೇಶ. ಆಗ ಪ್ರಾಕೃತವೇ ಮುಖ್ಯಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು; ಆಗಮ ಭಾಷೆಯಾಗಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಭಾಷೇಯಾಗಿ ಇತ್ತು. ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟ (ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿ) ಭಗವಾನ್ ಬಾಹುಬಲಿಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂರ್ತಿಯು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಅದು ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ೨೪ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಬಸದಿಯನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜನ ಭಂಡಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಹುಳ್ಳ ಚಮೋಪತಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟ, ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟ, ಭಂಡಾರಬಸದಿ ಈ ಮೂರೂ ಕೂಡ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳವನ್ನು ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿಸಿವೆ. ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಗೆಗೆ ಓಲೆಗರಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೂ ತೀರ್ಥಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಇತಿಹಾಸದ ರಚನೆಗಳೇನಾದರೂ ಆಗಿವೆಯೆ? ಆಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಾಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳೇನಾದರೂ ಇವೆಯೇ?

    ಉತ್ತರ: ಹೌದು. ಅನೇಕ ಕವಿಗಳು ಈ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಶಾಸನಗಳು ಕೂಡ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಿವೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಇದುವರೆಗೆ ಭಗವಾನ್ ಬಾಹುಬಲಿ ಕುರಿತಾಗಿ ಬಹಳ? ಗ್ರಂಥಗಳೂ, ಲೇಖನಗಳೂ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಅಂತಹ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳ ಸಂಕಲನದ ಕಾರ್ಯಗಳೇನಾದರೂ ಆಗಿವೆಯೆ, ಅಥವಾ ಮಾಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೇನಾದರೂ ಇದೆಯೆ?

    ಉತ್ತರ: ಇದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಸಾಕ? ಗ್ರಂಥಗಳು ಪ್ರಕಾಶಗೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಈ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿ?ಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕೆಂಬ ಯೋಜನೆಯಿದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಬಗ್ಗೆ Light and Shadow presentation ರೀತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇನಾದರೂ ಆಗಿದೆಯೆ? ಅಥವಾ ಅಂತಹ ಯೋಜನೆಯೇನಾದರೂ ಇದೆಯೆ?

    ಉತ್ತರ: ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಅದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು, ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕ?ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಕೂಡ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಕ?ವಾಗಿದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಬಾಹುಬಲಿ, ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಬಗ್ಗೆ ಇದುವರೆಗೆ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿರುವ ಲೇಖನಗಳ, ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ಆಕರಕೋಶ (Bibliography) ಏನಾದರೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆಯೆ? ಅಥವಾ ಆ ಕುರಿತು ಏನಾದರೂ ಯೋಜನೆ ಇದೆಯೆ?

    ಉತ್ತರ: ಹೌದು. ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿಯುಕ್ತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತೇವೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಕಡೆ ಭಗವಾನ್ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಆಗಿದೆ. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ರೀತಿಯಲ್ಲೆ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ಬೇರೆಡೆ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆ?

    ಉತ್ತರ: ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ, ಮಧ್ಯಮ, ಸಣ್ಣ – ಹೀಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮೂರ್ತಿಯಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿ ಮೂಡಿನಿಂತಿರುವುದು.

    ಕಾರ್ಕಳ, ವೇಣೂರು, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ, ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ಫಿರೋಜಾಬಾದ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದೆಹಲಿ, ಮುಂಬೈಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸಮೀಪ ಆದಿನಾಥ-ಭರತ-ಬಾಹುಬಲಿ ಎಂದು ಸುಮಾರು ೨೧ ಅಡಿಯ ಮೂರು ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ?ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಾವಿಯ ಶೇಡಬಾಳ, ಕೋತ್ತಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಹುಬಲಿ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಸಲ್ಲುತ್ತಿದೆ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಇತರೆಡೆ ನಡೆಯುವ, ಹಾಗೂ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಇರುವ ವಿಶೇಷತೆಯೇನು?
    ಉತ್ತರ: ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ಎನ್ನುವುದು ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತ್ವವಾದದ್ದು. ಮಹಾಕುಂಭ, ಮಹಾಸ್ನಾನಗಳಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಹತ್ತ್ವ ಇರುವಂತೆ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೂ ಇದೆ. ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹೋತ್ಸವ ಕುಂಭಮೇಳವೂ ೧೨ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವಂತಹದ್ದು. ಹೀಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಧರ್ಮ, ಜೈನ ಧರ್ಮ ಜೊತೆಜೊತೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ.

    ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳ ತಪಸ್ಸು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಬಾಹುಬಲಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಶರೀರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಗಮನ ಮಾಡುವಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ಅವರ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಪ್ರಭೆ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಾನುದೇವತೆಗಳು ಬಂದು ಗಂಗಾ, ಸಿಂಧು ಮೊದಲಾದ ಪವಿತ್ರನದಿಗಳಿಂದ ಜಲವನ್ನು ತಂದು ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮೇಲೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಬಹಳ ವೈಭವದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.

    ಗುರುಕುಲ ಪದ್ಧತಿ – ಮಠ – ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಧ್ಯೇಯ
    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಇಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಠಗಳು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಹೊರನಿಂತು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು, ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಯಾವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ?
    ಉತ್ತರ: ಮಠ ಎಂದರೆ “ಮಠಛ್ಛಾತ್ರಾದಿನಿಲಯಃ”; ಮಠ ಎಂದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಲಯ, ಸಂಸ್ಕಾರಶಾಲೆ. ಇಂದು ಮಠಗಳು ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ, ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಸ್ಕಾರ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಮೆಡಿಕಲ್, ಎಂ.ಬಿ.ಎ. ಎನ್ನುವ ಮೋಹವೇ ಹೆಚ್ಚು. ಉದ್ಯೋಗದ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಗುರುಕುಲ ಪದ್ಧತಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನೂ, ಗುರುಕುಲ ಪದ್ಧತಿ, ಪರಂಪರೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೂ ಹೇಗೆ ಉಳಿಸಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ನಾವು ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಡಾಕ್ಟರ್, ಇಂಜಿನಿಯರುಗಳು ಆಗಬೇಕೆಂದು ತುದಿಗಾಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವಾಗಲೂ ನಾವು ನಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳಿವೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಪಾಠಶಾಲೆಗಳಿವೆ, ಗುರುಕುಲ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮಠಗಳು ಧರ್ಮಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ಮಠವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

    ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿ?ಕ ರಾ?ವ್ಯಾಪಿ. ಇದಕ್ಕೆ ರಾ?ವ್ಯಾಪಿ ಮಹತ್ತ್ವ ಬಂದಿರುವುದು ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಕೇವಲಿ ಭದ್ರಬಾಹು ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯರ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ. ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ ಗಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳು ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅದನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದರು, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ತಡೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಿದೆ. ೧೯೨೫ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರೇ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿ?ಕದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡರು.
    ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿ?ಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಯಿತು. ಜರ್ಮನಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ, ಜಪಾನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ಕುರಿತ ಲೇಖನಗಳು ಬಂದವು, ಟಿ.ವಿ. ಚಾನೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.

    ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದೆವು. ಆರೂ ಖಂಡಗಳಿಂದ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ತರಿಸಿ, ಕೇಸರಿಯನ್ನು ತರಿಸಿ ಅಭಿ?ಕವನ್ನು ಮಾಡಿದೆವು. ಆಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ವಿಶೇಷ ಪುಷ್ಟಪಗಳನ್ನು ತಂದು ಪುಷ್ಟಪವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದೆವು. ಜೊತೆಗೆ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೂ ವಿಶೇಷ ಪು?ಗಳನ್ನು ಹಲವು ದೇಶಗಳಿಂದ ತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಜನಸಾಮಾನ್ಯನಿಂದ ಆಚಾರ್ಯರವರೆಗೆ ಭಗವಾನ್ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಆದರ್ಶವೇನು?

    ಉತ್ತರ: ಬಾಹುಬಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೀರೋ. ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಿಗೆ, ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳಿಗೆ, ವೀರಪುರು?ರಿಗೆ ಬಾಹುಬಲಿ ಆದರ್ಶ. ತ್ಯಾಗಿಗಳಿಗೂ ಆದರ್ಶ. ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೂ ಈತ ಆದರ್ಶ. ಏಕೆಂದರೆ, ಆತನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಎಂತಹದ್ದು ಎಂದರೆ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಲಹೆಯಾದ ’ರಕ್ತಹರಿಸುವ ಯುದ್ಧ ಬೇಡ’ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಆತ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅಹಿಂಸೆಗೆ ಒತ್ತುಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಚಾರವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಆತನಲ್ಲಿತ್ತು. ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ, ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರ, ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ, ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮ, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ, ಬಾಹುಬಲದಲ್ಲಿ ಮೀರಿಸುವವರಿಲ್ಲ. ಬಾಹುಬಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಪಾದಬಲಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ೩೬೫ ದಿನವೂ ೨೪ ಗಂಟೆ ಕಾಲ ನಿಂತೇ ಇದ್ದಂತಹ ಶಕ್ತಿ ಆ ಪಾದದ ಬಲ. ಅದಕ್ಕೇ ಪಾದಬಲಿ ಎಂದೂ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಮನೋಬಲಿಯೂ ಹೌದು. ಯಾರಿಗೆ ಅಂತಹ ಮನೋಬಲ ಇಲ್ಲವೋ ಆತ ಬಾಹುಬಲಿಯಾಗಲು, ಪಾದಬಲಿಯಾಗಲು, ಭುಜಬಲಿಯಾಗಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಉದ್ದೇಶ ಮೋಕ್ಷ. ತೀರ್ಥಂಕರ ಆದಿನಾಥರಿಗಿಂತಲೂ ಮೊದಲೇ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಬಾಹುಬಲಿಯದ್ದು.

    ಬಾಹುಬಲಿಯ ಆದರ್ಶವೇ ದೊಡ್ಡದು. ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಸುಖ, ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಶಾಂತಿ, ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ಪ್ರಗತಿ, ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಸಿದ್ಧಿ ಎನ್ನುವಂತಹ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿರುವ ಬಾಹುಬಲಿ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗೆ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿ ಬೆರೆತಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಪೌರಾಣಿಕ ಪುರು? ಬಾಹುಬಲಿ. ಪಂಪನ ’ಆದಿಪುರಾಣ’ದಲ್ಲಿ, ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿಯ ’ಭರತೇಶವೈಭವ’ದಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿಯ ವೈಶಿ?ವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಬಾಹುಬಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕವಾಗಿಯೂ ಬಹಳ ಎತ್ತರ. ತಪಸ್ಸಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗಿಗಳಿಗೆ ಆದರ್ಶ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮ, ರಾಷ್ಟ್ರ, ವರ್ಗವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೂ ಬಾಹುಬಲಿಯ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಸರಿಸಮನಾದ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟ. ಬಾಹುಬಲಿ ತೀರ್ಥಂಕರನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜೈನಧರ್ಮದಲ್ಲೂ ತೀರ್ಥಂಕರರನ್ನೇ ಮೀರಿಸುವಂತಹ ತಪಸ್ಸು ಬಾಹುಬಲಿಯದ್ದು.

    ನಿಃಶಸ್ತ್ರೀಕರಣ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಸಂದೇಶವೇ ಆಗಿದೆ. ಈಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕಂತೂ ಇದು ಬಹಳ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ.
    ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ, ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಇಂದು ಸಣ್ಣಸಣ್ಣ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅಣುಬಾಂಬ್‌ಗಳ ತನಕ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಎಲ್ಲರೂ ಭಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವತಃ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ದೇಶವೇ ನಾಶವಾಗುವಂತಹ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿರುವಾಗ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ತಮಾಷೆಯ ಮಾತಲ್ಲ. ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಬಳಿ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಆದ ಬಳಿಕ ಒಬ್ಬರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ “ಮೂರನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಯಾವ ರೀತಿ ಆಗಬಹುದು?” ಎಂದು. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಉತ್ತರ “ಮೂರನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಹೇಳಲಾಗದು. ಆದರೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮಾನವನ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಶಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳೇ ಹೋರಾಡುವಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು. ಇಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೂ ಇದೇ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಿಃಶಸ್ತ್ರೀಕರಣ ಎನ್ನುವುದು ಬಹುಮುಖ್ಯ. ಯುದ್ಧ ಎನ್ನುವುದು ದೇಶರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯ ಎನಿಸಿದಾಗ ನಡೆಯಬೇಕ? ಹೊರತು ಅದು ಒಳಿತಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ’ಅಪರಿಗ್ರಹ’ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತ?
    ಅಪರಿಗ್ರಹವೆಂದರೆ ದಾನ; ತನಗೆ ಎಷ್ಟು ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಉಳಿದದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ. ಪ್ರಪಂಚದ ೭೦೦ ಕೋಟಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೭೦೦ ಜನರಷ್ಟು ದಿಗಂಬರ ಮುನಿಗಳು. ಹಾಗಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಅಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ತಲಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕನಿಷ್ಠ ದೀನದಲಿತರ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ, ರಾ?ದ ಒಳಿತೆಂಬ ಸದುದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನಿಂದಾದ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದೂ ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅಪರಿಗ್ರಹವೇ ಆಗಿದೆ. ಜೈನಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪರಿಮಿತ ಪರಿಗ್ರಹ ಎನ್ನುವ ಅಣುವ್ರತ ಇದೆ. ತನಗೆ ಬೇಕಿದ್ದುದ?ನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಉಳಿದದ್ದನ್ನು ದಾನಮಾಡುವುದೇ ಈ ವ್ರತ.

    ಪ್ರಶ್ನೆ: ತೀರ್ಥಂಕರನಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುವಿರಾ?ಉತ್ತರ: ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಕೇವಲ ತೀರ್ಥಂಕರರಾಗಿಯೇ ಹೋಗಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೇವಲಿ ಜಿನನಾಗಿ, ಗಣಧರಿ ಕೇವಲಿಯಾಗಿ, ತೀರ್ಥಂಕರನಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಆದರೆ ತೀರ್ಥಂಕರರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಎಂದರೆ ಪಂಚಕಲ್ಯಾಣಗಳ ವೈಭವ. ಸಮೋಶರಣದ ದಿವ್ಯಸಭೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಪುಣ್ಯಸಂಪಾದನೆ.

    ಕನಿಷ್ಠ ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಭವಗಳ ಹಿಂದೆ ಷೋಡಶ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಭಾವಿಸಿ, ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತೀರ್ಥಂಕರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಜನ್ಮದ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ತೀರ್ಥಂಕರನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈಗ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದರೆ, ಇನ್ನು ನಾಲ್ಕನೇ ಅಥವಾ ಐದನೇ ಭವದಲ್ಲಿ ಅವನು ತೀರ್ಥಂಕರನಾಗಬಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹದಿನಾರು ರೀತಿಯ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ?ಡಶ ಕಾರಣ ಭಾವನೆಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅದನ್ನು ನೋಂಪಿ ಆಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ – ವ್ರತಾಚರಣೆ, ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯಾನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು. ಅದರಿಂದ ಪುಣ್ಯಬಂಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಪುಣ್ಯದ ಫಲದಿಂದ ತೀರ್ಥಂಕರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಗರ್ಭಾವತರಣಕಲ್ಯಾಣ, ಜನ್ಮಕಲ್ಯಾಣ, ದೀಕ್ಷಾಕಲ್ಯಾಣ, ಕೇವಲಜ್ಞಾನಕಲ್ಯಾಣ, ಮೋಕ್ಷಕಲ್ಯಾಣವೆಂಬ ಪಂಚಕಲ್ಯಾಣದ ವೈಭವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

    ತೀರ್ಥಂಕರನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿರಕ್ತ, ವಜ್ರದಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅವನನ್ನು ರೋಗರುಜಿನಗಳು ಎಂದೂ ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕರುಣೆ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಲೋಕದ ಬಗೆಗೆ ಹಿತಭಾವನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ೧೩೨ ಅತಿಶಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರತಕ್ಕಂತಹ ದಿವ್ಯಶರೀರ.

    ’ತೀರ್ಥಕರ’ ಎಂದರೆ ದಿವ್ಯಶರೀರ. ’ತೀರ್ಥಂಕರ’ ಎಂದರೆ ಕರ್ಮನಾಶ ಮಾಡಿ ಅರಿಹಂತನಾದ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಿತಿ. ಅದಕ್ಕೆ ತೀರ್ಥಕರ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಂಕರ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು. ಜಿ.ಪಿ. ರಾಜರತ್ನಂ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿರಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳಿಗೂ ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಕರ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಂಕರ ಶಬ್ದದ ನಡುವೆ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವಾದವಿವಾದ ನಡೆದಿತ್ತು. ತೀರ್ಥಕರ ಎಂದರೆ ದಿವ್ಯಶರೀರವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಅಂತಹ ಶರೀರಧಾರಿಗಳು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಧಾತ್ರಿಕರ್ಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಅನಂತಚತುಷ್ಟ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ತೀರ್ಥಂಕರನಾಗುವುದು. ಹೀಗೆ ತೀರ್ಥಕರರೇ ಮುಂದೆ ತೀರ್ಥಂಕರರಾಗುತ್ತಾರೆ.

    ’ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಸುಖ’ ಎಂಬುದೇ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಸಂದೇಶ : ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರೀ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮಿಜೀ

  • ಮುಂಜಾನೆ ಮಡಿಯುಟ್ಟು ಜಿನಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಿ ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟದ ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಪಕ್ಕದ ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಡುಗಲ್ಲಿಗೆ ಬಂಗಾರದ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಕನಸಿನ ಸೂಚನೆ. ಚಾಮುಂಡರಾಯ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದ. ಬಾಣ ಆ ಬಂಡೆಗೆ ತಾಕಿದೊಡನೆ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಶ್ರೀಮುಖ ತೋರಿಕೊಂಡಿತು. ಆಮೇಲೆ ಅವರೆಲ್ಲ ಆ ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟವನ್ನೇರಿ ಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಂದ ಇಡೀ ಮೈಮಾಟವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದರು. ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿಯ ಮೇಲೆ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ’ಸುಮನೋಹರ ಭಯಂಕರ’ ಮೂರ್ತಿ ಮೈದಳೆದುದು ಹೀಗೆ.


    ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಥೆಗಳಿವೆ – ಒಂದು ಆ ಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ವಸ್ತುವಾದ ಬಾಹುಬಲಿಯದು, ಇನ್ನೊಂದು ಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದ ಚಾಮುಂಡರಾಯನದು (=ಚಾವುಂಡರಾಯ). ಎರಡೂ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮನು?ನನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತುವ ಗುಣವಿದೆ, ಬದುಕನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಹದವಿದೆ. ಬಾಹುಬಲಿ, ಚಾಮುಂಡರಾಯ – ಇಬ್ಬರೂ ಸಮರಶೂರರು, ದಾನವೀರರು, ಮಾನೋನ್ನತರು; ಅಂತರಂಗ ಬಹಿರಂಗ ಎರಡೂ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವರು; ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಗೆದ್ದು ಎಂದೂ ಅಳಿಯದ ಮೇಲ್ಮೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡವರು.

    ಬಾಹುಬಲಿಯನ್ನು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಟ್ಟವನು, ಅವನ ಒಳಗಿನ ಎತ್ತರವನ್ನು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರು ಮೈದುಂಬಿಸಿಕೊಟ್ಟವನು ಚಾಮುಂಡರಾಯ; ಚಾಮುಂಡರಾಯನ ಸಾಹಸವನ್ನು ಜನರ ನಡುವೆ ಎತ್ತಿನಿಲ್ಲಿಸಿದವನು ಬಾಹುಬಲಿಯೇ. ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೆರನಾದ ಅನ್ಯೋನ್ಯಾಶ್ರಯವಿದೆ. ಹಾಗೆಂದೇ ಚಾಮುಂಡರಾಯನ ಹೆಸರಾದ ’ಗೊಮ್ಮಟ’ ಬಾಹುಬಲಿಗೂ ಸಂದು, ಅವನು ಗೊಮ್ಮಟರಾಯನಾದರೆ ಇವನು ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನಾದ. ಇಬ್ಬರೂ ಮಾನವಕಲ್ಪನೆಯ ಕೂಟವನ್ನಡರಿ ಸಿದ್ಧರೆನಿಸಿಕೊಂಡವರು.

    ಕಥೆಯ ಮೂಲ
    ಬಾಹುಬಲಿಯ ಕಥೆ ಜೈನ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಬಂದಿದೆ. ಕವಿಪರಮೇಷ್ಠಿಯ ’ಮಹಾಪುರಾಣ’, ಜಿನಸೇನರ ’ಪೂರ್ವಪುರಾಣ’ಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದ ಬಗೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ಪಂಪ ತನ್ನ ’ಆದಿಪುರಾಣ’ದಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡ. ಕಥೆ ಪುರಾಣದ್ದು, ಒಕ್ಕಣೆಯು ಕಾವ್ಯ. ಕಥೆಯ ಮೈಕಟ್ಟಿಗೆ ಕಾವ್ಯದ ಹೊನ್ನಿನ ಕಳಶವಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಪಂಪ. ಜಿನಸೇನರ ’ಪೂರ್ವಪುರಾಣ’ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಬಂದ ೫೨೫ ಬಿಲ್ಲೆತ್ತರದ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಪುತ್ಥಳಿಯ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಚಾಮುಂಡರಾಯನನ್ನು ಉಜ್ಜುಗಿಸಿದುದು ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆ.

    ಬಾಹುಬಲಿ ಆದಿ ತೀರ್ಥಂಕರ – ವೃಷಭದೇವನ ಮಗ. ವೃಷಭದೇವನು ಜಿನನಾಗುವ ಮೊದಲು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದವನು; ಮನುಷ್ಯನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವನು. ಅವನು ಮೊದಲ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಮೊದಲ ಜಿನ, ಮೊದಲ ಮಾನವ. ಬಾಹುಬಲಿಯ ಕಥೆ ಅಷ್ಟೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಅಷ್ಟು ಎತ್ತರವನ್ನು ಏರುತ್ತದೆ! ಬಾಹುಬಲಿಯ ಅಣ್ಣ ಭರತ; ತಂದೆಯ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಒಲಿದುಕೊಂಡವನು. ತಮ್ಮ ಬಾಹುಬಲಿ ತಂದೆಯ ವೈರಾಗ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮೈದುಂಬಿಸಿಕೊಂಡವನು. ವೃಷದೇವನಿಗೆ ನೂರು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳು; ಜಗತ್ತಿನ ಜನರೆಲ್ಲ ಅವನ ಮಕ್ಕಳೇ ಅಲ್ಲವೆ? ವೃಷಭದೇವನು ವೈರಾಗ್ಯ ತಾಳಿದಂದು ತನ್ನ ಒಡೆತನದ ಸೀಮೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಟ್ಟ.

    ಹಿರಿಯ ಮಗ ಭರತನಲ್ಲಿ ಆಸೆ ತಲೆದೋರಿ ಅವನ ಅಬ್ಬರ ಮೂಡುವವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದಿದ್ದರು. ತಾನೊಬ್ಬನೇ ದೊರೆಯಾಗಬೇಕು, ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಒಡೆತನವಿರಬೇಕು, ಎಲ್ಲರ ಸ್ವತ್ತೂ ತನ್ನದಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವ ದುರಾಸೆ ಬಲಶಾಲಿಯಾದವನ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಕೊಂಡರೆ ತಾನೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಕೆಡುವುದು? ಭರತನು ಬಲಶಾಲಿ; ಮೈಬಲ ಸಾಲದಂಬಂತೆ ಅವನ ಬಳಿ ಚಕ್ರರತ್ನವೆಂಬ ಅದ್ಭುತ ಶಸ್ತ್ರವೂ ಇದ್ದಿತು. ಇದು ಗಿರ್ರನೆ ತಿರುಗುತ್ತ ಎದುರು ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಎದುರಿಸುವವರೇ ಇರಲಾರರು; ಅದರೊಡನೆ ಸೆಣಸುವ ಸಾಹಸವನ್ನು ಯಾರೂ ಮಾಡರು. ಅವನು ಹೋದೆಡೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲ ಗೆಲವೇ!

    ಮದವೇರಿದಾಗ….
    ದುರಾಸೆ ಹೀಗೆ ಬಲಗೊಂಡರೆ ಬರುವುದು ಮದ; ಮದವೇರಿದರೆ ಕುರುಡು. ಏನು ಮಾಡಬೇಕು, ಏನು ಮಾಡಬಾರದು ಎನ್ನುವ ಪರಿ ಇರದು. ತನ್ನ ತಮ್ಮಂದಿರನ್ನೆಲ್ಲ ತನಗೆ ಅಡಿಯಾಳುಗಳಾಗುವಂತೆ ಆಣತಿ ಮಾಡಿದ. ಅಣ್ಣನ ಬಲಕ್ಕೆ ಅಂಜಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಬಿಟ್ಟು ತಂದೆಯ ಬಳಿ ವಿರಕ್ತನಾಗಿ ನಿಂತರು. ಒಬ್ಬ ತಮ್ಮ ಮಾತ್ರ ಅಣ್ಣನ ಆಣತಿಗೆ ಎದೆಗುಂದದೆ ಅವನನ್ನು ಸೆಣಸಲು ಸಿದ್ಧನಾದ; ಅವನು ಬಾಹುಬಲಿ.

    ಭರತನಿಗೆ ಈ ಮೊದಲೇ ಬುದ್ಧಿ ಬರಬಹುದಾಗಿದ್ದಿತು. ಅವನು ಸಮುದ್ರದವರೆಗೆ ಆರೂ ಖಂಡಗಳುಳ್ಳ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನೆಲ್ಲ ಗೆದ್ದು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ, ತಾನೇ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೆಂಬ ಗತ್ತಿನಿಂದ ವೃಷಭಾಚಲಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳೆಲ್ಲ ತಂತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಾಣುವಂತೆ ಕಡೆಯಿಸಿದ್ದರು. ಹಿಂದೆ ’ಶತಕೋಟಿ ಕಲ್ಪ’ಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿಹೋದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳೆಲ್ಲರ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಬೆಟ್ಟವೆಲ್ಲ ತುಂಬಿಹೋಗಿದ್ದಿತು. ಭರತನು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಡೆಯಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಎಡೆಯಿಲ್ಲ! ಎಲ್ಲರೂ ಹೋದ ಹಾದಿಯನ್ನೇ ತಾನೂ ಹಿಡಿಯಬೇಕು, ಹಿಂದಿನೆಲ್ಲ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳೂ ಹೇಳಹೆಸರಿಲ್ಲದೆ ಮರೆಯಾದರು, ತನ್ನ ಗತಿಯೂ ಅದೇ – ಎಂದು ಅವನು ಮನಗಂಡಿದ್ದರೆ ಒಳಿತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮದವೇರಿದಾಗ ಕಣ್ಣು ಮಂಜಾಗುತ್ತದೆ, ಹಿಂದಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿ, ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ’ಟಂಕೋತ್ಕೀರ್ಣ’ ಮಾಡಿಸಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ!

    ಸ್ತಬ್ಧವಾದ ಚಕ್ರರತ್ನ
    ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಭರತ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬಾಹುಬಲಿಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಕಲಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ಭೂಮಂಡಲವನ್ನೆಲ್ಲ ಗೆದ್ದು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ಅವನ ಚಕ್ರರತ್ನ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟಿತು. ಭರತನ ದಿಗ್ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯೊಂದು ಕಾದಿದೆ ಎನ್ನುವ ಸೂಚನೆಯಿದು. ಚಕ್ರೇಶನ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರವೇ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತೆಂದಾದರೂ ಭರತ ಆಲೋಚಿಸಿದನೆ? ಚಕ್ರ ನಿಂತಿತೆಂದು ಅಂಜಿದರೂ ಸಿಟ್ಟಿಗೆದ್ದ. ತಮ್ಮನಾದ ಬಾಹುಬಲಿ ತನಗೆ ಶರಣಾಗತನಾಗಬೇಕೆಂದು ಕರೆ ಕಳುಹಿಸಿದ. ಶರಣಾಗತನಾಗಲು ಬಾಹುಬಲಿ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ರಾಜ್ಯ ತಂದೆಯಿಂದ ಬಂದುದು, “ಪುರುದೇವಂ ದೇವದೇವಂ ಕುಡೆ ಪಡೆದ ನೆಲಕ್ಕಾರೊಳುಂ ಪಂಥಮುಂಟೇ?” ಭರತ ಸೊಕ್ಕಿನಿಂದ ಬಯಸಿದರೆ ಹಗರಣವೇ ನಡೆಯಲಿ, ಎಂದು ಬಾಹುಬಲಿ ಹೇಳಿಕಳುಹಿಸಿದ.

    ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರಲ್ಲಿ ಸೆಣಸಾಟ ಮೊದಲಾಯಿತು. ಸೇನೆಗಳು ಸೆಣಸಿ ಸಾಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಇಬ್ಬರೇ ಕಾದಾಡುವುದೊಳಿತೆಂದು ತಿಳಿದವರು ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿಯುದ್ಧ, ಜಲಯುದ್ಧ, ಮಲ್ಲಯುದ್ಧಗಳಾದವು. ಭರತ ಸೋತ. ಮಲ್ಲಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿ ಭರತನನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ಹಿಡಿದ. ಕೆಳಕ್ಕೆ ಒಗೆದು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದರೆ ಭರತನ ಕಥೆ ಮುಗಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಹುಬಲಿ ತನ್ನಣ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಮರುಕಗೊಂಡು, ಮೆತ್ತಗೆ ಅವನನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದ. ಆಗಲೂ ಭರತನಿಗೆ ಬುದ್ಧಿ ಬರಲಿಲ್ಲ. ರೊಚ್ಚಿನಿಂದ ತನ್ನ ಚಕ್ರವನ್ನೇ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆದ. ಚಕ್ರವಾದರೋ ಬಾಹುಬಲಿಯನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಸುತ್ತವರಿದು ಅವನ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೆಪ್ಪನೆ ನಿಂತಿತು.

    ಅಡಗಿದ ಸೊಕ್ಕು
    ಭರತನ ಸೊಕ್ಕು ಅಡಗಿತು. ತಮ್ಮನ ಕೈ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಮೇಲಾದುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಸೊರಗಿದ. ಧರ್ಮಯುದ್ಧದ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲೂ ಸೋತ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಚಕ್ರರತ್ನವನ್ನು ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆದುದು ತಪ್ಪೆಂದು ನೆರೆದವರೆಲ್ಲ ಸಾರಿದ ಮೇಲಂತೂ ಅವನ ಅಪಮಾನದ ಭಾರ ತಾಳಲಾರದಷ್ಟಾಯಿತು. ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ ತನ್ನ ಮೇಲೆರಗಿ ಬಂದ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಹೀಗೆ ಕಡೆಗಾಣಿಸಿ, ಎರಡು ಸೇನೆಗಳೂ ನೆರೆದ ಜನರೂ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ದೇವತೆಗಳೂ ತನ್ನ ಜಯಕಾರವನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಬಾಹುಬಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಮೈಮರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕುಣಿದಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಮುದುಡಿಕೊಂಡಿತು. ಒಂದಿಷ್ಟು ನೆಲಕ್ಕಾಗಿ, ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ವೈಭವಕ್ಕಾಗಿ ಅಣ್ಣ ತಮ್ಮಂದಿರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಮರೆತು ಕಾದಾಡಬೇಕೆ? ತಮ್ಮನೇ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಬವಣೆಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭ ಬರಬಹುದೆ? ಈ ರಾಜ್ಯಶ್ರೀ ’ಸೋದರರೊಳ್ ಸೋದರರಂ ಕಾದಿಸುವುದು’, ’ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಕೋಪಂ’ ಎಂದು ಬಾಹುಬಲಿ ಮರುಗಿದ. ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೇನಾಯಿತು, ತನಗಾದರೂ ಇರಬೇಡವೆ? ಅಣ್ಣನ ಮೇಲೇ ಕೈಯೆತ್ತುವುದು ತಮ್ಮನಿಗೆ ತರವೆ?

    ಹೀಗೆ ಬಾಹುಬಲಿ ತನ್ನ ಗೆಲವಿನಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು, ತನ್ನ ನಡತೆ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿತೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ, ಅದರ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ.

    ’ಅವಧರಿಸಿದೆ ನಿನ್ನೊಳ್ ಪಿರಿ-
    ದವಿನಯಮಂ ನೆಗಳ್ದ ದೋಷಮಂ ತಪದೊಳ್
    ನೀಗುವೆನಣ್ಣ!’

    ಎಂದು ತಮ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಮನ್ನಿಸುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡ. ಮೊದಲೇ ಮೈಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭರತನಿಗಿಂತ ಬಾಹುಬಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವನು; ಅವನ ಮೈಯ ಎತ್ತರ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮೇಲಿನದು. ಈಗ ಅವನ ಚೇತನದ ಎತ್ತರ ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆದ್ದು ನಿಂತಿತು! ತಾನು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನಣ್ಣನಿಗೇ ಕೊಟ್ಟು, ಅವನ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತ ನಿಂತ ಭರತನಲ್ಲೂ ಮಾರ್ಪಾಟಾಗದೆ ಇರುತ್ತದೆಯೆ? ತನ್ನ ತಮ್ಮನ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಅವನು ದಿಟವಾಗಿಯೂ ಅರಿತುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಕಣ್ಣೀರಿಂದ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಲು ತೊಡಗಿದ. ಅಣ್ಣನಿಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿ ನಿಂತ ಬಾಹುಬಲಿ ತಾನೂ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಅಣ್ಣನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸುರಿಸಿದ; ಅದು ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದಂತೆ.
    ’ನಿಜಪಾದಂಬುರುಹಕ್ಕೆ ಪಾದ್ಯವಿಧಿಯಿಂ ನೇತ್ರಾಂಬುವಿಂ ಮಾಡುವ ಅಗ್ರಜ, ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಪ್ಪ ಮಸ್ತಕದ ಮೇಗೋರಂತೆ ಪಾಯ್ವಾತ್ಮ ಬಾ?ಜಲೌಘಂಗಳಿನಿಂದು ಬಾಹುಬಲಿ ತನ್ನಿಂದಂ ನಿಧೀಶಂಗೆ ವಂಶಜ ರಾಜ್ಯಾಭಿ?ಕೋತ್ಸವಂ’ ಮಾಡುತ್ತ ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಶಂಕೆಯನ್ನು ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರು ಮೂಡಿಸಿದರೆಂದು ಕವಿಸಮಯ.

    ಜಿನನಾದ ಬಾಹುಬಲಿ
    ಬಾಹುಬಲಿ ಲೌಕಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ತೊರೆದು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಯತಿದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಕಡೆಗೆ ಮಾನಕ?ಯವೂ ತೊಲಗಿ ಅವನು ನಿಂತಲ್ಲೇ ಜಿನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ತಮ್ಮನ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಅಣ್ಣ ಭರತ, ಪೌದನಪುರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪ್ರತಿಮೆಯೊಂದನ್ನು ೫೨೫ ಬಿಲ್ಲುಗಳ ಎತ್ತರವಿರುವಂತೆ ಬಂಗಾರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

    ಕಾಲ ಸಾಗಿದಂತೆ ಪೌದನಪುರ ಕಾಡಾಗುತ್ತದೆ, ಬಾಹುಬಲಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಕಾಡುಗಿಡಗಳ ನಡುವೆ ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮರೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಶ್ರಾವಕರ ನಡುವೆ ಪ್ರತೀತಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮೊದಲ ಕಥೆ ಮುಗಿಯಿತು; ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಎರಡನೆಯ ಕಥೆ.
    ಪುರಾಣವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಚಾಮುಂಡರಾಯನ ತಾಯಿ ಕಾಳಲಾದೇವಿ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದಳು ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆ ಮೊದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡಕ್ಕೂ ಕಾಲದ ಅಂತರ ಊಹೆಗೂ ನಿಲುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ನೆಲೆಗಟ್ಟನ್ನು ಕೂಡಿಸುವುದು ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ’ಶ್ರೀರೂಪ’

    ಚಾಮುಂಡರಾಯ
    ಮಹಾಬಲಯ್ಯನ ಮಗ ’ವೀರಮಾರ್ತಾಂಡ’, ’ರಣರಂಗಸಿಂಗ’, ’ಸಮರ ಪರಶುರಾಮ’ನೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಚಾಮುಂಡರಾಯ ಪರಾಕ್ರಮಿ. ಗಂಗ ರಾಚಮಲ್ಲನಿಗೆ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ, ದಂಡನಾಯಕನಾಗಿ ನಿಂತು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಟ್ಟವನೇ ಅವನು; ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದವನೂ ಅವನೇ. ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಕಲಿಯೋ, ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಚತುರನೋ, ಕಾವ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಎತ್ತಿದಕೈ. ಅವನ ಧೈರ್ಯ, ಶೌರ್ಯ, ಸಾಹಸಗಳು ಅವನ ಒಂದು ಮುಖವಾದರೆ ವಿನಯ, ಶೀಲ, ಸಂಯಮಗಳು ಅವನ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ. ಜೈನಧರ್ಮದ ಸ್ವಾರಸ್ಯವನ್ನು ಮನಸಾರೆ ಕಂಡುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವನು ಅವನು.

    ಅವನ ತಾಯಿ ಕಾಳಲಾದೇವಿ ದಿನವೂ ಜೈನಧರ್ಮದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದವಳು; ಧರ್ಮದ ದಿಟವಾದ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡಿದ್ದವಳು. ಜಿನಸೇನರ ’ಪೂರ್ವಪುರಾಣ’ವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಬರುವ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮೂರ್ತಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಆಕೆಯ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತು. ಪೌದನಪುರದಲ್ಲಿ ೫೨೫ ಬಿಲ್ಲೆತ್ತರದ ಈ ಬಂಗಾರದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬರಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು. ತಾಯಿಯ ಮುದ್ದಿನ ಮಗ ಚಾಮುಂಡರಾಯ ಆಕೆಯ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಕೆಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟ.

    ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಲ್ಲಿ
    ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಚಂದ್ರಗಿರಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾತ್ರಿಕರ ತಂಡ ತಂಗಿದ್ದಾಗ, ಚಾಮುಂಡರಾಯನಿಗೊಂದು ಕನಸು ಬಿದ್ದಿತು. ಪಕ್ಕದ ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿಯ ಮೇಲೆ ಮುಗಿಲೆತ್ತರ ಮೈಚಾಚಿ ನಿಂತ ಬೋರುಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಅಡಗಿದೆಯೆಂದು ಕನಸಿನ ತಾತ್ಪರ್ಯ; ತಾಯಿ ಕಾಳಲಾದೇವಿಗೂ ಅದೇ ಕನಸು. ಮರುದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಮಡಿಯುಟ್ಟು ಜಿನಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಿ ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟದ ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಪಕ್ಕದ ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಡುಗಲ್ಲಿಗೆ ಬಂಗಾರದ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಕನಸಿನ ಸೂಚನೆ. ಚಾಮುಂಡರಾಯ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದ. ಬಾಣ ಆ ಬಂಡೆಗೆ ತಾಕಿದೊಡನೆ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಶ್ರೀಮುಖ ತೋರಿಕೊಂಡಿತು. ಆಮೇಲೆ ಅವರೆಲ್ಲ ಆ ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟವನ್ನೇರಿ ಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಂದ ಇಡೀ ಮೈಮಾಟವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದರು. ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿಯ ಮೇಲೆ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ’ಸುಮನೋಹರ ಭಯಂಕರ’ ಮೂರ್ತಿ ಮೈದಳೆದುದು ಹೀಗೆ.

    ಕಥೆ ಇಷ್ಟಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಪಂಚಬಾಣ ಕವಿಯ ’ಭುಜಬಲಿಚರಿತೆ’ಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಮೂರ್ತಿ ಮೈದಳೆದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ವಿಧಿಯಂತೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಬೇಕಲ್ಲವೆ? ಪ್ರತಿಷ್ಠಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯಬೇಕು. ಅರವತ್ತು ಅಡಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿಂತ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭವೆ? ಆದರೆ ಚಾಮುಡರಾಯನಂಥ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದವನಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯೇನು? ಅಭೀಷೇಕಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅಣಿಯಾಯಿತು; ಸಾವಿರಾರು ಕೊಡಗಳ ಹಾಲೂ ಬಂದಿತು. ಚಾಮುಂಡರಾಯನ ಆಣತಿಯಂತೆ ಅವನ ಸೇವೆಯ ಹಾಲನ್ನು ಪುರೋಹಿತರು ಮೂರ್ತಿಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸುರಿದರು. ಅನಂತರ ನೂರಾರು ಕೊಡಗಳ ಹಾಲನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸುರಿದರು. ಆದರೆ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಹಾಲು ಮೈಮೇಲೆ ಹರಿದು ಕೆಳಗಿಳಿದರೂ ಒಂದು ತೊಟ್ಟೂ ಹಾಲು ಮೂರ್ತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ. ಪಾದಾಭಿಷೇಕವಾಗದೆ ಅಭಿಷೇಕದ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯವಂತಿಲ್ಲ!

    ಗುಳ್ಳಕಾಯಜ್ಜಿ
    ಎಷ್ಟು ಕೊಡಗಳ ಹಾಲನ್ನು ಸುರಿಸಿದಾಗಲೂ ಇದೇ ಕಥೆಯಾಯಿತು. ನೆರೆದವರು ಅವಾಕ್ಕಾದರು; ಚಾಮುಂಡರಾಯನಿಗೆ ಚಿಂತೆಯಾಯಿತು. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಎಡೆಬಿಡದಂತೆ ನೆರೆದಿದ್ದ ಜನಜಂಗುಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು ಹಣ್ಣುಮುದುಕಿಯೊಬ್ಬಳು; ದೇವರ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸೇವೆಯೂ ಇರಲೆಂದು ಗುಳ್ಳಕಾಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಾಲನ್ನು ತಂದು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದಳು. ಅವಳನ್ನು ಕೇಳುವವರು ಯಾರು? ’ಈ ಹಾಲನ್ನು ದೇವರ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯಿರಿ’ ಎಂದು ಆಕೆ ಎಷ್ಟು ಅಂಗಲಾಚಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಯಾರೂ ಕಿವಿಗೊಡಲಿಲ್ಲ. ಕಡೆಗೆ ಈ ಸುದ್ದಿ ಚಾಮುಂಡರಾಯನನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು.
    ಆಗ ಅವನು ಆ ಮುದುಕಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿ ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಾಲು ತುಂಬಿದ ಗುಳ್ಳ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಪುರೋಹಿತರ ಮೂಲಕ ಅಟ್ಟಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಅಷ್ಟೂ ಹಾಲನ್ನೂ ಮೂರ್ತಿಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸುರಿಸಿದ. ಒಡನೆಯೇ ಆ ಹಾಲುಹನಿ ’ಅತಿತುಂಗಾಕೃತಿಯ’ ಗೊಮ್ಮಟನಜಿನನ ಮೈಮೇಲೆಲ್ಲ ಹರಿದು ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ತೊಳೆದುಬಿಟ್ಟಿತು.

    ಅನುಪಮರೂಪನೇ ಸ್ಮರನುದಗ್ರನೆ ನಿರ್ಜಿತಚಕ್ರಿ ಮತ್ತುದಾ-
    ರನೆ ನೆರೆಗೆಲ್ದುಮಿತ್ತನಖಿಲೋರ್ವಿಯನತ್ಯಭಿಮಾನಿಯೇ ತಪಃ-
    ಸ್ಥನುಮೆರಡಂಘ್ರಿಯಿತ್ತೆಳೆಯೊಳಿರ್ದಪುದೆಂಬನನೂನಬೋಧನೇ
    ವಿನಿಹಿತಕರ್ಮಬಂಧನನೆ ಬಾಹುಬಲೀಶನಿದೇನುದಾತ್ತನೋ |
    – ಬೊಪ್ಪಣಕವಿ

    ಈ ಗುಳ್ಳಕಾಯಜ್ಜಿ ಯಾರು?
    ಚಾಮುಂಡರಾಯನ ತಾಯಿ ಕಾಳಲಾದೇವಿಯ ಇ?ದೈವ ನೇಮಿನಾಥ ತೀರ್ಥಂಕರ; ದಿನವೂ ಆಕೆ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಈ ದೈವವನ್ನೇ. ಈ ಜಿನನ ಯಕ್ಷಿಣಿ ಕೂ?ಂಡಿನೀದೇವಿ. ಆಕೆಯೇ ಗುಳ್ಳಕಾಯಜ್ಜಿಯಂತೆ ಬಂದುದು ಎಂದು ಕಥೆ. ಚಾಮುಂಡರಾಯನು ಅರವತ್ತು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕಡೆಯಿಸಿದನೆಂದು ಮಾನೋನ್ನತನಾಗಿದ್ದನಂತೆ; ತನ್ನ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಬೆರಗಾಗಿ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಂಡಿದ್ದನಂತೆ; ಈ ಗರ್ವವನ್ನು ತೊಲಗಿಸಲು ಗುಳ್ಳಕಾಯಜ್ಜಿ ಕಾರಣಳಾದಳು, ಎಂದು ಕಥೆಯ ತಾತ್ಪರ್ಯ.

    ಚಾಮುಂಡರಾಯನ ಗರ್ವ ಕರಗಿ ನೀರಾಗಿ ಅವನು ಆ ಮುದುಕಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆರಗಿ, ಮಸ್ತಕಾಭೀ?ಕದ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯಲು ನೆರವಾದಳೆಂದು ಕೃತಜ್ಞತೆ ತಾಳಿ ಆಕೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಗೊಮ್ಮಟಜಿನನ ಮೂರ್ತಿಯ ಬಳಿಯೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಚಾಮುಂಡರಾಯನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಾರೆವು. ಆ ಗುಳ್ಳಕಾಯಜ್ಜಿಯನ್ನು ಕಾಣದೆ ’ಕ್ಷಿತಿಸಂಪೂಜ್ಯ’ನಾದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನನ್ನು ಕಾಣುವಂತಿಲ್ಲ

    (’ಉತ್ಥಾನ’, ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ)

    ಗೊಮ್ಮಟನ ‘ಅತಿತುಂಗಾಕೃತಿ’

  • ಪ್ರಿಯ ಯಾತ್ರಿಕನೆ,
    ನೋಡಿದೆಯಾ ಆ ದಿವ್ಯ ಭವ್ಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು? ತೃಪ್ತಿಯಾಯ್ತೆ? ಆಗಲಿಲ್ಲವೆ? ಹೇಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಆದೀತು! ನೀನು ಇನ್ನೂ ಆ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಿಯೇ ಇಲ್ಲವಲ್ಲ!

    ಆ ದಿವ್ಯಮೂರ್ತಿಯ ರೂಪ ಕ್ಷಣಕ್ಷಣವೂ ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ; ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಆ ಭವ್ಯಮೂರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಉಕ್ಕಿಹರಿಯುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಪುಳಕಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಇಂತಹ ಭವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾದೀತೆ? ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ನೀನೊಬ್ಬ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿ. ಹೀಗೆ ಬಂದು ಹಾಗೆ ಹೋಗುವ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಎಷ್ಟು ಸಮಯವಾಯ್ತು ಹೇಳು?
    ನನ್ನನ್ನು ನೋಡು, ಆ ಭವ್ಯ ದಿವ್ಯ ಭುವನಮೋಹನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಅಂತರಂಗದಲ್ಲೇ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೇನು, ಆ ಮೂರ್ತಿಯ ದರ್ಶನದ ಬಯಕೆ ಅನುಕ್ಷಣವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇದೆ; ಆ ಭೂಮಾತೀತ ಮೂರುತಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ನಿರಂತರ, ಅನೂಹ್ಯ, ಅನಂತ. ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷದ ನನ್ನ ಅನುಭವವೇ ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಸಮಯದ ಪರಿಮಿತಿಯೊಳಗಿನ ಆ ಭವ್ಯ ವಿಗ್ರಹದ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನಾಭಿಲಾಷೆ ತೃಪ್ತಿಗೊಳ್ಳಬಹುದೆ? ಆ ಮೂರ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ ಬೀಳುತ್ತಲೇ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅನುರಣಿತವಾಗುವ ಭಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಕಾರ ಬಿಡಿಸುವ ಚಿತ್ರದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಿತ್ತಿಯೊಳಗೆ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿ ಮೂಡಿ ಬಗೆಬಗೆಯ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

    ನೋಡು, ನನ್ನೆದುರಿಗಿರುವ ವಿಂದ್ಯಗಿರಿಯ ಮೇಲೆ ದಿಟ್ಟವಾಗಿ ನಿಂತ ಆ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮೂರ್ತಿಯು ಭೂಮ್ಯಾಕಾಶವನ್ನೆಲ್ಲ ಆವರಿಸಿ ನಿಂತ ಹಾಗೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಂಸಾರದ ದ್ವೇಷ, ಆಸೆ, ಅಸೂಯೆ, ಪ್ರೀತಿ, ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳನ್ನೂ ಗೆದ್ದ ಆ ಭವ್ಯ ತೇಜಃಪುಂಜ ಮೂರ್ತಿ ಮಾತ್ರ ಮೃದುಲತೆಯಿಂದ ಬಂಧಿಸಿದೆ. ನೋಡಿದೆಯಾ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದ ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿ ಮಾತ್ರ ಸದಾಕಾಲ ಉತ್ತರದೆಡೆಗೇ ಇದೆ.

    ಕೇಳು, ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡುವಾತ ಕೇವಲ ಮನು?ನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಜೊತೆಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡ ಮಾನವಜನ್ಯ ಭೇದಭಾವಗಳೆಲ್ಲ ತೊರೆದುಹೋಗಿ ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಗೊಮ್ಮಟನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಜಾತಿ-ಪಂಥ, ಮೇಲು-ಕೀಳು, ಬಡವ-ಬಲ್ಲಿದನೆಂಬ ಭೇದಭಾವವೆಂಬುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆನ್ನುವಿಯಾ? ಆತ ಒಂದು ಕುಲದ ಒಂದು ನೆಲದ ದೇವರಲ್ಲ; ಆತ ಮಾನವಕುಲದ ಭಗವಂತ, ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿ. ಎಲ್ಲರೂ ಆತನ ಭಕ್ತರೇ. ಕಂಡೆಯಾ, ಇಲ್ಲಿ ಆ ಗೊಮ್ಮಟ ಜನಮಾನಸದ ಭಗವಂತನಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

    ನೀನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೀಯಾ, ಕಾಮದೇವನೆನಿಸಿಯೂ, ನಿ?ಮ ವಿರಕ್ತ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಪೂರ್ಣಕಾಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪುರಾಣಪುರುಷನಾಗಿಯೂ ಈ ಭವ್ಯ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಚಿರನೂತನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ವಜ್ರಪುರು?ನಂತೆ ಕಠೋರನಾಗಿಯೂ ಹೂವಿನಂತೆ ಮೃದುವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಜೇಯನಾಗಿ ಶಕ್ತಿವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ಕರುಣೆ, ದಯೆ ತುಂಬಿತುಳುಕುವ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನಿತ್ಯನೂತನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದೊಡಗೂಡಿದ ಆ ಸೌಂದರ್ಯ ನೋಡುಗನನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಬಂಧಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

    ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಯೆ, ಕೇಳು. ಜಡ ಚೇತನಗಳೂ, ಪ್ರಕೃತಿ ಪುರುಷವೂ ಈ ಮಹಾಮಹಿಮನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಪೋಷಿತವಾಗಿವೆ. ಇಂದ್ರಧನುಷ ಆತನ ದಿವ್ಯಪ್ರಭಾವಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಘಮಾಲೆಯು ಆತನಿಗೆ ಸದಾ ಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಗಾಳಿಯು ಸಂಚರಿಸುತ್ತ ವಿಗ್ರಹದ ಪಾದಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ; ಮಿಂಚು ಆರತಿ ಎತ್ತುತ್ತದೆ; ನಕ್ಷತ್ರ ನಿರಂತರ ಸುತ್ತುತ್ತ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ದೇವಗಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲೇ ಕುಳಿತು ಈ ದಿವ್ಯಮೂರ್ತಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

    ಧೂಳಾಗಲಿ, ಧೂಮವಾಗಲಿ ಈ ನಿತ್ಯನಿರಂಜನ ಕಾಯವನ್ನು ಮಲಿನಗೊಳಿಸಲಾರದು. ಪಶ್ಚಿಮದ ಸಮುದ್ರದ ಗಾಳಿ ಕೂಡ ಈ ನಿರ್ಲೇಪವನ್ನು ತನ್ನ ರೂಪ ರಸ ಗಂಧಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿಸಲಾರದು. ಪಕ್ಷಿಗಳು ಈ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅಗೌರವ ತೋರಲಾರವು.

    ಮಹಾಯೋಗಿಯಂತೆ ಅಖಂಡ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಮಂಡಿತನಾದ ಗೊಮ್ಮಟನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬಾಲಸಹಜ ನಗು ಸದಾ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅನಂತ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದ ಆತ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಜೀವಂತ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭಯಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತ ಮೌನವನ್ನು ಮೀರಿ ಮಾತನಾಡುವನೋ ಎಂಬಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ.

    ಯಾತ್ರಿಯೇ, ಈಗ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಸ್ರ ವ?ಗಳಿಂದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತ ಇಂಚಿಂಚಾಗಿ ಬೆಳೆದ ನಾನೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ತ್ರೈಲೋಕ್ಯನಾಥನ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಿಮೆಯೂ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯೂ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ, ಇನ್ನೂ ಸಹಸ್ರಾರು ವ?ಗಳವರೆಗೂ ಹೀಗೆಯೇ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಈಗ ನೀನೇ ಹೇಳು ಓ ಯಾತ್ರಿ, ಇಂತಹ ಮನಮೋಹಕ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಎಷ್ಟು ದೃಷ್ಟಿಸಿದರೂ ಬಯಕೆ ತಣಿಯದು, ಅಲ್ಲವೆ? ನೂರು ಜನ್ಮ ಎತ್ತಿ ಈ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿಕೊಂಡರೂ, ಇನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆಯೇ ವಿನಾ ಕುಂದಲಾರದು.

    ಯಾತ್ರಿಯೇ, ಯಾವಾಗಲೂ ಭಗವಂತನ ಜನನಕಾಲದ ರೂಪದ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ದೇವೇಂದ್ರನನ್ನೂ ಸಹ ವಿಹ್ವಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ನನ್ನ ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ ಕೇಳುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ದೇವೇಂದ್ರನು ಸಹಸ್ರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆ ರೂಪವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವನಂತೆ; ಆದರೂ ಅತೃಪ್ತತೆ ಅವನನ್ನು ಕಾಡುವುದಂತೆ. ತೀರ್ಥಂಕರರ ಇಂತಹ ರೂಪಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ತಣಿಯುವ ಭಾಗ್ಯ ನನ್ನದಾಗಲಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಎಂಬ ಕೊರಗಿದೆ ನನಗೆ. ಆದರೂ ಗೊಮ್ಮಟನ ನಯನಮನೋಹರ ಚಿತ್ರವು ಸದಾ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಇರುವುದೆಂಬುದೇ ನನ್ನ ಸೌಭಾಗ್ಯ. ನಿತ್ಯ ದರ್ಶನದಿಂದ ಧನ್ಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

    ನನ್ನ ಆಸೆ ನಿನಗೆ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ತೋರಬಹುದು. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ನಾನು ಇಂದ್ರನಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಸಹಸ್ರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಈ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಿ ತೃಪ್ತನಾಗಲು ಒಂದು ಪ್ರಯಾಸವನ್ನಂತೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಇಂದ್ರ ತನ್ನ ಸಹಜ ಚರ್ಮಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಏನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದನೋ, ಅದನ್ನು ನಾನು ನನ್ನ ಅಂತಶ್ಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಸಹಸ್ರ ವ?ಗಳಿಂದ ಹೊಂದುತ್ತ, ನನ್ನ ದರ್ಶನದ ಅದಮ್ಯ ಆಸೆಯನ್ನು ತಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಸಹಸ್ರಾರು ವ?ಗಳವರೆಗೂ ಹೊಂದುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ; ನನಗೆ ಈಗ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಈ ಸೌಭಾಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಮ್ಮೆಯಿದೆ, ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿದೆ.

    ಹಿಂದೀ ಮೂಲ: ’ಗೊಮ್ಮಟೇಶ ಗಾಥಾ

    ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ….

  • ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿಗೆ ನಡೆಸುವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕವು 2018 ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೭ರಿಂದ ೨೫ನೇ ತಾರೀಖಿನವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಎರಡನೇ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳವು ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರೀ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮಿಜೀಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಕಲಸಿದ್ಧತೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಡೆದ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕಗಳ ಒಂದು ಅವಲೋಕನ.

    `ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ಎತ್ತರವಿಲ್ಲ, ಭೂಮಿಗಿಂತ ಅಗಲವಿಲ್ಲ’ ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಗಾದೆಮಾತೊಂದು. ಎತ್ತರದ ಮಾತು ಬಂದಾಗ ತಟ್ಟನೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬರುವ ’ನಾನೇರುವೆತ್ತರಕ್ಕೆ ನೀನೇರುವಿಯಾ’ ಎಂದು ಸವಾಲೆಸೆಯುತ್ತ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಗೊಮ್ಮಟವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗುತ್ತಿದೆ. ದೇವಭೂಮಿ ಭಾರತದ ಜೀವಸತ್ತ್ವವಿರುವುದೇ ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನ, ಉತ್ಸವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕುಂಭಮೇಳ ಹೇಗೆ ಜಾತಿ-ಪಂಥ, ಮತ-ಧರ್ಮಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮೀರಿ ಭಾರತವಲ್ಲದೆ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೋ, ಹಾಗೆ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿ?ಕವೂ ಜನಸಮೂಹದ ಉತ್ಸವವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಈ ಉತ್ಸವದ ಸತ್ತ್ವ.

    ದಿಗಂಬರನಾಗಿ ಏಕಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಗೊಮ್ಮಟವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಗೊಮ್ಮಟವಿಗ್ರಹವೇ ಸಾಟಿ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಆಫಘನಿಸ್ತಾನದ ಬಾಮಿಯಾನ್ ಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಗೊಮ್ಮಟ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಎತ್ತರವಿವೆ, ಆದರೆ ಏಕಶಿಲೆಯವಲ್ಲ. ಈಜಿಪ್ತಿನ ಇಮ್ಮಡಿ ರಾಮೆಸೆಸ್ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗೊಮ್ಮಟ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸಮೀಪವಿದ್ದರೂ ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಿಂತಿಲ್ಲ, ಏಕಶಿಲೆಯದೂ ಅಲ್ಲ; ಈಜಿಪ್ತಿನ ಮೆಮ್ನಾನ್ ಅದ್ಭುತಗಳು ಗೊಮ್ಮಟನಿಗಿಂತ ೧೦ ಅಡಿ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷ ಪುರಾತನವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಏಕಶಿಲೆಯದಲ್ಲ. ?ಪ್ರಾನ್‌ನ ಪಶುವಿನ ಶಿಲ್ಪ ಸ್ಫಿಂಕ್ಸ್ ೬೬ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದರೂ ಏಕಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಗ್ಗಲ್ಲಿನ ೫೭ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ಗೊಮ್ಮಟವಿಗ್ರಹ ಎತ್ತರದಲ್ಲೂ, ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲೂ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ದೈವೀಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಹೊಂದಿ, ತನ್ನ ಭವ್ಯತೆಯ ಎದುರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ.

    ರಾಜಭೋಗದಿಂದ ಕೈವಲ್ಯದೆಡೆಗೆ
    ಉತ್ತರದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜ ವೃ?ಭನಾಥನಿಗೆ ಭರತ ಮತ್ತು ಬಾಹುಬಲಿ ಆದಿಯಾಗಿ ನೂರುಜನ ಪುತ್ರರಿದ್ದು, ಬಾಹುಬಲಿಯು ಎರಡನೇ ಪತ್ನಿ ಸುನಂದೆಯ ಮಗ. ತಂದೆ ವೃಷಭನಾಥ ಸಂಸಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಮೊದಲ ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರ ಆದಿನಾಥನಾದ. ಬಾಹುಬಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಪಾದನಪುರದಲ್ಲಿ ರಾಜನಾಗಿ ಅಜೇಯನೆನಿಸಿದ; ಸಹೋದರ ಭರತ ತನ್ನ ಆಯುಧಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಚಕ್ರರತ್ನವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ದಿಗ್ವಿಜಯ ನಡೆಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿ ಭ್ರಾತೃಪ್ರೇಮಕ್ಕಿಂತ ಕ್ಷಾತ್ರಪ್ರೇಮವೇ ಮೇಲೆಂದು ಒಪ್ಪಿ ಚಕ್ರರತ್ನವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ. ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿ ಅಜೇಯನಾದಾಗ ಭರತ ಚಕ್ರರತ್ನಕ್ಕೆ ಬಾಹುಬಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ. ಆದರೆ ಚಕ್ರರತ್ನವು ಕೊಲ್ಲಲು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಾದ ಭರತನ ಅಧಿಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಆಸೆ ಬಾಹುಬಲಿಯನ್ನು ಸಂಸಾರದ ಎಲ್ಲ ಮೋಹವನ್ನೂ ತೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಕೈವಲ್ಯನನ್ನಾಗಿಸಿತು. ಆತನ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಭರತನನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದು ಅನಾಸಕ್ತಿಗೆ ಇರುವ ಶಕ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಿ. ಮುಂದೆ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಸಾಧನೆಗೈದ ಬಾಹುಬಲಿ ತೀರ್ಥಂಕರನಾಗದಿದ್ದರೂ ತೀರ್ಥಂಕರಸಮನಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಸೇನಾಪತಿ, ಮಹಾಮಾತ್ಯ ಚಾವುಂಡರಾಯನಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೮೧ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿ ಕಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಗೊಮ್ಮಟನಾದ. ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿಯ ರವಿವಾರ ಮೃಗಶಿರಾ ನಕ್ಷತ್ರ, ಕುಂಭಲಗ್ನ, ಸೌಭಾಗ್ಯಯೋಗ, ವಿಭವ ಸಂವತ್ಸರ(ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೮೧, ಮಾರ್ಚ್ ೧೩)ದಂದು ವಿಗ್ರಹದ ಪ್ರತಿ?ಪನಾ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರಿತು. ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಗೆ ದಿನನಿತ್ಯ ಪಾದಾಭಿಷೇಕದ ಹೊರತಾಗಿ, ಕ್ಷೀರಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ತ್ವವಿರುವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕವು ಸಹ ಕುಂಭಮೇಳ, ಪಂಚಲಿಂಗ ಯಾತ್ರೆಯಂತೆ ೧೨ ವರ್ಷಕೊಮ್ಮೆ ಗೊತ್ತಾದ ಪರ‍್ವದಂದೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾರಣಾಂತರಗಳಿಂದ ೧೨ ವ?ದ ಬದಲಾಗಿ ೧೩-೧೪ ವರುಷಕ್ಕೂ ಬದಲಾಗಿದ್ದೂ ಇದೆ. ಜೈನಮತದ ದಿಗಂಬರಪಂಥದವರು ಆಚರಿಸುವ ಈ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಜೈನ ಮತದವರೂ, ಜೈನರಲ್ಲದವರೂ ಸಹಸ್ರಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿ-ಭಾವ ತುಂಬಿದ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಏರ್ಪಾಟು ಸಹ ಇರುತ್ತದೆ.
    ಉತ್ಸವ, ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳು ಹಲವರ ಭಾಗಿತ್ವದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿ?ಕವೂ ಹಲವರ ಭಾಗಿತ್ವದಿಂದಲೇ ನಡೆಯುವ ಉತ್ಸವ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೂ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ೨೩೧ನೇ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಮಸ್ತಕಾಭಿ?ಕದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀಡಬೇಕಾದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಮಿರಾಸಿನ ಭಾಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಈ ರೀತಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ:

    ಪಂಡಿತದೇವರು ಮಾಡಿತ್ತು ಮಹಾಭಿಷೇಕದೊಳಗೆ
    ಹಾಲುಮೊಸರಿಗೆ ೨, ಪೂಜಾರಿಗೆ ೧ ಭಾಗಿ, ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ
    ಕಲುಕುಟಿಗರಿಗೆ ಭಾಗಿ ೨, ಭಂಡಿಕಾರಂಗೆ ೧, ತಪ್ಪಿದವಕ್ಕೆ ಸಾಸ್ತಿ….

    ನಡೆದು ಬಂದ ಹಾದಿ
    ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕದ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನತಮ ಶಾಸನವಿರುವುದು ೨೫೪(೧೦೫) – ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೯೮ರದ್ದು. ಪಂಡಿತಾಚಾರ‍್ಯರೆಂಬವರು ಏಳು ಸಲ ಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ನಡೆಯಿಸಿದರೆಂದು ಆ ಶಾಸನ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೭ರಲ್ಲಿಯೂ [೨೨೩(೯೮)] ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕವಿ ಪಂಚಬಾಣನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೧೨ರಲ್ಲಿ ಶಾಂತವರ್ಣಿ ಎಂಬಾತ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿ?ಕ ನಡೆಸಿದನೆಂದೂ ಒಂದೆಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೂ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೭೭ರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ ಮಂತ್ರಿ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ ಪಂಡಿತನು ಸ್ವತಃ ಜೈನಮತದವನಾಗಿದ್ದು ಆತ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮೨೫ರಲ್ಲಿ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ ಆಡಳಿತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ನಡೆದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಕಳೆದ ನೂರಿಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ಮಹೋತ್ಸವ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕದಲ್ಲೂ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಹಾಗೂ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಬಗೆಯ ವಿಶೇಷ  ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದುದು ಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ಉತ್ಸವದ ಫಲ.

    ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದು
    ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮೭೧ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಕಮೀಶನರ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಎಸ್.ಎಫ್. ಮೆಕೆಂಜೀಯವರು ಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕದ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಿದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದು, ಮೂರ್ತಿಯ ಅಳತೆಯನ್ನು ಅವರೇ ಮಾಡಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಿದೆ.

    ಮುಂದೆ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮೮೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಶ್ರೀ ಆರ್. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫೦ ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ಭಟ್ಟಾರಕ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿಸೇನ ಸ್ವಾಮಿಯವರೇ ಸ್ವಂತವೆಚ್ಚದಿಂದ ಭರಿಸಿದ್ದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಗ ಸುಮಾರು ೨೦,೦೦೦ ಯಾತ್ರಿಕರು ಸೇರಿದ್ದು ಅವರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿಗಳು, ಗುಜರಾತಿಗಳು, ತಮಿಳರು ಎಲ್ಲರೂ ಗುಂಪಾಗಿ ತಿಂಗಳ ಮೊದಲೇ ಸೇರಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದರಂತೆ. ಉತ್ಸವದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದವರೆಗೂ ಜನ ಸೇರುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು ತಿಂಗಳ ಮುಂಚಿನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಪೂಜೆ, ವಿಶೇಷ ಆರಾಧನೆ, ಪಾದಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಮಾರ್ಚ್ ೧೪ರಂದು ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಜನ ವಿಂದ್ಯಗಿರಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿದ್ದರು. ೧೦ ಗಂಟೆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ತೀರಾ ಸಂದಣಿಯಿದ್ದು, ಸ್ವಾಮಿಯ ಎದುರು ೪೦ ಚದರ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭತ್ತವನ್ನು ಹರಡಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸಹಸ್ರ ಶುದ್ಧೋದಕ ಕಲಶವನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಟ್ಟಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಅರ್ಚಕರು ಹಾಲು, ತುಪ್ಪ, ಮೊಸರಿನ ಕುಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದು, ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಅನುಮತಿ ದೊರಕಿದೊಡನೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ ವೈದಿಕರು ಮಂತ್ರಘೋಷ ಮಾಡುವಾಗ ನೆರೆದ ಭಕ್ತರು ’ಜೈ ಮಹಾರಾಜ್’ ಘೋಷ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.

    ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದು
    ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೧೦ರಂದು ನಡೆದ ಉತ್ಸವದ ಹೊಣೆಯನ್ನು ’ಭಾರತವರ್ಷೀಯ ದಿಗಂಬರ ಜೈನ್ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ ಕಮಿಟಿ’ಯು ಹೊತ್ತಿದ್ದು, ಆ ವರ್ಷ ವಿಂದ್ಯಗಿರಿಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.
    ೧೫ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಕಮಿಟಿ ವತಿಯಿಂದಲೇ ಉತ್ಸವ ಏರ್ಪಾಟಾಗಿದ್ದು, ಭಟ್ಟಾರಕ ನೇಮಿಸಾಗರ ವರ್ಣಿಯವರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಆಚಾರ‍್ಯ ಶ್ರೀ ಶಾಂತಿಸಾಗರರು (ದಕ್ಷಿಣ) ತೀರ್ಥವಂದನೆ ಮಾಡಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಆಗ ಸುಮಾರು ೩೦-೩೫ ಸಾವಿರ ಭಕ್ತರು ಸೇರಿದ್ದು ಅಂಗಡಿಮುಂಗಟ್ಟುಗಳು, ಸರ್ಕಸ್, ನಾಟಕ ಕಂಪೆನಿಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದು ಹೇರಳ ಧನಸಂಪಾದನೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ಮಹಾರಾಜರೂ ಆಗಮಿಸಿ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಳೆತುಂಬಿದರು. ಪ್ರಭುಗಳು ಅಲಂಕೃತ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮಠಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದನ್ನು ದೇಶ-ವಿದೇಶದ ಜನರು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಂಡರಂತೆ.

    ೨೬ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೪೦ರಂದು ನೇಮಿಸಾಗರರು ವಿರಕ್ತರಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವು ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಆಗಿನ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರು ೫೦ ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗಳು. ೫೦ ಸಾವಿರ ಯಾತ್ರಿಕರ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇತ್ತೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳೂ, ಸಬ್ ಡಿವಿಜನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಅಲ್ಲದೆ ಮಠಾಧಿಪತಿ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಪಂಡಿತಾಚಾರ‍್ಯವರ‍್ಯರೂ ಆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮಹೋತ್ಸವದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಆಗ ಬೆಟ್ಟದವರೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸೇಠ್ ಹುಕುಂಚಂದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಸಭೆಯ ಅಧಿವೇಶನ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.

    ೫ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೫೩ರಂದು ಮೈಸೂರು ಅರಸರಿಂದ ಕಮಿಟಿ ರಚಿಸಿ, ಆ ಮೂಲಕ ಉತ್ಸವ ನೆರವೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆಂದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಪೈಪ್‌ಗಳ ಅಟ್ಟಣಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು ಆಗಿನ ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು. ಆಗಲೇ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆಯೆಂದರೆ ಹಾಸನದ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಕಮೀಶನರ್ ಅವರು ದಿಗಂಬರ ಜೈನರಲ್ಲದವರಿಗೂ ಕಲಶಗಳನ್ನು ಮಾರಿದ್ದು. ಬಳಿಕ ಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರಮುಖರ ವಿರೋಧ ಹಾಗೂ ಚಳವಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.

    ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ ’ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ದಿಗಂಬರ ಜೈನ್ ಮುಜರಾಯಿ ಕಮಿಟಿ’ಯು ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ ಕಮಿಟಿಯ ನೆರವಿನಿಂದ ಉತ್ಸವ ನೆರವೇರಿಸಿತು. ಸಾಹು ಶಾಂತಿಪ್ರಸಾದರ ವಿಶೇಷ ಸಹಕಾರ, ಭಟ್ಟಾರಕ ಚಾರುಕೀರ್ತಿಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಹಾಗೂ ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಸ್. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ ಮತ್ತು ಉಪಕುಲಪತಿ ಶ್ರೀ ಕಾಲೂಲಾಲ್ ಶ್ರೀಮಾಲಿ ಇವರೆಲ್ಲರ ನೆರವು ಹಾಗೂ ಆಚಾರ್ಯರ ಮತ್ತು ಮುನಿಗಣಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಉತ್ಸವ ಕಳೆಗಟ್ಟಿತ್ತು.

    ೧೯೮೧ಕ್ಕೆ ವಿಗ್ರಹದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯಾಗಿ ಸಹಸ್ರವರ್ಷ ಆಗುತ್ತಲಿದ್ದು, ೧೯೭೬ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೀಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೭೯ರ ಬದಲಾಗಿ, ೧೯೮೧ಕ್ಕೆ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ನಡೆಸುವ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿಯವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆಯಾಯ್ತು. ಆನಂತರ ೨೯.೯.೧೯೮೧ರಂದು ದಿಲ್ಲಿಯಿಂದ ’ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಜಿನಮಂಗಳ ಮಹಾಕಲಶ’ವನ್ನು ಶ್ರೀಮತಿ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿಯವರು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿ, ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೧ರಂದು ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಉತ್ಸವದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದೆ ಎಲ್ಲ ದಿಗಂಬರಾಚಾರ್ಯರು ಹಾಗೂ ಪೂಜ್ಯ ಏಲಾಚಾರ್ಯ ಮುನಿಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾನಂದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವಿತ್ತು ಮತ್ತು ತರುಣ ಭಟ್ಟಾರಕರಾಗಿದ್ದ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಜೀಯವರ ನಿರಂತರ ಪರಿಶ್ರಮವಿತ್ತು; ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಭಾರತದ ಜೈನಸಮಾಜದ ಮಹತ್ತ್ವದ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಹು ಶ್ರೇಯಾಂಸ ಪ್ರಸಾದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಡಿ ಜೈನ ಸಮಾಜದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆಯಾಯ್ತು. ಚಾರುಕೀರ್ತಿಯವರಿಗೆ ’ಕರ್ಮಯೋಗಿ’ ಬಿರುದು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಜನೋಪಯೋಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

    ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕವು ನಡೆದದ್ದು ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯ ಕಾರ್ಯ ಸಾಗಿತ್ತು. ಯಾತ್ರಿಕರಿಗಾಗಿ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಅತಿಥಿಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ, ಯಾತ್ರಿನಿವಾಸಗಳು, ಧರ್ಮಛತ್ರಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಬಸ್‌ನಿಲ್ದಾಣದ ವಿಸ್ತರಣಾ ಕಾರ್ಯ, ನಗರದ ಶಾಶ್ವತ ನೀರುಸರಬರಾಜು ಯೋಜನೆ, ನಗರದ ಸೌಂದರ್ಯ ಕಾಪಾಡಲು ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಇವೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಕೈಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮ ಅವರು ಬಾಹುಬಲಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಾದ ಆಚಾರ್ಯ ಶಾಂತಿಸಾಗರರ ಪರಂಪರೆಯ ಆಗಿನ ಆಚಾರ್ಯರಾದ ಶ್ರೀ ವರ್ಧಮಾನಸಾಗರರು ತಮ್ಮ ಸಂಘದ ಜೊತೆ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಆಚಾರ್ಯ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ ಸಂಘದಿಂದಲೂ ಅನೇಕ ಶಿ?ರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಸಾಧುಸಂತರು ಹಾಗೂ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಶ್ರೀ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ ಉತ್ಸವ ಕಳೆಗಟ್ಟಿತ್ತಲ್ಲದೆ, ಪಂಚಕಲ್ಯಾಣವು ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಶ್ರೀ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕರ ಜನಸಂಪರ್ಕ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತೃತ ಅನುಭವದ ಫಲವಾಗಿ ಉತ್ಸವ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿತು. ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲೂ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ, ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ವಿವರಣೆ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಸಾರಮಾಡಿದ್ದು ಆ ಬಾರಿಯ ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು. ’ಪ್ರಾಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆ’ಯೂ ಆರಂಭವಾಯ್ತು.

    ಇಪ್ಪತೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದು
    ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ನಡೆದದ್ದು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ. ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಅಭಿಷೇಕ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಗ ಇದ್ದ ಬರಗಾಲದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಮುಂದೂಡಲಾಗಿತ್ತು. ೨೦೦೬ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೮ರಂದು ಮುಂಜಾನೆ ೧೦ ಗಂಟೆ ೪೧ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಆರಂಭವಾಗಿ ಆರು ತಾಸು ನಡೆಯಿತು. ಅಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಶ್ರೀ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಅವರು ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಾಡಿದರು. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಜನರ ಒಂದು ಮನದಿಂಗಿತ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತ್ತು. ಬಹುದಿನದ ಬೇಡಿಕೆಯಾದ ರೈಲುಯೋಜನೆಯು ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಮಾನ್ಯ ಎಚ್.ಡಿ. ದೇವೇಗೌಡ ಅವರಿಂದ ಜಾರಿಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

    ಮುಂಜಾನೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಅಭಿ?ಕ ಮಹೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಜೈನ ಯತಿಗಳು ದಿಗಂಬರ ಮಠದಿಂದ ಪವಿತ್ರಜಲವನ್ನು ತಂದರು. ಮಂತ್ರಘೋ?ದೊಂದಿಗೆ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮಿ ಅವರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಬಿಂದಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ ತುಂಬಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು ಮಹೋತ್ಸವದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ಸಂಕೇತ ತೋರಿದರು. ಪವಿತ್ರ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಯತಿಗಳು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ಪಟ್ಣಿ ಅವರ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟರು. ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಂದಿಗೆಯ ನೀರನ್ನು ೧,೦೨೪ ವರ್ಷದ ಮೂರ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆರು ತಾಸಿನ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜಲ, ಎಳನೀರು, ಕಬ್ಬಿನಹಾಲು, ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟು, ಮೂಲಿಕೆ, ಹಾಲು, ಗಂಧದ ಪೇಸ್ಟ್, ಅರಿಶಿನ, ಅಮೂಲ್ಯ ಹರಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ೫೨ ಬಗೆಯ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರು. ೧೦೮ ಜಲಕಲಶ, ೧,೦೦೦ ಲೀಟರ್ ಹಾಲು, ೩,೦೦೦ ಲೀಟರ್ ನೀರು, ೨೫೦ ಕಿ. ಗ್ರಾಂ. ಅರಿಶಿನ, ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಗಂಧದ ಅಭಿಷೇಕದಿಂದ ಮೂರ್ತಿಯ ಬಣ್ಣವೇ ಬದಲಾಗಿತ್ತು. ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಮೂಲಕವೂ ಹೂವಿನ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದುದು ವಿಶೇಷ.

    ಈ ಶತಮಾನದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾಮಜ್ಜನಕ್ಕೆ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದೆ. ದಿವ್ಯ ಭವ್ಯ ಕಗ್ಗಲ್ಲ ವಿಗ್ರಹವು ಅಭಿ?ಕದಲ್ಲಿ ಮಿಂದು ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಹರಸುವುದನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ಜನ ಕಾತರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ಸವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಶ ಕಾಣಲೆಂದು ಹಾರೈಸೋಣ.

    ಮಹಾಮಜ್ಜನ ಒಂದು ಸಿಂಹಾವಲೋಕ

ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳ  ಮರಣವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ  ಪವಿತ್ರ ತಾಣ
ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳ ಮರಣವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ತಾಣ

ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಾವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವವರಿಗೆ ಸಮಾಧಿಬೆಟ್ಟವು ಅತ್ಯಂತ ನೆಚ್ಚಿನ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ದೇಹದಂಡನೆಕಾರರೇ ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಇಂತಹ ಇನ್ನೊಂದು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿ ಇಟ್ಟ ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಟ್ಟ ಕೂಡ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗದು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳವು...

’ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಸುಖ’ ಎಂಬುದೇ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಸಂದೇಶ :  ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರೀ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮಿಜೀ
’ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಸುಖ’ ಎಂಬುದೇ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಸಂದೇಶ : ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರೀ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮಿಜೀ

ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೈನ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳವು ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಜೈನಮಠದ ಮಠಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರೀ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮಿಜೀ. ಜೈನಧರ್ಮದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹೋತ್ಸವ ಭಗವಾನ್ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ನಡೆಸುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ....

ಗೊಮ್ಮಟನ ‘ಅತಿತುಂಗಾಕೃತಿ’
ಗೊಮ್ಮಟನ ‘ಅತಿತುಂಗಾಕೃತಿ’

ಮುಂಜಾನೆ ಮಡಿಯುಟ್ಟು ಜಿನಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಿ ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟದ ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಪಕ್ಕದ ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಡುಗಲ್ಲಿಗೆ ಬಂಗಾರದ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಕನಸಿನ ಸೂಚನೆ. ಚಾಮುಂಡರಾಯ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದ. ಬಾಣ ಆ ಬಂಡೆಗೆ ತಾಕಿದೊಡನೆ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಶ್ರೀಮುಖ ತೋರಿಕೊಂಡಿತು. ಆಮೇಲೆ ಅವರೆಲ್ಲ ಆ...

ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ....
ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ….

ಪ್ರಿಯ ಯಾತ್ರಿಕನೆ, ನೋಡಿದೆಯಾ ಆ ದಿವ್ಯ ಭವ್ಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು? ತೃಪ್ತಿಯಾಯ್ತೆ? ಆಗಲಿಲ್ಲವೆ? ಹೇಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಆದೀತು! ನೀನು ಇನ್ನೂ ಆ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಿಯೇ ಇಲ್ಲವಲ್ಲ! ಆ ದಿವ್ಯಮೂರ್ತಿಯ ರೂಪ ಕ್ಷಣಕ್ಷಣವೂ ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ; ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಆ ಭವ್ಯಮೂರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ...

ಮಹಾಮಜ್ಜನ  ಒಂದು ಸಿಂಹಾವಲೋಕ
ಮಹಾಮಜ್ಜನ ಒಂದು ಸಿಂಹಾವಲೋಕ

ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿಗೆ ನಡೆಸುವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕವು 2018 ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೭ರಿಂದ ೨೫ನೇ ತಾರೀಖಿನವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಎರಡನೇ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳವು ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರೀ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮಿಜೀಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಕಲಸಿದ್ಧತೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಡೆದ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕಗಳ ಒಂದು...

ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳ  ಮರಣವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ  ಪವಿತ್ರ ತಾಣ
ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳ ಮರಣವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ತಾಣ

ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಾವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವವರಿಗೆ ಸಮಾಧಿಬೆಟ್ಟವು ಅತ್ಯಂತ ನೆಚ್ಚಿನ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ದೇಹದಂಡನೆಕಾರರೇ ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಇಂತಹ ಇನ್ನೊಂದು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿ ಇಟ್ಟ ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಟ್ಟ ಕೂಡ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗದು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳವು...

’ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಸುಖ’ ಎಂಬುದೇ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಸಂದೇಶ :  ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರೀ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮಿಜೀ
’ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಸುಖ’ ಎಂಬುದೇ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಸಂದೇಶ : ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರೀ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮಿಜೀ

ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೈನ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳವು ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಜೈನಮಠದ ಮಠಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರೀ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮಿಜೀ. ಜೈನಧರ್ಮದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹೋತ್ಸವ ಭಗವಾನ್ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ನಡೆಸುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ....

ಗೊಮ್ಮಟನ ‘ಅತಿತುಂಗಾಕೃತಿ’
ಗೊಮ್ಮಟನ ‘ಅತಿತುಂಗಾಕೃತಿ’

ಮುಂಜಾನೆ ಮಡಿಯುಟ್ಟು ಜಿನಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಿ ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟದ ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಪಕ್ಕದ ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಡುಗಲ್ಲಿಗೆ ಬಂಗಾರದ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಕನಸಿನ ಸೂಚನೆ. ಚಾಮುಂಡರಾಯ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದ. ಬಾಣ ಆ ಬಂಡೆಗೆ ತಾಕಿದೊಡನೆ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಶ್ರೀಮುಖ ತೋರಿಕೊಂಡಿತು. ಆಮೇಲೆ ಅವರೆಲ್ಲ ಆ...

ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ....
ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ….

ಪ್ರಿಯ ಯಾತ್ರಿಕನೆ, ನೋಡಿದೆಯಾ ಆ ದಿವ್ಯ ಭವ್ಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು? ತೃಪ್ತಿಯಾಯ್ತೆ? ಆಗಲಿಲ್ಲವೆ? ಹೇಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಆದೀತು! ನೀನು ಇನ್ನೂ ಆ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಿಯೇ ಇಲ್ಲವಲ್ಲ! ಆ ದಿವ್ಯಮೂರ್ತಿಯ ರೂಪ ಕ್ಷಣಕ್ಷಣವೂ ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ; ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಆ ಭವ್ಯಮೂರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ...

ಮಹಾಮಜ್ಜನ  ಒಂದು ಸಿಂಹಾವಲೋಕ
ಮಹಾಮಜ್ಜನ ಒಂದು ಸಿಂಹಾವಲೋಕ

ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿಗೆ ನಡೆಸುವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕವು 2018 ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೭ರಿಂದ ೨೫ನೇ ತಾರೀಖಿನವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಎರಡನೇ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳವು ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರೀ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮಿಜೀಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಕಲಸಿದ್ಧತೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಡೆದ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕಗಳ ಒಂದು...

ಸೋಪಾನ ಶಿಖರ
ಸೋಪಾನ ಶಿಖರ

೧ ಎಳೆವಯಸಿನಿಂದ ಇಹುದೊಂದು ಆಸೆ ಒಳಮನದ ಆಸೆ ತಾಲಾತಲದ ಆಸೆ ಸೂರ್ಯ ಶಿಖರ ಮುಟ್ಟುವಾಸೆ ಗುಡಿ ಗೋಪುರ ಪೂರಾ ನೋಡುವಂಥ ಒತ್ತಡದಾಸೆ ಕಲ್ಲುಕಲ್ಲು ಮುಟ್ಟುವಾಸೆ ಶಿಖರಗಾಳಿ ಸವಿಯುವಾಸೆ ಶಿಖರ ಸುತ್ತ ಸುಳಿಯುವಾಸೆ ಶಿಲೆಶಿಲೆಯ ತಟ್ಟುವಾಸೆ ಆಸೆ ಮನಸಿನಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಬಂದ ಒಳಗಿನೊಳಗಿನಾಸೆ\...

ಹೀಗೊಂದು ಸಂಸಾರಸಮರ
ಹೀಗೊಂದು ಸಂಸಾರಸಮರ

ಅವ ಗುಂಡ. ಅವ್ಳು ಗುಂಡಿ. ಗಂಡ ಕನ್ನಡ ಪಂಡಿತ (ಕ.ಪಂ.). ಹೆಂಡ್ತಿ ಕನಿ಼‍ಷ್ಟಬಿಲ್ಲೆ (ಕ.ಬಿ.). ಅಪರೂಪದ ಜೋಡಿ. ಕ.ಪಂ. ಸಪ್ಪಗಿನ ಇಡ್ಲಿ. ಕ.ಬಿ. ಮಸಾಲಿ ಬೋಂಡ. ಅವ್ನು ವೆಜ್ಜು, ಅವ್ಳು ನಾನ್.. ಉ. ಒಂದು ಬಡಪಾಯಿ. ಇನ್ನೊಂದು ಬಡಾಬಾಯಿ. ಗುಂಡ ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣಿ....

ಕೆರೆಯೊಡಲಿನ ಕೂಗು
ಕೆರೆಯೊಡಲಿನ ಕೂಗು

ಕೆರೆಗಳ ಏರಿಯ ಮ್ಯಾಲೆ ಮಾನವನ ಮರ್ಕಟ ಲೀಲೆ ಕೆರೆಗಳ ಒಡಲನ್ನು ಮಣ್ಣಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ಮೇಲೊಂದು ಸೌಧ ಕಟ್ಟಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿ ನಿಂಬೆಯ ಹಣ್ಣಂಗೆ ತುಂಬಿದ್ದ ಕೆರೆಗಳಿಂದು ತೀರದ ಮಾನವನ ದಾಹಕ್ಕೆ ಸೋತು ಕುಡಿದು ಎಸೆದ ಎಳೆನೀರಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳಾಗಿವೆ ರೋಗಕಾರಕ ಮಲಿನ ಗುಂಡಿಗಳಾಗಿವೆ...

ಕೆರೆಯ ಕರೆ
ಕೆರೆಯ ಕರೆ

ಎಳೆಬಿಸಿಲು ಮೈತಾಗಿ ಹೊಳೆವ ಕನ್ನಡಿಯಾಗೆ ನನ್ನೊಳಗೆ ಮುಖ ನೋಡಿ ನಗುವ ದಿವಾಕರನು ಮತ್ತೆ ಕೆಂಪಾಗಿ ರಂಗೇರಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದುದು ನನ್ನಾ ತೀರದಂಚಲ್ಲಿ. ಕಂಕುಳಲಿ ಕೂತು ಬಂದ ಮಗುವೂ, ತಲೆಯಲಿ ಹೊತ್ತು ತಂದ ವಸ್ತ್ರವೂ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದುದು ನನ್ನೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿ ಎದ್ದಾಗಲೇ. ಮೈ ಕೈ ತುಂಬಿದ...

ಕೆರೆಯಮ್ಮಳ ಸ್ವಗತ
ಕೆರೆಯಮ್ಮಳ ಸ್ವಗತ

ಉಗಾದಿ ಕಳೆದು ಭರಣಿ ಹೋದರು ಉದುರಲಿಲ್ಲ ನಾಕು ಹನಿ ಊರಾಗಿನ ಕೆರೆ ಬಾಯಿಕಳೆದು ಕುಂತರು ತಾರಸಿ ಆಗ್ಯಾವು ಹುಲ್ಲು ಮನಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗ್ಯಾವೂ ಆರ್ದ್ರೆ ಮಳಿ ಹಬ್ಬದ ಕುರಿ ಬಲಿ. ಹಳ್ಳಿ ಕೇರಿಗಳೆಲ್ಲ ಆ ಪಕ್ಷ ಈ ಪಕ್ಷ ಆಗಿ ಒಡೆದಾವೂ...

ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

`ಉತ್ಥಾನ’ : ೧೯೬೫ರಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವ ಕನ್ನಡದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ. ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸರಣ ಇರುವ ಸಂಚಿಕೆಯು ಈಗ ಕ್ರೌನ್‌ ಚತುರ್ದಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ೧೧೨ ವರ್ಣಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಲೇಖನ, ನುಡಿಚಿತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಸಂಚಿಕೆಯ ಬೆ ಲೆ ೨೦ ರೂ.

Utthana
Kannada Monthly Magazine ​
Utthana Trust
Keshavashilpa, Kempegowda Nagara
Bengaluru - 560019
Karnataka State , INDIA

Phone : 080-26612732
Email : utthana1965@gmail.com

ಉತ್ಥಾನದ ಹೊಸ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಈಮೈಲ್‌ ಅಂಚೆಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಿರಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಕ್ಕೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಚಂದಾದಾರರಾಗಿ