ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

  • ಭಾರತೀಯರ ’ರಾಮರಾಜ್ಯ’ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕೇಂದ್ರವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ರಾಮ ಒಬ್ಬ ಕಳಂಕರಹಿತ, ಶುದ್ಧ, ಸರ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನನಾದ, ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾಗಿದ್ದ ದೊರೆ. ಯಾವುದೋ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತಶ್ರದ್ಧೆ ಇರದಿದ್ದ ರಾಮ ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ. ಆತನಿಗೆ ’ರಾಜಧರ್ಮ’ವೇ ಧರ್ಮವಾಗಿತ್ತು.

    ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಾದ ಪ್ರಗತಿ – ಇವು ವಿಶ್ವದ ಆಲೋಚನಾ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸುವ? ಪ್ರಬಲವಾದ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ, ಹೊಸ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು. ಕ್ರಮೇಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸಿತೊಡಗಿದ ಪಶ್ಚಿಮದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮಾನವಸಮಾಜ ಎದುರಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯೇ ಉತ್ತರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದವು; ಈ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಬಡರಾ?ಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರತೊಡಗಿದವು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದಕ್ಕೆ ಜಿಡಿಪಿ ((Gross Domestic Product – ಸಗಟು ರಾಷ್ಟ್ರೋತ್ಪನ್ನ) ಎನ್ನುವ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಮಾನದಂಡವು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು.

    ಸಮಯ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯು ವಿಶ್ವವನ್ನು ಅನರ್ಥಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು, ಆರ್ಥಿಕಪ್ರಗತಿಯ ಮಾನದಂಡವಾದ ಜಿಡಿಪಿಯು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಗರಿಕರು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂತೋ?ವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅಳೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರತೊಡಗಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈಗ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವ ’ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ’ ಹಾಗೂ ’ಜಿಡಿಪಿ ಮಾದರಿ’ಯೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ನಾಗರಿಕರ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ರಾ?ದ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕುರಿತಾದ ಚಿಂತನೆ ಬಲಿಯುತ್ತಿದೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಆರ್ಥಿಕತಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞರು ಕೂಡ ಇದನ್ನೇ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

    ಭಾರತೀಯರು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಒಂದು ಸುಖೀರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ’ರಾಮರಾಜ್ಯ’ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೇ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಲೂ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವುದು ರಾಮರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ. ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಅವರ ಎಲ್ಲ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೂ ರಾಮರಾಜ್ಯವೇ ’ರಾಮಬಾಣ. ಈಗ ನಾವು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವ ರಾ?ಮಾದರಿಗೂ, ರಾಮರಾಜ್ಯ ಮಾದರಿಗೂ ಮೂಲಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ರಚನೆಯೊಡನೆ ರೂಪುಗೊಂಡ ಆಧುನಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಲ್ಪನೆಯು ರಾಜಕೀಯ ನೇತಾರರಿಗಾಗಲಿ, ಅಧಿಕಾರಿವರ್ಗಕ್ಕಾಗಲಿ ಸದಾಚಾರದ ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟುಪಾಡನ್ನೂ ವಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ’ರಾಮರಾಜ್ಯ’ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರಾ?ವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ನೇತಾರರು ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು, ಸದ್ಗುಣಿಗಳಾಗಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವ ನಿಬಂಧನೆಯಿದೆ. ಬಳಿಕವೇ ಅಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಗುರಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಯೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ತನ್ಮೂಲಕ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮರಾಜ್ಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸದ ರಾಷ್ಟ್ರವೊಂದು ಸಂತೋ?ದ ಗುರಿ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ.

    ಜಿಡಿಪಿಯು ಸಂತೋಷದ ಅಳತೆಗೋಲಲ್ಲ

    ಭಾರತವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲ ರಾ?ಗಳಲ್ಲೂ ಜಿಡಿಪಿಯು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ರಾ?ದ ನಾಗರಿಕರ ಆದಾಯ ಹಾಗೂ ವೆಚ್ಚದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವಂತಹ ಅಂಶಗಳಾದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಜನರ ಜೀವನಮಟ್ಟ ಇವೆಲ್ಲವುಗಳೂ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಗರಿಷ್ಠ ಜಿಡಿಪಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ನೆರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ  ಇದೆಯೋ, ಆ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದು  ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ರೂಢಿ. ಈ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲೂ  ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲವೆಂಬುದು  ವಾಸ್ತವ ಸಂಗತಿ. ಜಿಡಿಪಿಯ ಮೂಲಸಮಸ್ಯೆ ಅದರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವಷ್ಟು ಮೂಲದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆಯೇ ವಿನಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆತ ಹೊಂದಿರುವ ಸಮಸ್ತವನ್ನೂ ತನ್ನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

    ಜಿಡಿಪಿಯ ಪಿತಾಮಹನೆನಿಸಿದ, ಅದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಕುಝ್‌ನೆಟ್ಸ್ (Kuznets)  ಆಲೋಚನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಜಿಡಿಪಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲವೆನ್ನುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ  ಸಂಗತಿ. ನಾಗರಿಕರ ಸೌಖ್ಯ, ಕ್ಷೇಮದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಕುಝ್‌ನೆಟ್ಸ್‌ನ ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆತ ನಾಗರಿಕರ ಕ್ಷೇಮ, ಸೌಖ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಸೇರಿಸುವುದರ ಪರವಾಗಿದ್ದು, ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಹಾನಿಕಾರಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಸರ್ಕಾರೀ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಜಿಡಿಪಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟಿದ್ದ. ಆದರೆ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವ ಜಿಡಿಪಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವು ಹಣದ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನೂ ಅದರೊಳಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಜಿಡಿಪಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಕ್ಷೇಮದ ಸರಿಯಾದ ಅಳತೆಗೋಲಾಗಿದೆಯೆ ಎನ್ನುವ ಕುರಿತು ಸಂಶಯ ಮೂಡುತ್ತಿರುವುದು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಆರ್ಥಿಕತಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞರು ಜಿಡಿಪಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ, ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಗರಿಕರ ಸೌಖ್ಯ ಕ್ಷೇಮದ ಗುರಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ನೀತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕುರಿತು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

    ಭೌತಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ

    ಸುಖ-ಸಂತೋಷದ ಕಲ್ಪನೆಯು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸದೇನಲ್ಲ. ಮಹಾನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಬೆಂಥಮ್ (Bentham) ಜನರನ್ನು ಸುಖಿಗಳನ್ನಾಗಿ, ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಇರಿಸಲು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಬಹುತೇಕ ವೃತ್ತಿದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆದ. ಆತನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಭೂತ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ’ಸರಿತಪ್ಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರಲ್ಲೇ ಬಹುಜನರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತೋಷ ಅಡಗಿದೆ’ ಎನ್ನುವುದಾಗಿತ್ತು. ಬೆಂಥಮ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾದ ’ಯುಟಿಲಿಟೇರಿಯಾನಿಸಂ’ (Utilitarianism) ಪ್ರಕಾರ ಯಾವ ದೇಶ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೇ ಅಧಿಕಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ದೇಶ ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಒಂದು ಸಮಾಜದ ಮುಂದೆ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂತೋಷದ ಗುರಿ ಇರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಆತನ ವಾದವಾಗಿತ್ತು.

    ’ಲಂಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಕಾನಾಮಿಕ್ಸ್’ನ ಪೀಟರ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಗ್ರೆನ್‌ವಿಲ್ ಲಾಯರ್ಡ್ (Peter Richard Grenville Layard) ಎಂಬಾತ ಬೆಂಥಮ್‌ನ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿದ್ದ. ಗರಿಷ್ಠ ಸಂತೋಷವು ಕಾಳಜಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಪರ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈಗಾಗಲೇ ಸುಖಸಂತೋಷದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಯಾರು ಅಸಂತೋಷವಾಗಿದ್ದಾರೋ ಅವರನ್ನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಹೊರತರುವುದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ಒದಗಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಕ್ರಮಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೇ ಹೊರತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದೇ ಉದ್ದೇಶವಾಗಬಾರದು. ಸಂತೋಷದ ಕಲ್ಪನೆಯು ವಾಸ್ತವದ ನೋವು ನಲಿವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆಯೇ ವಿನಾ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸಂಗತಿಯಾದ ಸರಿ-ತಪ್ಪು, ಒಳ್ಳೆಯದು ಕೆಟ್ಟದ್ದರ ಮೇಲಲ್ಲ – ಎನ್ನುವುದು ಆತನ ವಾದವಾಗಿತ್ತು.

    ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂತೋಷ-ಸೌಖ್ಯದ ಕಲ್ಪನೆಯು ಭೌತಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಜೆಗಳ ಜೀವನಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ತರುವುದರತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿ ಆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೇ ನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿವೆ.

    ಸೌಖ್ಯದ ಮಾನದಂಡ

    ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಯಿತು. ಕೇವಲ ೮ ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ಚಿಕ್ಕ ಪರ್ವತರಾಷ್ಟವಾದ ಭೂತಾನ್ ’ಒಟ್ಟಾರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂತೋಷ’ (Gross National Happiness)  ನೀತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಭಾರತ ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಿಂದಲೇ ತನ್ನ ನಾಗರಿಕರ ಸಂತೋಷ ಸೌಖ್ಯ ಕ್ಷೇಮವನ್ನೇ ಆಡಳಿತದ  ಚಿಂತನೆಯನ್ನಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರ. ಭೂತಾನಿನ ಮುಂದೆ ಸುಖೀಸಮಾಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಗುರಿ ಇತ್ತು. ಭೂತಾನಿನ ಸಂತೋಷದ ಕಲ್ಪನೆಯು ಬೌದ್ಧಚಿಂತನೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಮಯದ ಸದುಪಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ, ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ, ಸಮುದಾಯದ ಉತ್ಸಾಹ, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ, ಜೀವನಮಟ್ಟ – ಎನ್ನುವ ಒಂಬತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

    ಜುಲೈ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೌಖ್ಯಕ್ಷೇಮದ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪವೊಂದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ತನ್ನ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮತಮ್ಮ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸೌಖ್ಯ-ಸಂತೋಷದ ಮಾಪನ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು. ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಅಂಕಿ-ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿತು. ಆ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ’ಗ್ಯಾಲಪ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪೋಲ್’ನ್ನು (Gallap World Poll) ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಯಾರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ಸೌಖ್ಯದ ವರದಿಯು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು.

    ಈ ಅಭಿಮತ ಸಂಗ್ರಹವು ತನ್ನ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅವುಗಳು:

    ೧. ಉದ್ದಿಮೆ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ೨. ನಾಗರಿಕರನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ೩. ಸಂವಹನ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ೪. ವೈವಿಧ್ಯ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ), ೫. ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ, ೬. ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆ, ೭. ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಇಂಧನ, ೮. ಆಹಾರ ಮತ್ತು ವಸತಿ, ೯. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ, ೧೦. ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ೧೧. ಆರೋಗ್ಯ, ೧೨. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ, ೧೩. ಸಾರಿಗೆ, ೧೪. ಕೆಲಸ. ಜನರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಈ ವರದಿಯು ಸೌಖ್ಯಕ್ಷೇಮದ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

    ಸಮಾಜವನ್ನು ವಿಫಲತೆಗೆ ನೂಕಿದ ಆಧುನಿಕರಾಷ್ಟ್ರ 

    ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೂಲಭೂತ ನೀತಿ ಹಾಗೂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಗತಿಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಸಂತೋಷದ ಗುರಿಯ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಈ ನೀತಿಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ ಅನುಸರಿಸುವ ನೀತಿಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ನಾಗರಿಕರ ಸಂತೋಷ-ಸೌಖ್ಯಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎನ್ನುವುದರ ಅವಲೋಕನ ಮಾತ್ರ.  ಮಾನವಸಮಾಜದ ವಿಫಲತೆಗೆ ಜಿಡಿಪಿಯ ಮೂಲಮಾದರಿ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಾದರಿಯು ಕಾರಣವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರ, ಅದರ ಸಂವಿಧಾನ ಸಂಯೋಜನೆ, ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇವು ಮಾನವಸಮಾಜವನ್ನು ವಿಫಲತೆಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೊರೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ತಮ ನೀತಿಗಳಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದು ಜೀವನದ ಶಾಂತಿ, ನೆಮ್ಮದಿ, ಸಂತೋಷದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣರಾದದ್ದಿದೆ. ರಾಮ ಅಂತಹ ಒಬ್ಬ ದೊರೆ. ಆಧುನಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಮಾದರಿಯಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಿರಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ಪ್ರಭುತ್ವವಿರಲಿ, ಅದು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳೊಡಗೂಡಿ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಸಾಧನಗಳೂ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದಿಂದ ಕಳಂಕಿತವಾಗಿ ನೀತಿಗಳೆಲ್ಲ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಪರಾಧಗಳೂ, ಶೋಷಣೆಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಿವೆಯಲ್ಲದೆ, ಅಸಮಾನತೆಯು ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲೂ ತಾಂಡವವಾಡುತ್ತಿದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ನಾಶ, ಪರಿಸರದ  ಹಾನಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸೇರ್ಪಡೆಯೆಂಬಂತೆ ಎಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೂ ಯುದ್ಧದ ಸಿದ್ಧತೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ನಾಶದೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಜದೊಳಗಿನ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಹಗಳೂ ಸೇರಿ ಮಾನವ ಸಮಾಜವನ್ನು ವಿಪತ್ತಿನಂಚಿಗೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ.

    ಯಾವೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬದ್ಧತೆ ಇಲ್ಲದ ನಾಯಕನೊಬ್ಬ ಲಾಬಿ ಮಾಡುವ ಜನರಿಂದಲೇ  ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ವಿಫಲನಾಗುತ್ತಾನೋ ಅಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ.

    ’ರಾಮರಾಜ್ಯ’ದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

    ರಾಷ್ಟ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂತೋಷದ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ದೊರಕುವುದೆಂಬುದು ಬರಿಯ ಭ್ರಮೆ; ಆಧುನಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಬೇಕು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರಚನೆ, ಮಾದರಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಯಾ ದೇಶದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾದರಿಯು  ಸ್ವೀಕೃತವಾಗಬೇಕು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಾದರಿಯು ಅಲ್ಲಿನ ನಾಗರಿಕರು, ಭೌಗೋಳಿಕತೆ, ಹವಾಮಾನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಒಪ್ಪುವಂತಿರಬೇಕು.

    ಭಾರತೀಯರ ’ರಾಮರಾಜ್ಯ’ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕೇಂದ್ರವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ರಾಮ ಒಬ್ಬ ಕಳಂಕರಹಿತ, ಶುದ್ಧ, ಸರ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನನಾದ, ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾಗಿದ್ದ ದೊರೆ. ಯಾವುದೋ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತಶ್ರದ್ಧೆ ಇರದಿದ್ದ ರಾಮ ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ. ಆತನಿಗೆ ’ರಾಜಧರ್ಮ’ವೇ ಧರ್ಮವಾಗಿತ್ತು. ರಾಮರಾಜ್ಯದ ಮೂಲಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಅದರ ಭಾಗಗಳಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ, ಪಶುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನುಳಿದ ಜೀವಿಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಎಲ್ಲವೂ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣತೆ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು. ಇದು ’ರಾಮರಾಜ್ಯ’ದ ಮಾದರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಲ್ಪನೆ. ಇಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಸುಖವಾಗಿದ್ದು ಸಮಾಜವೂ ಸಹ ಸಂತೋಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

    ಸರ್ವರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಭರವಸೆ

    ಸರ್ವರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಸುವ ರಾಮರಾಜ್ಯ ಮಾದರಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಹ ವಿಭಿನ್ನವೇ.  ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ರಾಮರಾಜ್ಯ ಮಾದರಿಯು ನೇತಾರರಿಗೂ, ನಾಗರಿಕರಿಗೂ ನ್ಯಾಯಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಂತೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈಗಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಆಯ್ಕೆಯ ಚುನಾವಣಾ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಹಾಗೂ ತೋಳ್ಬಲವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಕುಟಿಲತೆಯಿಂದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಜಾಡಳಿತದ ಅನುಮೋದಿತ ಮಾರ್ಗವೆನ್ನಬಹುದು. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವಲೋಕಿಸಿದರೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಸದಾಚಾರದ ಕುರಿತು ಮತದಾರರನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ, ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪುನರ್ವಿರಚಿಸುವಂತಹ ಸುಧಾರಣೆಯ ಕಾಲ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.

    ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ರಾಮರಾಜ್ಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರಿಗೂ ಕೂಡ ಸದಾಚಾರ, ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಜೆಗಳಾಗಲು ಅಗತ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯಿದೆ.

    ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ರಾಮರಾಜ್ಯ ಮಾದರಿಯು ಸ್ವದೇಶೀ ಕಲ್ಪನೆಯಡಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಚೈತನ್ಯದಾಯಿ ಸ್ವದೇಶೀ ಮಾದರಿಯು ಜನರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನೂ, ಸ್ವ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನೂ ಮೂಡಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಮನಂತಹ ದೊರೆಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗೀದಾರರಾದವರೂ, ಅಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ನಾಗರಿಕರೂ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ, ಸ್ವದೇಶೀಯ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ನೀತಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಇಂತಹ ನಿಯಮ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಆಡಳಿತದ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಾಗ ಸಮಾಜವು ತನ್ನಿಂತಾನೇ ಸೌಖ್ಯದ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲಪುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ. ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಸುಖಜೀವನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾರ್ಪಾಟು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜವು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ದೊರಕುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

    ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ರಾಮರಾಜ್ಯವು ಸದಾಚಾರವುಳ್ಳವರಿಂದಲೇ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿವಂತ ಸದಾಚಾರವುಳ್ಳ (ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಡಿಗ್ರಿ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಅಥವಾ ಲಾಬಿ ಬಳಸಿ ತಜ್ಞರೆನಿಸಿದವರಲ್ಲ) ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದಲೇ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಪರಿಣತಿಯನ್ನೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಸಂಪಾದಿಸಿದವರು ಮಾತ್ರ್ರ ಬುದ್ಧಿವಂತರು, ಸದಾಚಾರಿಗಳೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

    ಐದನೆಯದಾಗಿ, ರಾಮರಾಜ್ಯ ಮಾದರಿಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಮಾನವಪ್ರಗತಿಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ನಿಸರ್ಗ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ಸಮತೋಲಿತ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿಟ್ಟಿದೆ.

    ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಯಾವೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬದ್ಧತೆ ಇಲ್ಲದ ನಾಯಕನೊಬ್ಬ ಲಾಬಿ ಮಾಡುವ ಜನರಿಂದಲೇ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ವಿಫಲನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಅಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ.

    ರಾಮನಂತಹ ದೊರೆಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗೀದಾರರಾದವರೂ, ಅಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ನಾಗರಿಕರೂ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ, ಸ್ವದೇಶೀಯ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ನೀತಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಇಂತಹ ನಿಯಮ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಆಡಳಿತದ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಾಗ ಸಮಾಜವು ತನ್ನಿಂತಾನೇ ಸೌಖ್ಯದ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲಪುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ.

    ಲೇಖಕರು ಸ್ವದೇಶೀ ಆಂದೋಲನದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು

    ಸುಖೀಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೊಂದು ಆದರ್ಶ

  • ಆ ಕರಾಳ ಘಟನೆ ನಡೆದದ್ದು ಇಂದಿಗೆ ನೂರು ವ? ಹಿಂದೆ – ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೧೯ರಂದು. ಆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ಮಾರಣಹೋಮ ನಡೆಸಿದ ಜನರಲ್ ಡೈಯರ್ ಭಾವಿಸಿದುದು ತಾನು ಬ್ರಿಟಿ? ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವಸಾನದಿಂದ ಉಳಿಸಿದೆನೆಂದು. ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮ ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವೇ ಆಯಿತು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಸಂಗ್ರಾಮದ ಒಂದು ಶೋಧಪೂರ್ವಕ ಗ್ರಂಥ ಬರೆದ ಖ್ಯಾತ ಆಂಗ್ಲ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ ಆಂಥೊನಿ ರೀಡ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಫಿಶರ್  [‘The Longest Day’, 1998] ನೀಡಿರುವ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇದು: “In fact he [General Dyer] had signed its [the Empire’s] death warrant….. In those ten minutes Dyer had destroyed the trust in British justice and fair play that had been built up over one and a half centuries…. ….From that moment, for Indian nationalists, the only question was how soon could they get rid of their British rulers.”

    ಅಕಲ್ಪನೀಯ ಘಟನೆ

    ಅದೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಘಟನೆ: ಊಹಾಶಕ್ತಿಗೂ ಮೀರಿದ ಘಟನೆ. ಅದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಡೆಯಿತೆಂದು ಸವಿವರವಾಗಿ ದಾಖಲೆಗೊಂಡಿರದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಕಟ್ಟುಕತೆಯೆಂದು ಜನ ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರೇನೋ. ಏಕೆಂದರೆ ಅಷ್ಟು ಘೋರ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಈ ನಾಗರಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಎಸಗಿಯಾರೆಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯಕಲ್ಪನೆಯ ಪರಿಧಿಗೆ ಮೀರಿದುದು.

    ಆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿ: ಅದೇನೂ ಯುದ್ಧಸಂದರ್ಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಾದರೆ ಎರಡು ಬಣಗಳವರೂ ಸನ್ನದ್ಧರಾಗಿ ಸಾವಿಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯಾದರೋ ನೆರೆದಿದ್ದವರು ಇಪ್ಪತ್ತು-ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಸಾವಿರಕ್ಕೆ ಕಡಮೆಯಿಲ್ಲದ ನಿಃಶಸ್ತ್ರ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು. ಅವರು ಸೇರಿದ್ದುದು ಸುತ್ತಲೂ ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆಗಳಿದ್ದು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಪ್ರವೇಶ – ನಿರ್ಗಮನಗಳಿಗಾಗಿ ಇದ್ದ ಐದಡಿಯ ತೆರಪಿನ ಜಾಗವಿದ್ದ ಆಯತಾಕಾರದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ.

    ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಅಲ್ಲಿಗೆರಗಿದ ಅಧಿಕಾರಿ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ – ’ಫೈರ್!’ ಎಂದು. ಸುತ್ತಲಿದ್ದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೂ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಾಪಿತರಾಗಿದ್ದ ಐವತ್ತರವತ್ತು ಸೈನಿಕರ ಕೈಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಬಂದೂಕುಗಳು ಗುಂಡಿನ ಪ್ರವಾಹವನ್ನೇ ಉಗುಳತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಜನರು ಎಷ್ಟ ಒತ್ತೊತ್ತಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದರೆಂದರೆ ದೂರ ಹೋಗುವುದಿರಲಿ, ಕೈಕಾಲಾಡಿಸಲೂ ಕಷ್ಟವಾಗಿದ್ದಂತಹ ಜನಸಂಮರ್ದ ಅಲ್ಲಿದ್ದುದು.

    ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದುದು ನೂರಾರು ಹೆಣಗಳ ಮತ್ತು ಗಾಯಾಳುಗಳ ರಾಶಿ; ಕೇಳಿದ್ದು ಉಚ್ಚ ಆಕ್ರಂದನ.

    ಹಲವು ನೂರು ಜನರನ್ನು ಏಕಾಏಕಿ ಆಹುತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಆ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಕ್ಕೆ ತಗುಲಿದುದು ಹತ್ತು-ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳಷ್ಟು . ಪ್ರಳಯತಾಂಡವಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ಸಾಕಾಯಿತು.

    ದಾಳಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಹೆಂಗಸರು ಮಕ್ಕಳು ವೃದ್ಧರು ಸೇರಿದ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ’ರಾಜದ್ರೋಹಿ’ಗಳಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದರು: ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಲಿಬಾರ್ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯ ಪ್ರಸಾರ ಮೊದಲಾದ ಕ್ರಮಗಳೂ ಅನಾವಶ್ಯಕವೆಂದು ಆತ ಭಾವಿಸಿದಂತಿತ್ತು.

    ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನೇ ಇರಲಿ. ಆ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡವನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯು ಅದನ್ನು ಅಮಾನು?ತೆಯ ಪರಾಕಾ?ಯೆಂದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಿತು. ದಾಳಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿ ಆ ಅಸೀಮ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ರೂವಾರಿಯೆನಿಸಿದವನು ಆಗಿನ ಜಲಂಧರ್ ತುಕಡಿಯ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದ ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್-ಜನರಲ್ ರೆಜಿನಾಲ್ಡ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಹ್ಯಾರಿ ಡೈಯರ್.

    ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ದಮನಧೋರಣೆಗೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಸೂಚಿಸುವ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಠರಾವನ್ನು ಓದುತ್ತ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಯಕರು ಜನರನ್ನು ಕುರಿತು ಸೈನಿಕರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೆದರಬೇಡಿ. ಸಕ್ರಮವಾದ ಪೂರ್ವಘೋಷಿತ ಆದೇಶವಿಲ್ಲದೆ ಅವರು ಗೋಲಿಬಾರ್ ನಡೆಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಡೈಯರ್‌ನ ಸೈನಿಕಪಡೆ ಧುತ್ತೆಂದು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ದಿಗ್ಭಮೆಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ರಕ್ತಪಾತವೇ ನಡೆದುಹೋಗಿತ್ತು.

    ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ತಿರುವು

    ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ತಿರುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟವು ಎಂದೂ ಆ ಒಂದು ಕಾಲಖಂಡದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಘಟನೆಗಳೆಂದೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಹಲವು ವಿರಳ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಅಂಕಿತಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಈಚಿನ ಇತಿಹಾಸಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ೧೯೧೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳ ೧೩ರಂದು ಘಟಿಸಿದ ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ ಅಂತಹ ಒಂದು ಪರ್ವವೆಂಬುದು ಅಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆಗ ನಡೆದಂತಹ ಭೀಕರತೆಗೆ ಭಾರತದ ಜನತೆ ಹಿಂದೆ ತುತ್ತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ಸುತರಾಂ ಅತಾರ್ಕಿಕವೂ ಆಧಾರರಹಿತವೂ ಆಗಿದ್ದ ಖಿಲಾಫತ್ ಆಂದೋಲನದ

    ಉದ್ಗಮ ಮತ್ತು ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಸರಣಿ, ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮಸ್ವರೂಪ ಆಯಾಮಗಳು – ಈ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿತ್ತು. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ನೇರ ಫಲಿತವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಬಗೆಗೆ ಹಲವು ದೇಶೀಯ ಜನವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಸದ್ಭಾವನೆ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗಿ ಆಂಗ್ಲ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಂಡು ಸ್ವಾಧೀನತೆ ಏರ್ಪಡಬೇಕಾದುದರ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯೂ ತೀವ್ರತೆಯೂ ಪರಿಸ್ಫುಟಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಸ್ಯೂತವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸಹಕಾರಾದಿ ಆಂದೋಲನಗಳು ಮೈತಳೆದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಮೀಪಗತಗೊಳಿಸಿದುದು ಏಷ್ಯಾಖಂಡದ ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿವಿರೋಧಿ ಪ್ರಯಾಸಗಳಿಗೆ ರಭಸವನ್ನು ತಂದಿತು.

    ಅದೇ ಕಾಲಖಂಡದಲ್ಲಿ ತರ್ಕಹೀನ ಗುರಿಗಳ ಬೆನ್ನುಹತ್ತಿ ನಡೆದ ಖಿಲಾಫತ್ ಆಂದೋಲನ ಮೊದಲಾದ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮಗಳು ಆದುದುಂಟು. ಅದು ಏನೇ ಇರಲಿ; ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಹೊಮ್ಮಿದ ದೇಶವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಂತೂ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪದಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತೆಂಬುದು ಸಂದೇಹಾತೀತವಾಗಿದೆ. ಖ್ಯಾತ ಆಂಗ್ಲ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಎ.ಜೆ.ಪಿ. ಟೇಲರ್ ಆನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಂತೆ ಆಂಗ್ಲಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಿದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕ್ಷಣ ಎಂದರೆ ಅಮೃತಸರದ ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ದುರಂತ. ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ಕುರಿತ ಆಂಗ್ಲಪ್ರಭುತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯೂ ನಡಾವಳಿಗಳೂ ಒಂದ?ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬದಲಾದುದೂ ಹೌದು. ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದ ಜನರಲ್ ಡೈಯರ್‌ನನ್ನು ಆಂಗ್ಲಸರ್ಕಾರ ನಿವೃತ್ತಗೊಳಿಸಲು ಸಜ್ಜಾದುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಅವನೇ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ.

    ಭಗತ್‌ಸಿಂಗ್, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಆಜಾದ್, ರಾಮಪ್ರಸಾದ್ ಬಿಸ್ಮಿಲ್ ಮೊದಲಾದ ಭೂಗತ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದುದೂ ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡವೇ – ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವೇ ಆಗಿದೆ.

    ೧೯೧೨ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವೈಸರಾಯ್ ಹತ್ಯೆಯ ಯತ್ನ, ೧೯೧೪ರ ಕೊಮಗಾತಮಾರು ದುರಂತ, ೧೯೧೫ರ ಆರಂಭದ ಗದರ್ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದುಗೂಡಿ ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯ ನಡೆಸಿದವರಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತೇಳು ಮಂದಿಗೆ ಗುಂಡಿಟ್ಟು ಕೊಂದದ್ದು ಮೊದಲಾದ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ’ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಆಕ್ಟ್’ ಜಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ೧೯೧೭ರ ನಡುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಘೋಷಿತವಾದ ’ಮಾಂಟೆಗೂ-ಚೆಮ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಸುಧಾರಣೆ’ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ’ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ, ಎರಡು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ’ ಎಂಬಂತೆ ಆಗಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿ? ಪ್ರಭುತ್ವದ ದಮನಶಾಹಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಲಕ್ಷಣಗಳೇನಿರಲಿಲ್ಲ.

    ಈ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಯದ ಮೇಲೆ ಬರೆ ಎಳೆದಂತೆ ನಡೆದದ್ದು ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ.

    ಒಂದು ವಿಧಿವೈಕಟ್ಯ

    ೧೯೧೯ರ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆ ದು?ರ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಧಿವೈಕಟ್ಯವೂ ಇದೆ. ಅದು ನಡೆದದ್ದು ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಸಮಾಪ್ತಗೊಂಡ ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಭಾರತಕ್ಕೂ ನೇರ ಸಂಬಂಧವೇನಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕೆಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್  ಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಭಾರತದೊಳಗಿನ ಹಲವು ವಲಯಗಳು ಸಮ್ಮತಿಸಿದುದರ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಚಿಂತನೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಚೆಗಾದರೂ ಬ್ರಿಟಿ? ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುಮುಖವಾದೀತು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸುಮಾರು ಹದಿನಾಲ್ಕೂವರೆ ಲಕ್ಷ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರರಲ್ಲೊಂದು ಭಾಗದ? ಸೈನಿಕರು ಪಂಜಾಬ್ ಮೂಲದವರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಸಂದ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿಯೇ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಮೇಲಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ’ಇಂಡಿಯಾ ಗೇಟ್’ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡದ್ದು.

    ಆದರೆ ಯುದ್ಧಾನಂತರ ಭಾರತದ ಜನತೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಂತೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಭಾರತಕ್ಕೆ ತೀರಾ ಪ್ರತಿಕೂಲವೇ ಆದ ಉಗ್ರಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಇದೊಂದು ವಿಧಿವೈಪರೀತ್ಯವೆಂದೇ ಅನಿಸಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿ?ರದು ಮೇಲುಗೈಯಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕ ದಳಗಳ ಪಾತ್ರ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇದ್ದಿತೆಂಬುದನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಯೂರೋಪಿನ ದೇಶಗಳು ಸ್ಪ?ವಾಗಿಯೇ ಗುರುತಿಸಿದ್ದವು. ಮುಂದೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡ ಸಂಘಟನೆಯ ಬೀಜಾರೋಪವಾದ ಜೂನ್ ೧೯೧೯ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ವರ್ಸೇಲ್ಸ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶಾಂತಿಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬಿಕಾನೇರಿನ ಮಹಾರಾಜ ಗಂಗಾಸಿಂಗ್ ಆಮಂತ್ರಿತ ರಾಗಿದ್ದುದು ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ ಸಂದರ್ಭ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ವರ್ಸೇಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವರಲ್ಲಿ (ಆಗಿನ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಭಾಗವಾಗಿರದಿದ್ದರೂ) ಗಂಗಾಸಿಂಗ್ ಅವರಿದ್ದರು. ಈ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವರಾ?ಸಂಘಟನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತವಾಗುವಂತಾಯಿತು.

    ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಆಗ ಅಧೀನರಾ?ವಾಗಿದ್ದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಅಧಿಕೃತತೆಯೇನಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತ ಆಗ ’ವಸಾಹತು’ ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದಿತು. ಹೀಗೆ ಭಾರತವು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮೂರು ದಶಕಗಳ? ಹಿಂದೆಯೇ ಬಲಿ? ರಾ?ಗಳ ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಂತಾಗಿದ್ದುದು ಒಂದು ಸ್ಮರಣೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶ.

    ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆ

    ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಈ?ತ್ ಪೂರ್ವದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದ ‘ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ’ ಎಂದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪರವಾದ ಭೂಗತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯವೆನಿಸಿದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಸಲಹೆ ನೀಡುವಂತೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಸಿಡ್ನಿ ರೌಲೆಟ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭುತ್ವ ನೇಮಿಸಿತ್ತು. ಆ ಸಮಿತಿಯ ಸಲಹಾವಳಿಯೇ ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯಾಗಿ ಅಮಲುಗೊಂಡಿತ್ತು. ಭೂಗತ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ರ?ದ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ಹಲವು ತೀವ್ರವಾದಿ ವಲಯಗಳೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದ್ದಿತು ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ರೌಲೆಟ್ ವರದಿಯು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಅದು ಹೇಗೇ ಇದ್ದರೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೂಗತ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದುದಂತೂ ಹೌದು. ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೧೯ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ೧೯೧೫ರ ’ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಆಕ್ಟ್’ನ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗದಂತೆಯೆ ಇದ್ದಿತು; ಹಿಂದೆಯೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದವಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಯಂತ್ರಣಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.

    ಹೊಸ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಶಂಕಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಇಲ್ಲದೆಯೆ ಬಂಧಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು – ತನಿಖೆ ಅಥವಾ ವಿಚಾರಣೆಯೇ ಇಲ್ಲದೆ. ಆಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕರೆಯಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅವರು ನೀಡಿದ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾದದ್ದಿಲ್ಲ ಎಂದೇ ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ೧೯೧೪ಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಜನಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನೂ ಈಗ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

    ವಂಗವಿಭಜನೆಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದುಗೂಡಿದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಂದ ಆಗಲೇ ಉದ್ವಿಗ್ನವಾಗಿದ್ದ ಭಾರತದ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆ ಇನ್ನ? ಆಜ್ಯ ಸುರಿದಂತಾಯಿತು. ಅದೊಂದು ಕರಾಳ ಶಾಸನವೆಂದು ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭುತ್ವವು ನ್ಯಾಯಪಕ್ಷಪಾತಿ ಎಂದು ಕೆಲವು ಉದಾರವಾದಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಾದರೂ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ವಿಶ್ವಾಸವು ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅಸ್ತಂಗತವಾಯಿತು. ಮಾಂಟೆಗೂ- ಚೆಮ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿತವಾಗಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಾಂಗಸುಧಾರಣೆಯ ಅಲ್ಪ ಭರವಸೆಯೂ ಮರೆಯಾಯಿತು.

    ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದು – ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ಚಕಿತಗೊಳಿಸಿದ ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ದುರಂತ.

    ದುಃಶಾಸನ

    ಪಂಜಾಬಿನ ಗವರ್ನರ್ ಮೈಕೆಲ್ ಓಡ್ವಯರನ ಜನವಿರೋಧಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೇ ಪುರಾವೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವನು ಪಂಜಾಬಿನ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್-ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ನಿಯುಕ್ತಗೊಂಡ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೆ ವೈಸ್‌ರಾಯ್ ಹಾರ್ಡಿಂಗ್ ಪಂಜಾಬ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರದೇಶವೆಂದೂ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಘ?ಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಪದವಾಗದಂತೆ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕೆಂದೂ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲಿ ಓಡ್ವಯರನ ಮೂಲ ಪಾಶವೀ ಸ್ವಭಾವದ್ದೇ ಮೇಲುಗೈಯಾಯಿತು. ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಧನಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಕಡುಬಡವರ ಬಗೆಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೌರ್ಯದಿಂದ ವರ್ತಿಸಿದ್ದ. ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತರುಣರನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿದ್ದ. ನಾಲ್ಕು ವ?ಗಳ ಅವಧಿಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತದಿಂದ ದಾಖಲಾದ ಸೈನಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಗಣನೀಯ ಭಾಗದ? ಇದ್ದಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿಯಂತೂ ಓಡ್ವಯರನದು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಅಡ್ಡಹೆಸರೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಲೋಕಮಾನ್ಯರಂತಹ ಮಹಾನಾಯಕರು ಪಂಜಾಬನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ಓಡ್ವಯರನು ನಿ?ಧ ಹೇರಿದ್ದ. ಪತ್ರಿಕಾ ನಿರ್ಬಂಧವಂತೂ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಗಿಯಾಗಿತ್ತು.

    ಒಂದು ಕಡೆ ಇಂತಹ ದುರಾಡಳಿತ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ದೈನಂದಿನ ಜೀವಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಕನಿ? ಆಹಾರಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗೂ ತತ್ವಾರ – ಹೀಗೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬದುಕು ನರಕಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಸಣ್ಣ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರೂ ಕೂಡಲೇ ದಂಡನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕರನ್ನು ಓಡ್ವಯರನು ತುಚ್ಛ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಈ ಎಲ್ಲ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನವಿರೋಧಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಓಡ್ವಯರನು ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದ. ಅವನು ಬೇರೆಲ್ಲಿಗಾದರೂ ವರ್ಗವಾಗಿ ತೊಲಗಲಿ – ಎಂದು ಪಂಜಾಬಿನ ಜನತೆ ಪ್ರತೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಆದರೆ ಓಡ್ವಯರನ ಪಾಪದ ಕುಂಭ ತುಂಬಲು ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ಮಾರಣಹೋಮವೇ ನಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಆ ದು?ರ್ವದ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಕಿಡಿಯಾದದ್ದು ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಹೊಮ್ಮಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆ. ಪಂಜಾಬ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರು ಡಾ. ಸೈಫುದ್ದೀನ್ ಕಿಚ್‌ಲೂ ಮತ್ತು ಡಾ. ಸತ್ಯಪಾಲ್. ಕಿಚ್‌ಲೂ ಅವರಿಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರೆಂದೂ ನಿಃಸ್ಪೃಹ ಸಮಾಜಸೇವಕರೆಂದೂ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರಿತ್ತು; ಸತ್ಯಪಾಲ್ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಉನ್ನತ ಸೇವೆಯಿಂದಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಪಂಜಾಬಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿರೋಧವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು ಈ ಇಬ್ಬರು ಅಗ್ರಣಿಗಳು. ಅವರ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಸಹಕಾರಿ ತಂಡದ ಪ್ರಂiiತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್ ೩೦ರಂದೂ ಏಪ್ರಿಲ್ ೬ರಂದೂ ನಡೆದ ರೌಲೆಟ್ ವಿರೋಧಿ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಜನಸ್ಪಂದನ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು.

     

    ಲಷ್ಕರೀ ಆಡಳಿತ

    ವಾಸ್ತವವೆಂದರೆ ಜನಾಂದೋಲನವು ಹಿಂಸೆಯ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ತಿರುಗದಂತೆ ನಿವಾರಿಸಿದ್ದುದು ಕಿಚ್‌ಲೂ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಪಾಲ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವವೇ. ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸದ ಸರ್ಕಾರವು ಓಡ್ವಯರನ ದುರ್ಮಂತ್ರಣದಂತೆ ಈ ಇಬ್ಬರು ನಾಯಕರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡುವ ಕ್ರಮಕೈಗೊಂಡಿತು. ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೈದಿಗಳಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೀನಾಯವಾಗಿ  ನಡೆಸಿಕೊಂಡದ್ದಲ್ಲದೆ ದೂರದ ಲಾಹೋರಿಗೆ ಕಳಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿರಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗಾದುದರಿಂದ ಅಮೃತಸರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ವಿವರಗಳು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದದ್ದು ಎಷ್ಟು ತಿಂಗಳಾದ ಮೇಲೆ. ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ-ನಿಯಂತ್ರಣ ಎಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಅನ್ಯ ಪ್ರಾಂತಗಳಿಗೆ ಆ ಸುದ್ದಿ ತಲಪಲೂ ಬಹಳ ಸಮಯ ಹಿಡಿಯಿತು.

    ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೩ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೂ ಜಲಂಧರ್ ಮೊದಲಾದೆಡೆ ಮಿನಿಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ಜರುಗಿದ್ದವು. ಇದಾವುದೂ ಹೊರಜಗತ್ತಿನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.

    ಮಾರಣಹೋಮಕ್ಕೆ ಜನರಲ್ ಡೈಯರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಕ? ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಆಗಿದ್ದವು. ಹೀಗಿದ್ದೂ ನಿ?ಧಾಜ್ಞೆ ಮೊದಲಾದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಕನಿ? ಕಲಾಪವನ್ನೂ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರೀ ಆದೇಶವು ಅಂದಿಗೆ ಹಿಂದೆಯೇ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತೆಂದು ಹಿಂದಿನ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಆದೇಶವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮತ್ತಿತರ ಅಕ್ರಮಗಳೂ ನಡೆದಿದ್ದವು.

    ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗಿನ ಕೇಂದ್ರಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ದೂರದ ನಗರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರೀ ಆಜ್ಞೆಯ ಬಗೆಗೆ ಡಂಗುರ ಸಾರಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕ್ರಮಗಳು ತಾವು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ್ದೇವೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ? ನಡೆದಿದ್ದವು. ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ಡಂಗುರ ಹೊಡೆಸುವ ನೆಪಮಾತ್ರದ ಕಲಾಪವನ್ನೂ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

    ಡಂಗುರ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿಯೂ ’ಲಷ್ಕರೀ ಶಾಸನ’ (ಮಾ?ಲ್ ಲಾ) ಲಾಗೂ ಆಗಿರುವ ಬಗೆಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ.

    ಹೋಲಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ದೌರ್ಜನ್ಯ

    ಭಾರತೀಯರು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯಲಾಗದ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಿಟಿ? ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ಅಧೋಬಿಂದುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾದ ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ದುರ್ಘಟನೆಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ದೌರ್ಜನ್ಯವೆಂದರೆ ಅಂದಿನಿಂದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರನು ಯಹೂದ್ಯರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮೃತ್ಯುಕೂಪಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ನಡೆಸಿದ ನರಮೇಧ. ಇತಿಹಾಸದ ಅಭ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಸುವಿದಿತವೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್‌ನಂತಹ ದುಃಸ್ವಪ್ನ- ಸದೃಶ ಘಟನೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಯಾದರೂ ಮೆಲುಕುಹಾಕಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭ – ಅದರ ನೂರನೇ ವ?ದ ಸ್ಮರಣೆ. ಆ ಘಟನೆ ನಡೆದದ್ದು ೧೯೧೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೩ ಭಾನುವಾರದಂದು.

    ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ಇರುವುದು ಪಂಜಾಬಿನ ಅಮೃತಸರದಲ್ಲಿ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವರ್ಣಮಂದಿರದ ಈಶಾನ್ಯದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೩೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವುದು. ಹಿಂದೆ ಒಂದು ತೋಟವಾಗಿದ್ದ ಆ ನಿವೇಶನವನ್ನು ೧೯೧೯ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಮೈದಾನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಮೈದಾನದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೨೨೫x೧೮೦ ಮೀಟರ್‌ನ? ಮಾತ್ರ. ಆಯತಾಕಾರದ ಆ ಮೈದಾನವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಮನೆಗಳ ಹಿಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳೇ ಮೈದಾನದ ಆವರಣದ ಗಡಿಗಳು. ಆ ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಏಕೈಕ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಐದು ಅಡಿ ಅಗಲದ?ರದು ಮಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅಂಚಿಗೆ ಒಂದು ಪಾಳುಬಾವಿ ಇದ್ದಿತು. ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಣಬಹುದಾದಂತಹ ಆ ಸ್ಥಳ ಭಾರತದ ದೇಶಭಕ್ತರಿಗೆ ಈಗ ಒಂದು ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ.

    ನೂರುವ? ಹಿಂದಿನ ಆ ದುರ್ದಿನದಂದು ಏನು ನಡೆಯಿತೆಂಬುದರ ಸ್ಮರಣೆ ಈಗಲೂ ಹೃದಯದ್ರಾವಕವಾದುದು. ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಗಿನ ದಮನಧೋರಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಸೇರಿದ ಇಪ್ಪತ್ತು- ಇಪ್ಪತೈದು ಸಾವಿರದ? ಮಂದಿ ನಿಃಶಸ್ತ್ರ ದೇಶಭಕ್ತರು. ಆ ಜಂಗುಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಮಕ್ಕಳು, ವೃದ್ಧರು ಕೂಡಾ ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು. ಆ ಜನಸಮೂಹದ ಮೇಲೆ ಸಂಜೆ ಐದುಗಂಟೆ ದಾಟುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಗುಂಡಿನ ಸುರಿಮಳೆಯಾಗತೊಡಗಿತು. ಮೈದಾನದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಸುಮಾರು ಐವತ್ತರವತ್ತು ಸೈನಿಕರ ಬಂದೂಕುಗಳಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ಹತ್ತು-ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಗುಂಡಿನದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು.

    ನೋಡನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಇಡೀ ಮೈದಾನ ರಕ್ತಸಿಕ್ತವಾಯಿತು. ಗುಂಡುಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾದವರು ಹಲವು ನೂರು ಮಂದಿಯಾದರೆ ಗಾಯಗೊಂಡವರೂ, ಜನಸಂದೋಹದ ಕಾಲ್ತುಳಿತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದವರೂ, ರಕ್ತಸ್ರಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರೂ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ನೂರು ಮಂದಿ. ಗುಂಡುಗಳಿಂದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಮೃತರಾದವರು ನಾಲ್ಕು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚುಮಂದಿ ಎಂದು ಒಂದು ಅಂದಾಜು.

    ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿ ಈ ಅಮಾನುಷ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡವನ್ನು ನಡೆಸಿದವರು ಪಂಜಾಬಿನ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಮೈಕೆಲ್ ಓಡ್ವಯರ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್-ಜನರಲ್ ಆರ್.ಇ.ಎಚ್. ಡೈಯರ್.

    ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ವಿವರಗಳು ಸೋರಿ ಹೊರಭಾಗಗಳಿಗೆ ತಲಪತೊಡಗಿದಾಗ ಗುಜ್ರನ್‌ವಾಲಾ, ಲಾಹೋರ್, ಲಾಹೋರ್ ಸಮೀಪದ ಕಸೂರ್ ಮೊದಲಾದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳೂ ದಮನಕಾರ್ಯಗಳೂ ಮುಂದುವರಿದವು.

    ಪೂರ್ವಪೀಠಿಕೆ

    ೧೯೧೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ ನಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ವಷ್ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೇ ಬ್ರಿಟಿಷ ಪ್ರಭುತ್ವದ ದಮನಶಾಹಿ ಧೋರಣೆಗಳು ಭಾರತದ ಜನರ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು. ದಮನ-ಧೋರಣೆ ಪರಾಕಾ? ಸ್ಥಿತಿ ತಲಪಿದ್ದು ೧೯೧೯ರ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ. ಹಿಂದಿನಿಂದಲೇ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜನವಿರೋಧಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ಸಾಲದೆಂಬಂತೆ ವೈಸರಾಯ್ ಚೆಮ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ನ ಹಯಾಮಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ’ಸೆಡಿ?ನ್ ಕಮಿಟಿ’ (ರಾಜದ್ರೋಹ ಪ್ರಕರಣಗಳ ತನಿಖಾ ಸಮಿತಿ) ರಚಿತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರೆಲ್ಲ ಏಕಾಏಕಿ ’ಅಪರಾಧಿ’ಗಳು, ’ಗೂಂಡಾ’ಗಳು, ’ಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವವರು’ ಎನಿಸಿಬಿಟ್ಟರು. ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಇನ್ನ? ಬಲಿ?ಗೊಳಿಸಲು ಹೊರಟದ್ದು ೧೯೧೯ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗೊಂಡ ರೌಲೆಟ್ ಮಸೂದೆ. ಈ ಶಾಸನ ನೀಡಿದ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಸರ್ಕಾರವು ಯಾವುದೇ ಟೀಕಾಕಾರರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಬಂಧಿಸಿ ಎರಡು ವ? ಜೈಲುಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು.

    ಸಹಜವಾಗಿ ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕ್ ಮೊದಲಾದ ಅಗ್ರನಾಯಕರೆಲ್ಲ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟಿ?ರು ನ್ಯಾಯಪರರೆಂದು ವ?ಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಹೇಳುತ್ತಬಂದಿದ್ದ ಗಾಂಧಿಯವರೂ ತಮ್ಮ ನಿಲವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯಗೊಂಡಿತು. ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ವಿರುದ್ದ ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳೂ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳೂ ಸಭೆಗಳೂ ನಡೆಯತೊಡಗಿದವು. ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಯತೊಡಗಿದುದು ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ. ೧೯೧೯ರ ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದಾಚೆಗೆ ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರೆಡೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಸಭೆಗಳು ನಡೆಯತೊಡಗಿದವು. ಒಂದೊಂದು ಸಭೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಇಡೀ ದೇಶದ ಜನತೆಗೆ ಆಕ್ರೋಶ ತಂದ ಸಂಗತಿ ಪಂಜಾಬಿನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಜನನಾಯಕರಾದ ಡಾ. ಸತ್ಯಪಾಲ್ ಹಾಗೂ ಡಾ. ಕಿಚ್‌ಲೂ ಅವರನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಬಂಧಿಸಿ ದೂರದ ಕಾಡಿಗೆ ರವಾನಿಸಿದುದು. ಈ ನಾಯಕರನ್ನು ಒಡನೆಯೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಅಮೃತಸರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರವು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದಾಗ ಇಪ್ಪತ್ತು ಜನರು ಮರಣಹೊಂದಿದರು. ’ಮೃತರಾದವರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜನರಿಗೆ ಮೀರಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತಿಲ್ಲ’ ಎಂದೂ ಸರ್ಕಾರವು ಫರ್ಮಾನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುವುದರ ಹೊರತು ಜನರಿಗೆ ಗತ್ಯಂತರ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.

    ’ಬೈಸಾಖಿ ಪುಣ್ಯಪರ್ವದಂದೇ…!’

    ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೩ ಬೈಸಾಖಿ ಪುಣ್ಯಪರ್ವವಾಗಿತ್ತು. ದಿನಗಳು. ಸಿಖ್ಖರಿಗಂತೂ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ದಿವಸ. ಅದು ಖಾಲ್ಸಾ ಪಂಥದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ದಿನ; ಹೀಗಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಭಕ್ತರು ಪ್ರವಾಹದಂತೆ ಅಮೃತಸರದೆಡೆಗೆ ಬರತೊಡಗಿದರು. ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನಿ?ಧಿಸಿ ಜನರಲ್ ಡೈಯರ್ ಡಂಗುರ ಹೊಡೆಸಿದ. ಸರ್ಕಾರದ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಜನರು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಾದರೂ ಎಲ್ಲಿತ್ತು?

    ಮಾ?ಲ್ ಲಾದಂತೆ ಪ್ರವೇಶ ನಿ?ಧಿಸಿದ್ದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಜನರನ್ನು ಛಡಿಯೇಟುಗಳಿಂದ ದಂಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಏಟು ಬಾರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವನ್ನೇ ಡೈಯರ್ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ – ’ಫ್ಲಾಗಿಂಗ್ ಬೂತ್’ ಎಂದು.

    ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹತ್ತಾರು ವಕೀಲರಿಗೂ ಡೈಯರ್ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿದ್ದ. ವಕೀಲರೂ ನಜರ್‌ಬಂದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಕಟ್ಟಳೆ ಮಾಡಿದ್ದ.

    ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ ೪.೩೦ ಗಂಟೆಗೆ ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೩ ಗಂಟೆಯಿಂದಲೇ ಜನರು ತಂಡೋಪತಂಡವಾಗಿ ಸೇರತೊಡಗಿದ್ದರು. ಸಭೆ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವೇಳೆಗೆ ನೆರೆದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೦,೦೦೦ ದಾಟಿತ್ತು. ಜನರೆಲ್ಲ ನಿಃಶಸ್ತ್ರರು. ಅಶಾಂತಿಗೆ ಆಸ್ಪದ ಕೊಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಯಾರಿಗೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

    ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿತ್ತೆಂಬುದು ನಿಶ್ಚಯಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಆ ಸಂಖ್ಯೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ಎ?ಂಬುದು ಊಹೆಯ ವಿ?ಯ. ಸುಮಾರು ೪೦,೦೦೦ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಅಂದಾಜುಗಳೂ ಇವೆ.

    ಮಾರಣಹೋಮ

    ಸಂಜೆ ೫ ಗಂಟೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಜನರಲ್ ಡೈಯರ್ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದ. ಮೈದಾನದ ಸುತ್ತಲ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸೈನಿಕರ ಜಮಾವಣೆ ಆಗಿತ್ತು. ಶಾಂತವಾಗಿ ನಾಯಕರ ಭಾ?ಣ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸ್ತೋಮವನ್ನು ದಿಗ್ಭ್ರಾಂತಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಗುಂಡಿನ ಸುರಿಮಳೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

    ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ದಾಳಿಯಿಂದ ವಿಚಲಿತರಾಗಿ ಜನರು ಅಲ್ಲಿಂದ ತೆರಳಲು ಯತ್ನಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆದರೆ ಹೋಗುವುದಾದರೂ ಎಲ್ಲಿಗೆ? ಹೇಗೆ? ನಿಂತವರು, ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವರು, ಎಲ್ಲರೂ ಧರಾಶಾಯಿಗಳಾದರು. ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ಹದಿನೈದಿಪ್ಪತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಅದು ನಿಂತದ್ದು ಬಂದೂಕುಗಳು ಖಾಲಿಯಾದಾಗಲ?.

    ಹಲವರು ಸೈನಿಕರು ರೂಢಿಯಂತೆ ಜನರನ್ನು ಚೆದರಿಸಲು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಗೋ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಡೈಯರನು ನೇರವಾಗಿ ಜನರನ್ನೇ ಗುರಿಮಾಡಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಬೇಕೆಂದು ಉಚ್ಚಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಗರ್ಜಿಸಿದ.

    ವೇದಿಕೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾವಿಯೊಂದಿತ್ತು. ಬಾವಿಗೆ ಹಾರಿಕೊಂಡಾದರೂ ಗುಂಡುಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಲಾದೀತೇನೋ ಎಂಬ ಯೋಚನೆಯಿಂದ ಆ ತೆರೆದ ಬಾವಿ ತುಂಬುವ? ಜನ ಧಾವಿಸಿ ಬಾವಿಗೆ ಹಾರಿದರು. ಎ? ಜನರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದುದು ಬಾವಿ ಎಂಬುದೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಆ ಬಾವಿಯಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ತೆಗೆದ ಶವಗಳೇ ನೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಇದ್ದವೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.

    ಆನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಡೈಯರನ ಬಾಯಿಂದ ಬಂದ ಮುಕ್ತಕ: ಇನ್ನ? ಗುಂಡುಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಾನು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ.

    ಕೆಲವೇ ನಿಮಿ?ಗಳ ಆ ಕೊಲೆಪಾತಕ ಕೃತ್ಯ ಮುಗಿದೊಡನೆ ಏನೂ ನಡೆದಿಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ ನಿರ್ಭಾವುಕನಾಗಿ ಡೈಯರ್ ಸೈನಿಕ ತುಕಡಿಯೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ನಿ?ಮಿಸಿದ.

    ಸತ್ತವರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರಗಳ ಬಗೆಗೆ ಯೋಚಿಸುವವರೂ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿದ್ದವೆಲ್ಲ ಅನಾಥ ಶವಗಳು, ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಗಾಯಾಳುಗಳು, ನೋವಿನಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದವರು, ನೀರಿಗಾಗಿ ಹಾಹಾಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರು. ಮೈದಾನದ ತುಂಬಾ ಮೃತರ ದೇಹಭಾಗಗಳು ಹರಡಿ ಅದೊಂದು ಭೀಕರ ದೃಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

    ಶವಗಳಿಗೂ ಗಾಯಾಳುಗಳಿಗೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಬರತೊಡಗಿದುದು ಮರುದಿನವ?.

    ಸಮಗ್ರವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಬಗೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಸ್ತೃತ ವರದಿ ಶಿಮ್ಲಾದಿಂದ ಲಾಹೋರಿಗೆ ಅದೇತಾನೆ ಮರಳಿದ್ದ ಮೈಕೆಲ್ ಓಡ್ವಯರನಿಗೆ ತಲಪಿದುದು ಮರುದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ೪ ಗಂಟೆಗ?. ಓಡ್ವಯರನಾದರೋ ’ನೀನು ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮ ಸರಿಯಾಗಿದೆ, ಶುಭಾಶಯಗಳು’ ಎಂದು ಡೈಯರನಿಗೆ ಪ್ರಶಂಸಾಪತ್ರ ಕಳುಹಿಸಿದ.

    ಗುಂಡುಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ತತ್‌ಕ್ಷಣವೇ ಸತ್ತವರು ನಾಲ್ಕುನೂರು ಮಂದಿಯಾದರೆ ಆನಂತರ ಪ್ರಾಣಾಂತಕ ಗಾಯಗಳಿಂದ ನರಳಿ ಸತ್ತವರು ಮತ್ತ? ಮಂದಿ. ಒಟ್ಟು ಅಸುನೀಗಿದವರು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ಎಂದು ಆಮೇಲಿನ ತಪಾಸಣೆಯಿಂದ ಹೊರಪಟ್ಟಿತು.

    ಇದಿ? ಆ ಕರಾಳ ದಿನದಂದು ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದುದರ ಅತಿಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಚಿತ್ರಣ.

    ದುರ್ಘಟನೆಯ ಸುದ್ದಿ ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹೊಮ್ಮಿತು. ಆ ಪಾಶವೀ ವರ್ತನೆಗೆ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ಗುರುದೇವ ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಠಾಕೂರರು ತಮಗೆ ಬ್ರಿಟಿ? ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ್ದ ನೈಟ್‌ಹುಡ್ (’ಸರ್’) ಪದವಿಯನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರು. ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಮೊದಲಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪ್ರಮುಖರೇ ಡೈಯರನ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರದೇ ಪತ್ರಿಕೆ ’ಡೈಲಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್’ ಹೀಗೆಂದಿತು: ದಯೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಕ್ರೈಸ್ತಮತದ ಪರಂಪರೆಗೇ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಕಳಂಕ.

    ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ

    ಆ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ದುರ್ಘಟನೆ ಆದಮೇಲೂ ಅದರ ಬಗೆಗೆ ಸಮಗ್ರ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿ? ಆಡಳಿತ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಘಟನಾವಳಿಯನ್ನು ಕುರಿತ ಮೊದಲ ತನಿಖಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದುದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ. ಪಂಡಿತ್ ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಳವೀಯ, ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು, ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಗಾಂಧಿ, ಬ್ಯಾ. ಚಿತ್ತರಂಜನ್ ದಾಸ್, ಬ್ಯಾ. ಅಬ್ಬಾಸ್ ಎಸ್. ತಯ್ಯಬ್‌ಜೀ, ಬ್ಯಾ. ಎಂ.ಆರ್. ಜಯಕರ್, ಬ್ಯಾ. ಕೆ. ಸಂತಾನಂ – ಇವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಿತಿಯು ೧೯೧೯ರ ನವೆಂಬರ್ ೩ನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿತು. ಸುಮಾರು ೧೭೦೦ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೬೫೦ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿತು. ವರದಿಯು ಸಿದ್ಧಗೊಂಡದ್ದು ೧೯೨೦ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ. ಹೊರಜಗತ್ತಿಗೆ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಹೃದಯದ್ರಾವಕ ವಿವರಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದದ್ದು ಈ ವರದಿಯು ಪ್ರಕಟವಾದ ಮೇಲೆ.

    ೧೯೧೯ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಯೋಜಿತವಾಗಿದ್ದಂತೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಧಿವೇಶನ ಅಮೃತಸರದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭುತ್ವದ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ಇದ್ದಿತಾದರೂ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಒತ್ತಾಯ ಎ? ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರವು ಅರೆಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲಾದರೂ ಅಧಿವೇಶನಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಆ ಅಧಿವೇಶನ ಐತಿಹಾಸಿಕವೆನಿಸಿತು. ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಕೊನೆಯ ಅಧಿವೇಶನ ಅದು (ಮರುವ? ಅವರ ಸ್ವರ್ಗವಾಸವಾಯಿತು). ಗಾಂಧಿಯವರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನ ಅದೇ. ಗಾಂಧಿಯವರು ಓರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದುದು ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೇ.

    ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಡೈಯರನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದೂ, ಓಡ್ವಯರ್ ಮತ್ತು ವೈಸ್‌ರಾಯ್ ಚೆಮ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ರನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದೂ, ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗಿನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕ ಏರ್ಪಡಬೇಕೆಂದೂ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಠರಾವುಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

    ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ಹೇಗೋ ಜೀವಂತ ಉಳಿದಿದ್ದ ಹತ್ತಾರು ಮಂದಿಯೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಮುಂದೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಿದರು.

    ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದ ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್‌ರಾಯ್ ೧೯೨೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದೊಡನೆ ಅವರೂ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಬಗೆಗೆ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಇಡೀ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಕ್ಕೂ ಮಾ?ಲ್ ಲಾ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳಿಗೂ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿದ್ದವನು ಮೈಕೆಲ್ ಓಡ್ವಯರ್ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಸಂದಿಗ್ದವಾಗಿ ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು.

    ಹಂಟರ್ ವರದಿ

    ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಒತ್ತಡ ಬರತೊಡಗಿದಾಗ ಹೆಸರಿಗಾದರೂ ಒಂದು ತನಿಖಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು ಬ್ರಿಟಿ? ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ಹಾಗೆ ಏರ್ಪಟ್ಟದ್ದು ವಿಲಿಯಂ ಹಂಟರ್ ಸಮಿತಿ. ಹಂಟರ್ ವಕೀಲನಾಗಿ ಉತ್ತರೋತ್ತರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದವನು.

    ಹಂಟರ್ ಸಮಿತಿಯು ನಿ?ಕ್ಷವಾಗಿ ತನಿಖೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೂಗಿನ ನೇರಕ್ಕೇ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯುವಂತೆ ಏರ್ಪಾಡಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಸಹಜವಾಗಿ ಹಂಟರ್ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬಹಿ?ರಿಸಿತು.

    ಹಂಟರ್ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿ ಕೇವಲ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಗಲಿ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ, ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಬ್ರಿಟಿ? ಪ್ರಭುತ್ವದ ಧೋರಣೆಗಳ ಪರವಾಗಿಯೇ ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದಿತಾದರೂ ಲಬ್ಧವಿದ್ದ ಅಲ್ಪ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮಿತಿಯ ಮೂವರು ಭಾರತೀಯ ಸದಸ್ಯರು (ಶಾಸಕ ಹಾಗೂ ಉಪಕುಲಪತಿ ಪಂಡಿತ್ ಜಗತ್ ನಾರಾಯಣ್, ಮುಂಬಯಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಚಿಮನ್‌ಲಾಲ್ ಸೆಟಲ್‌ವಾಡ್, ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ರಾಜ್ಯದ ಸಚಿವ ಅಹಮದ್‌ಖಾನ್) ಡೈಯರನನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸದಿರಲಿಲ್ಲ.

    ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಪರಾಮರ್ಶನೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಂಟರ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಿವಾರಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದದ್ದು ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.

    ೧೯೨೦ರ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಂಟರ್ ಸಮಿತಿಯು ವರದಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಡೈಯರ್ ತುಕಡಿಯು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಡಮೆ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು ಎಂಬಂತಹ ಕೆಲವು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಹಂಟರ್ ವರದಿ ಮಾ?ಲ್ ಲಾ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ’ಗಾಯಾಳುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆಯಾಯಿತೆನ್ನಲು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲ’ ಎಂಬಂತಹ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.

    ವರದಿಯೊಡಗೂಡಿ ನೀಡಲಾದ ಭಾರತೀಯ ಸದಸ್ಯರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮಂಡನೆಯಲ್ಲಿ (ಮೈನಾರಿಟಿ ರಿಪೋರ್ಟ್) ಸಹಜವಾಗಿ ತಥ್ಯಕಥನವಿದ್ದಿತು.

    ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಹಂಟರ್ ಆಯೋಗದ ಕಲಾಪಗಳು ಆರಂಭದಿಂದ ಬ್ರಿಟಿ? ಪ್ರಭುತ್ವದ ಪರವಾಗಿಯೇ ನಡೆದಿತ್ತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಗಮನಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದೆರಡು ಅಂಶಗಳು ೧೯೨೦ರ ಮೇ ೨೬ರಂದು ಅಂತಿಮರೂಪ ಪಡೆದು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಆ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದ್ದವು. ನಿದರ್ಶನಕ್ಕೆ: ೧೯೧೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೩ರಂದು ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಜನಸ್ತೋಮಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಬಂಡಾಯದ ಅಥವಾ ಹಿಂಸಾಚರಣೆಯ ಉದ್ದೇಶವಿರಲಿಲ್ಲ – ಎಂದು ವರದಿಯು ಒಪ್ಪಿತ್ತು. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭೀತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ದಿಶೆಯ ಸರ್ಕಾರೀ ಆಚರಣೆಗಳು, ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡದಿದ್ದುದು, ದಾಳಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಗಾಯಾಳುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದುದು, ನಿ?ರಣವಾಗಿ ಗುಂಡಿನ

    ದಾಳಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದುದು – ಮೊದಲಾದವೆಲ್ಲ ದೊಡ್ಡ ಲೋಪಗಳೆಂದು ತನಿಖಾಸಮಿತಿಯ ಸರ್ಕಾರೀ ಸದಸ್ಯರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದರು.

    ಬ್ರಿಟಿಷ್  ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ

    ಅದಾದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ತಿಂಗಳ ತರುವಾಯ ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬ್ರಿಟಿ? ಸಂಸತ್ತಿನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಡೈಯರನಿಂದಾಗಿದ್ದ ನಡವಳಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಡೈಯರ್‌ನಿಂದ ನಡೆದಿದ್ದ ಲೋಪಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

    ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಆಯೋಗವೇ ಡೈಯರನ ಪಾಶವೀ ನಡವಳಿಯ ದಂಡನಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದುದು ಹೌದಾದರೂ, ಡೈಯರನಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಂಗ್ಲ ವಲಯದಲ್ಲಿಯೂ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಬಗೆಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ಸುಳುಹೇ ಕಾಣಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಡೈಯರನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಭಾರತದೊಳಗಿನ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಭಾವೀವಲಯ ಸಮರ್ಥಿಸಿತೆಂಬುದು ಆಗಿನ ಆಂಗ್ಲ ಮಾನಸಿಕತೆಯ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿದೆ. ಡೈಯರನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ಅವನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವಾಗತ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಡೈಯರನನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಜಾಡಿನ ಗೊತ್ತುವಳಿಯೊಂದು ಬ್ರಿಟಿ? ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿತವಾಯಿತಾದರೂ ಅದು ಅಂಗೀಕಾರ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಡೈಯರನ ಪರವಾದ ಧ್ವನಿಗಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವೆಂಬುದು ಬ್ರಿಟಿ? ರಾಜಕೀಯ ಪರಂಪರೆಯು ಪ್ರಜಾಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪರವಾಗಿ ಇದ್ದಿತೆಂಬ ಪ್ರಥೆಗೆ ಕುಂದು ತಂದಿತೆಂಬುದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲಾಗದು. ಒಂದು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ – ಡೈಯರನ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖನಾಗಿದ್ದವನು ಭಾರತದ್ವೇಷಿಯೆಂದೇ ಕುಖ್ಯಾತನಾಗಿರುವ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್! ಡೈಯರನ ವರ್ತನೆಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರಂಪರೆಗೆ ಪೂರ್ಣ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವಧಾರಣಪೂರ್ವಕ ಹೇಳಿದ; ಡೈಯರನ ವರ್ತನೆ ‘Absolutely foreign to the British way of doing things  ಎಂದ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲ್ಮನೆಯಲ್ಲಿ (ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್) ಡೈಯರನ ವರ್ತನೆಯು ಅಧೀನರಾ?ದಲ್ಲಿ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ತರುವ ದಿಕ್ಕಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ – ಎಂದು ಅಭಿಮತ ಹೊಮ್ಮಿತು. ಹೀಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ತಳೆದವರ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಕಾರಣವಾದ ಒಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಡೈಯರನಿಗೆ ಹಮ್ಮಿಣಿ ಅರ್ಪಿಸಲು ಧನಸಂಗ್ರಹ ಹಲವು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದುದು. ಡೈಯರನಿಗೆ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡ ಸುಮಾರು ೨೫,೦೦೦ ಪೌಂಡುಗಳ? ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಭಾಗದ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದವರು ಭಾರತದೊಳಗಿನ ಬ್ರಿಟಿ? ಸಮುದಾಯವರು.

    ಲಜ್ಜಾಸ್ಪದ ನಡಾವಳಿ

    ತೋರಿಕೆಯ ಉದಾರವಾದಕ್ಕೂ ಆಚರಣೆಯ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೂ ಎ? ಅಂತರ ಇದ್ದಿತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಪುರಾವೆಯೂ ಸಾಕು.

    ಮತಗಣನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿ? ಸಂಸತ್ತು ಓಡ್ವಯರನನ್ನೂ ಡೈಯರನನ್ನೂ ಕುರಿತು ನಿರಪರಾಧಿಗಳೆಂಬ ನಿಲವನ್ನು ತಳೆಯಿತಾದರೂ, ಅದೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ ಸಮಾವೇಶ ಮೊದಲಾದ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಲಿಯ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಎಸಗಿದ ಭೀಕರ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ವೈಸರಾಯ್ ಚೆಮ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, ಓಡ್ವಯರ್, ಡೈಯರ್ – ಮೂವರನ್ನೂ ದಂಡನೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಠರಾವು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಈ ಒತ್ತಾಯಗಳ ಫಲವಾಗಿಯೇ ಓಡ್ವಯರನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲಾದದ್ದು.

    ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲ್ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಡೈಯರನನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದುದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೆ ಲಜ್ಜಾಸ್ಪದವೆನಿಸಿತು.

    ಭಾರತದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮೇಲೆ ಡೈಯರನ ದೇಹಸ್ಥಿತಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಹೋಗಿತ್ತು. ೧೯೨೧ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಡೈಯರ್ ಅಪಸ್ಮಾರ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದ. ನಾಲ್ಕೈದು ವರ್ಷ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಬಗೆಬಗೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ನಡುವೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದು ೧೯೨೭ರ ಜುಲೈ ೨೩ರಂದು ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದ.

    ಫಲಶ್ರುತಿ

    ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ದುರ್ಘಟನೆಯ ಒಂದು ’ಫಲ’ಶ್ರುತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವೇ ಆಗಿದೆ: ಸೇಡಿಗಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸರ್ದಾರ್ ಉಧಮ್‌ಸಿಂಗ್ ೧೯೪೦ರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೩ರಂದು ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್-ಗವರ್ನರ್

    ಮೈಕೆಲ್ ಓಡ್ವಯರನನ್ನು ಅವನ ಸಂಮಾನಾರ್ಥ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಸಂಹಾರ ಮಾಡಿದುದು; ಅದಾದ ನಾಲ್ಕೂವರೆ ತಿಂಗಳ ತರುವಾಯ ಗಲ್ಲುಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ಅಮರನಾದದ್ದು.

    ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗಿನ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ರೂವಾರಿಗಳು ಇಬ್ಬರು : ಒಬ್ಬನು ಆಗ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್-ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ ಮೈಕೆಲ್ ಓಡ್ವಯರ್; ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್-ಜನರಲ್ ರೆಜಿನಾಲ್ಡ್ ಡೈಯರ್. ೧೯೧೯ಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ವ? ಹಿಂದಿನಿಂದಲೇ ಇಡೀ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ನರಕಸದೃಶವಾಗಿಸಿದ್ದವನು ಓಡ್ವಯರ್. ಅವನ ಕ್ರೌರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ (ಸ್ಯಾಡಿಸಂ) ಮಿತಿಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಎ?ಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಂದರೆ – ಒಂದೆಡೆ ಆಂಗ್ಲ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಲಾಗಿದ್ದಿತೆಂಬ ವ್ಯಾಜವನ್ನು ಹೂಡಿ ಆಗ ನಡೆದಿದ್ದ ಲ?ರೀ ಶಾಸನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಮೃತಸರದ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರಾರೂ ಚಲಿಸಬಾರದು, ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಹೋಗಲೇಬೇಕಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಕೊಂಡು ಪ್ರಾಣಿಯಂತೆ ತೆವಳಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕು – ಎಂದು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ್ದ. ಇಂತಹವು ಇನ್ನೂ ಎ?. ಓಡ್ವಯರನ ದುಃಶಾಸನವನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಅವನ? ಕ್ರೂರಿಯೂ ಅಮಾನು?ನೂ ಆಗಿದ್ದ ರೆಜಿನೆಲ್ಡ್ ಡೈಯರ್ ಕಟಿಬದ್ಧನಾಗಿದ್ದ.

    ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗಿನಲ್ಲಿ ಎದುರಿಗಿದ್ದವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುಗ್ಧ ನಾಗರಿಕರೆಂಬುದನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ಎ?ಜನ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸದೆ, ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ’ಫೈರ್!’ ಎಂದು ಆದೇಶ ನೀಡಿದ್ದವನು ಡೈಯರ್. ಅಂದು ಸಿಖ್ಖರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಖಾಲ್ಸಾ ಧರ್ಮಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಪರ್ವವಾಗಿತ್ತೆಂಬುದನ್ನೂ ಅವನು ಲೆಕ್ಕಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಮೇಲಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಡೈಯರನು ’ಕಿಲ್ಲರ್ ಆಫ್ ಅಮೃತಸರ್’ ಎಂಬ ಬಿರುದಿನಿಂದಲೇ ವ್ಯವಹೃತನಾಗುತ್ತಿದ್ದುದುಂಟು.

    ಎಂದಾದರೊಂದು ದಿನ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ರೂವಾರಿಗಳನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಶಪಥ ಮಾಡಿದ್ದ ಉಧಮ್‌ಸಿಂಹನ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗಿದ್ದದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಈ ಇಬ್ಬರು ಎಂಬುದು ಸಹಜ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಯ ಕೂಡಿಬಂದದ್ದು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡವಾದ ೨೧ ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ – ೧೯೪೦ರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೩ರಂದು. ಅಂದಿಗೆ ಹಲವು ವರ್ಷ ಹಿಂದೆಯೇ (೧೯೨೭) ಡೈಯರನು ಮೃತನಾಗಿದ್ದ. ಹೀಗಾಗಿ ಉಧಮ್‌ಸಿಂಹನ ಗುರಿಗೆ ಉಳಿದಿದ್ದವನು ಓಡ್ವಯರ್. ಲಂಡನ್ನಿನ ಕಾಕ್ಸ್‌ಟನ್ ಸಭಾಭವನದಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಏ?ನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಸೋಸಿಯೇ?ನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದವರೆಲ್ಲ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಉಧಮ್‌ಸಿಂಹನು ಓಡ್ವಯರನಿಗೆ ಗುಂಡಿಟ್ಟು ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ತನ್ನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಶಪಥವನ್ನು ಕೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಸಂತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ನಗುಮುಖದಿಂದಲೇ ಬಂಧಿತನಾದ. ಪೆಂಟನ್‌ವಿಲ್ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ವಿಚಾರಣೆಯ ಪ್ರಹಸನದ ಹಿಂದುಗೂಡಿ ಜುಲೈ ಕಡೆಯ ದಿನದಂದು ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿ ನೇಣುಗಂಬವನ್ನೇರಿ ಹುತಾತ್ಮನೆನಿಸಿದುದು ಈಗ ಇತಿಹಾಸ. ೧೯೧೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೩ರಂದು ಹಾಗೆ ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ಪ್ರಕರಣದ ’ಉಪಸಂಹಾರ’ವಾದದ್ದು ೨೧ ವರ್ಷಗಳಾದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಓಡ್ವಯರನ ’ಸಂಹಾರ’ದೊಡನೆ.

    ೧೯೪೦ರ ಜುಲೈ ೩೧ರಂದು ಪೆಂಟನ್‌ವಿಲ್ ಜೈಲಿನ ಆವರಣದಲ್ಲಿಯೆ ಉಧಮ್‌ಸಿಂಹನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತ?. ತನ್ನ ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಉಧಮ್‌ಸಿಂಹನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾದ ೩೪ ವ?ಗಳೇ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಸರ್ಕಾರದ ಕೋರಿಕೆಯಂತೆ ಉಧಮ್‌ಸಿಂಹನ ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅಸ್ಥಿಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ದೆಹಲಿ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಸ್ವಾಗತ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಗಣ್ಯರನೇಕರು ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವಶೇ?ದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಗಂಗಾನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು. ಉಳಿದ ಅವಶೇ? ಅಮೃತಸರ ಸೇರಿತು.

    ಒಂದು ವಿಕಟತೆಯೆಂದರೆ ಉಧಮ್‌ಸಿಂಹನ ಬಲಿದಾನವಾದ ೭೯ ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯವೂ ಅವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾವಿರಾರು ದಾಖಲೆಗಳು ಹೊರಜಗತ್ತಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗದೆ ಇನ್ನೂ (೨೦೧೯ರಲ್ಲಿಯೂ) ಗುಪ್ತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಹಿಂದಿನ ಹಳೆಯ (೧೯೩೯ರ) ಕಾನೂನಿನಂತೆ ಆ ದಾಖಲೆಗಳು ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದದ್ದು ಇನ್ನು ೨೦ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ – ೨೦೪೧ರಲ್ಲಿ.

    ಉಧಮ್‌ಸಿಂಹನ ಅಂತಿಮ ಹೇಳಿಕೆ ಬೆಳಕುಕಂಡದ್ದು ಕೂಡಾ ಈಗ್ಗೆ ೨೨ ವ? ಹಿಂದೆಯ? (೧೯೯೬).

    ಉಧಮ್‌ಸಿಂಹನ ಹೌತಾತ್ಮ್ಯವಾಗಿ ೮೦ ವರ್ಷ ಕಳೆದ ಮೇಲೂ ಅವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳ ಗೋಪ್ಯತೆಯಿಂದ ಯಾರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾದೀತೆಂದು ಸೋಜಿಗವಾಗುತ್ತದೆ.

    *********

    ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ ನಡೆದ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭವ್ಯ ಸ್ಮಾರಕ ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು ೧೯೧೯ರ? ಹಿಂದಿನಿಂದಲೇ ದೇಶದ ಜನತೆಯ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಇದ್ದಿತಾದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯರೂಪ ಬರಲು ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳೇ ಹಿಡಿಯಿತು. ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ೧೯೬೧ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೩ರಂದು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದವರು ಆಗಿನ ರಾ?ಪತಿ ಬಾಬು ರಾಜೇಂದ್ರಪ್ರಸಾದ್. ಎಲ್ಲ ಹುತಾತ್ಮರ ನಾಮಾಂಕನ ಹಾಗೂ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಕಲಿತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮೊದಲಾದ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಮಾರಿಕೆಗಳು ಏರ್ಪಡದೆ ನೂರು ವ?ಗಳ ತರುವಾಯವೂ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿವೆ.

    ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೆ ವಿಶಿ?ವೂ ಅನನ್ಯವೂ ಆದ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ತಿರುವನ್ನು ನೀಡಿದ ಆ ಘಟನಾವಳಿಯ ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಿರುವ ಈಗಲಾದರೂ ನ್ಯಾಯ ದೊರೆಯಲಿ.

    ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ತಿರುವನ್ನಿತ್ತ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ

  • ಕಾಳಿದಾಸನು ತನ್ನ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಮೂರೂ ನಾಟಕಗಳ ಮಂಗಳಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಸ್ವಾರಸ್ಯವನ್ನು ಅರಿತಾಗ ಅವನ ಭಕ್ತಿಯು ಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಕವಾದುದೆಂದು ಮನದಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾದ ಕುಮಾರಸಂಭವದಲ್ಲಿ ಅವನು ಶಿವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಅದರ ಸ್ವಾರಸ್ಯಗಳೇನು ಎಂದು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನ ಇಲ್ಲಿದೆ.

    ದಾಕ್ಷಾಯಣಿಯು ದಕ್ಷಾಧ್ವರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಪುನಃ ಜನಿಸಲು ಹಿಮಾಲಯನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಮೇನೆಯ ಗರ್ಭವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡಳು. ಅಲ್ಲಿ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿ ಆಕೆ ಯೌವನಕ್ಕೆ ಕಾಲಿರಿಸಿದಳು. ಒಮ್ಮೆ ನಾರದಮಹರ್ಷಿಗಳು ಈಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ’ನಿನ್ನ ಮಗಳು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಶಿವನ ಶರೀರಾರ್ಧವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಸತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ’ ಎಂದರು. ಇತ್ತ ಈಶ್ವರನು ದಾಕ್ಷಾಯಣಿಯ ವಿಯೋಗದ ಬಳಿಕ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಇದನ್ನು ಕಾಳಿದಾಸ ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ-

    ತತ್ರಾಗ್ನಿಮಾಧಾಯ ಸಮಿತ್ಸಮಿದ್ಧಂ ಸ್ವಮೇವ ಮೂರ್ತ್ಯಂತರಮ?ಮೂರ್ತಿಃ |
    ಸ್ವಯಂ ವಿಧಾತಾ ತಪಸಃ ಫಲಾನಾಂ ಕೇನಾಪಿ ಕಾಮೇನ ತಪಶ್ಚಚಾರ || ೧.೫೭ ||

    ’ಸ್ವತಃ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಶಿವನು ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅ?ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಸಮಿತ್ತಿನಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತಂದು ಯಾವುದೋ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು.’ ಎಲ್ಲರ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ, ಸ್ವತಃ ಆಪ್ತಕಾಮನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಾಮನೆಯಿದ್ದೀತು? ಇದ್ದರೂ ಅವನ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಊಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯು ಮಾನು?ತರ್ಕಕ್ಕಿರುವುದೇ? ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಕವಿಯು ಜಾಣತನದಿಂದ ’ಕೇನಾಪಿ ಕಾಮೇನ’ (ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಕಾಮನೆಯಿಂದ) ಎಂದಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಎಂಟು ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತಂದು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು ಎನ್ನುವ ಮೂಲಕ ಧ್ಯಾತೃ, ಧ್ಯೇಯ, ಧ್ಯಾನೋಪಕರಣ ಎಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮವಸ್ತುವೇ ಆಗಿದೆ ಎಂಬ ವೇದಾಂತದ ಹೊಳಹು ಇಲ್ಲಿದೆ.

    ಹಿಮಾಲಯನು ಶಿವನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಅವಳ ಗೆಳತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ-

    ಪ್ರತ್ಯರ್ಥಿಭೂತಾಮಪಿ ತಾಂ ಸಮಾಧೇಃ
    ಶುಶ್ರೂ?ಮಾಣಾಂ ಗಿರಿಶೋಽನುಮೇನೇ |
    ವಿಕಾರಹೇತೌ ಸತಿ ವಿಕ್ರಿಯಂತೇ ಯೇ?ಂ ನ
    ಚೇತಾಂಸಿ ತ ಏವ ಧೀರಾಃ || ೧.೫೯ ||

    ’ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವವಳಾದರೂ ಕೂಡ ಸೇವೆಮಾಡಲು ಶಿವನು ಆಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನಿತ್ತನು. ವಿಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿದ್ದಾಗಲೂ ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ವಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವರೇ ಧೀರರು.’ ಧೀರನ ಭಾವವೇ ಧೈರ್ಯ. ಇಂದು ನಾವು ಧೈರ್ಯಶಬ್ದವನ್ನು ಸಂಕುಚಿತವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಹುಲಿ, ಆಳವಾದ ಪ್ರಪಾತ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಕಾರವಾಗದಿದ್ದರೆ ಅವನನ್ನು ಧೀರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕಾಳಿದಾಸನು ಧೀರಶಬ್ದವನ್ನು ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. ಹೆಣ್ಣು, ಹೊನ್ನು, ಮಣ್ಣು ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು. ಇವುಗಳು ಇದ್ದಾಗಲೂ ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ವಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವರೇ ಧೀರರು, ಅವರ ಭಾವವೇ ಧೈರ್ಯ. ಶಿವನು ಇಂತಹ ಧೈರ್ಯದ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವಾಗ ಅವನಿಗೆಲ್ಲಿಯ ವಿಕಾರ?

    ತನ್ನೆದುರಿಗೇ ಮನ್ಮಥನು ಶಿವನ ಹಣೆಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಆಸೆಯು ಮಣ್ಣುಗೂಡುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕವಿಯು ಹೀಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ-

    ತಥಾ ಸಮಕ್ಷಂ ದಹತಾ ಮನೋಭವಂ ಪಿನಾಕಿನಾ  ಭಗ್ನಮನೋರಥಾ ಸತೀ |
    ನಿನಿಂದ ರೂಪಂ ಹೃದಯೇನ ಪಾರ್ವತೀ  ಪ್ರಿಯೇ? ಸೌಭಾಗ್ಯಫಲಾ ಹಿ ಚಾರುತಾ || ೫.೧ ||

    ’ಆ ತೆರನಾಗಿ ಎದುರಿಗೇ ಮನ್ಮಥನನ್ನು ಸುಡುತ್ತಿರುವ ಪಿನಾಕಿಯಿಂದ ಆಸೆಯು ಭಗ್ನವಾದಾಗ ಪಾರ್ವತಿಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ನಿಂದಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯತಮನ ಸೌಭಾಗ್ಯವೇ ಫಲ.’ ಪಾರ್ವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೌಂದರ್ಯವು ಶಿವನು ಮೆಚ್ಚಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಫಲವಾಗುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಾಂತರನ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕ ಕವಿಯು ಸುಂದರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನಾವು ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ವಿಶೇ?ಶಕ್ತಿಯ ಬಗೆಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅದು ಭಗವಂತ ಮೆಚ್ಚುವಂತಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆಂತರ್ಯವೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

    ಬಾಹ್ಯಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಗದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತ ಪಾರ್ವತಿಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಮನಸ್ಸುಮಾಡಿದಳು.

    ಇಯೇ? ಸಾ ಕರ್ತುಮವಂಧ್ಯರೂಪತಾಂ
    ಸಮಾಧಿಮಾಸ್ಥಾಯ ತಪೋಭಿರಾತ್ಮನಃ |
    ಅವಾಪ್ಯತೇ ವಾ ಕಥಮನ್ಯಥಾ ದ್ವಯಂ ತಥಾವಿಧಂ
    ಪ್ರೇಮ ಪತಿಶ್ಚ ತಾದೃಶಃ || ೫.೨ ||

    ’ಪಾರ್ವತಿಯು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಸಫಲವಾಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದಳು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಂತಹ ಪ್ರೀತಿ ಹೇಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು? ಅಂತಹ ಪತಿ ಹೇಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ?’ ಶಿವನನ್ನು ಬಾಹ್ಯವಾದ ಆಡಂಬರಗಳಿಂದ ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದು, ಅದಕ್ಕೆ ಅಂತರಂಗದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮಾರ್ಗಗಳೇ ಶರಣ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿಯು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಂತಹ ಪ್ರೀತಿ ಎಂದರೆ ದೇಹದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನೇ ಕೊಡುವ? ಪ್ರೀತಿ ಎಂದೂ, ಅಂತಹ ಪತಿಯೆಂದರೆ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನಾದ ಪತಿ ಎಂದೂ ಮಲ್ಲಿನಾಥನು ಸೊಗಸಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾನೆ.
    ತಪಗೈಯುತ್ತಿರುವ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಶಿವನು ವಟುರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನನ್ನು ವಿಧವಿಧವಾಗಿ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಬಳಿಕ ಪಾರ್ವತಿಯು ಅದೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಸಮರ್ಥವಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಒಂದೆಡೆ, ಉತ್ತರಗಳು ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು-
    ವಟು-ವಪುರ್ವಿರೂಪಾಕ್ಷಮಲಕ್ಷ್ಯಜನ್ಮತಾ
    ದಿಗಂಬರತ್ವೇನ ನಿವೇದಿತಂ ವಸು |
    ವರೇ? ಯದ್ಬಾಲಮೃಗಾಕ್ಷಿ ಮೃಗ್ಯತೇ ತದಸ್ತಿ ಕಿಂ
    ವ್ಯಸ್ತಮಪಿ ತ್ರಿಲೋಚನೇ || ೫.೭೨ ||

    ತ್ರಿಲೋಚನನ ದೇಹವು ವಿರೂಪವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನುಳ್ಳದ್ದು!
    ಅವನ ಹುಟ್ಟು ಎಲ್ಲಿ ಹೇಗಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿಯದು!
    ದಿಗಂಬರತ್ವದಿಂದಲೇ ಅವನ ಸಂಪತ್ತು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ!
    ವರರಲ್ಲಿ ಜನರು ಯಾವುದನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೋ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಒಂದಾದರೂ ಅಂಶವು
    ಆತನಲ್ಲಿದೆಯೇ?
    ಪಾರ್ವತಿ-ವಿಭೂ?ಣೋದ್ಭಾಸಿ ಪಿನದ್ಧಭೋಗಿ ವಾ
    ಗಜಾಜಿನಾಲಂಬಿ ದುಕೂಲಧಾರಿ ವಾ |
    ಕಪಾಲಿ ವಾ ಸ್ಯಾದಥವೇಂದುಶೇಖರಂ ನ
    ವಿಶ್ವಮೂರ್ತೇರವಧಾರ್ಯತೇ ವಪುಃ || ೫.೭೮ ||
    ಯಮಾಮನಂತ್ಯಾತ್ಮಭುವೋಽಪಿ ಕಾರಣಂ ಕಥಂ ಸ
    ಲಕ್ಷ್ಯಪ್ರಭವೋ ಭವಿ?ತಿ || ೫.೮೧ ||
    ಅಸಂಪದಸ್ತಸ್ಯ ವೃ?ಣ ಗಚ್ಛತಃ
    ಪ್ರಭಿನ್ನದಿಗ್ವಾರಣವಾಹನೋ ವೃ? |
    ಕರೋತಿ ಪಾದಾವುಪಗಮ್ಯ ಮೌಲಿನಾ
    ವಿನಿದ್ರಮಂದಾರರಜೋಽರುಣಾಂಗುಲೀ || ೫.೮೦ ||
    ಶಿವನ ದೇಹವು ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸಲಿ ಅಥವಾ ಹಾವಿನಿಂದ ಬಿಗಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿ. ಗಜಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿರಲಿ ಅಥವಾ ರೇ?ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿರಲಿ. ಕಪಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರಲಿ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮುಡಿದಿರಲಿ. ವಿಶ್ವಮೂರ್ತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಎಂದರೆ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
    ಯಾರನ್ನು ಆತ್ಮಭೂ ಎನಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ಜನಕ ಎನ್ನುವರೋ ಅವನ ಹುಟ್ಟನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
    ಸಂಪತ್ತಿಲ್ಲದ ಅವನು ಗೂಳಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಮದವೆತ್ತ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಇಂದ್ರನು ಇವನ ಕಾಲ ಬಳಿ ಬಂದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ತನ್ನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಡಿದಿರುವ ಮಂದಾರಪು?ಗಳ ಪರಾಗದಿಂದ ಶಿವನ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕೆಂಪಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ.
    ಈ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಒಲಿದ ಶಿವನು ವಟುರೂಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಿಜರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ’ಇಂದಿನಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನ ದಾಸ’ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ತಪಸ್ಸು ಎನ್ನಲೂ ಆತ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ’ಕ್ರೀತಸ್ತಪೋಭಿಃ’-ನೀನು ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ಖರೀದಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವನು ಆಕೆಗಿರುವ ಅಚಲನಿ?ಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಅದು ಒಳಗಣ ಪಾಕದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾದುದು ಎಂದು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ಒಲಿದಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಭಗವಂತನ ಬಗೆಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ನಿ? ಯಾರಿಗೂ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಚಲವಾದ ನಿ? ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಆತ ಒಲಿಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಈ ಮೂಲಕ ಮನಗಾಣಬಹುದು.
    ಕಾಳಿದಾಸನು ಕುಮಾರಸಂಭವಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಈ ಎಲ್ಲ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ’ಶಿವನು ಅಂತರಂಗದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಒಲಿಯುತ್ತಾನೆಯೇ ಹೊರತು ಬಾಹ್ಯವಾದ ರೂಪ, ಆಡಂಬರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗಲ್ಲ. ತೋರಣಕ್ಕಿಂತ ಹೂರಣ ಮುಖ್ಯ’ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾರಿದ್ದಾನೆ. ಅರಿವಿಗೆ ಮೀರಿದ ಹರನ ಹಿರಿಮೆಯ ಹರಹಿಗೆ ನಮೋ ನಮಃ.
    || ಸತ್ಯಂ ಶಿವಂ ಸುಂದರಮ್ ||

    ಹರನ ಹಿರಿಮೆಯ ಹರಹು (ಕುಮಾರಸಂಭವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ)

  • ಯಾವ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೂ ’ಮಹಾಗಠ್‌ಬಂಧನ್’ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭರವಸೆ ತಳೆಯಲು ಪ್ರಬಲ ಕಾರಣಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.

    ಕಳೆದ ಜನವರಿ ೧೯ರಂದು ಕೋಲ್ಕತಾದಲ್ಲಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ’ಮಹಾಗಠ್‌ಬಂಧನ್’ ರಚನೆಯ ಘೋ?ಣೆಯೇನೋ ಆಯಿತು. ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ’ಬಂಧನ’ದ ಅಭಾವ. ಹಲವಾರು ಅತೃಪ್ತ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂಧಿಸಿಡಲು ಮೋದಿದ್ವೇ?ವ? ಸಾಕೆ? ಇಂತಹ ಪ್ರಯಾಸಗಳೇನೂ ಹೊಸವಲ್ಲ. ಎ? ವ?ಗಳಿಂದ ಪರಿಚಿತವೇ. ಮೋದಿಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸುವೆವೆಂದು ವಿವಿಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಬಯಸಿದರೆ ಬಯಸಲಿ; ಆದರೆ ಈ ಕೂಟರಚನೆಗೆ ಅವಶ್ಯಬೀಳುವ?ದರೂ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಇರಬೇಡವೆ? ಈ ಪಕ್ಷಗಳು ಇದುವರೆಗೆ ನಡೆದುಬಂದಿರುವ ರೀತಿಯು ಅವುಗಳ ಐಕ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸುವಂತಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಪಕಾಲದ ಹಿಂದೆ ರಾಹುಲ್‌ಗಾಂಧಿ ವಿಪಕ್ಷ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪರವಾದ ಪ್ರಧಾನಿ ಪದವಿಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಎಂದಿದ್ದ ಡಿಎಂಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಎಂ.ಕೆ. ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಈಗ ತೂಷ್ಣೀಭಾವ ತಳೆದಿದ್ದಾರೆ.
    ಟೀಸರ್ ಟ್ರೈಲರ್
    ಈಗ್ಗೆ ಏಳೇ ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಧಾನಸೌಧದ ಮುಂಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎಚ್.ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಕಿರೀಟಧಾರಣ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾಯಾವತಿ, ಅಖಿಲೇಶ್ ಯಾದವ್ ಮೊದಲಾದವರೊಡನೆ ಸೋನಿಯಾ-ರಾಹುಲ್ ಜೋಡಿಯ ನಂಟಸ್ತಿಕೆ ಘೋಷಿತವಾಗಿತ್ತು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ನಗೆಪಾಟಲಾಗಿರುವ ಜೆಡಿಎಸ್-ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ’ಗಠ್‌ಬಂಧನ್’ ಮೋದಿಸರ್ಕಾರದ ಉಚ್ಚಾಟನೆಗೆ ನಾಂದಿಯೆಂದು ಆಗ ಸಾರಲಾಗಿತ್ತು. ರಾ?ಮಟ್ಟದ ವಿವಿಧಪಕ್ಷ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಾತು ಹಾಗಿರಲಿ; ಎರಡೇ ಪಕ್ಷಗಳೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರ ನಡೆಸಲಾರದೆ ವಿಚ್ಛೇದದತ್ತ ಸಾಗಿವೆ.
    ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ತಾವು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗುವ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ವಿವಿಧಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವರೆಂಬ ವಾಸ್ತವವೇ ಹಲವಾರು ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ವ?ದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ವಿಪಕ್ಷಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸುವ ವೇಳೆಗೆ ಸೋನಿಯಾ-ರಾಹುಲ್ ಯುಗಳ ಎ? ಉತ್ಸಾಹಶೂನ್ಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ ಆ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ತಾವು ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕೆಂದೂ ಎನಿಸದೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಖರ್ಗೆಯವರನ್ನು ಕಳಿಸಿ ಸುಮ್ಮನಾದರು. ಮಾಯಾವತಿಯವರೂ ದೂರ ಉಳಿದು ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಎಸ್.ಸಿ. ಮಿಶ್ರಾರನ್ನು ಕಳಿಸಿದರು. ಬಂಗಾಳದೊಳಗಡೆಯೇ ಮಮತಾದೀದಿಯ ನಡವಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸ್ಪಂದನ ದೊರೆತಿಲ್ಲ.
    ಶಿಥಿಲದ್ವಿತ್ವ
    ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಮತ್ತು ಬಹುಜನಸಮಾಜ ಪಕ್ಷಗಳ ಕೂಡಿಕೆಯಾದರೂ ’ಶಿಥಿಲದ್ವಿತ್ವ’. ಅಖಿಲೇಶ್ ಯಾದವ್, ಮಾಯಾವತಿ – ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹತಾಶ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದು ಸ್ಪ?ವಿದೆ. ಆ ಹಂತದಿಂದಾಚೆಗೆ ಆ ಮೈತ್ರಿ ಉಳಿಯದೆಂದು ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ನಿಶ್ಚಯವಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಎ? ಅಬ್ಬರದಿಂದ ಅವರು ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರ್ಥವಿರಲಾರದು.
    ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ವ?ಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬಹುಜನಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಸಮಾನ ಆಧಾರಾಂಶಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಹೊರಗಿರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಏಕಾಂಶ ಪ್ರಣಾಳಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿದ್ದವು. ಆ ವ್ಯೂಹವು ಒಂದ?ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಫಲವೂ ಆಗಿತ್ತು: ಎಸ್.ಪಿ. ೧೦೯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೆ ಬಿ.ಎಸ್.ಪಿ. ೬೭ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ೧೭೭ರ? ಅಧಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಭಾಜಪಾ ಕೈಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಲಭಿಸಿತ್ತು. ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಪಿ. ಪಡೆಗಳವರು ಮಾಯಾವತಿಯ ಮೇಲೆಯೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದಾಗ ಅವರ ಕೂಟ ಮುರಿದುಬಿದ್ದು ಅದು ಭಾಜಪಾ-ಬಹುಜನಸಮಾಜಪಕ್ಷ ಮೈತ್ರಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿತ್ತು; ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಭಾಜಪಾ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಮಾಯಾವತಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಪಕ್ಷಬಲದಿಂದಲೇ ಮಾಯಾವತಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು; ಆ ವ?ಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಎಸ್.ಪಿ.ಯ ಬಗೆಗೆ ಮಾಯಾವತಿ ಕೆಂಡ ಉಗುಳುತ್ತಿದ್ದರು.
    ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಾಯಾವತಿಗಿದ್ದ ದಲಿತ ಮತಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಿಥಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಸಾಗಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಭಾಜಪಾದ್ದು ಮೇಲುಗೈಯಾಗುತ್ತ ಬಂದಿತು: ೨೦೧೪ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ೮೦ ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಥಾನಗಳು ಭಾಜಪಾ ಕೈಸೇರಿದವು; ಎಸ್.ಪಿ., ಬಿ.ಎಸ್.ಪಿ. – ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಗಣನೆಯಿಂದಲೇ ಹೊರಗುಳಿದವು. ಇದೀಗ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಕೂಡಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಎನ್.ಡಿ.ಎ. ಸರ್ಕಾರದ ಧೋರಣೆಗಳ ಬಗೆಗೆ ಓ.ಬಿ.ಸಿ. ಮತ್ತು ದಲಿತ ವರ್ಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಲವನ್ನು ತೋರುತ್ತಿರುವ ಸೂಚನೆಗಳಿವೆ. ಕುಮ್ಹಾರರು, ಜೋಗಿಗಳು, ದೀವರರು ಮೊದಲಾದ ನಾಲ್ಕಾರು ಸಮುದಾಯಗಳವರು ಭಾಜಪಾಕ್ಕೆ ಸಮೀಪಗತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇ?ವಾಗಿ ಉಜ್ಜ್ವಲಾ, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ ಯೋಜನಾ ಮೊದಲಾದ ನರೇಂದ್ರಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರ-ಚಾಲಿತ ಯೋಜನೆಗಳು ಈ ಹಲವಾರು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ಮೂಡಿಸಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಪಿ.- ಬಿ.ಎಸ್.ಪಿ.ಗಳ ನವಯೋಜಿತ ಅನುಕೂಲಸಿಂಧು ಮರು- ಮೈತ್ರಿ ಎ?ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡೀತೆಂದು ಕಾದು ನೋಡಬೇಕು.
    ಹೀಗೆ ಯಾವ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೂ ’ಮಹಾಗಠ್‌ಬಂಧನ್’ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭರವಸೆ ತಳೆಯಲು ಪ್ರಬಲ ಕಾರಣಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿರುವ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಾಹಚರ್ಯ ಸಾಧ್ಯವೆಂದಾಗಲಿ ಪ್ರಯೋಜನಕರವೆಂದಾಗಲಿ ಎನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇ?ಗಿ ದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗುವ ಆಸೆ ತಳೆದ ಮಮತಾರವರ ಆಡಳಿತ ವೈಖರಿಯನ್ನಾಗಲಿ ಶಾರದಾ ಚಿಟ್‌ಫಂಡ್ ಘೋಟಾಳದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನಾಗಲಿ ಜನ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮರೆತು ’ಭಾರತವನ್ನು ಉಳಿಸೋಣ’, ’ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸೋಣ’ ಎಂಬ ಅವರ ಘೋ?ಣೆಗೆ ಮರುಳಾಗುವ? ಅಮಾಯಕರೆ? ಹಲವು ವ? ಹಿಂದಿಗಿಂತ ಈಗ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗೃತರೂ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರೂ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂಬುದನ್ನೂ ಅಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದು.
    ಯಾವುದು ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭಕಾರಿ?
    ತೆಲುಗುದೇಶಂ ಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರಬಾಬುನಾಯ್ಡು ಅವರಾದರೋ ರವೆಯ? ವಿಶ್ವಸನೀಯತೆಯನ್ನು ಯಾವ ಸಹವಾಸಿಪಕ್ಷದವರೊಡನೆಯೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಎನ್.ಸಿ.ಪಿ. ನಾಯಕ ಶರದ್ ಪವಾರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನಿಂದ ಪೂರ್ತಿ ದೂರ ಸರಿಯುವ ತಪ್ಪನ್ನೆಸಗಲಾರರು. ಅಂತೆಯೇ ಬಿಜುಜನತಾದಳದ ನವೀನ್ ಪಟ್ಣಾಯಕ್‌ರಿಗೆ ಭಾಜಪಾ ಒಡನಾಟವೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕರವಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನೇಕೆ ದೂರಮಾಡಿಯಾರು?
    ’ಗಠ್‌ಬಂಧನ್’ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಲು ತಾವಾಗಿ ಮುಂದಾಗಿರುವ ಅರವಿಂದ ಕೇಜ್ರಿವಾಲರಂತೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಬೆಂಬಲಿಗರನ್ನೇ ಅನಾಮತ್ತಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನೈತಿಕ ಪಾರಿಶುದ್ಧ್ಯವಿರುವವರನ್ನು ’ಗಠ್‌ಬಂಧನ್’ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಬೀನು ಹಾಕಿ ಹುಡುಕಬೇಕಾಗಿದೆ.

    ’ಗಠ್‌ಬಂಧನ್‌ಗೆ  ಮರವಜ್ರ ಎಲ್ಲಿದೆ?’

  • ತಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಸುತ್ತಿದ ರುಮಾಲು, ಉದ್ದದ ನಿಲುವಂಗಿ, ಎಡಭುಜದಲ್ಲಿ ಜೋಳಿಗೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಿಮುಟ ಮತ್ತು ಸಟಕಾ – ಹೀಗಿತ್ತು ಅಂದು ದೇವಾಲಯದೊಳಗೆ ಬಂದ ತರುಣ ಫಕೀರ ಬಾಬಾನ ಉಡುಗೆ. ಸಾಯಿ… ಬಾಬಾ… ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸುತ್ತ ಆನಂದಬಾ? ಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾಲ್ಸಾಪತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಬಾಬಾರವರು ಮಹಾಲ್ಸಾಪತಿ, ನಿನ್ನ ಅಕುಂಠಿತ ಶ್ರದ್ಧೆ ವಿಶ್ವಾಸಗಳು ನನ್ನ ಮನತುಂಬಿದವು. ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ’ಭಗವಾನ್’ ಎಂದು ಕರೆದೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ’ಭಗತ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇನೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭಗತ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಭಗವಾನ್ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಶಿರಡಿಯಲ್ಲೇ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಉಳಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ನಾನು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದರು. ನೀನು ಖಂಡೋಬಾನ ಅರ್ಚಕವೃತ್ತಿ ಮುಂದುವರಿಸು. ನಾನು ನಿನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಗುರುಸ್ಥಾನವಾದ ಬೇವಿನಮರದ ಬುಡಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಅನತಿದೂರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರು.

    ಅಂದು ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಬಾಬಾ ಪ್ರತಿದಿನ ಐದು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಕೇಳಿ ಪಡೆದು ಬೇವಿನಮರದ ಬುಡಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಬೀದಿನಾಯಿಗಳಿಗೂ ಪಶುಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೂ ಆ ಭಿಕ್ಷಾನ್ನವನ್ನು ಹಂಚಿ, ಉಳಿದುದನ್ನು ತಾವು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲೋ ಮಲಗಿ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯುವರು, ಹಸಿವು ಆದಾಗ? ಭಿಕ್ಷೆ ಕೇಳುವರು. ಬೇವಿನಮರದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಕೂರುತ್ತಿದ್ದರು. ಜನರು ಬಂದು ಮಾತಾಡಿಸಲು ತೊಡಗಿದರೆ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಮಾತಾಡದೇ ಮೌನವಾಗಿರುವರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಡಿಗೆ ನಡೆದು ಹೋಗಿಬಿಡುವರು. ಊರಿಗೆ ಮರಳಿದಾಗ ಯಾರೇನು ನೀಡಿದರೂ ಮೌನವಾಗಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಪಡೆಯುವರು; ಇಂಥದ್ದೇ ಬೇಕೆಂಬ ಜಿಹ್ವಾ ಬಯಕೆಯಿಲ್ಲ. ಏನು ದೊರೆಯುತ್ತದೋ ಅದನ್ನು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿದ್ದ ನಾಯಿ, ಬೆಕ್ಕು, ಕಾಗೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಹಂಚಿ, ಆಮೇಲೆ ತಾವೊಂದಿ? ಸೇವಿಸುವುದು ಅವರ ಪರಿಪಾಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಮೇಣ ಇವರ ಈ ಚರ್ಯೆ ತಿಳಿದ ಗ್ರಾಮದ ಇನ್ನಿತರ ಭಿಕ್ಷುಕರು ಇವರ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಕೈಯೊಡ್ಡುತ್ತಿದ್ದುದೂ ಉಂಟು. ಆಗ ಬಾಬಾ ತಮಗೇನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಇದ್ದುದೆಲ್ಲವನ್ನು ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ಹಂಚಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಸಾಯಿಬಾಬಾರ ಬದುಕಿಗೂ ಉರಿಯುವ ಧುನಿಗೂ ದ್ವಾರಕಾಮಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೆಳಗುವ ಹಣತೆಗೂ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧ ಏರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಉರಿಯುವ ಧುನಿಯಲ್ಲಿ ಜನರ ಕ?, ದುಃಖ, ದಾರಿದ್ರ್ಯ, ರೋಗರುಜಿನಗಳನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ನೀಡಿ ಸುಡುತ್ತಾ ಬಂದರು ಬಾಬಾ.

    ಬಾಬಾರದು ಹಸಿವು ನಿದ್ದೆ ನೀರಡಿಕೆ ದೇಹಬಾಧೆಗಳಿಲ್ಲದ ಅವಧೂತರ ಬದುಕಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯಜನರಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಎ? ಜನ ’ಈತನೊಬ್ಬ ಹುಚ್ಚ’ ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಿಬಿಟ್ಟರು. ಬಾಬಾರನ್ನು ಹುಚ್ಚು ಫಕೀರ, ತಿರುಕ, ಕೊಳಕ ಎಂದು ತುಚ್ಛೀಕರಿಸುವವರೂ ಇದ್ದರು. ಬಾಬಾ ಶಿರಡಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಮೊದಲು ಅವರಿಗೆ ಭಿಕ್ಷೆ ನೀಡಿದ್ದು ’ಬಯಿಜಾಬಾಯಿ’ ಎಂಬ ಗೃಹಿಣಿ. ಆಕೆ ತುಂಬ ಗೌರವದಿಂದ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬಾಬಾರ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಈ ಬಯಿಜಾಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಚಕ ಮಹಾಲ್ಸಾಪತಿ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ’ಬಾಬಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪುರು?ರಲ್ಲ, ಮಹಿಮಾನ್ವಿತರು’ ಎಂಬುದನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಅರಿವಿಗೆ ತರಲು ಬಹುವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಬಾಬಾರನ್ನು, ಅವರ ಗುರುಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕುರಿತು ಜನರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಬಹಳ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಭಕ್ತಿ, ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಕೆಲಸಮಾಡಿದವರು ಇವರಿಬ್ಬರು. ಕ್ರಮೇಣ ಇವರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಬಂದು ಕೆಲವು ಆಸ್ತಿಕ ಸಜ್ಜನರು ಬಾಬಾರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ತಮ್ಮ ಕ?ಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಪಾರುಮಾಡಲು ಕೋರಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಬಾಬಾ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತೋರಿ ಶಾಂತಿ-ನೆಮ್ಮದಿಯ ಬದುಕಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಈ ಖ್ಯಾತಿ ಒಬ್ಬರಿಂದ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಹರಡಿತು. ಜನರು ಗುಂಪುಗುಂಪಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಹವಾಲು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

    ಪದೇಪದೇ ಕಾಡಿಗೂ ಹೋಗಿ ಇದ್ದುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಯಿಬಾಬಾರನ್ನು ಕುರಿತು ಒಮ್ಮೆ ಮಹಾಲ್ಸಾಪತಿ ಹೀಗೆ ಕೋರಿದ: ಎ? ಜನರು ನಿಮ್ಮ ಕರುಣೆ ಬಯಸಿ ಸಂದರ್ಶಿಸಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನೀವು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ ದರ್ಶನ ಸಿಗದೆ ನಿರಾಶೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನೀವೆಲ್ಲಾದರೂ ಒಂದೆಡೆ ನೆಲೆಯಾಗಬೇಕು ಬಾಬಾ. ಆಗ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಬಂದು ಶರಣಾಗಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

    ನನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಯಾವುದೆಂದು ನಿನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವೇ ಭಗತ್? ಎಂದು ಬಾಬಾ ಕೇಳಿದರು. ಜ್ಞಾನೋದಯವಾದಂತೆ ಮಹಾಲ್ಸಾಪತಿ ತಮ್ಮ ಗುರುಸ್ಥಾನವನ್ನೂ, ಅದರ ಆಳದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯೊಂದು ಇರುವುದನ್ನೂ, ನಡುವೆ ಈ ಮಸೀದಿಗೆ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವಿರುವುದನ್ನೂ ತಾವೇ ತಿಳಿಸಿದ್ದಿರಿ. ಆ ಮಸೀದಿ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದೆ, ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ತಾವು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಸಬೇಕೆಂದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಕೋರಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಬಾಬಾ… ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು.

    ಆ ಪಾಳುಮಸೀದಿಯನ್ನು ಭಕ್ತವೃಂದದವರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಶುಭ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಬಾಬಾ ಒಂದು ಶುಭದಿನದಂದು ಆ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಬಾಬಾ ಆ ಹಾಳುಬಿದ್ದ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ನೆಸಬಾರದೆಂದು ಕೆಲವು ಕುಲಮತಸ್ಥರಿಂದ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯೂ ಬಂದಿತು. ಆಗ ಬಾಬಾ ಇದೇ ನನ್ನ ಮಂದಿರ, ಇದೇ ನನ್ನ ಮಸೀದಿ, ಇದೇ ನನ್ನ ದ್ವಾರಕೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿ ಒಳಗಡಿಯಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ಬಾಬಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಮುಂದೆ ಇದೇ ಅವರ ವಾಸ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ’ದ್ವಾರಕಾಮಾಯಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ನೆಲೆ ನಿಂತಿತು. ದ್ವಾರಕಾಮಾಯಿ ದಿನೇದಿನೇ ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ನಲಿದಾಡತೊಡಗಿತು.

    ತಮ್ಮ ಜೀವಿತದ ಕೊನೆಯ ಅವಧಿಯವರೆಗೂ ಮುಂದೆ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ವಾಸ್ತವ್ಯವಿದ್ದದ್ದು ಇದೇ ದ್ವಾರಕಾಮಾಯಿಯಲ್ಲಿ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ನೆಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಧುನಿ(ದೀವಿಗೆ)ಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿರಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅರಿ?ಡ್ವರ್ಗಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಮನು?ರ ನಾನಾಬಗೆಯ ದೋ?ಗಳನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತ ಬಂದರು. ಇಲ್ಲಿ ’ಧುನಿ’ ಹೊತ್ತಿಸಿ ಅದನ್ನೇ ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತ, ಸದಾ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿಯೇ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿ?ಯ ವಾಸನಾಸಮೇತವಾದ ಮನು?ನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು, ನಾನಾ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ’ಧುನಿ’ಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ನೀಡುತ್ತ, ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಕುಂಡದಿಂದ ಜ್ಞಾನತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾ, ಪರಮಾತ್ಮನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಗುರುವಿನ ಸೇವೆ

    ಗುರುಸೇವೆಗೆ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳ ಚರಿತ್ರೆ, ಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತು ಗ್ರಂಥ ರಚಿಸುವುದೂ ಸೇರುತ್ತದೆ.

    ಸಾಯಿಭಕ್ತರಾದ ಗೋವಿಂದ ರಘುನಾಥ ದಾಭೋಲ್ಕರ್ ಎಂಬವರು ಶುದ್ಧಾಂತಃಕರಣದಿಂದ ಉತ್ಕೃ?ವಾದ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಭಕ್ತಿ, ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿರುವ ಗ್ರಂಥವೇ ’ಸಾಯಿ ಸಚ್ಚರಿತ್ರೆ’. ಈ ಗ್ರಂಥಕಾರರನ್ನು ’ಅಣ್ಣಾಸಾಹೇಬ ದಾಭೋಲ್ಕರ್’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಮಾಮಲೇದಾರರಾಗಿ, ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಗಿ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದವರು.

    ಇವರನ್ನು ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ’ಹೇಮಾಡಪಂತ’, ’ಹೇಮಾದ್ರಿ ಪಂತ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ.

    ಅವಧೂತರಾಗಿದ್ದ ಬಾಬಾರಿಗೆ ಹಸಿವು, ನಿದ್ದೆ, ತೃ? ಬಾಧಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಆದೇಶದಂತೆ ತಪ್ಪದೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಐದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿ ತಂದು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಸುತ್ತಣ ಪ್ರಾಣಿಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ, ತನ್ನ ಸುತ್ತ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಬರುವ ಭಿಕ್ಷುಕರಿಗೆ ಹಂಚುವುದು ಅವರ ಪರಿಪಾಟಿ ಆಗಿತ್ತು. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಹೋಗುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಬೀರರ ದೋಹೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ, ಹೇಳುತ್ತಾ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ತಾವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾತಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಯಾರೊಂದಿಗೋ ಸಂಭಾಷಿಸುವಂತೆ ಕೈಯಿಂದ ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಸನ್ನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಮತಿಹೀನ ಹುಚ್ಚರಂತೆ ಕಾಣುವ ಅವರನ್ನು ಕೆಲವು ಕಿಡಿಗೇಡಿಗಳು ಬೇಕೆಂತಲೇ ಮಾತಿಗೆಳೆದು ಕಿಚಾಯಿಸುವುದೂ ಇದ್ದಿತ್ತು. ಆಗೆಲ್ಲ ಬಾಬಾ ತೀವ್ರ ಮೌನಿ, ಇಲ್ಲವೆ ಕಬೀರರ ದೋಹೆಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಉತ್ತರಿಸಿ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾಬಾ ದ್ವಾರಕಾಮಾಯಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇವಿನಮರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲವೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಿರಡಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿದ್ದ ರಾಹತ್, ನಿಮಗಾಂವ್ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಇವರೊಬ್ಬ ಕೌತುಕದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.

    ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜನರ ಕುತೂಹಲಭರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿ ಅವರು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಮತಿಭ್ರಮಣೆಯಾದವರಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಅವರು ಮಹಾಮಹಿಮ ಪರಿವ್ರಾಜಕ ಸಂನ್ಯಾಸಿ, ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಗೂಢಾರ್ಥದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ ಎಂದೆಲ್ಲ ವಿವರಿಸುತ್ತ ಮಹಾಲ್ಸಾಪತಿ, ಬಯಿಜಾಬಾಯಿ, ಸಖಾರಾಮ್, ಗಣಪತ್‌ಕೋತೆ ಪಾಟೀಲ್ ಮುಂತಾದ ಬಾಬಾರ ಅಂತರಂಗಭಕ್ತರು ಜನರ ಸಂದೇಹಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಬಾಬಾ ತನ್ನ ಬಳಿ ಬಂದವರು ಯಾವ ಕುಲಮತಸ್ಥರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಅವರವರ ಜಾತಿಮತದ ನಂಬಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆಯೇ ಉತ್ತರಿಸಿ ಅವರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ಸೇರಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಸುರಿಮಳೆ ಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರಿಗೆ ವೇದ, ಉಪನಿ?ತ್, ಪುರಾಣ, ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನೂ, ಕುರಾನ್, ಬೈಬಲ್, ಗುರುಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿನ ಬೋಧೆಗಳನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಿರಡಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಥ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಾಧುಸಂತರು ನೆಲಸಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ’ಇಲ್ಲೊಬ್ಬ ಹುಚ್ಚ ಫಕೀರ ಇದ್ದಾನೆ, ಕಂಡು ಮಾತನಾಡಿಸಿ ಬರೋಣ’ ಎಂದೇ ಬಾಬಾರನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದರು. ಇವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಬಾಬಾರ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಹೇಳಿದವನು ಮಹಾಲ್ಸಾಪತಿಯೇ. ಕಡೆಕಡೆಗೆ ಈ ಸಾಧುಸಂತರ ಗುಂಪು ಸಾಯಿಬಾಬಾರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ ಶಾಂತಿ-ಸಮಾಧಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಬಾಬಾರಿಂದ ದೂರಸರಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿ ಸಾಧುಸತ್ಸಂಗಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲಸಿಬಿಟ್ಟರು.

    ಈ ಅನೇಕಾನೇಕ ಸಾಧಕರ ನಡುವೆ ಬಾಬಾರಿಗೆ ದೇವಿದಾಸ ಮತ್ತು ಜಾನಕಿದಾಸ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಸಾಧುಗಳ ಸಂಗ ತುಂಬಾ ಹಿತಕರವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಶಿನಾಥ ಎಂಬವನು ದೇವಿದಾಸನ ಪರಮಶಿ?. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಮಹಾಲ್ಸಾಪತಿಯನ್ನೂ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಸಾಯಿಬಾಬಾರ ಸುತ್ತ ಕುಳಿತು ತಮ್ಮತಮ್ಮ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸತ್ಸಂಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಚರ್ಚೆ, ಸಂಶಯ ಯಾವುದೇ ಇರಲಿ, ಬಾಬಾ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೂತ್ರಬದ್ಧವಾಗಿಯೂ ಶಾಸ್ತ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿಯೂ ವಿವರಿಸಿ ಅವರ ಸಂಶಯ ನಿವಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಇವರೆಲ್ಲ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು.

    ವಿಶ್ವಭ್ರಾತೃತ್ವದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಹಿಂದು, ಮುಸ್ಲಿಂ, ಕ್ರೈಸ್ತ, ಸಿಖ್ ಹೀಗೆ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮಾಧಾರವು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಆವಶ್ಯಕ, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೋದಾಹರಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾಬಾ ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ತುಂಬಾ ಸಮಯ ’ಧುನಿ’ ಎದುರು ಕುಳಿತಿದ್ದು, ಚಿಲುಮೆಗೆ ತಂಬಾಕು ತುಂಬಿ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಅನಂತರ ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳು ನೀಡಿದ್ದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗೆ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ನಿದ್ದೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯೇ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಅವರ ಗುರುವಿನ ಮಡಿಲು ಎಂಬಂತಾಗಿತ್ತು.

    ಸಂಕಷ್ಟನಿವಾರಕ ಸಾಯಿಬಾಬಾ

    ಮೊಹಿದ್ದೀನ್ ತಾಂಬೋಳಿ, ವಾಮನ ತಾತ್ಯಾ ಮುಂತಾಗಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ಶಿರಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಬಾರ ಅನುಗ್ರಹ ಸಿದ್ಧಿಸಿತು. ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆ, ಮಡಕೆ ಕುಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ವಾಮನ ತಾತ್ಯಾ ಪದೇಪದೇ ’ಸಾಯಿಬಾಬಾರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೊಹಿದ್ದೀನ್ ತಾನೂ ಬಾಬಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು; ಇವರು ನಮ್ಮ ಜಾತಿಯೋ, ಹಿಂದುವೋ? ಎನ್ನುವ ಆಲೋಚನೆ ಮುತ್ತಿ ಬಾಬಾರನ್ನು ಅನೇಕ ವಿ?ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಕೆಣಕಿದನು. ಮೊದಮೊದಲು ಬಾಬಾ ಸ್ಪಂದಿಸಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಕಡೆಕಡೆಗೆ ವಿಚಾರವಿನಿಮಯ ಚರ್ಚೆಗಳು, ವಾದವಿವಾದ ನಡೆಯಿತು. ಕಡೆಗೊಮ್ಮೆ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಕುಸ್ತಿ ಕದನವೂ ನಡೆಯಿತು. ಬಾಬಾ ಸಾಕ? ದೈಹಿಕಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಬೇಕೆಂತಲೇ ಈ ಮೊಹಿದ್ದೀನ್ ಎದುರಿಗೆ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೋತರು. ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಗಂಗಾಗೀರ್ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಸಾಧಕ ಗುರುವು ಸೋಲುವುದೇ ಶಿ?ನನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಎಂದು ಉದ್ಗಾರವೆತ್ತಿದನು. ಮೊಹಿದ್ದೀನ್‌ನ ಒಳಗಣ್ಣು ತೆರೆದು ಬಾಬಾರಿಗೆ ಶರಣಾದನು.

    ’ಭಾಗೋಜಿ’ ಎಂಬ ಕು?ರೋಗಿಯನ್ನು ಬಾಬಾ ಸ್ವತಃ ತಾನೇ ಮೈಕೈ ಮುಟ್ಟಿ ಆಹಾರ ನೀಡಿ ಉಪಚರಿಸಿ, ಆನಂತರ ಆ ರೋಗಿಯನ್ನು ಮಸೀದಿಗೆ ಕರೆತಂದು ಧುನಿಯ ಎದುರೇ ಒಂದು ಗೋಣಿಚೀಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿಸಿದರು. ಮೈಮೇಲೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ ಇಲ್ಲದೆ ಮಲಗಿದ್ದ ಭಾಗೋಜಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತ ಪಾಪಿ ಶರೀರವೊಂದು ಪುಣ್ಯ ಬೇಡಿ ಮಸೀದಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ. ಇರಲಿ, ಅಲ್ಲಾಮಾಲಿಕ್, ಅಲ್ಲಾ ಭಲಾ ಕರೇಗಾ ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿ ತಾವೂ ಅಲ್ಲೇ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ ಇಟ್ಟಿಗೆಗೆ ತಲೆಯಿಟ್ಟು ಮಲಗಿಬಿಟ್ಟರು.

    ಬಾಬಾ ಕು?ರೋಗಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವನ ಜೊತೆಗೇ ಇರುತ್ತಾರೆಂಬ ವಾರ್ತೆ ಶಿರಡಿ ಊರಲ್ಲೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಬಾಬಾರನ್ನು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಂತೆ ಜನ ನೋಡತೊಡಗಿದರು. ಭಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲೂ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆ ಭಾಗೋಜಿ ಕಾಯಿಲೆ ನಿನಗೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ. ನಿನ್ನಿಂದ ಕು?ರೋಗ ಊರಿಗೆಲ್ಲ ಹರಡುತ್ತದೆ, ದೂರ ಸರಿ, ಬರಬೇಡ ಎಂದು ಅಸಹ್ಯ ಪಟ್ಟುಕೊಂಡರು. ಬಯಿಜಾಬಾಯಿ ಒಬ್ಬಳು ಊರಿನ ಯಾರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬೀಳದೆ ಅಡ್ಡದಾರಿ ಹಿಡಿದು ಮಸೀದಿಗೆ ಬಂದು ಸೆರಗಿನಲ್ಲಿ ತಾನು ತಂದಿದ್ದ ರೊಟ್ಟಿ ಪಲ್ಯದ ಭಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲು ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯ ಅವಳನ್ನು ಸ್ತಂಭೀಭೂತಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಭಾಗೋಜಿ ಮಲಗಿದ್ದ, ಅವನ ದೇಹ ಅಸಹ್ಯಕರವಾಗಿದೆ, ಕೊಳೆತ ಹುಣ್ಣುಗಳಿಂದ ವಾಸನೆ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಧುನಿಯಿಂದ ಮುಷ್ಟಿ ಮುಷ್ಟಿ ಬೂದಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಆ ವ್ರಣಗಳಿಗೆಲ್ಲ ತುಂಬಿ ಆತನ ಮೈಗೆಲ್ಲ ಲೇಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ! ಈ ಎಲ್ಲ ವಿ?ಯ ತಿಳಿದ ಜನರು ಬಾಬಾರ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಅಸಹ್ಯಪಟ್ಟುಕೊಂಡರು. ಹೀಗೆಯೆ ದಿನಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಭಾಗೋಜಿಗೆ ತಗುಲಿದ್ದ ಕು?ರೋಗವು ಬಾಬಾರ ಬೂದಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದಲೇ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ಆತ ಆರೋಗ್ಯವಂತನಾಗಿ ದೇಹಕಾಂತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿ ನಡೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನೂ ನೋಡುವ ಯೋಗ ಊರಿನ ಜನರಿಗೊದಗಿತು. ಜನ ಮತ್ತೆ ಬಾಬಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಬರತೊಡಗಿದರು. ಬಾಬಾರಲ್ಲಿ ಅದೇನೋ ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿ ತುಂಬಿದೆ ಎನ್ನುವ ವಿಚಾರ ಶಿರಡಿ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆಯಿತು.

    ನಿಮಗಾಂವ್‌ನ ನಾನಾಸಾಹೇಬ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಾಗಿಲ್ಲವೆಂಬ ಕೊರಗಿತ್ತು. ಮಸೀದಿಗೆ ಬಂದು ಬಾಬಾರಿಗೆ ಶರಣಾದಾಗ ಧುನಿಯ ಬೂದಿಯನ್ನು ಒಂದು ಮುಷ್ಟಿ ತೆಗೆದುಕೊಟ್ಟು ದಂಪತಿಗಳಿಬ್ಬರೂ ರಾತ್ರಿ ಹಾಲಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿ ಕುಡಿಯಿರಿ ಎಂದರು ಬಾಬಾ. ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಬೂದಿಮಿಶ್ರಿತ ಹಾಲನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ನಂತರ ತಿಂಗಳೊಪ್ಪತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಪವಾಡವೇ ನಡೆಯಿತು ಎಂಬಂತೆ ನಾನಾಸಾಹೇಬನ ಪತ್ನಿ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಮಾಡಿದಳು. ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳು ತುಂಬಿ ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಗಂಡುಮಗುವನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳು ’ಸಾಯಿ ಸಚ್ಚರಿತೆ’ಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿ, ಬಾಬಾ ಮಾಡಿದ ಪವಾಡಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ನುಡಿಯುತ್ತವೆ.

    ಸಾಯಿಬಾಬಾರ ಬದುಕಿಗೂ ಉರಿಯುವ ಧುನಿಗೂ ದ್ವಾರಕಾಮಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೆಳಗುವ ಹಣತೆಗೂ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧ ಏರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಉರಿಯುವ ಧುನಿಯಲ್ಲಿ ಜನರ ಕ?, ದುಃಖ, ದಾರಿದ್ರ್ಯ, ರೋಗರುಜಿನಗಳನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ನೀಡಿ ಸುಡುತ್ತಾ ಬಂದರು ಬಾಬಾ. ಈ ನಡುವೆ ಬಾಬಾರ ಮಹಿಮೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆಯೆ ಅಕ್ಕಲಕೋಟ ಮಹಾರಾಜರ ಶಿ?ರಾದ ಆನಂದಮಠದ ಸಾಧು ಆನಂದನಾಥ ಎಂಬವರೂ ಶಿರಡಿಗೆ ಬಂದು ಸಾಯಿಬಾಬಾರನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿದರು. ಅನೇಕ ಕ?ನ?ಗಳಿಂದಲೂ, ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದಲೂ, ರೋಗರುಜಿನಗಳಿಂದಲೂ ನರಳುತ್ತಿರುವವರನ್ನು ಸದಾ ಉದ್ಧರಿಸುವ ಸದುದ್ದೇಶವು ಈ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಗುರುವಿಗಿದೆ ಎಂದು ಆನಂದನಾಥರು ಬಾಬಾರ ಬಗ್ಗೆ ಊರಿನವರಿಗೆ ತಿಳಿಹೇಳಿದರು. ಬಾಬಾರ ಶರೀರವೇನೋ ಸದಾ ಪರಿವ್ರಾಜಕ, ಆದರೆ ಕ?ದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದೇ ಅವರ ಕಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಕ? ನಿವಾರಣೆ ಹೊಂದಿದವರು ಬಂದು ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಅಲ್ಲಾ ಮಾಲಿಕ್… ಸಬ್ ಕಾ ಮಾಲಿಕ್ ಏಕ್ ಎಂದು ಹೇಳಿ ನಕ್ಕುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ರೋಗಗ್ರಸ್ತರನ್ನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿಯೂ ದೈಹಿಕವಾಗಿಯೂ ಉಪಚರಿಸುತ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ದಯಾಮಯಿ ಸಾಯಿಬಾಬಾ.

    ಶಿರಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾಧವರಾವ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಎಂಬಾತ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಾಬಾರ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇವನೊಬ್ಬ ಹುಚ್ಚ ಫಕೀರನೆಂದೇ ಭಾವಿಸಿ ತುಸು ತಿರಸ್ಕಾರ ಧೋರಣೆಯನ್ನೂ ತಾಳಿದ್ದ. ಒಂದು ಸಲ ಶಿಕ್ಷಣಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಗಾಡ್ಗಿಲ್ ಎಂಬಾತ ಶಾಲೆಯ ಪರಿವೀಕ್ಷಣೆಗೆಂದು ಬಂದವರು ಇಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮರೊಬ್ಬರು ಇದ್ದಾರಂತೆ, ನನ್ನನ್ನು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು ಎಂದು ದೇಶಪಾಂಡೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಅಯ್ಯೋ! ಅವನು ಮಹಾತ್ಮನೇನಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಂಕುಬೂದಿ ಎರಚುವ ಒಬ್ಬ ಹುಚ್ಚ ಫಕೀರ ಎಂದು ದೇಶಪಾಂಡೆ ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ ಗಾಡ್ಗಿಲ್, ಹಾಗೆಲ್ಲ ಹೇಳಬಾರದು. ನಾನು ಕೇಳಿಬಲ್ಲೆ, ಅವರು ಮಹಾಮಹಿಮಾನ್ವಿತರಂತೆ. ಮಸೀದಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು ಎಂದು ಅಪ್ಪಣೆಯಿತ್ತರು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೈದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಅವರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದ.

    ಮಸೀದಿಯ ಒಳಗೆ ಧುನಿ ಉರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ಹಲವು ಬಗೆಯ ರೋಗಿಗಳು ಮಲಗಿದ್ದರು. ಬಾಬಾ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಉಪಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಇಬ್ಬರೂ ಕಂಡರು. ನರಳುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಲಕನೊಬ್ಬನ ತಲೆಗೆ ಧುನಿಯಲ್ಲಿನ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಹಾಕಿ ತೀಡುತ್ತಾ ಅವನ ತಾಯ್ತಂದೆಯರ ಬಳಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಬಾಲಕನನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ರಾತ್ರಿ ಬೆಳಗು ಈ ಭಸ್ಮವನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕದಡಿ ಕುಡಿಸಿ, ಗುಣಮುಖವಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದರು. ಅವರು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಬಾಬಾ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಗಾಡ್ಗಿಲ್ ಮತ್ತು ದೇಶಪಾಂಡೆಯವರನ್ನು ಕಂಡು ಒಮ್ಮೆಗೇ ಕೋಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಯಾಕೆ ಬಂದೆಯೋ ದೇಶಪಾಂಡೆ? ನಾನು ಮಂಕುಬೂದಿ ಎರಚೋನು! ಸದಾ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನ ಬೈದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತೀ, ಇಲ್ಲಿಗೇಕೆ ಬಂದೆ? ಎಂದು ಬೈದರು. ತನ್ನ ಹೆಸರು, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿಚಾರಗಳು ಇವೆಲ್ಲ ಇವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತಾಯಿತೆಂದು ಅಚ್ಚರಿಯೂ ಗಾಬರಿಯೂ ಆಯಿತು ದೇಶಪಾಂಡೆಗೆ. ಆನಂತರ ಗಾಡ್ಗಿಲ್‌ರನ್ನು ಮಾತಾಡಿಸಿ ಬಾಬಾ ಅವರ ಅಹವಾಲನ್ನು ಕೇಳಿ ಧುನಿಯ ಬೂದಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾ ನಿನ್ನ ಪೂಜಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಈ ಬೂದಿ ಇಟ್ಕೋ. ದಿನಾ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಹಾಲಲ್ಲಿ ಈ ಬೂದಿ ಬೆರೆಸಿ ಕುಡಿಯಲು ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಗೂ ಮಗನಿಗೂ ಹೇಳು. ಬೇಗನೇ ಹತ್ತುದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸೌಖ್ಯ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ ಎಂದರು. ಗಾಡ್ಗಿಲ್ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಬಾಬಾಗೆ ಉದ್ದಂಡ ಪ್ರಣಾಮಗೈದು ದೇಶಪಾಂಡೆಯನ್ನು ಮರೆತೇ ಹೋದವರಂತೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದರು.

    ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡ ದೇಶಪಾಂಡೆಯ ಮನಃಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. ಬಾಬಾರ ಕಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕೆಂದು ದೀನನಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡ. ಬಾಬಾ ಅವನನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿ ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ನೀನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಶ್ಯಾಮಾ ಆಗಿರುತ್ತೀ. ಇ?ದಿನ ಗರ್ವ ತುಂಬಿದ ಕೊಡವಾಗಿದ್ದೆ. ಈಗ ನೀನು ಗರ್ವ ಸೋರಿಹೋದ ಖಾಲಿ ಕೊಡವಾಗಿದ್ದೀ. ಇನ್ನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಗಂಗೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಸಬಹುದು. ಹುಚ್ಚು ಫಕೀರನ ಪರಮ ಆಪ್ತ ಶಿ?ನಾಗು ಎಂದರು.

    ಹಾಗೆಯೇ ಆಯಿತು. ಮುಂದೆ ದೇಶಪಾಂಡೆ ’ಶ್ಯಾಮಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಾಬಾರ ನಮ್ರ ಪರಿಚಾರಕನಾಗಿ, ಆಪ್ತ ಶಿ?ನಾಗಿ, ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆ ಗೌರವಗಳಿಂದ ಬಾಬಾರ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತ ದಿನಗಳೆದನು. ಕ? ಸಂಕ? ರೋಗಾದಿ ಪೀಡನೆಯ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಆತನೇ ಬಾಬಾರಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತರಲಾರಂಭಿಸಿದನು. ಬಾಬಾ ಅಂಥವರ ಸಂಕ?ಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನಿವಾರಿಸಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಅಗ್ನಿಕುಂಡದ ಮುಂದೆ ಸದಾ ಹೋಮಿಸುತ್ತ ಕುಳಿತು ಯಾಗಯಜ್ಞ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಆಗದು. ಆದರೆ ಬಾಬಾ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತ, ಅಗ್ನಿದೇವನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತ, ಬಳಿ ಬಂದ ಶರಣಾರ್ಥಿಗಳ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಹೋಮಿಸುತ್ತ, ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಆ ಅಗ್ನಿಕುಂಡದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಡುತ್ತ ಅವರ ದುಃಖ, ರೋಗರುಜಿನಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಬಾರವರು ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಅಹಂಕಾರಿಗಳನ್ನು, ಅಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು, ಗರ್ವಿ?ರನ್ನು ಮನಃಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿಯೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಗರ್ವಿ?ರಿಗೆ ತಾನೇ ಮಣಿದಂತೆ ಮಾಡಿ ಆಮೇಲೆ ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಬುದ್ಧಿವಾದ ಹೇಳುತ್ತ, ಮಗುವನ್ನು ಓಲೈಸುವಂತೆ ಓಲೈಸುತ್ತ ತಿದ್ದಿತೀಡಿ ಕೊಳಕು ತುಂಬಿದ ಅವರ ಮನದ ಕೊಡವನ್ನು ಚೊಕ್ಕಟಗೊಳಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಅಮೃತಧಾರೆ ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತು ಅವರ ಸುತ್ತ ಜನ ಸೇರಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲೊಂದು ಸತ್ಸಂಗವೇ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಾಧುಸಂತರು ಕಬೀರರ ದೋಹಾಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಾಡುತ್ತ ಕುಣಿಯುತ್ತಲೂ ಇದ್ದರು. ಬಾಬಾ ಕೂಡಾ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ದಿನಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದವರಿಗೆ ಬಾಬಾ ಪ್ರವಚನ, ಉಪದೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಸೇರಿದ ಜನರು ಆ ಉಪದೇಶಾಮೃತವನ್ನು ಹೀರುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಸಾಯಿಬಾಬಾರ ಬಗ್ಗೆ, ಅವರು ಅನೇಕಾನೇಕ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವರೆಂಬ ಅನೇಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಶಿರಡಿಯ ಕೆಲವು ಜನರು ಆಗಾಗ ಬಾಬಾರ ವಿರುದ್ಧ ಅಪಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಸಲ ಜನರು ಅವರಿಗೆ ದೀಪ ಉರಿಸಲು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಭಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ನೀಡಲೂ ನಿರಾಕರಿಸಿದರಂತೆ. ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಹಣತೆ ದೀಪ ಹೊತ್ತಿಸಿಡಬೇಕು? ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲೆ ಇರಲಿ ಫಕೀರ ಎಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಡಿದರಂತೆ. ಆದರೆ ಎಣ್ಣೆ ಭಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲೊಪ್ಪದವರನ್ನು ನಿಂದಿಸದೆ ಬಾಬಾ ಮೌನಿಯಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದರಂತೆ. ಕತ್ತಲಾಗುವಾಗ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದಿನಂತೆ ದೀಪಗಳು ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಕಂಡ ಕುತೂಹಲಿಗಳು ಒಳನುಗ್ಗಿ ಕಂಡಾಗ ಬಾಬಾ ಮಣ್ಣಿನ ಹಣತೆಯೊಳಗೆ ನೀರನ್ನೇ ಹಾಕಿ ಬತ್ತಿ ಉರಿಸಿ ದೀಪ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ತಪ್ಪಾಯಿತೆಂದು ಶರಣಾದರಂತೆ.

    ಹಾಗೆಯೇ ಒಣಭೂಮಿಯನ್ನು, ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಮರುಭೂಮಿಯ ಹಾಗಿದ್ದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಂದನವನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರೆಂಬ ಪವಾಡದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಅಂಥ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಗೆಬಗೆಯ ಹೂ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ತಾವೇ ನೀರು ಸೇದಿ ಸುರಿದು ರಮಣೀಯವಾದ ಹೂಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರಂತೆ. ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಎ? ವ?ಗಳಿಂದ ಪಾಳುಬಿದ್ದು ಬಂಜರಾಗಿದ್ದ ಬಾವಿಯೊಳಗಿಂದ ತಾವೇ ಮಣ್ಣಿನಕೊಡ ಇಳಿಸಿ ಸೇದಿದಾಗ ಬುಳುಬುಳನೆ ನೀರು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಕೊಡದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಇ?ಲ್ಲದೆ ಹಸಿಮಣ್ಣಿನ ಕೊಡದಲ್ಲೇ ನೀರು ಸೇದಿ ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಬೇರೆಯವರು ಹೀಗೆ ಮಾಡಲು ಹೋದಾಗ ಆ ಹಸಿಮಣ್ಣಿನ ಕೊಡ ಅಲ್ಲೇ ಪುಡಿಪುಡಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡಿದ ಶಿರಡಿಯ ಜನ ಈ ಫಕೀರನೊಬ್ಬ ಅದ್ಭುತವಾದ ಪವಾಡ ಪುರು? ಎಂದು ಭಯಭಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಬಾಗಿದರು ಎಂದು ಈ ಪವಾಡಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

    ಏನೇ ಇದ್ದರೂ ಬಾಬಾರವರು ಸಿದ್ಧಯೋಗಿ, ಯೋಗಪಟು. ಹೀಗಾಗಿ ಅನ್ಯರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಅನೇಕ ಸಿದ್ಧಿ-ಸಾಧನೆಗಳು ಅವರ ಕೈವಶವಾಗಿದ್ದವು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಶರೀರವನ್ನು ಯೋಗಸಾಧನೆ, ಧ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಸಧೃಡವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ, ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಶುಶ್ರೂ?ಯನ್ನೂ ತಾವೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಹೇಗೂ ಧೌತಿಯೋಗ, ಖಂಡಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರು ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಬಾವಿಯ ಬಳಿ ಕುಳಿತು ಶರೀರಶುದ್ಧಿ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಧೌತಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಕರುಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಗೆ ತೆಗೆದು ನೀರಿನ ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಳೆದು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಗಿಡಗಳ ಮೇಲೆ ಒಣಗಲು ಹಾಕಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ! ಮಹಾಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಿದ್ಧಿಸುವ ಈ ಕ್ರಿಯೆ ಯಾರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬೀಳಬಾರದೆಂದು ಬಾಬಾ ಲೇಂಡಿವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಕುತೂಹಲಿ ಭಕ್ತರು ಬಾಬಾರು ಲೇಂಡಿವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂದು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಹಟದಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಲನೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅವಿತಿದ್ದು ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯಭಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಗಡಗಡನೆ ನಡುಗಿ ದೂರದಿಂದಲೇ ಕೈಮುಗಿದು ಊರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬಾಬಾ ಮಹಾಯೋಗಪುರು?ರು ಎಂದು ತಾವು ಕಂಡದ್ದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತ ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿಬಿಟ್ಟರು.

    ಹೀಗೆಯೇ ಖಂಡಯೋಗದಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಅಂಗಾಂಗ ವಿಭಜಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನೂ ಬಾಬಾ ಅರಿತಿದ್ದರೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಈ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ ’ಅಪ್ಪಾ ಭಿಲ್’ ಎಂಬ ಯುವಕನೊಬ್ಬ ನೋಡಿ ಭಯಭೀತನಾಗಿ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ನರಳಿದ್ದು, ಆನಂತರ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಸ್ವತಃ ಅವನನ್ನು ಕರೆದು ಸಮಾಧಾನ ಪಡಿಸಿದ್ದು ಈ ಎಲ್ಲ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿವೆ. ಹೀಗೆ ಬಾಬಾ ಮಹಾಮಹಿಮ ಯೋಗಪುರು?ರೆಂದೂ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವಧೂತರೆನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರ ಬದುಕೇ ಹೀಗೆ. ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧಾರಣ ಮನು?ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

    ಹಾವು ಕಡಿದು ಮರಣೋನ್ಮುಖರಾದವರನ್ನೂ ಬಾಬಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿ ಗುಣಪಡಿಸಿದ ಅನೇಕ ದೃ?ಂತಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಶಿರಡಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಗ್ರಾಮಗಳ ಮೇಲೊಮ್ಮೆ ಭೀಕರವಾದ ಮಳೆಗಾಳಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ನಾಲ್ಕೈದು ದಿನಗಳಾದರೂ ನಿಲ್ಲದೆ ಊರಿಗೆ ಊರೇ ಪ್ರವಾಹಪೀಡಿತವಾದಾಗ ಜನರೆಲ್ಲ ಸಾಯಿಬಾಬಾರ ಮೊರೆಹೋಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಮೇರೆಗೆ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಮಳೆಗೆ ನಿಲ್ಲಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿದರೆಂದೂ ಊರನ್ನೂ ಜನರನ್ನೂ ಉಳಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿದರೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಳೆ ತಕ್ಷಣವೇ ನಿಂತು ಪ್ರವಾಹದ ನೆರೆ ತಗ್ಗಿತು, ಜನರು ಅಪಾಯದಿಂದ ಪಾರಾದರು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.

    ಹೀಗಿರುವಾಗ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಕಾವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಆವರಿಸುವ ದಿನಗಳು ಬಂದವು. ಬ್ರಿಟಿ? ಸರ್ಕಾರ ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಡಲು ಕಟ್ಟೆಚ್ಚರವನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಅದಾಗಲೇ ಶಿರಡಿಯ ಫಕೀರರ ಮಹಿಮೆ ಪವಾಡಗಳ ಸಂಗತಿ ಬ್ರಿಟಿ? ಸರ್ಕಾರದ ಕಿವಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಎಂಬ ಫಕೀರ ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಎತ್ತಿಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂದೇಹ ಮೂಡಿತು. ಇದರ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರಿತು, ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬಾಬಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಸಮೇತ ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ಬ್ರಿಟಿ? ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶ ಅಹಮ್ಮದ್‌ನಗರವನ್ನು ಸೇರಿತು. ಗಣಪತರಾವ್ ಸಹಸ್ರಬುದ್ಧೆ ಎಂಬ ಗುಪ್ತಚರ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನು ನಾನಾಬಗೆಯ ರಹಸ್ಯಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಬಾಬಾರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಂಥದ್ದೇನೂ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದೂ, ಬಾಬಾರು ಪರಿಶುದ್ಧ ಸಂನ್ಯಾಸಿ, ಸಂತರು ಮಾತ್ರ ಎಂದೂ ವರದಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿದನು. ಮುಂದೆ ’ಕಾಲಾಭಿಲ್ಲು’ ಎಂಬ ದರೋಡೆಕಾರನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಹೋಗಿ ಅವನಿಂದ ಹತನಾಗುವ ಪ್ರಸಂಗ ಬಂದಾಗ ’ಬಾಬಾ..ಬಾಬಾ.. ಕಾಪಾಡಿ’ ಎಂದು ಗಣಪತರಾವ್ ಆರ್ತನಾದ ಮಾಡಿದನೆಂದೂ, ಬಾಬಾ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಕಾಲಾಭಿಲ್ಲುವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದುಕೊಡಲು ನೆರವಾದರೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆನಂತರ ಇದೇ ಗಣಪತರಾವ್ ಬಾಬಾರವರಿಂದ ’ದಾಸಗಣು’ ಎಂದು ನಾಮಾಂಕಿತನಾಗಿ ಅವರ ಪರಮಶಿ?ನಾಗಿ ದಿನಗಳೆದನು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ದಾಸಗಣು ತನ್ನ ಸರ್ಕಾರೀ ನೌಕರಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಸಾಯಿಭಕ್ತನಾಗಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಕೀರ್ತನ ಗಾಯನ ಮಾಡುತ್ತ ಸೇವಾತತ್ಪರನಾದನು.

    ಮುಂದೆ ಬಾಬಾರ ಸದಾಶಯದಂತೆ ಅಂದಿನ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಬೇರೆಬೇರೆ ಸಂತರ ಜೀವನವೃತ್ತಾಂತಗಳನ್ನು ದಾಸಗಣು ಬರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಾನಾ ಚಂದಾವರ್ಕರ್‌ಗೆ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೦೩ರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ’ಸಂತ ಕಥಾಮೃತ’ ಪುಸ್ತಕರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದಿತು. ಇದರ ನಂತರ ಸಾಯಿಬಾಬಾರ ಕುರಿತು ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ದಾಸಗಣು ರಚಿಸಿದರು. ’ಭಕ್ತಿ ಲೀಲಾಮೃತ’ ಎಂಬ ಆ ಪುಸ್ತಕ ೧೯೦೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಭಕ್ತರ ಕೈ ಸೇರಿತು.

    ಒಮ್ಮೆ ಗೋದಾವರೀ ತೀರದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ’ಟೇಂಬೆ ಸ್ವಾಮಿಗಳು’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಶ್ರೀ ವಾಸುದೇವಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿಗಳು ಬಂದರು. ಅವರು ಬಾಬಾರನ್ನು ’ಸೋದರ’ ಎಂದು ಕರೆದು ಅಪಾರವಾಗಿ ಗೌರವದಿಂದ ಕಂಡರೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಬಾಬಾರ ಭಕ್ತರಿಗೆಲ್ಲ ಬಾಬಾರಿಗೆ ’ಚಾವಡಿ ಉತ್ಸವ’ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲ ಉಂಟಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಯಿತು. ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಾಯಿ ಭಕ್ತಮಂಡಳಿಯ ಸಜ್ಜನರು ಬಾಬಾ ಬಳಿ ತಮ್ಮ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನಿಟ್ಟರು. ಭಕ್ತರ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಬಾಬಾ ಎಂದೂ ಅಡ್ಡಬಂದವರಲ್ಲ. ಭಕ್ತರ ಗುರುಪ್ರೀತಿಯ ಆಸೆಗಳಿಗೆ ಘಾಸಿ ಉಂಟುಮಾಡಿದವರಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಭಕ್ತಿ, ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಭಕ್ತರ ಆಶಯದಂತೆ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿಸಿದರು. ಈ ಉತ್ಸವವು ೧೯೦೯ನೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೦ನೇ ತಾರೀಖಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮಸೀದಿಯಿಂದ ಚಾವಡಿಗೆ ಬಾಬಾರನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆತಂದು ಕೂರಿಸಿ, ಪೂಜಿಸಿ ಅಲಂಕರಿಸಿ ತೃಪ್ತಿಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಸಂಖ್ಯ ಭಕ್ತರು; ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಭಜನೆ ಮಾಡುತ್ತ ಕುಣಿಯುತ್ತ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ – ಇಡೀ ಮಸೀದಿ ದೀಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವೈಭವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಯಿಬಾಬಾರಿಗೆ ’ಚಾವಡಿ ಉತ್ಸವ’ವನ್ನು ಭಕ್ತವೃಂದವು ಸಮರ್ಪಿಸಿತ್ತು.

    ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮಹಮ್ಮದೀಯರ ಐಕಮತ್ಯದ ಉದ್ದೇಶ ಬಾಬಾರಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಂಚಿನಿಂದಲೂ ಇತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರು ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೀರಾಮನವಮಿಯಂದು ಉರುಸ್ ಉತ್ಸವವನ್ನೂ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿ ಆಚರಿಸುವುದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ವ?ದ ನಂತರ ಇದೇ ದಿನದಂದು ಚಂದನದ ಮೆರವಣಿಗೆಯೂ ಬಾಬಾರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತಾಯಿತು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಾಧುಗಳ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಂಥ ಒಂದು ಉತ್ಸವ ಶ್ರೀರಾಮನವಮಿಯಂದೇ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು ಬಾಬಾ.

    ಅಂದಿನ ದಿನಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಸಂಗ್ರಾಮ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ. ’ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಮ್ಮ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಹಕ್ಕು’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್‌ರವರು ಸಾಯಿಬಾಬಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಬಯಸಿದರು. ಆದರೆ ಶಿರಡಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೇ ತಿಳಿಯುವಂತಿಲ್ಲ; ಬ್ರಿಟಿ? ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಕಾದಿತ್ತು. ೧೯೧೭ರ ಮೇ ೧೯ನೆಯ ದಿನಾಂಕದಂದು ತಿಲಕರಿಗೆ ರೈತನ ವೇ?ವನ್ನು ತೊಡಿಸಿ ಶಿರಡಿಗೆ ಕರೆತರಲಾಯಿತು. ಬಾಬಾರಿಗೆ ನಮಿಸಿ ತಿಲಕರು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. ಗಂಗಾಧರ….. ಕಳಿಕೆ ಮೊದಲು, ಗಳಿಕೆ ಅನಂತರ. ಸಾಧನೆಗೆ ಮೊದಲು ಬಾಧೆ ಅನುಭವಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಜನ್ಮಭೂಮಿಯ ಋಣ ತೀರಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಕರ್ತವ್ಯ. ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಫಕೀರನೂ ಹೊರತಲ್ಲ. ನಾನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದೆಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಭಾವಿಸಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ನನ್ನಲ್ಲೂ ದೇಶಾಭಿಮಾನಿಯು ಇದ್ದಾನೆ. ಜಾತಿ ಮತ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿ?ರು ನಮ್ಮನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೂ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಭೇದ ತಂದು ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರನ್ನೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಗೆ ತರುವ ಗುರುತರ ಪ್ರಯತ್ನ ನಾನಿಲ್ಲಿದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಶಿರಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಕುಳಿತು ಜಾತಿ ಧರ್ಮಗಳ ಏಕತೆ ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಜನ್ಮಭೂಮಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಐಕಮತ್ಯ ಸಾಧಿಸಲು ಶಿರಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಾಲೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಜನರನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೇಮಾಡಪಂತ್, ನಾನಾಸಾಹೇಬ, ಗಣಪತರಾವ್ ಸಹಸ್ರಬುದ್ಧೆ, ದೇವ್, ಜೋಗ್ ಮುಂತಾದವರೆಲ್ಲ ಬೋಧಕವರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಚಿಂತನೆಯೊಂದಿಗೆ ದೇಶಾಭಿಮಾನವೂ ಇಲ್ಲಿ ಮೇಳೈಸಿದೆ. ಆದರೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಂತಿಲ್ಲ, ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ತಾಳ್ಮೆ, ಶ್ರದ್ಧೆ, ನಿರಂತರ ಹೋರಾಟ ಭಾರತಮಾತೆಯನ್ನು ದಾಸ್ಯದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಮಾತಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಡು ಎಂದು ಸಾಯಿಬಾಬಾ ತಿಲಕರೊಂದಿಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತ ತಿಳಿಸಿದರು.

    ಅಧ್ಯಾತ್ಮಸಾಧಕ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ದೇಶಪ್ರೇಮಿಯೂ, ರಾ?ಭಿಮಾನಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರೆಂದು ಇದರಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

    (ಮುಂದುವರಿಯುವುದು)

    ಮಾತೃಹೃದಯಿ ಗುರು ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿಬಾಬಾ (2)

ಸುಖೀಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೊಂದು ಆದರ್ಶ
ಸುಖೀಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೊಂದು ಆದರ್ಶ

ಭಾರತೀಯರ ’ರಾಮರಾಜ್ಯ’ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕೇಂದ್ರವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ರಾಮ ಒಬ್ಬ ಕಳಂಕರಹಿತ, ಶುದ್ಧ, ಸರ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನನಾದ, ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾಗಿದ್ದ ದೊರೆ. ಯಾವುದೋ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತಶ್ರದ್ಧೆ ಇರದಿದ್ದ ರಾಮ ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ. ಆತನಿಗೆ ’ರಾಜಧರ್ಮ’ವೇ ಧರ್ಮವಾಗಿತ್ತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಹಾಗೂ...

ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ - ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ತಿರುವನ್ನಿತ್ತ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ
ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ತಿರುವನ್ನಿತ್ತ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ

ಆ ಕರಾಳ ಘಟನೆ ನಡೆದದ್ದು ಇಂದಿಗೆ ನೂರು ವ? ಹಿಂದೆ – ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೧೯ರಂದು. ಆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ಮಾರಣಹೋಮ ನಡೆಸಿದ ಜನರಲ್ ಡೈಯರ್ ಭಾವಿಸಿದುದು ತಾನು ಬ್ರಿಟಿ? ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವಸಾನದಿಂದ ಉಳಿಸಿದೆನೆಂದು. ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮ ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವೇ ಆಯಿತು....

ಹರನ ಹಿರಿಮೆಯ ಹರಹು (ಕುಮಾರಸಂಭವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ)
ಹರನ ಹಿರಿಮೆಯ ಹರಹು (ಕುಮಾರಸಂಭವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ)

ಕಾಳಿದಾಸನು ತನ್ನ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಮೂರೂ ನಾಟಕಗಳ ಮಂಗಳಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಸ್ವಾರಸ್ಯವನ್ನು ಅರಿತಾಗ ಅವನ ಭಕ್ತಿಯು ಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಕವಾದುದೆಂದು ಮನದಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾದ ಕುಮಾರಸಂಭವದಲ್ಲಿ ಅವನು ಶಿವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಅದರ...

’ಗಠ್‌ಬಂಧನ್‌ಗೆ  ಮರವಜ್ರ ಎಲ್ಲಿದೆ?’
’ಗಠ್‌ಬಂಧನ್‌ಗೆ  ಮರವಜ್ರ ಎಲ್ಲಿದೆ?’

ಯಾವ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೂ ’ಮಹಾಗಠ್‌ಬಂಧನ್’ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭರವಸೆ ತಳೆಯಲು ಪ್ರಬಲ ಕಾರಣಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕಳೆದ ಜನವರಿ ೧೯ರಂದು ಕೋಲ್ಕತಾದಲ್ಲಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ’ಮಹಾಗಠ್‌ಬಂಧನ್’ ರಚನೆಯ ಘೋ?ಣೆಯೇನೋ ಆಯಿತು. ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ’ಬಂಧನ’ದ ಅಭಾವ. ಹಲವಾರು...

ಮಾತೃಹೃದಯಿ ಗುರು  ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿಬಾಬಾ (2)
ಮಾತೃಹೃದಯಿ ಗುರು ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿಬಾಬಾ (2)

ತಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಸುತ್ತಿದ ರುಮಾಲು, ಉದ್ದದ ನಿಲುವಂಗಿ, ಎಡಭುಜದಲ್ಲಿ ಜೋಳಿಗೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಿಮುಟ ಮತ್ತು ಸಟಕಾ – ಹೀಗಿತ್ತು ಅಂದು ದೇವಾಲಯದೊಳಗೆ ಬಂದ ತರುಣ ಫಕೀರ ಬಾಬಾನ ಉಡುಗೆ. ಸಾಯಿ… ಬಾಬಾ… ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸುತ್ತ ಆನಂದಬಾ? ಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾಲ್ಸಾಪತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು...

ಸುಖೀಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೊಂದು ಆದರ್ಶ
ಸುಖೀಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೊಂದು ಆದರ್ಶ

ಭಾರತೀಯರ ’ರಾಮರಾಜ್ಯ’ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕೇಂದ್ರವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ರಾಮ ಒಬ್ಬ ಕಳಂಕರಹಿತ, ಶುದ್ಧ, ಸರ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನನಾದ, ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾಗಿದ್ದ ದೊರೆ. ಯಾವುದೋ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತಶ್ರದ್ಧೆ ಇರದಿದ್ದ ರಾಮ ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ. ಆತನಿಗೆ ’ರಾಜಧರ್ಮ’ವೇ ಧರ್ಮವಾಗಿತ್ತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಹಾಗೂ...

ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ - ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ತಿರುವನ್ನಿತ್ತ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ
ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ತಿರುವನ್ನಿತ್ತ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ

ಆ ಕರಾಳ ಘಟನೆ ನಡೆದದ್ದು ಇಂದಿಗೆ ನೂರು ವ? ಹಿಂದೆ – ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೧೯ರಂದು. ಆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ಮಾರಣಹೋಮ ನಡೆಸಿದ ಜನರಲ್ ಡೈಯರ್ ಭಾವಿಸಿದುದು ತಾನು ಬ್ರಿಟಿ? ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವಸಾನದಿಂದ ಉಳಿಸಿದೆನೆಂದು. ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮ ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವೇ ಆಯಿತು....

ಹರನ ಹಿರಿಮೆಯ ಹರಹು (ಕುಮಾರಸಂಭವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ)
ಹರನ ಹಿರಿಮೆಯ ಹರಹು (ಕುಮಾರಸಂಭವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ)

ಕಾಳಿದಾಸನು ತನ್ನ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಮೂರೂ ನಾಟಕಗಳ ಮಂಗಳಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಸ್ವಾರಸ್ಯವನ್ನು ಅರಿತಾಗ ಅವನ ಭಕ್ತಿಯು ಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಕವಾದುದೆಂದು ಮನದಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾದ ಕುಮಾರಸಂಭವದಲ್ಲಿ ಅವನು ಶಿವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಅದರ...

’ಗಠ್‌ಬಂಧನ್‌ಗೆ  ಮರವಜ್ರ ಎಲ್ಲಿದೆ?’
’ಗಠ್‌ಬಂಧನ್‌ಗೆ  ಮರವಜ್ರ ಎಲ್ಲಿದೆ?’

ಯಾವ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೂ ’ಮಹಾಗಠ್‌ಬಂಧನ್’ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭರವಸೆ ತಳೆಯಲು ಪ್ರಬಲ ಕಾರಣಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕಳೆದ ಜನವರಿ ೧೯ರಂದು ಕೋಲ್ಕತಾದಲ್ಲಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ’ಮಹಾಗಠ್‌ಬಂಧನ್’ ರಚನೆಯ ಘೋ?ಣೆಯೇನೋ ಆಯಿತು. ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ’ಬಂಧನ’ದ ಅಭಾವ. ಹಲವಾರು...

ಮಾತೃಹೃದಯಿ ಗುರು  ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿಬಾಬಾ (2)
ಮಾತೃಹೃದಯಿ ಗುರು ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿಬಾಬಾ (2)

ತಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಸುತ್ತಿದ ರುಮಾಲು, ಉದ್ದದ ನಿಲುವಂಗಿ, ಎಡಭುಜದಲ್ಲಿ ಜೋಳಿಗೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಿಮುಟ ಮತ್ತು ಸಟಕಾ – ಹೀಗಿತ್ತು ಅಂದು ದೇವಾಲಯದೊಳಗೆ ಬಂದ ತರುಣ ಫಕೀರ ಬಾಬಾನ ಉಡುಗೆ. ಸಾಯಿ… ಬಾಬಾ… ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸುತ್ತ ಆನಂದಬಾ? ಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾಲ್ಸಾಪತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು...

ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
ಪ್ರಾರ್ಥನೆ

ರಾವಣನ ರಾಜ್ಯದಿ ವಿಭೀಷಣನು ಇದ್ದಂತೆ ಇರಲು ಧೈರ‍್ಯವ ನೀಡು ದಾಶರಥಿ ರಾಮ | ಶುಕಸಾರಣಾದಿಗಳ ಶೂರ್ಪಣಖೆಯರ ನಡುವೆ ಋತಧರ್ಮ ತಪ್ಪದಂತಿರಿಸೆನ್ನ ಕ್ಷೇಮ ||೧|| ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನರಮನೆಯಲಿದ್ದ ವಿದುರನ ತೆರದಿ ಬಾಳ್ವದಾರಿಯನೆನಗೆ ತೋರೆಯಾ ಮಾಧವ? | ದು?ಸಹಚರರ ಪಡೆಕಟ್ಟಿದ ಸುಯೋಧನನ ಆಟಗಳ ನೋಡುತಿಹೆನಿಲ್ಲಿ ನಾ...

ಬೇರು ಮಣ್ಣುಗಳ ಜೀವಯಾನ....
ಬೇರು ಮಣ್ಣುಗಳ ಜೀವಯಾನ….

ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದು ಪುನಃ ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿದಂತಿದ್ದ ಎರಡು ಬೇರುಗಳ ಕೆಳಗೆ ನುಸುಳುತ್ತಾ ಮಕ್ಕಳು ಏನನ್ನೋ ಹಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಭೂಮಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನೆಲ್ಲ ಈ ಬೇರುಗಳೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿರಬಹುದೆ? ಜಗದೀಶ್ವರನ ಮಗಳು ಒಂದು ಬೇರನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, “ಇದು ನನ್ನ ಬೇರು, ನಾನಿಲ್ಲಿಂದ ಯಾರನ್ನು ಹೋಗಲು ಬಿಡಲ್ಲ”...

ಕಾಣದ ಸಾಕ್ಷಿ
ಕಾಣದ ಸಾಕ್ಷಿ

1 `ಪಾರದರ್ಶಕ’ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ೩೫ ವರ್ಷದ ರಘುವೀರ್ ಶೆಣೈ ತನ್ನ ದಿಟ್ಟತನಕ್ಕೆ ನಗರದಲ್ಲೇ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದವನು. ಆ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಅವನು ರಾಜಕೀಯ ಭ್ರ?ರನ್ನು ಬಯಲಿಗೆ ಎಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆಮಿಷಕ್ಕೂ ಮಣಿಯದೇ ಎಂತಹದ್ದೇ ಸವಾಲನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ ಎದುರಿಸಿ...

ದೊಡ್ಡವರಾಗಲು ಅಡ್ಡಮಾರ್ಗ
ದೊಡ್ಡವರಾಗಲು ಅಡ್ಡಮಾರ್ಗ

ನೀವು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯರೇ? ’ಭಾರೀ ಆಸಾಮಿ,’ ’ವಿ.ಆಯ್.ಪಿ.’ ಎನಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯೆ ಮಾರ್ಗ ಬಲು ಸುಲಭ: “ಓಹೋ, ನಮಸ್ಕಾರ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯವರೆ, ಈಗ ಸ್ಟೋನ್ ಆಂಡ್ ಸ್ಟೋನ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿದ್ದೀರಾ? ನಿಮ್ಮ ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಕೋಲ್ಡ್‌ವಾಟರ್ ಹೇಗಿದ್ದಾರೆ?…. ಅವರ ಗುರುತು ಹೇಗಂದಿರಾ? ಓಹೋ, ನಾವು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ...

ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಬೆಲೆ
ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಬೆಲೆ

ಶ್ರೇಷ್ಠಿ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಆತನ ಮಗ, ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವ?ದವ, ಸನಿಯದಲ್ಲೆ ಆಟವಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ. “ಅಪ್ಪಾಜಿ, ಯಾರೋ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕವಿಗಳಂತೆ.” ಶ್ರೇಷ್ಠಿಯು ಗಹನವಾದ ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ. ಮಗನ ಮಾತು ಅವನ ಕಿವಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬೆರಳಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕಳೆಯಿತು....

ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

`ಉತ್ಥಾನ’ : ೧೯೬೫ರಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವ ಕನ್ನಡದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ. ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸರಣ ಇರುವ ಸಂಚಿಕೆಯು ಈಗ ಕ್ರೌನ್‌ ಚತುರ್ದಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ೧೧೨ ವರ್ಣಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಲೇಖನ, ನುಡಿಚಿತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಸಂಚಿಕೆಯ ಬೆ ಲೆ ೨೦ ರೂ.

Utthana
Kannada Monthly Magazine ​
Utthana Trust
Keshavashilpa, Kempegowda Nagara
Bengaluru - 560019
Karnataka State , INDIA

Phone : 080-26612732
Email : utthana1965@gmail.com

ಉತ್ಥಾನದ ಹೊಸ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಈಮೈಲ್‌ ಅಂಚೆಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಿರಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಕ್ಕೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಚಂದಾದಾರರಾಗಿ