ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ
ಪ್ರಕಟಣೆಯ
57ನೇ
ವರ್ಷ

ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

  • ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ಮುನ್ನ ನನ್ನ ಸಂಗೀತಗುರುಗಳ ಗಾನದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅರವಿಂದ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿಗೇ ಅಲ್ಲಿಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ನಡುವೆ ಸಂಭ್ರಮೋತ್ಸಾಹಗಳು ಪುಟಿದೆದ್ದವು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನೇಪಥ್ಯಗಾಯಕ ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಾಡೊಂದರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಬರಲಿದ್ದರು. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಘಂಟಸಾಲ ವೇಂಕಟೇಶ್ವರರಾಯರ ಹಾಗೂ ಪಿ. ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸರ ಗಾನಮಾಧುರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋಗಿದ್ದ ನಾನು ಬಾಲು ಅವರ (ಇದು ಅವರ ಅಶೇಷ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಆತ್ಮೀಯತೆಯಿಂದ ಕರೆಯುವ ಪರಿ) ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಮನಸೋತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಂಭ್ರಮವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೌತುಕದಿಂದ ಅತ್ತ ಇಣಿಕಿದೆ. ಆ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡಿಕೆಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅನಭಿಷಿಕ್ತ, ಅಲ್ಲಲ್ಲ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅಭಿಷಿಕ್ತಸಮ್ರಾಟರೇ ಆಗಿದ್ದ ಬಾಲು ಅವರು ತುಂಬ ನಿರಾಡಂಬರವಾಗಿ ನಗುನಗುತ್ತಲೇ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮಾತನಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಕೋಣೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇರಿಸಿದರು. ಅದೊಂದು ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾದ ಹಾಡಿನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ. ಅದರ ಸಂಗೀತನಿರ್ದೇಶಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಹೊಸಬ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಆ ಸಿನೆಮಾಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರೆಲ್ಲ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನವರೇ. ಅವರ ಯಾರ ವಿವರಗಳೂ ನನಗೀಗ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಆ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಹೆಸರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲುಳಿದಿಲ್ಲ. ಬಾಲು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸ್ನೇಹಾದರಗಳಿಂದ ನಡಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವಲೀಲೆಯಿಂದ ಹಾಡನ್ನು ಮುಗಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆನಪಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಒಂದೇ ಟೇಕ್‍ಗೆ ಹಾಡು ಓಕೆ ಆಗಿತ್ತು.

    ನನ್ನ ಅಳತೆಯಲ್ಲಂತೂ ಅದು ತೀರ ಸಾಧಾರಣಸ್ತರದ ಸಂಗೀತಸಂಯೋಜನೆ. ಆದರೆ ಬಾಲು ಅಂಥ ಸಾಮಾನ್ಯಗೀತಕ್ಕೂ ಅದರ ಅರ್ಹತೆ ಮೀರಿ ಜೀವ ತುಂಬಿದ್ದರು. ವಿಶೇಷತಃ ‘ಜವರಾಲಾ’ ಎಂಬ ಅದರ ಒಂದು ಸೊಲ್ಲನ್ನು ಅವರು ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿ ಪಲುಕಿದ್ದರು. ಬಾಲು ಅವರ ಗಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗದ ನನಗೇ ಈ ಪಲುಕು ಚೆಲುವೆನಿಸಿತ್ತೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಸಿನೆಮಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಇನ್ನೇನೆನಿಸಿರಬೇಡ! ಎಲ್ಲರೂ ಅಹಮಹಮಿಕೆಯಿಂದ ಅಬ್ಬರದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಇವಾವುದಕ್ಕೂ ಕರಗಿಹೋಗದ ಬಾಲು ತಮ್ಮ ಮಗನ ವಯಸ್ಸಿನ ಸಂಗೀತನಿರ್ದೇಶಕನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು: “ಅಬ್ಬಾಯ್, ನೀವು ಇಂತಟಿತೋನೆ ಮುರಿಸಿಪೋಕು. ನಾ ಕಾಲ್‍ಶೀಟ್ ಇಂಕಾ ಉಂದಿ. ನೀಕು ಎಂತ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಕಾವಾಲೋ ಎಟ್ಲಾಂಟಿ ಭಾವಂ ಕಾವಾಲೋ ದಾನ್ನಿ ಮೊಹಮಾಟಂ ಲೇಕುಂಡ ಚೆಪ್ಪು. ಅಂತಾ ವಚ್ಚೇಟಟ್ಲು ಚೇದ್ದಾಮ್.” (ಅಪ್ಪಾ, ನೀನು ಇಷ್ಟಕ್ಕೇ ತೃಪ್ತಿಗೊಳ್ಳಬೇಡ. ನನ್ನ ಕಾಲ್‍ಶೀಟ್ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದೆ. ನಿನಗೆ ಎಂಥ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಬೇಕೋ ಇನ್ನೆಂಥ ಭಾವ ಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ಸಂಕೋಚವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳು. ಅದೆಲ್ಲ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡೋಣ.) ಆ ತರುಣ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ! ಅವನ ಸಂಗೀತಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಮೀರಿದ ಸೊಗಸು ಆಗಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಬಾಲು ಅವರು ಬಿಡದೆ ಮತ್ತೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪಲ್ಲವಿಯನ್ನು ಹಾಡಿದರು; ‘ಜವರಾಲಾ’ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದರು. ಕಡೆಗೆ ಆ ಹಾಡಿನ ಪೂರ್ಣರೂಪ ಏನಾಯಿತೋ ತಿಳಿಯದು; ನಾನು ಮಾತ್ರ ಬಾಲು ಅವರ ಬದ್ಧತೆಗೆ ಮರುಳಾಗಿದ್ದೆ. ಇಂಥ ಘಟನೆಗಳು ಅವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ನಡೆದುಹೋಗಿರಬಹುದು. ಅವರಿಗೆ ಇದು ಸಹಜವೇ ಆಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಘಟನೆ ಇದು. ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಬಳಿಕ ಹೊರಬಂದ ಅವರಿಗೆ ನನ್ನ ಮೂಕನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ.

    ಅನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲು ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ಸ್ವಾರಸ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ನಿಶಿತವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸತೊಡಗಿದೆ. ಮೊದಲಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ತೀರ ಮಾರ್ಪಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಅದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗೆಂದು ನಾನು ಅವರನ್ನು ಕಂಡು ಮಾತನಾಡಿಸಿದ್ದು ತುಂಬ ಬಾರಿಯಲ್ಲ; ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಐದಾರು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಅವರ ಹಾಡಿಕೆಯನ್ನಲ್ಲದೆ ಮಾತು-ಬರೆಹಗಳನ್ನೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಮನಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಒಂದು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಆತ ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನೇಪಥ್ಯಗಾಯಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡಿನ ವಿಶ್ವಕೋಶ. ಅವರಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮರೆನಿಸಬಲ್ಲ-ಅವರೇ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ತುಂಬ ಪ್ರಭಾವಿಸಿದ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಮತ್ತು ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಳ್ಳುವ-ಹಲವರು ಗಾಯಕರಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇವರಾರೂ ತಮ್ಮ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೂಲ-ಚೂಲಗಳನ್ನು ಬಾಲು ಅವರಂತೆ ಬಲ್ಲವರಾಗಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟ ದಾಖಲೆ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಬಾಲು ಅವರು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರಾದ ಕಲಾವಿದರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಧೀಮಂತರಾದ ಕಲಾಕೋವಿದರೂ ಹೌದು. ನಾನು ಓದಿ, ಕೇಳಿ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ತಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿ ತಿಳಿದ ಮತ್ತೆಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡುಗಾರರಿಗಿಂತ ಆತ ಮಿಗಿಲಾದ ಬಹುಮುಖಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿ; ವಿಶಿಷ್ಟಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ. ಚಲನಚಿತ್ರಸಂಗೀತದ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿಗೆ ತಮ್ಮದಾದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಷ್ಟೇ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮರೂ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಬಾಲು ಅವರು ಮಾತ್ರ ಆ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮೀರಿದ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರು. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಅವರು ನಟನೆ-ಕಂಠದಾನಗಳಂಥ ಆಚೀಚಿನ ವಲಯಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡದ್ದಲ್ಲದೆ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೂ ಮುಂದಾದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಈ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೇಪಥ್ಯಗಾಯಕತ್ವದ ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಮೇಲೆ ಬಾಳದೆ ಅಲ್ಲಿಯದೇ ಆದ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾಗಿ ದೊಡ್ಡದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಇತಿಹಾಸಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.

    *****

    ಶ್ರೀಪತಿ ಪಂಡಿತಾರಾಧ್ಯುಲ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಅಂದಿನ ಮದರಾಸು ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ನೆಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ; 1946ನೆಯ ಇಸವಿಯ ಜೂನ್ ನಾಲ್ಕರಂದು. ತಂದೆ ಸಾಂಬಮೂರ್ತಿಯವರು ಹರಿಕಥಾಕಾರರು, ಸಂಗೀತ-ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಗತಿಯುಳ್ಳವರು. ತಾಯಿ ಶಕುಂತಲಮ್ಮನವರು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ಕಲಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಒಲಿದು ಬಂದ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲು ನಿಸ್ಸೀಮ. ಅದೇ ಊರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ತೂಗುಹಾಕಿದ್ದ ಅಂದಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಗಾಯಕರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತ ಮೈಮರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಲುವಿಗೆ ತಾನೂ ಒಂದು ದಿನ ಆ ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸುವೆನೆಂಬ ಊಹೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆಗೀಗ ಶಾಲೆ-ಕಾಲೇಜುಗಳ ಉತ್ಸವ-ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿ ಜನಾದರಣೆ ಗಳಿಸಿದ್ದ ಬಾಲು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆತನ ಬದುಕಿಗೆ ಹೊಸ ತಿರುವನ್ನಿತ್ತಿತು. ಅಂದಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಬಹುಮಾನವಿತರಕರಾಗಿ ಬಂದವರು ಎಸ್. ಜಾನಕಿ. ಅವರು ಆ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲು ಗಳಿಸಿದ್ದು ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು. ಆಯೋಜಕರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯ ಮೇರೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಲು ಮುಂದಾದ ಜಾನಕಿಯವರು ತಮಗೆ ಸಹಜವಾದ ದಿಟ್ಟತನದಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರಂತೆ: “ಇಂದಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವರು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಹಾಡಿದರಾದರೂ ಅವರದು ಮೂಲದ ಧ್ವನಿಯನ್ನೇ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಅನುಕರಿಸುವ ಜಾಡು. ಹಾಗಲ್ಲದೆ ತನ್ನದಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ ಹುಡುಗನೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಅರ್ಹ.” ಬಳಿಕ ಅವರು ಬಾಲುವಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಸಲಹೆ: “ನಿನ್ನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಹೊಸತನವಿದೆ, ಹಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿದೆ. ನೀನೇಕೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡುಗಾರನಾಗಬಾರದು?” ಎಂದು. ತಾನೆಲ್ಲಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಸಂಗೀತವನ್ನೇ ಅರಿಯದ ತನ್ನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ? ಇಂಥ ಕನಸು ಎಂದಾದರೂ ನನಸಾದೀತೇ ಎಂಬ ಬಾಲುವಿನ ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಜಾನಕಿಯವರೇ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳಿದರು: “ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಪರಿಕರ ಬರಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಸಂಗೀತವಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ನಾನೂ ಅದನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಲಿತಿಲ್ಲ. ನೇಪಥ್ಯಗಾಯಕನಾಗಲು ನೀನೇಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಾರದು?”

    ಹೀಗೆ ಬೀಜಾಂಕುರವಾದ ಬಯಕೆ ಬಾಲುವನ್ನು ಎ.ಎಂ.ಐ.ಇ. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನೆವದಿಂದ ಅಂದಿನ ಮದರಾಸು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದಿತು. ಓದಿನೊಟ್ಟಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳಿಗಾಗಿ ಅಲೆತ ಮೊದಲಾಯಿತು. ಆ ಮಹಾನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವೇದಿಕೆಯೊಂದು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಸಿನೆಮಾ ಹಾಡಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಾಗ ತೀರ್ಪುಗಾರರಾಗಿ ಘಂಟಸಾಲ ವೇಂಕಟೇಶ್ವರರಾವ್, ಪೆಂಡ್ಯಾಲ ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್ ಮತ್ತು ಎಸ್. ಪಿ. ಕೋದಂಡಪಾಣಿಗಳಂಥ ಅತಿರಥ-ಮಹಾರಥರಿದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲ ಬಾಲುವಿಗೆ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನಿತ್ತರು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮನಸಾರೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಹರಸಿದರು. ಕೋದಂಡಪಾಣಿಯವರಂತೂ ಈತನ ಪಾಲಿಗೆ ಗಾಡ್‍ಫಾದರ್ ಆದರು. ತಾವೇ ದುಂಬಾಲುಬಿದ್ದು ನಿರ್ಮಾಪಕ-ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ, ಸಂಗೀತಸಂಯೋಜಕರಿಗೆ ಬಾಲುವಿನ ಪರವಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಆದರೆ ಅದು ಫಲಿಸಿದ್ದು ಅವರದೇ ಸಂಗೀತನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ‘ಶ್ರೀಶ್ರೀಶ್ರೀಮರ್ಯಾದರಾಮನ್ನ’ಎಂಬ ಚಿತ್ರದ ‘ಏಮಿ ಈ ವಿಂತ ಮೋಹಂ’ಎಂಬ ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ. ಇದು ನಡೆದದ್ದು 1966ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಹದಿನೈದರಂದು. ಈ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಬಾಲು ಅವರ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡದ ಹಾಡು ‘ಕನಸಿದೋ ನನಸಿದೋ’ಹೊರಬಂದಿತು. ಬಳಿಕ ತಮಿಳಿನ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೂ ಪ್ರವೇಶ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡ ಬಾಲು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಕಿದ ಯಾವ ಅವಕಾಶವೂ ಅವರನ್ನು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಒಮ್ಮೆಲೆ ಗಗನಕ್ಕೇರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸತತವಾದ ಪ್ರಯತ್ನ, ದಣಿವರಿಯದ ದೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ ಪರಿಶ್ರಮಗಳು ಅವರನ್ನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯಕಲಾವಿದನನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದವು.

    1974-75ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬಾಲು ನೇಪಥ್ಯಗಾಯಕರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳ ಚಿತ್ರರಂಗ ಅವರ ಆಡುಂಬೊಲವಾಗಿತ್ತು. ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸ್ವರಸಂಯೋಜಕರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ವಿಪುಲಾವಕಾಶಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು. ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗಂತೂ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ನೇಪಥ್ಯಗಾನದ ಸಾರ್ವಭೌಮರಾಗಿದ್ದರು. ಅನಂತರ ಆದದ್ದೆಲ್ಲ ಇದೀಗ ಇತಿಹಾಸ.

    ಬಾಲು ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಹಿರಿದು. ಅದಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಿದ ಅರ್ಹಪುರಸ್ಕಾರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯೂ ನಿಡಿದು. ಕೆಲವೊಂದು ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು: ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಸಾವಿರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹದಿನಾರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಹೆಮ್ಮೆ; ಒಂದೇ ದಿನದೊಳಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಕನ್ನಡಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ ದಾಖಲೆ (8.2.1981); ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ತಮಿಳುಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಹದಿನಾರು ಹಿಂದಿಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಹಾಡಿದ ಸಾಧನೆ; ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗೀತನಿರ್ದೇಶನ; ಆಂಧ್ರ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಕರ್ಣಾಟಕ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಅತ್ಯುಚ್ಚಸಮ್ಮಾನ; ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡಿಕೆಗಾಗಿ ಆರು ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ; ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೇಪಥ್ಯಗಾನಕ್ಕಾಗಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಬಾರಿ ನಂದಿ ಪುರಸ್ಕಾರ; ಫಿಲ್ಮ್‍ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ; ಎನ್.ಟಿ.ಆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರಿಯಪುರಸ್ಕಾರ; ಪದ್ಮಶ್ರೀ (2001) ಮತ್ತು ಪದ್ಮಭೂಷಣ (2011). ಇವಲ್ಲದೆ ಸಹೃದಯರಿಂದ, ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂದ ಸಮ್ಮಾನ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಕೊನೆ-ಮೊದಲಿಲ್ಲ.

    *****

    ಬಾಲು ಅವರು ಕೇವಲ ನೇಪಥ್ಯಗಾಯಕರಾಗಿ ಸೀಮಿತರಾಗದೆ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ನಟರಾಗಿಯೂ ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ತೆರೆಯನ್ನು ನೂರಾರು ಬಾರಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ಪೆಳ್ಳಂಟೆ ನೂರೇಳ್ಳ ಪಂಟ’ (1969) ಎಂಬ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ನಟಿಸಿದ ಬಾಲು ‘ಕೇಳಡೀ ಕಣ್ಮಣಿ’ (1990) ಎಂಬ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ರಸಿಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದು ‘ಮಿಥುನಂ’ (2012) ಎಂಬ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಾವು ನೀಡಿದ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದದ್ದೊಂದು ಸ್ಮರಣೀಯಸಾಧನೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಕಂಠದಾನದ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಬಾಲು ಮಾಡಿದ ವಿಕ್ರಮ ಮೆಚ್ಚುವಂಥದ್ದು. ಕಮಲಹಾಸನ್, ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್, ರಜನೀಕಾಂತ್, ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್, ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್, ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್, ತಾಯಿ ನಾಗೇಶ್, ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ, ಬಾಲಕೃಷ್ಣ, ರಘುವರನ್, ಕಾರ್ತಿಕ್, ಮೋಹನ್, ಬೆನ್ ಕಿಂಗ್ಸ್‍ಲೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಟರಿಗೆ ಬಾಲು ಕಂಠದಾನ ನೀಡಿದ ಕೌಶಲ ವಿಸ್ಮಯಾವಹ. ವಿಶೇಷತಃ ಕಮಲಹಾಸನ್ ನಟಿಸಿದ ‘ದಶಾವತಾರಂ’ಚಿತ್ರದ ಏಳು ವಿಭಿನ್ನಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಿರುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ. ಈ ಪಾತ್ರಗಳು ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಹಲವು ದೇಶಗಳ ವಿಭಿನ್ನವಯಸ್ಸುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರ ಹಣ್ಣುಹಣ್ಣು ಮುದುಕಿ! ಬಾಲು ಅವರಿಗೆ ‘ಅನ್ನಮಯ್ಯ’ಚಿತ್ರದ ಕಂಠದಾನಕ್ಕಾಗಿ ನಂದಿ ಪುರಸ್ಕಾರವೂ ಸಂದಿದೆ.

    *****

    ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಸಾಧನೆ-ಸಿದ್ಧಿಗಳ ಸರದಾರರಾದ ಬಾಲು ಅವರಿಗೆ ಇವೆಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದಾದರೂ ಹೇಗೆಂಬ ಅಚ್ಚರಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುವುದು ಸಹಜ. ಅವರ ಸಾಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ನೇಪಥ್ಯಗಾನ. ಇದರ ಸ್ವಾರಸ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸೋಣ. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಚಲನಚಿತ್ರಜಗತ್ತಿನ ಗಾಯಕರು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ್ದು ರಂಗಸಂಗೀತದಿಂದ. ಉತ್ತರಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅವರ ಪ್ರವೇಶದವರೆಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಹಾಡುಗಾರರು ತಮ್ಮ ಹಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ-ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದಷ್ಟು ಅಭಿನಯಾಂಶಕ್ಕೆ ಅವಧಾನವಿರಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣದು. ಇದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇದ್ದಿತು. ಇದನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬಾಲು ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ದಿಟವೇ, ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯವರಾದ ಘಂಟಸಾಲ, ಪಿ. ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಎ. ಎಂ. ರಾಜಾ, ಸೀರ್ಗಾಳಿ ಗೋವಿಂದರಾಜನ್, ಟಿ. ಎಂ. ಸೌಂದರರಾಜನ್ ಮುಂತಾದ ಘಟಾನುಘಟಿಗಳು ಶ್ರುತಿ-ಲಯಗಳ ಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಗಭಾವಗಳ ಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲು ಅವರಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲು. ಆದರೆ ಇವರಲ್ಲಿಲ್ಲದ ನಾಟ್ಯಾಯಮಾನತೆ ಬಾಲು ಅವರ ಹಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಮರೆಯಲಾಗದ ಸತ್ಯ. ಇದಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯಸಮಾಜ ಮತ್ತದರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೇ ಆದ ಚಲನಚಿತ್ರದ ರೀತಿ-ನೀತಿಗಳೂ ಕಾರಣವೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಅರವತ್ತರ ದಶಕದವರೆಗೆ ನಿರಪವಾದವೆಂಬಂತೆ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ನಾಯಕನಟರು ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಗಂಭೀರವಾದ ನಡೆ-ನಿಲವುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂಯಮಪೂರ್ಣವಾದ ಮುಖಮುದ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಇಂಥ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಟ್ಯಾಯಮಾನತೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಹಾಲಿವುಡ್‍ನ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರದ ಅನುಕರಣೆ ತಲೆದೋರುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡ ಕಂಠಕ್ಕಾಗಿ ಸುಪ್ತವಾದ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮೊದಲಾಯಿತು. ಆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಪೂರೈಸಿದ್ದು ಬಾಲು ಅವರೇ. ಆ ಮುನ್ನ ಹಾಸ್ಯಪಾತ್ರಗಳ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇಣಿಕುತ್ತಿದ್ದ ಧ್ವನಿವಿಕಾರಗಳು ನಾಯಕ-ನಾಯಿಕೆಯರ ಶೃಂಗಾರಗೀತಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಮೈದಾಳಿದವು. ಈ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡುಗಾರರೂ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೋಡಿದ್ದರೂ ಅವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅದೇನೋ ಹಿಡಿತ, ಮತ್ತೇನೋ ಮುಜುಗರ, ಇನ್ನೇನೋ ಹಿಂಜರಿಕೆಗಳು ಅಡ್ಡಿಯಾದಂತಿವೆ. ಇವನ್ನು ಆ ಕಾಲದ ಇಂಥ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಆಲಿಸುವಾಗ ನಾವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಮುನ್ನ ಹೆಸರಿಸಿದ ಹಲವು ಹಿರಿಯ ಗಾಯಕರಿಗಿಂತ ಬಾಲು ಅವರು ಇಪ್ಪತ್ತು-ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಚಿಕ್ಕವರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಲೆಮಾರಿನ ಮಾರ್ಪಾಡಿಗೆ ಸೊಗಸಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ನಚ್ಚಿನ ಗಾಯಕ ರಫಿ ಅವರ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ಹೊಸಹೊಸ ಸಾಹಸಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದರು.

    ಚಲನಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳೆಲ್ಲ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಾಸ್ಯ-ಶೃಂಗಾರಗಳ ಸುತ್ತಲೇ ತಿರುಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಆಗೀಗ ಕರುಣ-ರೌದ್ರಗಳಿಗೂ ಎಡೆಯಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷತಃ ಸಾಮಾಜಿಕಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ-ಶೃಂಗಾರಗಳಿಗೇ ಅಗ್ರತಾಂಬೂಲ. ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿವಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಶೃಂಗಾರದ ತುಂಟತನ, ಚೆಲ್ಲುತನ ಮತ್ತು ಒನಪು-ಒಯ್ಯಾರಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಿಸುವಂತೆ ಕಂಠದ ಬಾಗು-ಬಳುಕುಗಳು ಬಂದಷ್ಟೂ ಚೆನ್ನ. ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಬಾಲು ಅವರ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಕೇಳಬಹುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕಾಣಬಹುದು ಎಂಬುದೇ ವಿಶೇಷ! ಆದರೆ ಅವರು ಬರಿಯ ಮಿಮಿಕ್ರಿ ಕಲಾವಿದನಂತಾಗದೆ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮನಮುಟ್ಟುವ ಸಾಹಿತ್ಯಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಗೌರವ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡುವಾಗಲೂ ಅವರು ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಾದಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಪಿ. ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಅವರನ್ನುಳಿದರೆ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ಆ ಕಾಲದ ಯಾವ ಗಾಯಕನ ದನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಅವರವರ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ದಟ್ಟವಾದ ವಾಸನೆ ಎದ್ದುತೋರುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಲು ಈ ಮಿತಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೀರಿದರು. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇಂಥ ಮಿತಿ ಗಾಯನಿಯರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಡಿಲ್ಲ.

    ‘ಏಕ್ ದೂಜೇ ಕೇ ಲಿಯೇ’ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಬಾಲಿವುಡ್ಡಿನ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಿದ ಬಾಲು ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯ ಜನ ಮೊದಮೊದಲಿಗೆ ‘ಮದ್ರಾಸಿ’ಯೆಂದು ಮೂದಲಿಸಿ ಮೂಗುಮುರಿದರೂ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಏಳುನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂದಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಅವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯದ ಮಾತಲ್ಲ.

    ಬಾಲು ಅವರ ಹಾಡಿಕೆಯ ನಾಟ್ಯಾಯಮಾನತೆಗೆ ಪಿ. ಸುಶೀಲಾ ಅವರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾಯನಿಯರು ಸ್ಪಂದಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಯಿತೆಂದರೆ ಹೊಸ ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ಲೇಶ ಎಂಥದ್ದೆಂದು ತಿಳಿಯದಿರದು. ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿ ನಿಂತವರು ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವರಿಬ್ಬರ ಹಾಡಿಕೆಯ ನಾಟ್ಯಾಯಮಾನತೆಯೇ ಅವರ ಗಾನಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿದೆ, ನಾದಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಾಯಮಾನತೆಯು ಆಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರದ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಒದಗಿಬರುವುದೋ ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆ ಹಾಡೊಂದನ್ನೇ ಆಲಿಸುವಾಗ ಅನುಕೂಲಿಸದು. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಅದು ಆಗ ಶ್ರುತಿಕಟುವೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ನಿಜವೇ, ಚಲನಚಿತ್ರದ ಹಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಪ್ರಯೋಜನ ಅಲ್ಲಿಯ ಕಥೆ, ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಗಳ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗುವುದರಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಹಾಡು ತನ್ನಂತೆಯೇ ಶ್ರೋತೃಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಶ್ರುತಿ-ಲಯ-ರಾಗ-ಭಾವಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಬಹುಶಃ ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇಂದಿನ ರಸಿಕರು ಅರವತ್ತರ ದಶಕಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಆಲಿಸಲು ಆಶಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅನಂತರಕಾಲದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರದ ದೃಶ್ಯಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಚೋದ್ಯವೆಂದರೆ ಕಣ್ಣು ಹಳಸುವಷ್ಟು ಬೇಗ ಕಿವಿ ಹಳಸದು! ಹೀಗಾಗಿ ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಅನಂತರದ ಹಾಡುಗಳು ತಮ್ಮ ದೃಶ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕಣ್ಣು ಕಿಸುರಾಗುವ ಕಾರಣ ರಸಿಕರಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತರಂಜನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಅದೆಷ್ಟು ಬಾರಿ ಕಂಡಾಗಲೂ ಹಳತಾಗಿ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಔಪಯೋಗಿಕಸ್ತರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಕಾಲಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಬೇಗ ಮಾಸಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಅಭಿಜಾತಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಡದು. ಆದುದರಿಂದಲೇ ಆಭಿಜಾತ್ಯದ ಸಮೃದ್ಧಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಬಾಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು. ಇದಕ್ಕೆ ಚಲನಚಿತ್ರಸಂಗೀತವೂ ಹೊರತಲ್ಲ.

    *****

    ನಾಟ್ಯಾಯಮಾನತೆಯಂತೆಯೇ ಬಾಲು ಅವರ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಮತ್ತೊಂದು ಗುಣ ವೈವಿಧ್ಯ. ಇವರ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅವರು ಇಂಥ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರು. ಆದರೆ ಅವರನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವಂತೆ ಬಾಲು ಅವರ ವೈವಿಧ್ಯಸಮೃದ್ಧಿ ಮೆರೆದಿದೆ. ನಾಯಕ, ಪ್ರತಿನಾಯಕ, ವಿದೂಷಕ, ಯುವಕ, ಮುದುಕ, ನಾಗರಕ, ಜಾನಪದ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ ಸಲ್ಲುವ ಹಾಗೆ ಬಾಲು ಹಾಡಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಅವರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ತ್ಯ ಮತ್ತು ಪೌರಸ್ತ್ಯ ಸಂಗೀತಗಳ ಅನೇಕಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪಲುಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಇವರದಾದ ಕಾರಣ ಆಯಾ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ನಿಕಟವಾದ ಸಂಗೀತಪದ್ಧತಿಗಳೂ ಇವರ ಗೀತಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿವೆ. ಇಂಥ ವೈವಿಧ್ಯ ಬಾಲಿವುಡ್ ಗಾಯಕರಿಗೆ ದಕ್ಕುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕೇವಲ ಕನ್ನಡದ ಒಂದೆರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಸಾಕು, ಬಾಲು ಅವರ ಗಾನವೈವಿಧ್ಯ ಮನದಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ.

    ಅವರ ಆರಂಭಿಕಗೀತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ‘ಶುಭಾಶಯ’ (‘ಸೀತಾ’ ಚಲನಚಿತ್ರ) ಒಂದು ಕಾಲದ ಮದುವೆಯ ಮನೆಯ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾಗಳಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಅಸ್ವಸ್ಥನಾದ ಮಿತ್ರನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಗೆಳೆಯನ ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ನಿವೇದಿಸಿದ ಹಾರೈಕೆಯ ಹಾಡು. ಬಾಲು ಅವರು ಇಡಿಯ ಪ್ರಸಂಗವೇ ತಮ್ಮ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿತವಾಗುವಂತೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಅಪ್ಪಟ ಸ್ನೇಹ, ವಾತ್ಸಲ್ಯ. ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ಗೀತ ‘ಆಸೆಯ ಭಾವ’ (‘ಮಾಂಗಲ್ಯಭಾಗ್ಯ’) ಮಧುರವಾದ ಶೃಂಗಾರದ ಸಾಕಾರ. ‘ನಿನ್ನ ನೀನು ಮರೆತರೇನು’ (‘ದೇವರ ಕಣ್ಣು’) ಎಂಬುದು ಅನ್ಯಾಪದೇಶದ ಸೊಗಸುಳ್ಳ ಪ್ರಸನ್ನಗೀತ. ಈ ಮೂರೂ ಹಾಡುಗಳು ಆಭೇರಿ ಅಥವಾ ಭೀಮ್‍ಪಲಾಸ್ ರಾಗದಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ರಸ-ಭಾವಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಸ್ಫುಟವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ, ವಿನೂತನ. ಇವುಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಮ್ಯ ಮಾಧುರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದಗುಣಗಳ ಹೃದ್ಯವಾದ ಸಂಗಮ. ಇಂತಲ್ಲದೆ ಉಲ್ಲಾಸ, ಆಕ್ರೋಶ ಮತ್ತು ಉನ್ಮಾದಗಳು ತುಂಬಿದ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ. ಉದಾ: ‘ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಹಾಡು’ (‘ಗೀತಾ’), ‘ಹಾವಿನ ದ್ವೇಷ’ (‘ನಾಗರಹಾವು’), ‘ನನಗಾಗಿಯೇ ಈ ಅಂದವು’ (‘ಸಹೋದರರ ಸವಾಲ್’) ಮುಂತಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೊಂದನ್ನೂ ಹಿಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಗಾಯಕರು ಹಾಡಿ ಸೈ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಂಥ ಸಾವಿರಾರು ಹಾಡುಗಳು ಬಾಲು ಅವರ ಬತ್ತಳಿಕೆಯಿಂದ ಹೊಮ್ಮಿವೆ.

    ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಬಾಲು ಅವರು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಇದೆ. ಇಂಥ ಗುಣ ಮಿಕ್ಕ ಹಲವು ಹಿಂದಿನ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಇವರ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಆಯಾ ನಟರ ಕಂಠವನ್ನೇ ಮಿಡಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಹಾಡುವುದು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಾಥ್ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಡಿದ ‘ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ’ (‘ಕಿಲಾಡಿ ಜೋಡಿ’) ಗೀತವನ್ನು ನಾವಿಲ್ಲಿ ನೆನೆಯಬಹುದು. ಇವರ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನವರಾದ ಶಿವರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ (‘ಶಿಲೆಗಳು ಸಂಗೀತವಾ ಹಾಡಿವೆ’; ‘ರಥಸಪ್ತಮಿ’), ರವಿಚಂದ್ರನ್ (‘ಕರುನಾಡ ತಾಯಿ’; ‘ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ’) ಮುಂತಾದವರ ದನಿಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆಯೂ ಹಾಡಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ‘ಗಡಿಬಿಡಿ ಗಂಡ’ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಹಾಸ್ಯನಟ ತಾಯಿ ನಾಗೇಶ್ ಮತ್ತು ಈಚಿನವರಾದ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರಿಗೆ ಹಾಡಿರುವ ಪರಿ ವಿಸ್ಮಯಾವಹ (‘ನೀನು ನೀನೇ’). ತೆಲುಗಿನ ಹಾಸ್ಯನಟರಾದ ಅಲ್ಲು ರಾಮಲಿಂಗಯ್ಯ, ರಾಜಬಾಬು, ಕೆ. ವಿ. ಚಲಂ ಮುಂತಾದ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿಗೆ ಬಾಲು ಅವರೇ ಹಾಡಿನ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿರುವುದು. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಕಮಲಹಾಸನ್ ಮತ್ತು ರಜನೀಕಾಂತ್ ಅವರಂಥ ವಿಭಿನ್ನಶೈಲಿಯ ನಟರಿಗೆ ಹಾಡಿ ಗೆದ್ದಿರುವಂತೆಯೇ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಘಂಟಸಾಲ ಅವರೇ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದ್ದ ಎನ್. ಟಿ. ರಾಮರಾವ್ ಮತ್ತು ಎ. ನಾಗೇಶ್ವರ ರಾವ್ ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಅವರದಾದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಮಾರ್ಮಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಎನ್. ಟಿ. ಆರ್. ಅವರಿಗೆ ‘ದಾನವೀರಶೂರ ಕರ್ಣ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ‘ಚಿತ್ರಂ ಭಳಾರೆ ವಿಚಿತ್ರಂ’ ಮತ್ತು ಎ. ಎನ್. ಆರ್. ಅವರಿಗೆ ‘ಪ್ರೇಮಾಭಿಷೇಕಂ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ‘ಆಗದು ಆಗದು’ ಗೀತಗಳು. ಈ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾನಟರ ಧ್ವನಿಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರಿಗೆ ಈ ಸಾಹಸ ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟವೆಂದು ಗೊತ್ತು. ಈ ಬಗೆಗೆ ಬಾಲು ಅವರೇ ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದ್ದರು: “ನಾನು ಗಾಯಕರ ಕಂಠವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರ ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತಗಳು, ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಕ್ರಮ, ದೇಹಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಶ್ರುತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಡುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಅವರ ಭೌತಿಕಧ್ವನಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಭಾವಧ್ವನಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಕಾರಣ ಯಶಸ್ವಿ ಅನುಕರಣೆಯೆನಿಸುತ್ತದೆ.” ದಿಟವೇ, ಇದು ಮತ್ತೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಸಾಧನೆ.

    ಬಾಲು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಸಂಗೀತದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳಿರುವ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚು. ‘ಶಂಕರಾಭರಣಂ’ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹಾಡಿದ ಬಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾದ ಪರಿಣಾಮ ದಂತಕಥೆಯಂತಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟೂ ಗಮನಿಸುವುದಾದರೆ, ‘ವಿಧಾತ ತಲಪುನ’ (‘ಸಿರಿವೆನ್ನೆಲ’), ‘ನಾದವಿನೋದಮು’ (‘ಸಾಗರಸಂಗಮಂ’), ‘ಕೊಲುವೈ ಉನ್ನಾಡೇ’ (‘ಸ್ವರ್ಣಕಮಲಂ’) ಮುಂತಾದ ಗೀತಗಳಿವೆ. ಕೆ. ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ಮಧುರಗೀತಗಳನ್ನು ಸೀಮಿತವಾಗಿಸದೆ ಮತ್ತೆಷ್ಟೋ ನಿರ್ದೇಶಕರ ನಿರ್ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಲು ಅದ್ಭುತವಾದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ‘ಆಡವೇ ಮಯೂರಿ’ (‘ಚೆಲ್ಲೆಲಿ ಕಾಪುರಮು’), ‘ಅಭಿನವತಾರವೋ’ (‘ಶಿವರಂಜಿನಿ’), ‘ನಾ ಪಾಟ ಪಂಚಾಮೃತಂ’ (‘ಅಲ್ಲರಿ ಮೊಗುಡು’), ‘ಶ್ರೀತುಂಬುರು-ನಾರದ’ (‘ಭೈರವದ್ವೀಪಂ’) ಮುಂತಾದ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಹಾಡಿರುವುದು ಸ್ಮರಣೀಯ.

    ಚಲನಚಿತ್ರಗೀತಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಖಾಸಗಿಯಾದ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನೂ ಬಾಲು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷತಃ ಭಕ್ತಿಗೀತಗಳು, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿ ‘ಶಿವಾಷ್ಟಕ’, ‘ಬಿಲ್ವಾಷ್ಟಕ’, ‘ವಿಶ್ವನಾಥಾಷ್ಟಕ’ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅವರ ಉಚ್ಚಾರಣಶುದ್ಧಿ ಎದ್ದುತೋರುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಾಲು ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ-ಸೌಂದರ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅದೊಂದು ಮಹಾಗ್ರಂಥವೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇವರಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರಸಗಳನ್ನೂ ಬಿಂಬಿಸಿದವರು ಇಲ್ಲವೆಂದರೆ ಅತಿಶಯವಲ್ಲ.

    *****

    ಬಾಲು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮಹನೀಯತೆ ಅವರ ಗಾಯಕತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲೆಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗದು. ಸಾಧನೆ, ಸಿದ್ಧಿ, ಖ್ಯಾತಿ, ಲೋಕಪ್ರೀತಿಗಳೆಲ್ಲ ಎಣೆಯಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಂದಿದ್ದರೂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಪರಿಜ್ಞಾನವುಳ್ಳ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ ನಮ್ರತೆ ತಳೆದ ಅಪೂರ್ವವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅವರದು. ಇಂಥ ಮಂದಿ ಯಾವುದೇ ರಂಗದಲ್ಲಿ ವಿರಳ. ಚಲನಚಿತ್ರಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೂ ವಿರಳ. ಇಂದಿಗೂ ಅವರು ತಮಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗತಿಯಿಲ್ಲವೆಂಬ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ನಮ್ರತೆಯಿಂದ ನಿವೇದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆರಂಭಿಕದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಹರಸಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನೆಪಿಸಿಕೊಂಡು ನಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳಿಗೆ, ಹಿರಿಯ ಸಹಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಶಿಷ್ಯನಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅಕ್ಕರೆ-ಅಭಿಮಾನಗಳನ್ನೂ ಹಂಚುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ‘ಶಂಕರಾಭರಣಂ’ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ತಾನು ಹಾಡಿದಲ್ಲಿ ಆ ಸಿನೆಮಾ ಹಾಳಾದೀತೆಂಬ ಕಳವಳವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಜೇಸುದಾಸ್ ಅಥವಾ ಬಾಲಮುರಳೀಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವೆಂದು ಅಣ್ಣ ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಅವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಬಳಿಕ ಸಂಗೀತನಿರ್ದೇಶಕ ಕೆ. ವಿ. ಮಹಾದೇವನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹಾಯಕ ಪುಹಳೇಂದಿ ಅವರು ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದು ಬಾಲು ಅವರನ್ನೇ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಆಗ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಪುಹಳೇಂದಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಹೋರಾತ್ರ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಬಾಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ, ನಿಃಸಂಕೋಚವಾಗಿ ಅವರು ಈಗಲೂ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

    ಬಾಲು ತಮ್ಮ ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡಿಕೆಯ ಗುರು ಕೋದಂಡಪಾಣಿಯವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅನುದಿನವೂ ಅವರ ನೆನಪಿನಿಂದ ಗದ್ಗದಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಘಂಟಸಾಲ ಅವರ ಬಗೆಗಂತೂ ಬಾಲು ತೋರುವ ಭಕ್ತಿ ಎಣೆಯಿಲ್ಲದ್ದು. ಹೈದರಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಳೆತ್ತರದ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅದರ ಉದ್ಘಾಟನೆಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸಿನೆಮಾ ಗಾಯಕರನ್ನೆಲ್ಲ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದರು. ಘಂಟಸಾಲ ಅವರನ್ನು ಕುರಿತು ಒಂದು ಪುಸ್ತಕವನ್ನೂ ಹೊರತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಜೇಸುದಾಸ್ ಅವರಿಗೆ ಅದೊಮ್ಮೆ ಪಾದಪೂಜೆಯನ್ನೇ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇನ್ನು ಪಿ. ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಮತ್ತು ಎಸ್. ಜಾನಕಿಯವರಲ್ಲಿ ಬಾಲು ಇರಿಸಿರುವ ಪ್ರೀತಿ ಕಾವ್ಯೋಪಮ. ಪಿ. ಸುಶೀಲಾ ಅವರ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚಿಕ್ಕವರಾದ ಚಿತ್ರಾ, ಮನೋ (ನಾಗುರ್ ಬಾಬು) ಮುಂತಾದವರಲ್ಲಿ ಬಾಲು ಅವರದು ಹೇಳತೀರದ ವಾತ್ಸಲ್ಯ. ತಾವು ಹಾಡಬೇಕಿದ್ದ ಗೀತವೊಂದಕ್ಕೆ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಹಾಡಿದ್ದ ಮನೋ ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನಾಲಿಸಿದ ಬಾಲು ತಾನು ಮತ್ತೆ ಆ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಬೇಕಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಟ್ರ್ಯಾಕನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದೂ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಇವರ ಮೂಲಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡುಗಾರರಾದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗಾಯಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಗಾಯಕರಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ, ಹೇಮಚಂದ್ರ, ಸುನೀತಾ, ಕಲ್ಪನಾ ಮುಂತಾದ ಅದೆಷ್ಟೋ ಮಂದಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಇವರೇ.

    ನೂರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಣ-ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ಸಾವಿರ ಕೈಗಳಿಂದ ಆತ್ಮೀಯರೊಡನೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಔದಾರ್ಯ ಬಾಲು ಅವರದು. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಅವರ ಗೆಳೆಯರ ಬಳಗ ದೊಡ್ಡದು. ಗೆಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ತೊಂದರೆಗೆ ಒಳಗಾದದ್ದೂ ಉಂಟು. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಹಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ, ಸ್ನೇಹ-ವಿಶ್ವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದ ಪರಿಪಾಕ ಅವರದು. ತಮ್ಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮಗ ಮುಂದುವರಿಯದಿದ್ದರೂ ಆತನ ಗುಣ-ದೋಷಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿಯೇ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುವ ನಿರ್ಮಮತೆ ಹಿರಿದಾದುದು. ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು: “ನನಗಿರುವ ಬಲು ದೊಡ್ಡ ಬಲವೆಂದರೆ ನನ್ನ ಮಿತಿ-ಅಶಕ್ತಿಗಳ ಪರಿಜ್ಞಾನ. ನನ್ನ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಮಾಡಿರಬಹುದಾದ ತಪ್ಪು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನನಗೇ ಗೊತ್ತು. ಇಷ್ಟಾದರೂ ನನಗೆ ಗತವನ್ನು ಕುರಿತು ಮುಜುಗರವಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಬದುಕನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ನನಗಿದೆ. ಆದರೆ ಹಳೆಯದೊಂದೂ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿರಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಜ್ಞಾನ ವರ್ತಮಾನದ ಬೆರಗು-ನಲಿವುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.”

    ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಒಳ್ಳೆಯತನದ ವ್ಯಕ್ತಿ ವ್ಯವಹಾರದಕ್ಷರಲ್ಲ ಎಂದೆನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಬಾಲು ಅವರಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರದಕ್ಷತೆಯೂ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಹಾಗಲ್ಲವಾದರೆ ಅವರು ಇಷ್ಟು ಕಾಲ ಚಿತ್ರರಂಗದಂಥ ಭಯಾನಕ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರೇ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು: “ಈ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಯಾರೂ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತನಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಬಂದರೆ ಅದು ಲಾಭದಾಯಕವೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಆಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಸ್ನೇಹ-ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಬಾರದೆಂದಲ್ಲ.” ಇದೇ ರೀತಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಕುರಿತೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾರಿದ್ದರು: “ಹೌದು, ನಾನು ಒಳ್ಳೆಯ ಗಾಯಕ. ತುಂಬ ಒಳ್ಳೆಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನೇ ಹಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ನಾನೊಬ್ಬನೇ ಗಾಯಕನಲ್ಲ. ಎಷ್ಟೋ ಗಾಯಕರ ಪೈಕಿ ನಾನೂ ಒಬ್ಬ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಳ್ಳೆಯ ಗಾಯಕರ ಪೈಕಿ ನಾನೂ ಒಬ್ಬ. ನನಗೆ ತುಂಬ ಒಳ್ಳೆಯ ಅವಕಾಶಗಳು ಬಂದವು; ನಾನವನ್ನು ನನ್ನ ಶಕ್ತಿ ಮೀರಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡೆ. ನನ್ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ರಹಸ್ಯ ಇಷ್ಟೇ.” ಈ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕೀಳರಿಮೆಯಿಲ್ಲದ ನಮ್ರತೆ, ಮೇಲರಿಮೆಯಿಲ್ಲದ ಆತ್ಮಗೌರವ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ವಿಮುಖವಾಗದ ಘನತೆಗಳಿವೆ.

    ಸಿನೆಮಾ ಜಗತ್ತಿನ ಸಿಹಿ-ಕಹಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಶ್ರೋತೃಗಳ ಮುಂದಿಡುವ ಬಾಲು ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕಲಾವಿದರ ಪಾಡನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಹೀಗೆ: ಇಂದಿನ ಹಾಡುಗಾರರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ. ಕಲಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಸವಲತ್ತುಗಳೂ ಸರಿಮಿಗಿಲಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಯಾರಿಗೂ ಸತತವಾದ ಅವಕಾಶಗಳು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಾನೂ ಸೇರಿದಂತೆ ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅವರವರ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತುಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅವಕಾಶಗಳು ದಕ್ಕಿದುವು; ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯಗಾಯಕರೂ ತಮ್ಮದಾದ ಸ್ವತಂತ್ರಶೈಲಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಮಾತು ಸಂಗೀತಸಂಯೋಜಕರಿಗೂ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಎಂಥ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದ ಸಸಿಯೂ ಒಂದು ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವವರೆಗೆ ನೀರು-ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಪೂರೈಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದರಿಂದ ಹೂ-ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಎಣೆಮೀರಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದೂ ಸಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಂದು ಎಲ್ಲರೂ ‘ಅಭಿನವಮಧುಲೋಲುಪ’ರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

    ಹೊಸತನದ ಹೊಯ್ಲು ಅದೆಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವೂ ನಿರ್ದಯವೂ ಆಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಎಂಥ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಹದಿನೈದಿಪ್ಪತ್ತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಿನೆಮಾಗೆ ಹಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗದಂತಾಗಿದೆ! ಒಂದು ಚಿತ್ರದ ಒಬ್ಬನೇ ನಾಯಕನ ಎಲ್ಲ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ಗಾಯಕ ಹಾಡುವ ಅವಕಾಶವಿರಲಿ, ಒಂದೇ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ಗಾಯಕರು ಪಲ್ಲವಿ, ಅನುಪಲ್ಲವಿ, ಚರಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಹಾಡಬೇಕಾದ ದುರವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಇಂಥ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭೆಯೊಂದನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದರೂ ಅವಕಾಶವೆಲ್ಲಿ? ಅದರ ಪರೀಕ್ಷೆಯಂತೂ ದೂರವೇ ಉಳಿಯಿತು. ಸಿನೆಮಾ ಹಾಡೊಂದು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನವೇ ಗಾಯಕ ಹಳಬನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಧ್ವನಿ ಸಿನೆಮಾ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹಳಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ವಿಪರ್ಯಾಸವುಂಟೇ!

    ಇದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಆತಂಕಕಾರಿಯಾದ ವಾಸ್ತವ. ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಂಥ ವಿದ್ಯಮಾನ ದೃಷ್ಟಚರ. ಬಾಲು ಅವರಂಥ ಪ್ರಬುದ್ಧರು ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆಂದರೆ ಕಲಾಜಗತ್ತು ಮತ್ತೂ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಪರಿಕಿಸಬೇಕು.

    ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಬಾಲು ಅವರು ಪರಮಗಂಭೀರ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂಬ ಸೀಮಿತಭಾವ ಬರಬಹುದು. ವಸ್ತುತಃ ದಾಖಲೆಗೆ ಸಿಗುವಂತೆ ಅವರಷ್ಟು ವಿನೋದಶೀಲರಾದ ಗಾಯಕರೇ ಇಲ್ಲವೆಂದರೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ಯಾವುದನ್ನೂ ‘ಮಿಸ್ಟಿಫೈ’ ಮಾಡದ ಚಿಕಿತ್ಸಕದೃಷ್ಟಿ ಅವರಿಗಿರುವಂತೆಯೇ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸಿನಿಕತನ ತೋರದ ಭಾವೋನ್ನತಿಯೂ ಉಂಟು. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ-ವಿನೋದಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಟತನವಿದ್ದರೂ ತಿರಸ್ಕಾರವಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಸಲಿಗೆಯಿದ್ದರೂ ಹೀಯಾಳಿಕೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಸಹಗಾಯಕರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಸ್ನೇಹಿತರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹುಚ್ಚು ಹಾಸ್ಯದ ಹೊಳೆ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.

    ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಹಾಡುವಾಗ ಕೈಯಲ್ಲೊಂದು ಚಿಕ್ಕ ಕರವಸ್ತ್ರವನ್ನೋ ಸೆರಗಿನ ತುದಿಯನ್ನೋ ಹಿಡಿದು ಮಗ್ನತೆಯಿಂದ ಮೈಕಿನ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುವರಷ್ಟೆ. ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಬಾಲು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮೊದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಸರಕ್ಕನೆ ಅವನ್ನು ಆಕೆಯ ಕೈಯಿಂದ ಕಸಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅವಿಲ್ಲದೆ ಅಂಥ ಮಹಾಗಾಯನಿಗೆ ದನಿಯೇ ಏಳುವುದಿಲ್ಲ! ಮುನಿದು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಬಂದರೆ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಜೂಟಾಟವಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ! ಸಹಗಾಯಕರನ್ನು ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ನಗಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ “ಬಾಲು ತಮ್ಮ ಗಂಟಲನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡಲೆಂದೇ ಹೀಗೆ ಆಟವಾಡಿಸಿದರು” ಎಂದು ಆಡಿಕೊಂಡದ್ದೂ ಉಂಟು. ಏನೇ ವಿನೋದ ಮಾಡಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಸ್ಥೂಲಾಂಗ ಮತ್ತು ದೋಷ-ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ನಗಿಸುವ ಕಾರಣ ಯಾರೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಹುಳುಕನ್ನು ಹುಡುಕಲಾರರು.

    *****

    ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಾಲು ಅವರು ನಡಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ‘ಎದೆ ತುಂಬಿ ಹಾಡಿದೆನು’ ಹಾಗೂ ‘ಪಾಡುತಾ ತೀಯಗಾ’. ಇವುಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾವವಿಲ್ಲದೆ ಅವರ ಸಾಧನೆಯನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದು. ಕಿರುತೆರೆಯಲ್ಲಿ ಹುಚ್ಚುಹೊಳೆಯಾಗಿ ಹರಿದ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳಿಗೆ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ. ಸಿನೆಮಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕುರಿತೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಶೋಗಳಿವೆ. ಸೋನು ನಿಗಮ್, ವಿಜಯ ಪ್ರಕಾಶ್, ಮನೋ, ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್ ಮುಂತಾದ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥವನ್ನು ಸಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇವರಾರೂ ಎಟುಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಎತ್ತರ ಬಾಲು ಅವರದೆಂದರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಅಪಮಾನಿಸಿದಂತಲ್ಲ. ಈ ಶೋಗಳ ಮೂಲಕ ನೂತನಪ್ರತಿಭೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಕಲಾಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ, ಹೊಸಬರಿಗೆ ಕಲೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳೆಷ್ಟೋ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ, ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪರಂಪರೆಯ ಪರಿಚಯವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ವಿದ್ವತ್ತೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಕಾಣಿಸುವ ಹೊಳಹುಗಳು ಮಾತ್ರ ಅವರಿಗೇ ಸಾಧ್ಯ. ವಿಶೇಷತಃ ‘ಪಾಡುತಾ ತೀಯಗಾ’ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಲು ಅವರು ತಾಳುವ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮಾವತಾರ ಅನ್ಯಾದೃಶ. ಹೇಳಿ ಕೇಳಿ ತೆಲುಗು ಅವರ ಮಾತೃಭಾಷೆ. ತಾಯ್ನೆಲ ಅವರಿಗೆ ಅಮಿತವಾದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಸಾಕುತಾಯಿ ಮಾತ್ರ. ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ರಾಜಕೀಯಗಳ ಒಳಸುಳಿಗಳೂ ಅಷ್ಟಾಗಿ ತಿಳಿಯದ ಕಾರಣ ಅವರು ಅಳುಕಿನಿಂದಲೇ ನಯಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ತೆಲುಗಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಮಂಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ‘ಪಾಡುತಾ ತೀಯಗಾ’ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸೋಣ.

    ಹಿರಿಯರು-ಕಿರಿಯರೆನ್ನದೆ ಎಲ್ಲ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೂ ಸ್ನೇಹ-ಗೌರವಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾದ ವಾತ್ಸಲ್ಯ-ವಿನೋದಗಳನ್ನು ಬಾಲು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ತುಂಬ ಅಕೃತಕ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಕ. ಈ ಗುಣವನ್ನು ಮಿಕ್ಕವರಾರೂ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆಯಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬರುವ ನಿರ್ಣಾಯಕರ ಅಧಿಕೃತಪರಿಚಯವನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಬಾಲು ಅತಿಥಿದೇವೋ ಭವ ಎಂಬ ನುಡಿಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಕಲಾವಿದರಿಗೂ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಅವರಿಂದ ಸಲ್ಲುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಕಟ್ಟಳೆಯಂತೆ ಸಾಗದೆ ಅಂತಃಪ್ರೀತಿಯ ನೈಜಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ತೋರಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮ ಅನ್ಯಾದೃಶ. ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಶ್ರುತಿ, ಲಯ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳ ಓರೆ-ಕೋರೆಗಳನ್ನು ನಯವಾಗಿಯೇ ಆದರೂ ನಿಖರವಾಗಿ ತಿದ್ದುವ ಬಾಲು ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿಕೊಡುವ ಕಲಾರಹಸ್ಯಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅದ್ಭುತ. ನಾನು ಇಂದಿಗೂ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಹಾಡಿಕೆಯನ್ನು ಹಾರಿಸಿ ಬಾಲು ಅವರ ಟೀಕೆ-ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನೇ ಸಲಹೆ-ಸೂಚನೆಗಳನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಯೂಟ್ಯೂಬಿನಲ್ಲಿ ಆಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತೇನೆ. ಇವು ನನಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಸಂಗೀತದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳೆಷ್ಟನ್ನೋ ಕರುಣಿಸಿವೆ. ಹೀಗೆ ಇವು ನನಗೇ ಇಷ್ಟು ನೆರವಾಗಬಲ್ಲುವಾದರೆ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮತ್ತೆಷ್ಟು ಬೆಳಕಾಗಬಲ್ಲುವು!

    ಆಯಾ ಹಾಡುಗಳ ಲೇಖಕ, ಸ್ವರಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಗಾಯಕರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವಾನುಭವದೊಡನೆ ವಿವರಿಸುವಾಗ ಬಾಲು ಅವರು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಸಹೃದಯವಿದ್ವಾಂಸರೇ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ನಾಲಗೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಸಂಗೀತದ ಸಮಗ್ರೇತಿಹಾಸವೇ ನಲಿದಾಡುತ್ತದೆ. ಸಿನೆಮಾ ಹಾಡುಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಿಮರ್ಶೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಸೊಗಸಾಗಿ ಸಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಇಡಿಯ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ಚಿತ್ರಸೀಮೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉತ್ತರಭಾರತದ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಕೈಚಾಚುವುದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಅನೌಪಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತತೆಗಳು ಕಲಾಮೀಮಾಂಸೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೋಧ-ಮೋದಗಳ ಆಡುಂಬೊಲವಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲುವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಬಾಲು ಅವರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿವರಣೆಯೂ ನಿದರ್ಶನ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯದ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲ.

    ಪ್ರಸ್ತುತಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೂ ಮಾಧುರ್ಯಪ್ರಧಾನವಾದ ಗೀತಗಳಿಗೆ ಅಗ್ರತಾಂಬೂಲವಿತ್ತಿರುವುದು ಸಂತಸದ ಸಂಗತಿ. ಜೊತೆಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಸಂಗೀತದ ಮೆರುಗಿರುವ ಹಾಡುಗಳು ಅವಿರಳವಾಗಿ ಕೇಳಿಬರುವುದು ಮತ್ತೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ತೆಲುಗಿನ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡಿಸುವ ಪರಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೃದ್ಯ. ಇದು ಮರೆತುಹೋದ ಒಂದು ಮಹಾಜಗತ್ತನ್ನೇ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ತರುವ ಸ್ತುತ್ಯಯತ್ನ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸ್ಪರ್ಧಿಯ ಹಾಡಿಕೆಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವಾಗ ನೋವು-ನಂಜುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದಂತೆ ನೇರನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಲು ಅವರ ಹಿತಕಥನ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಧ್ವನಿವರ್ಧಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆ, ಉಸಿರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮ, ಶ್ರುತಿ-ಲಯಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ರೀತಿ, ಹಾಡಿನ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಚ-ತು ತಪ್ಪದೆ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಜಾಣ್ಮೆ, ಹಿಮ್ಮೇಳವನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆ ಮುಂತಾದ ಎಷ್ಟೋ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ವ್ಯಾಸಮುಷ್ಟಿ ಕಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರಹಸ್ಯಗಳನ್ನೂ ಹೀಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಎಡೆಯಾಗದಂತೆ ವಿಚಾರವನ್ನು ಎಳೆಯೆಳೆಯಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿಡುವ ಕ್ರಮ ಅವರೊಬ್ಬರಿಗೇ ಸಂದ ಸಂಪತ್ತಿ.

    ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ‘ಪಾಡುತಾ ತೀಯಗಾ’ ಜಯಭೇರಿ ಬಾರಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಭಾರತೀಯರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ನುಡಿಯನ್ನು ಈ ಮೂಲಕ ಕಲಿಸಬಹುದೆಂದು ಬಾಲು ಅವರು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿದ ಬಗೆ ವಿಸ್ಮಯಾವಹ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನೆ ಗಿಳಿಯೋದಿನಂತೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ತಾವು ಹಾಡಲಿರುವ ಗೀತಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕಲ್ಲದೆ ಕಠಿಣಪದಗಳಿಗೆ ನಿಖರವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಹೇಳಬೇಕು, ವಿನಿಯುಕ್ತವಾದ ರಾಗ-ತಾಳಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ನೀಡಬೇಕು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ತಂದೆ-ತಾಯಿ, ಸಂಗೀತ-ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಗುರುಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಗೌರವವನ್ನೂ ಯುಕ್ತರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಿರುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರಬುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಡುವಾಗ ಸಿನೆಮಾ ಸಂಗೀತದ ನೆವದಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾದ ಸಂಸ್ಕಾರಪ್ರಸಾರ ಕೂಡ ಸಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಕೃತಾರ್ಥತೆ ಮೂಡದಿರದು. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ಬಾಲು ತಾವೇ ಅವರಿಗೆ ಕಣ್ಣೆದುರಿನ ಆದರ್ಶವಾಗಿರುವುದು ಮಹತ್ತ್ವದ ಸಂಗತಿ. ಹೀಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಯಾವೊಂದು ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಎಡವಿದರೂ ಬಾಲು ಅವರ ಅಕ್ಕರೆಯ ನೆರವಿನ ಕೈ ಮುಂದೆ ಚಾಚುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳ ಪರಮಾರ್ಥವಿರುವುದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಲ್ಲ, ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ; ಗೆಲವಿನಲ್ಲಲ್ಲ, ತಿಳಿವಿನಲ್ಲಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಾಲು ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ‘ಪಾಡುತಾ ತೀಯಗಾ’ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತವರಿಗೆ ಸಂಕಟ ಕಡಮೆ, ಗೆದ್ದವರಿಗೆ ಅಹಂಕಾರ ಕಡಮೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ಸರಣಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬವಾದಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರ್ಷ ಗೆದ್ದ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಸಮಾವೇಶ ಏರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಇಂದಿನ ಯಶಸ್ವಿಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶಗಳೇ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಯಾರನ್ನೂ ತಿವಿಯದ ಬಾಲು ಸಂಗೀತವು ಅವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಗಿಲಾದ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ತಂದಿರುವುದರ ಬಗೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಇವೆಲ್ಲ ರಜೋಗುಣವೇ ತಾಂಡವಿಸುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಊಹಿಸಲೂ ಕಷ್ಟ.

    ಈ ಸರಣಿಗಳ ಆದ್ಯಂತ ಬಾಲು ಅವರ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಆಶುಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಚಮತ್ಕಾರಗಳು ಶರದಾಕಾಶದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಮಿನುಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಅವರು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಮಾತೃವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಕಿಚಾಯಿಸುವುದನ್ನಾಗಲಿ, ಸಂಗೀತಜಗತ್ತಿನ

    ಅತಿರಥ-ಮಹಾರಥರ ವ್ಯಕ್ತಿವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಮಿಮಿಕ್ರಿ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುವುದನ್ನಾಗಲಿ ಅನುಭವಿಸಿ ಅರಿಯಬೇಕಲ್ಲದೆ ಬಣ್ಣಿಸಿ ಮುಗಿಸಲಾಗದು. ಉದಾ: ಸ್ವರಸಮ್ರಾಟರೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಗಾಯಕ-ಸಂಗೀತನಿರ್ದೇಶಕ ಸಾಲೂರಿ ರಾಜೇಶ್ವರರಾವ್ ಅವರ ನಾಸಿಕಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಬಾಲು ಹಾಡುವುದಾಗಲಿ, ಮಾತನಾಡುವುದಾಗಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಬೇಸರವೆನಿಸದೆ ಸಾಲೂರಿ ಅವರ ಮಹನೀಯತೆಯನ್ನೇ ಮನದಟ್ಟಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಎ. ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ ಸಂಗೀತಸಂಯೋಜನೆಯ ಲಯಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಮಿಂಚುವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಸಂಗತಿಗಳ ಜರಿಯಂಚಿನ ಚಿತ್ತಾರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಲೇ ಆತ ಸಂಗೀತನಿರ್ದೇಶಕನಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಶಬ್ದತಂತ್ರಜ್ಞ (ಸೌಂಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್) ಎಂಬ ಮಾರ್ಮಿಕವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಬಾಲು ಮಾಡುವಾಗ ಎಲ್ಲ ವಿವೇಕಿಗಳೂ ಸಹಮತ ನೀಡುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. 

    ಗುಣಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಬಾಲು ಅವರು ಪರ್ಯಾಯಪದ. ಇದು ಕೇವಲ ಅಂತರಂಗದ ಅನುಭೂತಿಯಾಗದೆ ಬಹಿರಂಗದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿಯೂ ಉಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಇವೆರಡರ ಸುಂದರಸಮಾಯೋಗ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೆಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಬಾಲು ಅವರು “ನಿಮ್ಮ ಇಂಥ ಯೋಗ್ಯತೆ ನನ್ನದಾಗಿಲ್ಲ. ನಾನು ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ನೀವು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡಿರುವುದುಂಟು. ಅದೊಮ್ಮೆ ಪ್ರವೀಣ್ ಕುಮಾರ್ ಎಂಬ ತರುಣ ‘ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ’ನಾಟಕದ ಪದ್ಯವೊಂದನ್ನು ಶ್ರವಣಾಭಿರಾಮವಾಗಿ ಹಾಡಿದಾಗ ಬಾಲು ಎದ್ದುನಿಂತು ಕೈಮುಗಿದು ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲದೆ “ಅವತಲ ಪೋ. ನೀವಿಕ್ಕಡ ಎಕ್ಕುವ ನಿಲುಚುಕೋ ವದ್ದು. ಇಂಕಾ ಎಕ್ಕುವ ಸೇಪು ನೀವು ನಿಲಿಸ್ತೇ ನೇನು ವಚ್ಚಿ ನೀ ಕಾಳ್ಲು ಪಟ್ಟುಕೊಂಟಾನು. ಅಲಾ ಚೇಸ್ತೆ ನೀಕು ಅಶ್ರೇಯಸ್ಸನಿ ಜಂಕುತುನ್ನಾನು” (ರಂಗದಿಂದಾಚೆ ಹೋಗು. ನೀನಿಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ನಿಲ್ಲಬೇಡ. ಹಾಗೆ ನಿಂತಲ್ಲಿ ನಾನು ಧಾವಿಸಿ ಬಂದು ನಿನ್ನ ಕಾಲು ಹಿಡಿಯುತ್ತೇನೆ. ಅದು ನಿನಗೆ ಅಮಂಗಳ ಎಂದಷ್ಟೇ ನಾನು ಹಿಂಜರಿದಿದ್ದೇನೆ) ಎಂದಿದ್ದರು! ಮಹಾವೃಕ್ಷವೊಂದು ಎಳೆಯ ಮೊಳಕೆಗಳಿಗೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಮನ್ನಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನಾಟಕವೆಂದು ಮೂಗು ಮುರಿಯಬಲ್ಲ ಅಸೂಯಾಗ್ರಸ್ತರು ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಬಾಲು ಅವರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿದ ಯಾರಿಗೂ ಇಂಥ ನಾಟಕ ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.

    ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ‘ಪಾಡುತಾ ತೀಯಗಾ’ ಕೇವಲ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಅಲ್ಲ. ಅದು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಅಷ್ಟೇ. ಇದಾದರೂ ಸಾಧಿತವಾಗಿರುವುದು ಬಾಲು ಅವರ ಸಮರ್ಪಿತಭಾವದಿಂದ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ-ಟೀವಿಯ ಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಗಳು ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ.

    *****

    ಬಾಲು ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ಆಚೆಗೂ ತಮ್ಮ ಅವಧಾನವಿರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಹಿತಗಳು ಅವರನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಿವೆ. ತಮ್ಮ ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅವರು ಸಭ್ಯತೆ, ಸುಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪೌರಕರ್ತವ್ಯ, ರಾಷ್ಟ್ರಕತತ್ತ್ವ, ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಸಂಹಿತೆಗಳಂಥ ಎಷ್ಟೋ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಕಳಕಳಿಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ; ವಚನಗಳನ್ನೋ ವೇಮನನ ಪದ್ಯಗಳನ್ನೋ ಸಂದರ್ಭೋಚಿತವಾಗಿ ಆಯ್ದು ಹಾಡಿ ಜನಮಾನಸದ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಕರೋನಾ ಕೋಲಾಹಲದ ನಡುವೆಯೂ ‘ಸಿಂಪ್ಲಿ ಎಸ್.ಪಿ.ಬಿ.’ ಎಂಬ ಹತ್ತಾರು ಕಂತುಗಳ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸರಣಿಯನ್ನು ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿ ತಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೃತಜ್ಞತಾರ್ಪಣೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸಾಧಕ, ಈ ಮಟ್ಟದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಕಲಾವಿದ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿತುಳುಕುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಈ ಮಹಾಮೌಲ್ಯದ ಹಿರಿಮೆ ಎಷ್ಟೆಂದು ಸ್ಫುರಿಸದಿರದು. ಇದು ಒಂದು ದೇಶಕ್ಕೇ ಮಾದರಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಸದ್ವರ್ತನೆ.

    ಸರ್ವಮತಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಉಳ್ಳ ಬಾಲು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮತಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುವ ಎಷ್ಟೋ ಗೀತಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದರೂ ಅಪ್ಪಟ ಸನಾತನಧರ್ಮಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನೆಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತವಾದ ಮನೆಯನ್ನು ವೇದಪಾಠಶಾಲೆಗಾಗಿ ಕಂಚಿ ಕಾಮಕೋಟಿ ಪೀಠಕ್ಕೆ ದಾನವಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ ದೇವ-ದೇವಿಯರನ್ನು ಕುರಿತು ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತಿಗೀತಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ವಿವಿಧಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕುಲ-ಗೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಿಂಜರಿಯದೆ ಲಲಾಟಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮೆರೆಸಿದ್ದಾರೆ; ಶಿರಡಿ, ತಿರುಪತಿ, ಶಬರಿಮಲೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಸನಿಷ್ಠವಾದ ಭಾರತೀಯಸಾಹಿತ್ಯಪರಂಪರೆಗೆ ಅಧ್ಯಯನಪೂರ್ಣವಾದ ಗೌರವವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಭೂಗತಜಗತ್ತಿನ ಪಾತಕಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನೈತಿಕಮೈತ್ರಿ, ದೇಶದ್ರೋಹಿಗಳೊಡನೆ ನಿರ್ಲಜ್ಜವಾದ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸನಾತನಧರ್ಮದ ಹೀಗಳೆಕೆಗಳನ್ನೇ ಉಸಿರಾಟವೆಂಬಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ಚಿತ್ರಸೀಮೆಯೆಂಬ ಪ್ರಾಸಾದಕ್ಕೆ ಬಾವಲಿಗಳಂತೆ ಜೋತುಬಿದ್ದಿರುವಾಗ ಅಲ್ಲಿಯ ನಂದನವನದಲ್ಲೊಂದು ಪಾರಿಜಾತದಂತೆ ಪರಿಮಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಾಲು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ. ಇಂಥ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಮ್ಮೊಡನೆ ಮತ್ತೂ ಹತ್ತು ಕಾಲ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಾಳಲಿ.

    ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡಿನ ಮುನ್ನೆಲೆಯ ಮಹನೀಯ ಎಸ್.ಪಿ.ಬಿ.

  • ಒಮ್ಮೆ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರರು ಜಪಾನಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಜಪಾನಿನಂತಹ ಪುಟ್ಟ ದೇಶ ಅಷ್ಟೊಂದು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಕಾರಣವೇನು ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ಕುತೂಹಲ ಟಾಗೋರರಿಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಹತ್ತಿರ ಅವರೊಂದು ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು. ಅದೇನೆಂದರೆ ‘ನಾನು ನಿಮ್ಮ ದೇಶದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮದ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕು’ ಎಂಬುದಾಗಿ. ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರನ್ನು ಜಪಾನಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಟಾಗೋರರು ಆ ಶಾಲೆಯ ಒಂದು ತರಗತಿಯ ಕೊನೆಯ ಬೆಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಕೇಳಿದರು: “ನೀನು ಮುಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏನಾಗಬೇಕೆಂದು ಅಪೇಕ್ಷೆ ಪಡುತ್ತಿ?” ತಕ್ಷಣ ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎದ್ದು ನಿಂತು, “I am waiting for an opportunity to die for my country” ಎಂಬುದಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದ. ಒಂದು ದೇಶದ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮದ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಬೆಂಚಿನ ಒಬ್ಬ ಪುಟ್ಟ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಆ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುವುದರಿಂದಲೇ ಜಪಾನಿನಂತಹ ಪುಟ್ಟ ದೇಶ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

    ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಉದ್ದಗಲದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಯಾವುದೇ ಶಾಲೆಯ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ನೀನು ಮುಂದೆ ಏನಾಗಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದರೆ, ಈ ದೇಶದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ನಾನು ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಗುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಆಗುತ್ತೇನೆ, ಶಾರೂಕ್ ಖಾನ್ ಆಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದು. ಹುಡುಗಿಯಾದರೆ ನಾನು ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಮಿಸ್ ವಲ್ರ್ಡ್ ಆಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠೆಯ, ವೃತ್ತಿನಿಷ್ಠೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುತ್ತಿದೆಯೇ ವಿನಾ ರಾಷ್ಟ್ರನಿಷ್ಠೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದೇಶದ ದುರಂತ ಎಂದರೆ ಇದು.

    ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ತಪ್ಪು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನೇ ನಾವು ಬಾಯಿಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಈ ದೇಶಕ್ಕೆ ಆರ್ಯರು ಹೊರಗಡೆಯಿಂದ ಬಂದರು, ಅವರು ಇಲ್ಲಿನ ದ್ರಾವಿಡರನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಓಡಿಸಿದರು ಎಂದು ಸುಳ್ಳಿನ ಸರಮಾಲೆಯನ್ನೆ ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನೆ ನಾವು ಸತ್ಯ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಕಳೆದ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಸೋಲಿನ ಇತಿಹಾಸ, ಅವಮಾನದ ಇತಿಹಾಸ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ನಮಗೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಕೃತ ಸಂಗತಿಯನ್ನು, ಅನೃತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಪೌರುಷದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಹೋದರೆ, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸತ್ಯಘಟನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಹೋದರೆ ‘ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೋಮುವಾದವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೇಸರೀಕರಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ’ ಎಂಬುದಾಗಿ ತಥಾಕಥಿತ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳೂ ಢೋಂಗಿ ಜಾತ್ಯತೀತವಾದಿಗಳೂ ಬೊಬ್ಬೆಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರಿಗೆಲ್ಲ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದ ಸತ್ಯಸಂಗತಿ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರ, ಪೂರ್ವಜರ ಪೌರುಷದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಸದ  ಇತಿಹಾಸ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಇವರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ನಮ್ಮ  ದೇಶದ ಪೂರ್ವಜರ, ಪರಂಪರೆಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಹೇಳನ. ಇವರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ನಮ್ಮವರಲ್ಲೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಕೀಳರಿಮೆ ತುಂಬಿಸುವುದು.

    ತಥಾಕಥಿತ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ, ಢೋಂಗಿ ಜಾತ್ಯತೀತವಾದಿಗಳ ಇಂತಹ ಕೀಳು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೇಶದ ಉಜ್ಜ್ವಲ ಇತಿಹಾಸದ ಪರಿಜ್ಞಾನ ಮಂಕಾಗಿದೆ, ಮಸುಕಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾಹೀನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ಅವರು ನಿಜವಾದ ಭಾರತೀಯರಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ.

    ನಮ್ಮದು ಸೋಲಿನ ಇತಿಹಾಸವೇನು? ನಮ್ಮದು ಅಪಮಾನದ ಇತಿಹಾಸವೇನು? ಅಸಹಿಷ್ಣು ಏಕದೇವೋಪಾಸಕ ಮತಾಂಧರ ದಾಳಿಯಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಸುಮಾರು 46 ನಾಗರಿಕತೆಗಳು ನಾಶಗೊಂಡವು. ಇದೇ ಮತಾಂಧರು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಮೇಲೂ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಸುಮಾರು 1500 ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಜಗತ್ತಿನ ನಾನಾ ಜನಾಂಗದವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಎಲ್ಲ ದಾಳಿ, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಿ ತನ್ನ ಸಂಸ್ಕøತಿಯನ್ನು, ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ಏಕೈಕ ದೇಶ ಎಂದರೆ ಭಾರತದೇಶ. ವಿದೇಶೀಯರ, ಮತಾಂಧರ ಈ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಸಾಹಸ, ಪರಾಕ್ರಮ, ಬಲಿದಾನ ಇಂದಿನ ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ನೈಜ ಜ್ಞಾನ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಅವರು ನೈಜ ಭಾರತೀಯರಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ?

    ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ಭಾರತವನ್ನೆ ಪೂರ್ತಿ ಗೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ.  ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ, ಆತನ ಇತಿಶ್ರೀ ಈ ದೇಶದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲೇ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಮ್ಮವರ ಉದಾತ್ತ ನೀತಿಯಿಂದ ಆತ ಬದುಕುಳಿದ. ಪುರೂರವನನ್ನು ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ಮೋಸ, ವಂಚನೆಯಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದ್ದ. ನದಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ದಡದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಪುರೂರವನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ. ಆಗ ರಕ್ಷಾಬಂಧನದ ಸಂದರ್ಭ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹೋದರಿಯರಿಂದ ‘ರಕ್ಷೆ’ ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಈ ದೇಶದ ಸನಾತನ ಸಂಪ್ರದಾಯ.

    ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನ ಪತ್ನಿ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಮಹಾರಾಣಿಗೆ ನೀಡುವ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಆಕೆಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಸ್ವತಃ ಪುರೂರವನೇ ಆಗಮಿಸಿದ. ಆಕೆಯ ಆಗಮನದಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಪುರೂರವ ನುಡಿದ: “ನೀವೇಕೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಕಷ್ಟವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಿ? ನೀವು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿಸಿದ್ದರೆ ನೀವಿರುವಲ್ಲಿಗೆ ನಾನೇ ಬರುತ್ತಿದ್ದೆ.”

    ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವಾದ ಬಳಿಕ ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧ ಶಿಬಿರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಿ, ಈ ದಿನ ಏನಾಯಿತು, ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ ಸತ್ತರು, ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ ಏನು ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಫುಟ್‍ಬಾಲ್ ಆಟವಿದ್ದಂತೆ. ಯಾರೂ ಅದನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

    ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನ ಪತ್ನಿ ಹೇಳಿದಳು: “ನನಗೆ ಯಾರೂ ಸಹೋದರರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಕ್ಷಾಬಂಧನ ಉತ್ಸವದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದೆ. ನಿಮ್ಮನ್ನು ನನ್ನ ಸಹೋದರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದಿರುವೆ. ಈ ಮಾತಿಗೆ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಪುರೂರವ ಹೇಳಿದ: “ಇದೆಂಥ ಕಾಕತಾಳೀಯ! ನನಗೂ ಅಷ್ಟೇ, ಸಹೋದರಿಯರು ಇಲ್ಲ.”

    ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನ ಪತ್ನಿ ಪುರೂರವನಿಗೆ ಪವಿತ್ರವಾದ ರಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದಳು. “ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಏನೇ ಆಗಲಿ, ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ನನ್ನ ಪತಿ. ಆತ ನಿನ್ನ ಭಾವ. ನೀನು ಮಾತ್ರ ನನ್ನನ್ನು ವಿಧವೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಆಕೆ ಪುರೂರವನಿಂದ ವಚನ ಪಡೆದಳು. ಈ ವಚನ ಈಡೇರಿಸುವುದಾಗಿ ಪುರೂರವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ.

    ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂದರ್ಭ ಎದುರಾಯಿತು. ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಪುರೂರವ ಈಟಿಯಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದು ಅಲ್ಲೇ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆಯಿತು. ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಬಿದ್ದ. ತತ್‍ಕ್ಷಣ ಕುದುರೆಯಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದ ಪುರೂರವ ತನ್ನ ಈಟಿಯಿಂದ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಗೆ ಮುಂದಾದ. ಇನ್ನೇನು ಈಟಿ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನ ಎದೆಯನ್ನು ಸೀಳಬೇಕಿತ್ತು. ಆತನಿಗೆ ತಟ್ಟನೆ ತನ್ನ ಕೈಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಪವಿತ್ರ ‘ರಕ್ಷೆ’ ಕಾಣಿಸಿತು. ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನ ಪತ್ನಿ ನೆನಪಾದಳು. ಆಕೆಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ವಚನ ನೆನಪಾಯಿತು. ಪುರೂರವ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟ.

    ಅದನ್ನು ಕಂಡ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ಕೇಳಿದ, “ಪುರೂರವ, ಏಕೆ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟೆ? ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಇದು ಸದವಕಾಶ ಅಲ್ಲವೇ?” ಪುರೂರವ ಹೇಳಿದ, “ನಾನು ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ ವಚನ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟೇನು, ಆದರೆ ಕೊಟ್ಟ ವಚನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ನನ್ನ ಸಹೋದರಿ. ಅವಳು ವಿಧವೆಯಾಗುವುದನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ” ಹೀಗೆ ಪುರೂರವ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿದು ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನಿಗೆ ಜೀವದಾನ ನೀಡಿದ. ಇಂತಹ ಉದಾತ್ತ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಉಜ್ಜ್ವಲ ಇತಿಹಾಸ, ಸತ್ಯಸಂಗತಿ ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ?

    ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆ ದೇಶದ ಮಹಾಪುರುಷರ ಬಗ್ಗೆ, ಮಹಾನ್ ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಶ್ರದ್ಧೆ ಬೆಳೆಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಭವಿಷ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಕೇವಲ 400-500 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಅವರ ಮಹಾಪುರುಷರ ಬಗ್ಗೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆ ದೇಶದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು, ಗೌರವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

    ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಏಬ್ರಹಂ ಲಿಂಕನ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಬಗ್ಗೆ, ಇಸ್ರೇಲಿನಲ್ಲಿ ಇಸಯ್ಯ, ಮೋಸೆಸ್ ಬಗ್ಗೆ, ಇಟೆಲಿಯಲ್ಲಿ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಬಗ್ಗೆ, ಅರೇಬಿಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾದಿ ಮಹಮದ್ ಬಗ್ಗೆ, ಬ್ರಿಟನ್‍ನಲ್ಲಿ ಶೇಕ್ಸ್‍ಪಿಯರ್ ಹಾಗೂ ಮಿಲ್ಟನ್ ಬಗ್ಗೆ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಗಯಟೆ ಹಾಗೂ ಶೋಪೆನ್‍ಹೋವೆರ್ ಬಗ್ಗೆ, ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರೂಸೊ, ವೋಲ್ಟೇರ್ ಬಗ್ಗೆ, ಆ ದೇಶದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮಹಾಪುರುಷರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ, ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡುಹೋಗಿ ಆ ಮಹಾಪುರುಷರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

    ಆದರೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮಹಾಪುರುಷರಾದ ರಾಮಕೃಷ್ಣ, ವಾಲ್ಮೀಕಿ, ವ್ಯಾಸ, ಶಿವಾಜಿ, ಸಾವರ್ಕರ್ ಮುಂತಾದವರ ಬಗೆಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆ ಬೆಳೆಸಲು, ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಹೋದರೆ ಗದ್ದಲೆ ಎಬ್ಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಮಹಾಪುರುಷರ ಬಗೆಗೆ ಗೌರವವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವರನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

    ಕೆಲವು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ದೆಹಲಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರಕಟ ಮಾಡಿದ ಪಾಠ್ಯಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಕೋಮುವಾದಿ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದು 2005-06ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗಿದೆ. ಅದೇ ಪಾಠ್ಯಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಲೋಹಪುರುಷರಾಗಿದ್ದ ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಬಾಯಿ ಪಟೇಲರನ್ನು ಕೋಮುವಾದಿ ಎಂದು ಜರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಈ ದೇಶದ ಮಕ್ಕಳು ಓದಬೇಕು. ಕೇಂದ್ರದ ಪಾಠ್ಯ ಇರುವ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಏನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ? ಎನ್‍ಸಿಇಆರ್‍ಟಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಪಾಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಗತಿ ಏನು? ಶಿವಾಜಿ, ರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪನನ್ನು, ಪೃಥ್ವೀರಾಜ ಚೌಹಾಣನನ್ನು ನಿಂದನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ಹೇಡಿ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ‘ಆತ ನೇರವಾಗಿ ಎಂದೂ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಬಯಲಿಗೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಮರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ.  ‘He was a Traitor’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

    ‘ಪೃಥ್ವೀರಾಜ ಚೌಹಾಣನನ್ನು ಮಹಮ್ಮದ್ ಘೋರಿ ಗೆದ್ದು ಕ್ಷಮಿಸಿದ. ಆದರೆ ಆತ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಆತನ ರುಂಡ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು’ ಎಂದೆಲ್ಲ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರಳಾದ ರೋಮಿಲಾ ಥಾಪರ್ ಎಂಬವರು ಘಜನಿ ಮಹಮ್ಮದ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿರುವುದು. ಗುಜರಾತಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ತೆರಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸಿದ ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ಸೋಮನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರಂತೆ. ಅದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಘಜನಿ ಮಹಮ್ಮದ್ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದನಂತೆ. ಇಂತಹ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ನಕ್ಸಲೈಟ್‍ನಂತಹ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

    ನೈಜ ಇತಿಹಾಸದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಬಲವಾಗಿ ಬೇರೂರಿಸಿದರೆ ಮುಂದಿನ ಎರಡು-ಮೂರು ದಶಕಗಳ ನಂತರವಾದರೂ ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯ ಭವ್ಯವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಈ ದೇಶ ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡ, ಮಣ್ಣು-ನೀರು, ಕಣಿವೆ-ಕಂದರ, ಮರ-ಗಿಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಭೌಗೋಳಿಕ ಜಡಸಂಗತಿಯಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಆಕೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜೀವಂತವಾದ ತಾಯಿ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಆ ತಾಯಿಯ ಮಹಾನ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಾರಸುದಾರರು. ಹೀಗೆ ದೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ತಾಯಿ-ಮಕ್ಕಳ ಸಂಬಂಧದಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಉದ್ದೀಪನಗೊಳಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯ ಉಜ್ಜ್ವಲವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನೇ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಹೇಳಿದರು: ‘It is man-making education we want; it is nation-building education we want’ ಎಂಬುದಾಗಿ.

    ಈವತ್ತು ನಾವು ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಎಂತಹ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡುತ್ತಲಿದ್ದೇವೆ? ನಾವು  ಕೊಡುತ್ತಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕತೆಯಾಗಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ನಾವು ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಡಾಕ್ಟರ್, ಗಣಿತಜ್ಞರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇದನ್ನು ನಿಜ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೆ ಎನ್ನಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ವಿಧಾನಗಳಷ್ಟೆ, ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಜೀವನಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಷ್ಟೆ. ನಾವು ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಯೂರೋಪ್, ಅಮೆರಿಕ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಈ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನೆ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಮತ್ತದನ್ನು ಮಹತ್ತರ ಸಾಧನೆಯೆಂದು ನಾವು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿರುವೆವು. ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಕಲಿತ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಸಂಸ್ಕಾರ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಭಾ ಪಲಾಯನಕ್ಕಿಂತ ಸಂಸ್ಕಾರಹೀನರಾಗುತ್ತಿರುವುದೇ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ, ದೇಶಕ್ಕೆ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಬಹುದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟ. ಇದು ಕೇವಲ ನಷ್ಟ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮಾನವೀಯತೆಗೆ ಒಂದು ಅಪಾಯ ಕೂಡ. ವಿದೇಶದಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದವರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿತರು ಎನ್ನಬಹುದೇ ವಿನಾ ಸುಶಿಕ್ಷಿತರು ಎನ್ನಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಗ್ಮಿಯೂ ಆಗಿರುವ ಗುರುರಾಜ ಕರಜಗಿಯವರು ಅವರ ಅನುಭವವೊಂದನ್ನು ಒಂದು ಕಡೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದನ್ನು ಅವರ ಮಾತಿನಲ್ಲೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೂಕ್ತ.

    ‘ನನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಸ್ನೇಹಿತನೊಬ್ಬ ಸಂಶೋಧನೆಗೆಂದು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಹೋದ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಇದ್ದ. ಅವನ ತಂದೆ ಬೆಳಗಾವಿಯ ಹತ್ತಿರದ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದವರು. ಮಗನ ಪರದೇಶದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಇದ್ದ ಒಂದು ಹೊಲವನ್ನು ಮಾರಿದುದಲ್ಲದೆ, ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

    ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತ ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ. ಮಗ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂದುಕೊಂಡ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೆ ನಿರಾಶೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮಗ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಮೆರಿಕದ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಮದುವೆ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದ. ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ನಮಗೆಲ್ಲ ಇದು ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಆತ ನಮಗೆಲ್ಲ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಬಾರದೆಂದೂ ತಾನೇ ಹೇಳುವುದಾಗಿಯೂ ಹೇಳಿದ್ದ.

    ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅವನಿಗೆ ಆಗಲೇ ಒಂದು ಮಗುವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹೆಂಡತಿ, ಮಗಳನ್ನು ಕರೆತಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮುಂಬಯಿನಿಂದ ಬೆಳಗಾವಿಗೆ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರುವುದು ಗೊತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ನಾವು ಒಂದಷ್ಟು ಜನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ವಿಮಾಣ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಹೋದೆವು. ನಾನು ಒಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೆಡೆಗೆ ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನ ತಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದು ಕಾಣಿಸಿತು. ವಯಸ್ಸಾದ ದೇಹ, ಹಳೆಯ ಧೋತರ, ಮುದ್ದೆಯಾದ ಕೋಟು, ಮಾಸಿದ ಟೊಪ್ಪಿಗೆ, ಕುರುಚಲು ಗಡ್ಡ ಇವುಗಳಿಂದ ಅವರು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಕಂಡರು. ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ “ಒಳಗೆ ಹೋಗೋಣ ಬನ್ನಿ” ಎಂದೆ. “ಬೇಡಪ್ಪ, ಇಲ್ಲೇ ನಿಂತಿರ್ತೇನೆ. ಹೇಗೂ ಇಲ್ಲೇ ಬರ್ತಾನಲ್ಲ” ಎಂದರು.

    ‘ಸರಿ’ ಎಂದುಕೊಂಡು ನಾನು ಒಳಗೆ ಹೋದೆ. ಸ್ನೇಹಿತ ಬಂದ. ಅವನಿಗೆಲ್ಲ ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಹಾರ ಸಮರ್ಪಣೆ, ನಗೆಮಾತು, ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಹೀಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಒಂದು ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ನಾವು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಸ್ನೇಹಿತನ ತಂದೆ ಎಲ್ಲಿ ಹೋದರು? ಅವನು ಬಂದಾಗ ತಂದೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸಿರಲೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನೇ, “ಯಾಕೋ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಎಲ್ಲಿ ಹೋದರು? ನಾನು ಬಂದಾಗ ಇಲ್ಲೇ ಇದ್ದರು” ಎಂದೆ. “ಹೌದೇ? ನಾನು ನೋಡಲೇ ಇಲ್ಲ” ಎಂದ. ಯಾಕೋ ಮಾತು ಹಾರಿಕೆಯದ್ದು ಎನಿಸಿತು. ನಾವು ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಅವನ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ತಲಪಿದೆವು. ಮುಂದೆ ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಸ್ನೇಹಿತನ ತಂದೆ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂದರು. ತುಂಬ ಸುಸ್ತಾಗಿತ್ತು ಅವರಿಗೆ. ನಾನು ಹೊರಗಡೆ ಬಂದು ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿದೆ, “ಯಾಕೆ ಸರ್, ಮಗ ಬಂದಾಗ ನೀವು ಅವನನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿ ಮಾಯವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿರಿ?”

    ಅವರು ಆಡಿದ ಮಾತು ಎದೆಯಲ್ಲಿ ನಾಟಿತು.

    “ಇಲ್ಲಪ್ಪ, ನಾನು ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದೆ. ತುಂಬ ತೃಪ್ತಿಯಾಯಿತು. ಅವನೂ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದ. ಹಳೇ ಅಪ್ಪ, ಹಳೇ ರೀತಿಯ ಮನುಷ್ಯ, ಅವನಿಗೆ ಮುಜುಗರ ಆಗೋದಿಲ್ವೆ? ಎಲ್ಲ ಹೊಸ ಹೊಸ ಸ್ನೇಹಿತರು ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಾನ್ಯಾಕೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಣ್ಣದು ಮಾಡಲಿ ಹೇಳು? ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾನಲ್ಲ, ಭೆಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದುಕೊಂಡು ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದುಬಿಟ್ಟೆ” ಎಂದರು.

    ಎರಡು ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಮಗನಿಗೆ ತಂದೆ ಕಾಲುಮುಟ್ಟಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುವ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚು ಓದದ ಹಳೆಯ ತಂದೆಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಮಗನಿಗೆ ಮುಜುಗರವಾಗುತ್ತದೋ ಎಂಬ ಚಿಂತೆ. ಯಾರು ನಿಜವಾಗಿ ಸುಶಿಕ್ಷಿತರು? ವಿದೇಶದಿಂದ ಎರಡು ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪಡೆದ ಮಗನೋ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದ ತಂದೆಯೋ? ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಲಿತವರೆಲ್ಲ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯವರು, ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಲಿತವರು ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯವರು ಎಂಬ ವಿಚಿತ್ರ ಮನೋಭಾವ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಯಾವ ದೇಶ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಜ್ಞಾನಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತೊ, ಅದೇ ದೇಶದ ಜನರು ವಿದೇಶದಿಂದ ಕಲಿತು ಬಂದ ಪದವೀಧರರ ಬಗ್ಗೆ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವೀಧರರ ಬಗ್ಗೆ ಗರ್ವಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ! ವಿದೇಶೀ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಮೇಲರಿಮೆ, ಸ್ವದೇಶ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಕೀಳರಿಮೆ ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೆಯೇ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ.

    ಡಾ|| ಸರ್ವಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ವಯಸ್ಸಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ತಮ್ಮ ವಿದ್ವತ್ತು, ವಾಕ್‍ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ತುಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಿಗೆಲ್ಲ ಹೊಟ್ಟೆಕಿಚ್ಚು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. “ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಮುಖ ಕೂಡ ನೋಡದವರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗುತ್ತಾರೆ” ಎಂದೆಲ್ಲ ಹೇಳತೊಡಗಿದರು. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಮಾತ್ರ ಮೌನವಾಗಿದ್ದರು.

    ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೇ ಅವರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕೇಳಿದ, “ನೀವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಹೋಗದೆಯೇ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿದ್ದು ನಿಜವೇ?”

    ಹೌದಪ್ಪ, ನಾನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಹೋಗಿಲ್ಲ ನಿಜ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೆಲ್ಲ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುವುದಕ್ಕೆ. ನಾನೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಕಲಿಯುವುದಕ್ಕಲ್ಲ, ಕಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ.” ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಮತ್ಸರಿಗಳ ಬಾಯಿಕಟ್ಟಿತು.

    ನಾವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಲಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಹಣ ಸಂಪಾದನೆಯ ಕುಶಲತೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ವಿನಾ ಬೇರೇನನ್ನೂ ಅಲ್ಲ. ನಾವು ಅವರಿಗೆ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಣಿಗೊಳಿಸುತ್ತೇವೆ. ವಿದ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಸಂಬಂಧ ಏರ್ಪಡುವಂತೆ ನಾವು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನ ಗಳಿಸುವುದು, ಮಾಹಿತಿ ಗಳಿಸುವುದು ವಿದ್ಯೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಅಷ್ಟೆ. ಆದರೆ ವಿದ್ಯೆಯ ನಿಜವಾದ ಸಂಬಂಧ ಇರುವುದು ಜೀವನದಲ್ಲಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತರ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಜನನಕ್ಕಾಗಿ. ನಮ್ಮ ಆತ್ಮದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಕಾಸಕ್ಕಾಗಿ.

    ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಸರಿದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಂದೆಡೆ ‘ಜ್ಞಾನ’ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮನುಷ್ಯ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದೆಡೆ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕುಸಿಯುತ್ತಿವೆ. ಒಂದೆಡೆ ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಸಣ್ಣದಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದೆಡೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಮಹಾಪೂರವೇ ಪೂರೈಕೆ ಆಗುತ್ತಿದೆ; ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮಾನವನ ಜೀವನ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದೆಡೆ ಮನುಷ್ಯನ ಬುದ್ಧಿ ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ; ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮನುಷ್ಯನು ವಿವೇಕ ಶೂನ್ಯನಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲೆ ಎಲ್ಲೋ ದೋಷ ಇರಬೇಕು ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಭ್ಯತೆ, ಸಜ್ಜನಿಕೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಮಾನವೀಯತೆ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಡಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಈವತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತರೆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಆಸ್ತಿಯಾಗದೆ ಭಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕತೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಜೀವನಮುಖಿಯಾಗಿ, ಸಮಾಜಮುಖಿಯಾಗಿ ದೇಶಕ್ಕೊಂದು ಆಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಜೀವನಾಭಿಮುಖಿಯಾಗಿ, ಸಮಾಜಮುಖಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಿಂದಿನ ಗುರುಕುಲ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಲಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುತ್ತಲಿತ್ತು.

    ಮೂವರು ಯುವಕರು ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಮನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ‘ಧರ್ಮ’ ಒಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರೊಳಗೆ ಕೌತುಕವಿತ್ತು – ‘ಏಕೆ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯೇ ನಡೆಸಲಿಲ್ಲ?’ ಎಂದು. ಇನ್ನು ಯಾವುದೇ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಯಬೇಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿರುವರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

    ಗುರುಕುಲದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಅವರು ಬಂದಿದ್ದರು. ಸಂಜೆಯಾಗುತ್ತ ಬಂದಿತ್ತು. ಇನ್ನೇನು ಕತ್ತಲೆ ಆಗುವುದರಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವರು ನಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲುದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳಿನರಾಶಿ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಒಬ್ಬ ಯುವಕ ಮುಳ್ಳಿನರಾಶಿಯನ್ನು ಹಾರಿ ದಾಟಿದ.

    ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕಾಲುದಾರಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪಕ್ಕದಿಂದ ಸಾಗಿ ಆ ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಪಾರಾದ. ಮೂರನೆಯವ ಆ ಮುಳ್ಳಿನರಾಶಿಯನ್ನು ಕಾಲುದಾರಿಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಪೊದೆಯೊಳಗೆ ಹಾಕಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದ. ಇವನ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೋಡಿ ಉಳಿದಿಬ್ಬರು ಕೇಳಿದರು, “ನೀನಿದೇನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ? ನಾವು ಇನ್ನೂ ಬಹಳ ದೂರ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿದೆ, ಕತ್ತಲೆ ಬೇರೆ, ನಾವು ಬೇಗ ಕಾಡನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿದೆ.” ಆಗ ಆತ ನಸುನಕ್ಕು ಹೇಳಿದ, “ಕತ್ತಲಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿಯೇ ನಾನು ಈ ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಪೊದೆಯೊಳಗೆ ಹಾಕಿದ್ದು. ಏಕೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಹಿಂದೆ ಬರುವ ಜನರಿಗೆ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳುಗಳು ಕಾಣಿಸದೆ ಹೋಗಬಹುದು.”

    ಈ ಮಾತು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಪೊದೆಯ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿದ್ದ ಇವರ ಆಚಾರ್ಯರು ಎದ್ದು ಬಂದು ಮೂರನೆಯ ಯುವಕನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು, “ಮಗು, ನೀನು ಧರ್ಮದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಿರುವೆ, ನೀನೀಗ ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಬಹುದು.” ಆಚಾರ್ಯರು ಉಳಿದ ಇಬ್ಬರು ಯುವಕರನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಗುರುಕುಲಕ್ಕೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಅವರ ಧರ್ಮದ ಶಿಕ್ಷಣ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

    ಯಾರು ಕೇವಲ ಶಾಲಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ತಾವು ಸುಶಿಕ್ಷಿತರು ಎಂದುಕೊಂಡಿರುವರೋ ಅವರೆಲ್ಲರ ಎಣಿಕೆ ತಪ್ಪು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮುಗಿಯುತ್ತವೋ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಅಸಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಆರಂಭವಾಗುವುದು.

    ಏಕೆಂದರೆ ಜೀವನ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ. ಧರ್ಮದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಜೀವನವಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೇನಿರಲು ಸಾಧ್ಯ? ಧರ್ಮವು ಜೀವನವೇ ಆಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು, ವಿವೇಕವನ್ನು ತುಂಬಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ. ಹೀಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಗುರುಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಮಾನವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುತ್ತಲಿತ್ತು. ಗುರುಕುಲದ ಇಂತಹ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೇರುಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿಯೇ ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಪರಕೀಯರ ನಿರಂತರ ದಾಳಿ, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ನಮ್ಮ ದೇಶವೂ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೂ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ

    ಇಂತಹ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸದೆ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ನಾವು ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅರಿತರು. ಭಾರತವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಗೆ ಹೊಡೆತ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.

    1834ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಮೆಕಾಲೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ: : “I have travelled through the length and breadth of India. But I have not found a single beggar or a thief because of this educational system and cultural heritage. If a chance is given to me I will change the educational system and separate the people of India from their cultural heritage.”

    ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರ ಮೆಕಾಲೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಕೊಟ್ಟಿತು. 1836ರಲ್ಲಿ ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೆಕಾಲೆ ಹೊಸ ಆಂಗ್ಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಆರಂಭಿಸಿ ತನ್ನ ತಂದೆಗೊಂದು ಪತ್ರ ಬರೆದ: ‘ಅಪ್ಪಾ, ನಾನಿವತ್ತು ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇನ್ನು ಕೇವಲ ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಕರಿಚರ್ಮದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಿರ್ಮಾಣ ಆಗುತ್ತಾರೆ’ ಎಂಬುದಾಗಿ. ಮೆಕಾಲೆ ಅಂದು ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಇಂದು ನಿಜವಾಗಿದೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ಇಂದು ನಮ್ಮ ಮಹಾಪುರುಷರಾದ ಮದನ್‍ಲಾಲ್ ಧಿಂಗ್ರಾ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಆಜಾದ್ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ಭಗತ್‍ಸಿಂಗ್ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ಸುಭಾಶ್ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕುಖ್ಯಾತರಾದ ಹಿಟ್ಲರ್, ಮುಸೊಲಿನಿ, ಬಿನ್ ಲಾಡೆನ್, ದಾವೂದ್ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಗೊತ್ತಿದೆ. ನಾವು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮರೆತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನಾವು ನಮ್ಮತನವನ್ನು ಕಳೆದು ಅಪ್ಪಟ ಕರಿಚರ್ಮದ ಬ್ರಿಟಿಷರಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಭಾರತವು ತನ್ನದೇ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮರೆತುದರ ಪರಿಣಾಮ ಇದು.

    ಶಿಕ್ಷಣದ ಮುಖಾಂತರ ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಬ್ರಿಟಿಷರು, ಅವರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿಯ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಲಾಮಕ್ಕಳು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಆದ ನಂತರ, ‘O MOTHER ENGLAND, WITH ALL THY FAULTS I LOVE THEE!’  ಅಂದರೆ ‘ಅಮ್ಮಾ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತೇನೆ’ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಎಳೆಯ ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮವನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುವುದರಿಂದಲೇ ಅಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರನಿಷ್ಠೆ, ದೇಶಾಭಿಮಾನ ಇದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಎಂತಹ ದೇಶಾಭಿಮಾನ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನೈಜಘಟನೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ.

    ಒಮ್ಮೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಲಂಡನ್ ನಗರದ ಒಂದು ಸಿನೆಮಾ ಮಂದಿರದ ಹೊರಗಡೆ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳೊಳಗೆ ಯಾವುದೊ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಜಗಳ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಜಗಳ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲದಿದ್ದರಿಂದ ಪೊಲೀಸರು ಬಂದರು. ಅವರು ಲಾಠಿಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದರು, ಅಶ್ರುವಾಯು ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದರು. ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಗುಂಪುಘರ್ಷಣೆ ನಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಕೊನೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಪೊಲೀಸರು ಅಲ್ಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ದ್ವೇಷದ, ಕೋಪದ ನಡುವೆಯೂ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮರೆತು ತಟಸ್ಥರಾಗಿ ನಿಂತರು, ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಗೆ ಗೌರವ ಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ. ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಹಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಪೆÇಲೀಸರು ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಬಂಧಿಸಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಇಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮದ ದೃಶ್ಯ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಲು ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ?

    ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲೂ ಹಿಂದೆ ಸಿನೆಮಾ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿನೆಮಾ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಹಾಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಿತ್ತು. ಮನೋರಂಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ನೆನಪಾಗಬೇಕು, ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸರಕಾರ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಮಗಾದರೋ ಮೂರು ಗಂಟೆ ಸಿನೆಮಾ ನೋಡಲು ತಾಳ್ಮೆಯೂ, ಸಮಯವೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಗೆ ಮೂರು ನಿಮಿಷ ಎದ್ದು ನಿಂತು ಗೌರವಿಸಲು ತಾಳ್ಮೆಯಾಗಲಿ ಸಮಯವಾಗಲಿ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಿನೆಮಾದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಇದ್ದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಥಿಯೇಟರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ರೀತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಗೆ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಅವಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಸರಕಾರ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಈವತ್ತು ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯಾದ ವಂದೇಮಾತರಂ ಹಾಡಲೂ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಂದಿ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಗೆ ನಮ್ಮವರಿಂದಲೇ ಅಪಮಾನವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಯಾವುದರ ಪರಿಣಾಮ? ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಇಲ್ಲದುದರ ಪರಿಣಾಮ ಇದು. ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ನಮ್ಮ ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಲಿಸಿದರೆ ಭವ್ಯ ಭಾರತ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

    ಆದರೆ ತಥಾಕಥಿತ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು, ಮೆಕಾಲೆ ವಾರಸಿಕರು ರಾಷ್ಟ್ರ ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿ ಈ ದೇಶದ ಮಹಾನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣಮಾಧ್ಯಮದ ಮುಖಾಂತರವೇ ನಾಶಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಸರಕಾರಗಳೂ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸರಕಾರ ಬಜೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ ಎರಡರಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂತ್ರಿಯೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರು, “ನಾವು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದೊಂದು ಅನುತ್ಪಾದಕ ಕ್ಷೇತ್ರ.” ಅಂದರೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ನಷ್ಟವೇ ವಿನಾ ಲಾಭ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರ ಅಭಿಮತ. ಈ ರೀತಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರೀದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದರಿಂದಲೇ ಇಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

    ಈವತ್ತು ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುತ್ತಲಿದೆ, ಆದರೆ ಜೀವನಮೌಲ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ವಿಚಾರಗಳು ಸಿಗುತ್ತಾ ಇವೆ, ಆದರೆ ಆಚಾರಗಳು ಸಿಗುತ್ತಾ ಇಲ್ಲ. ಈವತ್ತು ನಮಗೆ ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುತ್ತಾ ಇದೆಯೇ ವಿನಾ ಮಾನವೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುತ್ತಾ ಇಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಲು ಶಾಲೆಗಳು, ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳೇನೊ ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ನಾಯಿಕೊಡೆಗಳಂತೆ ಎದ್ದು ನಿಂತಿವೆ. (ಮುಂದುವರಿಯುವುದು)

    ಆಗಬೇಕಾಗಿದೆ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ (ಭಾಗ 1)

  • 1908ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು ಬರೆದ ‘ದೇಶದ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯ’ಮತ್ತು ‘ಈ ಉಗುರುಬೆಚ್ಚಗಿನ ಕ್ರಮಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಹಾರಗಳಾಗಲಾರವು’ – ಎಂಬ ಎರಡು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಜವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ‘ರಾಜದ್ರೋಹ’ದ ಆಪಾದನೆಗೊಳಪಡಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತಿಲಕರಿಗೆ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಗಡೀಪಾರು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿ ದೂರದ ಬರ್ಮದ (ಈಗಿನ ಮಯನ್ಮಾರ್) ಮಾಂಡಲೆ ಕಾರಾಗೃಹಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ರವಾನಿಸಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಲೇಖನ – ‘ದೇಶಾಚೇ ದುರ್ದೈವ!’ ತಿಲಕರ ಮರಾಠಿ ಪತ್ರಿಕೆ ‘ಕೇಸರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಮೇ 12, 1908ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.  (ಇದರ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದವನ್ನು ‘ಉತ್ಥಾನ’ದ ಆಗಸ್ಟ್ 2020ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.) ಎರಡನೆಯ ಲೇಖನ – ‘ಹೇ ಉಪಾಯ ಟಿಕಾಊ ನಾಹೀತ’, ‘ಕೇಸರಿ’ಯಲ್ಲಿ 9 ಜೂನ್ 1908ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಆ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಲೇಖನದ ಅನುವಾದ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದವರು – ಎನ್.ಎಲ್. ಮನ್ಕೇರ್.

    ಈ ವಾರದಿಂದ (ಬ್ರಿಟಿಷ್) ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಸ ದಮನನೀತಿಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಐದು ಅಥವಾ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ದಮನದ ಸೈತಾನ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಶರೀರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಂತಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂದರ್ಭ ಕೂಡ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಲಾರ್ಡ್ ಮಾರ್ಲೆ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ ಬಳಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆ ಅಂಗೀಕೃತವಾದದ್ದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ; ಈಗ ವರ್ತಮಾನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೊಂಡಿದೆ. ಲಿಬರಲ್ (ಉದಾರವಾದಿ) ಪಕ್ಷವು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಉದಾರವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಮಾರ್ಲೆ ಅವರು ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕಾರಸೂತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಾಗಲೇ ದಮನದ ಸೈತಾನರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಮಾಂತ್ರಿಕರೇ ತಮ್ಮ ಆದರ್ಶಗಳಿಗೆ ತಿಲಾಂಜಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗುತ್ತದೆ.

    ದಮನದ ಕರಾಳ ರೂಪ

    ದಮನದ ನೀತಿ ಎಂದರೇನು? ದಮನವೆಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಹಿಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಹಾಕುವುದು ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ) ಜನ್ಮನೀಡಿದಂತಹ, ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ) ಬೆಳೆಸಿದಂತಹ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉದಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದಂತಹ ಕಿಚ್ಚನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಂತಹ ಆದರ್ಶಗಳ ಪ್ರಗತಿಗೆ ತಡೆಹಾಕುವುದೆಂದರೆ ಹಾಗೂ ಆ ಧ್ಯೇಯಗಳ ಕಾಲು ಹಿಡಿದು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುವುದೆಂದರೆ ಅದೇ ಹಿನ್ನಡೆ ಅಥವಾ ದಮನಕಾರಿ ನೀತಿ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಕ್‍ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಜನ್ಮಕೊಟ್ಟು ಅದನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಭಾರತವು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಿವರ್ಗ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯದಿಂದ ಆ ಎರಡನ್ನೂ ಮಟ್ಟಹಾಕುವ ಯೋಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಬಂಗಾಳದ ಬಾಂಬ್‍ಸ್ಫೋಟವನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಆ ಉದ್ದೇಶದ ಈಡೇರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.

    ಈಗ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ದಮನ ನೀತಿಯಿಂದ ಅಧಿಕಾರಿವರ್ಗದ ಮನೋರಥ ಫಲಿಸಬಹುದೆ? – ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್‍ಗಳು ಇರಲೇಬಾರದು; ಬಾಂಬ್‍ಗಳ ತಯಾರಿ ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುವ ಯೋಚನೆ ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಬರಲೇಬಾರದು ಎಂಬುದು ಅಧಿಕಾರಿ ವರ್ಗದ ಮೊದಲ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕಾರಿವರ್ಗದವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಅಪೇಕ್ಷೆ ಇರುವುದು ಸಹಜ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಶ್ಲಾಘನೀಯವೂ ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾದವನು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾದವನು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆಯೇ ಅಧಿಕಾರಿವರ್ಗ (ತಮ್ಮ ಗುರಿಗೆ) ಪೂರ್ತಿ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಟಿದೆ. ಇದನ್ನೇ ತಿಳಿಗೇಡಿತನ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು. ಚಿಂತನೆಯು ಈ ರೀತಿ ದಾರಿತಪ್ಪಿದ್ದನ್ನು ಗಮನಿಸುವಾಗ ಇದು ಮುಂಬರುವ ವಿನಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಸರ್ಕಾರವು ಈ ರೀತಿ ದಮನಕಾರಿ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ನಮಗೆ ತುಂಬ ದುಃಖವಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ದೇಶದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರಿವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮುಂದೆ ತುಂಬ ದುಃಖದ ದಿನಗಳಿವೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

    ಬಾಂಬ್‍ಗೆ ಅಪಪ್ರಚಾರ

    ಸರ್ಕಾರದ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಯಾವ ರೀತಿ ಹೆಡ್ಡತನ ಆಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಬಂಗಾಳಿಗಳ ಬಾಂಬ್‍ಗಳು ಸಮಾಜದ ಬುಡಮೇಲು ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆನ್ನುವ ಸುಳ್ಳು ವರದಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಬ್ಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯೂರೋಪಿನ ಬಾಂಬ್ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದ ಬಾಂಬ್‍ಗಳ ನಡುವೆ ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಗಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವಂತಹ ಅಂತರವೇ ಇದೆ. ಬಂಗಾಳದ ಬಾಂಬ್‍ಗಳ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ದೇಶಪ್ರೇಮ ಇರಬಹುದು; ಆದರೆ ಯೂರೋಪಿನ ಬಾಂಬ್‍ಗಳು ಸ್ವಾರ್ಥಿಗಳಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರ ದ್ವೇಷದಿಂದ ಬಂದಂಥವಾಗಿವೆ. ಬಂಗಾಳಿಗಳು ಅರಾಜಕತಾವಾದಿಗಳಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅವರು ಈಗ ಅರಾಜಕತಾವಾದಿಗಳ ಆಯುಧವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೈಗೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅಷ್ಟೆ.

    ಪ್ಯಾರಿಸ್‍ನಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನು ಕೇವಲ ಆತ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಒಬ್ಬಾತ ಹತ್ಯೆಗೈದ; ಅದು ಅರಾಜಕತೆ. ಪೋರ್ಚುಗಲ್‍ನ ಒಬ್ಬ ದೇಶಭಕ್ತ ಹುಚ್ಚ ದೇಶದ ರಾಜನ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್ ಎಸೆದ; ರಾಜ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟನ್ನು ದಮನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅರಾಜಕತಾವಾದಿ ಒಬ್ಬ ಮಿಲಿಯಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆತ ಮಿಲಿಯಾಧಿಪತಿ ಆಗಿರುವುದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ತೀವ್ರವಾಗಿ ಘಾಸಿಗೊಂಡ ರಷ್ಯಾದ ಓರ್ವ ದೇಶಪ್ರೇಮಿ ಹತಾಶೆಯಿಂದ ಒಂದು ಬಾಂಬ್ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕಾರಣ ಅಲ್ಲಿನ ರಾಜ ಝಾರ್‍ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ‘ಡ್ಯೂಮಾ’ದ (ಶಾಸನಸಭೆ) ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು. ಬಂಗಾಳದ ಬಾಂಬ್‍ಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಒಂದನೇ ವರ್ಗಕ್ಕೆ (ಒಬ್ಬನಿಗಾಗಿ) ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಎರಡನೇ ವರ್ಗಕ್ಕೆ (ಹಲವರಿಗಾಗಿ) ಸೇರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಯಾರೂ ಮರೆಯಬಾರದು.

    ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್

    ಪೋರ್ಚುಗಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ ಬಾಂಬ್‍ನಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬಾಲಕ-ದೊರೆ ಹಿಂದಿನ ದಮನಕಾರಿ ನೀತಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದ ರಷ್ಯಾದ ಝಾರ್ ದೊರೆ ಕೂಡ ಬಾಂಬ್ ಘಟನೆಯ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ನಡತೆಯನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಡ್ಯೂಮಾವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದ ಆತ ಮುಂದೆ ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್‍ಸ್ಫೋಟಗಳು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಹಾಗೂ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್‍ಗಳ ಸರಣಿ ಮುಂದುವರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದು ದಮನ ನೀತಿಯಿಂದ ಎಂದು ಯಾರು ಕೂಡ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

    ಜನರ ನಡುವೆ ಹೊಸ ಬಯಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮಹತ್ತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು ಚಿಗುರೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು ದಿನದಿನವೂ ಅವು ಪ್ರಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ; ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಮುತ್ಸದ್ದಿಗಳು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬಾಂಬ್‍ಸ್ಫೋಟಗಳಿಗೆ ಆ ಬಗೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು; ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದರೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜನರ ಬಯಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹತ್ತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಭಾಗಶಃವಾಗಿಯಾದರೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು; ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠಪಕ್ಷ ಜನ ಹತಾಶರಾಗದಂತೆ ಹಾಗೂ ಹಿಂಸೆಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ತುಳಿಯದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು.

    ಎರಡು ರೀತಿಯ ದಮನ

    ಭಾರತ (ಬ್ರಿಟಿಷ್) ಸರ್ಕಾರದ ಇಂದಿನ ದಮನ ನೀತಿಯು ಎರಡು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಬಾಂಬ್‍ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು; ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಅಂತಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರ ಮೇಲೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದರೆ ಮುಂದೆ ಯಾರು ಕೂಡ ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಎಸೆಯುವುದರತ್ತ ಮನಸ್ಸೇ ಮಾಡಬಾರದು; ಗಿಳಿಯನ್ನು ಪಂಜರದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ. ಅದೇ ಪ್ರಕಾರ ಸರ್ಕಾರ ಜನರನ್ನು ನಿರಾಯುಧರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾಯಿತು. ಪಂಜರದ ಒಳಗಿರುವ ಗಿಳಿ ಅಲ್ಲೇ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಿಹಿಯಾದ ಹಣ್ಣು ಕಾಳು-ಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು; ಅದೇ ರೀತಿ ಜನರನ್ನು ಕೂಡ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ (ಬ್ರಿಟಿಷ್) ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಪಂಜರದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ನಂತರ ಗಿಳಿಯ ರೆಕ್ಕೆ-ಪುಕ್ಕಗಳನ್ನು ಕೀಳುವ ಮತ್ತು ಕಾಲನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ; ಗಿಳಿಯು ಪಂಜರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಬಾರದೆಂಬುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಯೂರೋಪಿನ ಕ್ರೂರಿಗಳಾದ ಆಳರಸರು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಯುಧರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಮುಸಲ್ಮಾನರಂತಹ ಕ್ರೂರಿ ಜನಾಂಗದವರು ಕೂಡ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಾಗ ಪ್ರಜೆಗಳಾದ ಹಿಂದುಗಳ ಬಳಿ ಇದ್ದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.

    ಹಾಗಾದರೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಹೀಗೇಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? ಜನರ ಬಳಿ ಯಾವುದೋ ನಾಡಕೋವಿ ಹಾಗೂ ಮಾಮೂಲಿ ಖಡ್ಗ ಇದೆ ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ಸೇನಾಬಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನರಾಗುವುದು ಅಸಂಭವ. ಜನರು ತಮ್ಮ ಬಳಿ ಕೆಲವು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರೂ ಸೇನೆಯ ಬಲಕ್ಕೆ ಅದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಜನರನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ನಿರಾಯುಧರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ದೇಶವನ್ನೇ ಹಿಜಡಾ ಮಾಡುವ ಮಹಾಪಾಪಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರಲ್ಲಾ; ಅದೇಕೆ?

    ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಕಾಯ್ದೆ ವಿಕೃತಿ

    ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಿಗುವ ಉತ್ತರವೆಂದರೆ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಕಾಯ್ದೆಯ (Arms Act) ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಪೌರುಷದ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಅದರಂತೆ ದೈನಂದಿನ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಚಿಲ್ಲರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಚಲಾಯಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೂಡ ಯಾರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಾರದು; ಸ್ವಾರ್ಥಿ ಆಡಳಿತವು ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಬೇಕು; ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ‘ಸ್ವರಾಜ್ಯ’ದ ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಬಾರದು ಎಂಬುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶ!

    ಮೊಘಲರಲ್ಲಿ ಇದ್ದಷ್ಟು ದಯೆ ಇಂಗ್ಲಿಷರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಇವರಲ್ಲಿ ಮೊಘಲರಲ್ಲಿ ಇದ್ದಷ್ಟು ಸೇನಾಬಲ ಕೂಡ ಇಲ್ಲ. ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲವಾದದ್ದು; ಮತ್ತು ಸೇನಾಬಲದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಶಕ್ತಿ ಏನೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬ ಹಿಂದುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ; ಅದು ಮತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಸಂಪತ್ತಿನ ಹಂಚಿಕೆಗೂ ಅದಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿರಲಿಲ್ಲ. ದಕ್ಖಣದ ಮೇಲೆ ಆತ ನಡೆಸಿದ ಹತ್ತಿಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಹತ್ತಿಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದ್ದ ಆತನ ಸೇನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಆತನ ಮರಣದ ಅನಂತರ ದೆಹಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕುಂಟುತ್ತಾ ಆದರೂ ಸುಮಾರು 150 ವರ್ಷ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸೇನೆಗೆ ಔರಂಗಜೇಬನ ಸೇನೆಗೆ ಎದುರಾದಂಥದೆ ಕಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕಾಲು ಶತಮಾನ ಕೂಡ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

    ವಲಸೆಹಕ್ಕಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು

    ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹಂಗಾಮಿ ಬಾಡಿಗೆದಾರರು ಅಥವಾ ವಲಸೆಹಕ್ಕಿಗಳಂತೆ ಇದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಾಸ್ತವ್ಯವು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಗುರಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಂಚಕ ಗುರಿ ಅವರದಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಸಹಜವಾಗಿ ಅವರು ಆಳುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ನೀಡದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊಘಲರು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಮೂಲಸ್ಥಾನವು ಸಮೃದ್ಧವಾಗುವ ಸಲುವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದರೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹಂಗಾಮಿ ಬಾಡಿಗೆದಾರರಂತೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿನ ರಾಜರು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರಂತೆ ಬಿಗಿನೀತಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೇನೋ; ಬಹುಶಃ ಆಗ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರನ್ನು ನಿಶ್ಶಸ್ತ್ರಗೊಳಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತೇನೋ.

    ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ದೊರೆತ ಬಲ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಶಸ್ತ್ರೀಕರಣದ ಫಲವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಜನರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಅಸಹಾಯಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ನಡೆಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜನತೆಯ ಬಯಕೆ ಮತ್ತು ಆಶೋತ್ತರಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಗಮನ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

    ಬಾಂಬ್‍ನ ಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವಂತಾಗಿದೆ. ಪ್ರಜೆಗಳು ನಿರಾಯುಧರು; ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವೇ ಬಲಶಾಲಿ ಎಂಬಂತಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲವು ಕ್ರಮಗಳಿಂದಾಗಿ ಜನ ನಿರಾಶೆಗೊಳ್ಳಬಹುದು; ನಿರಾಶೆಗೊಂಡು ಕೆರಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಇದುತನಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ತಾನು ನಡೆಸುವ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಅಸಹನೀಯವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಗೊತ್ತಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಿದರೆ ಮತ್ತು ಜನರಿಗೆ ಅದು ಇಷ್ಟವಾಗದಿದ್ದರೆ ಇದುವರೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏನಾಗುತ್ತಿತ್ತು?

    ಮನವಿಗಳು ನಿಷ್ಫಲ

    ಜನ ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ಮನವಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಇದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ನೀರ್ಗುಳ್ಳೆ; ಬಹುಬೇಗ ತಾನಾಗಿಯೇ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಜನ ನಿರಾಶರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ತಾಳ್ಮೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು ಸಿಟ್ಟಾಗುತ್ತಿದ್ದರು; ಆಕ್ರೋಶಗೊಂಡು ತಮ್ಮೊಳಗೇ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರೋಧಾವೇಶದಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕಮಾರ್ಗ ತುಳಿದು ತಾವೇ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು; ಅಂತಹ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಅವರು ಏಕಾಂಗಿಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದರು; ಆ ಬಗೆಗಿನ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವರದಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಲೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಇದುವರೆಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಬಾಂಬ್‍ಸ್ಫೋಟದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಿರಾಯುಧರೂ ‘ಅವಿವೇಕಿಗಳೂ’ ಆದ ಆ ಜನರ ಕೈಗೆ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಂತಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಸೇನಾಬಲದ ಮಹತ್ತ್ವವು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಮೊಘಲರು ತೋರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾದ ಉದಾರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳದೆ ಹೋದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗಲು ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು; ಅದರಲ್ಲೂ ಭಾರತದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಆ ಹಂಗಾಮಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಇದು ತೀರಾ ಕಷ್ಟ.

    ಸುಲಭವಾದ ಬಾಂಬ್

    ಬಾಂಬ್ ಎಂದರೆ ನಾಡಪಿಸ್ತೂಲು ಅಥವಾ ನಾಡಕೋವಿಯಂತಲ್ಲ. ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ ನಾಡಪಿಸ್ತೂಲು ಮತ್ತು ನಾಡಕೋವಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಜೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಿಸಬಹುದು; ಸರ್ಕಾರದ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಕೂಡ ತಡೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕಾನೂನು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಿಗಾ ಅಥವಾ ಪತ್ತೇದಾರಿ ಪೊಲೀಸರ ನಿರಂತರ ಶೋಧದ ಮೂಲಕ ಬಾಂಬ್‍ಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅಥವಾ ದೂರಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಬಾಂಬಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜ್ಞಾನದ ಸ್ವರೂಪವಿದ್ದು, ಅದೊಂದು ಮಾಟಗಾರಿಕೆ, ಒಂದು ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ತಾಯಿತ (ರಕ್ಷೆ).

    ಅದಕ್ಕೆ ಬಹುತೇಕ ಒಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಒಂದು ಮೂರ್ತ ವಸ್ತುವಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರದ ಸೇನಾಪಡೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಬಾಂಬ್‍ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬೃಹತ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಹಿಂಸೆಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದ ವಿಭಿನ್ನ ಚಿಂತನೆಯ (ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ?)

    ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಐದು ಅಥವಾ ಹತ್ತು ಬಾಂಬ್‍ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಸರಕುಗಳು ಬೇಡ. ವೀರೇಂದ್ರನ ‘ದೊಡ್ಡ ಬಾಂಬ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ’ಯಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಐದು-ಹತ್ತು ಬಾಟಲಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ತಜ್ಞರು ಈಗ ಹೇಳುವುದೆಂದರೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಸರ್ಕಾರಿ ಬಾಂಬ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಂತೆಯೇ ದೋಷರಹಿತವಾಗಿತ್ತು. ವೀರೇಂದ್ರನ ಪಿತೂರಿ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ, ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ವಿವರಗಳ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದ ಕಡೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಗಮನಹರಿಸಬಾರದೆ?

    ರಹಸ್ಯ ಅಸಾಧ್ಯ

    ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಈ ಬಾಂಬಿನ ಸೂತ್ರ (ಫಾರ್ಮುಲಾ) ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ದೀರ್ಘವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕೂಡ ತುಂಬ ಗಿಡ್ಡವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಈ ಸೂತ್ರದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಚಿಂತನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡುವುದು ಈಗ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಂತೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಜ್ಞಾನವು ಯೂರೋಪ್, ಅಮೆರಿಕ, ಜಪಾನ್ ಮತ್ತಿತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಹಸ್ಯವಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈಗ ಕೂಡ ಅದೊಂದು ರಹಸ್ಯ ಜ್ಞಾನ ಎನಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ದಮನ ನೀತಿಯ ಬಿಗಿಯಾದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮುಂದುವರಿದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಈ ಮ್ಯಾಜಿಕ್‍ನ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಗಾಥೆ ಇಡೀ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಲು ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗಲಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಬಿಗಿಯಾದ ನೀತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ‘ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ’ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ.

    ಈ ವಿಭಿನ್ನ ಚಿಂತನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮಿದುಳನ್ನು ಮಾಮೂಲು ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವುದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಪರಿಶ್ರಮ ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟು ಪರಿಶ್ರಮವು ಈ ಜ್ಞಾನದ (ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿ) ಗಳಿಕೆಗೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಬೇಕಾಗಲಾರದು. ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಅಂತಹ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‍ಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಪತ್ತೇದಾರಿ ಪೊಲೀಸರ ಕೌಶಲ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ಹತಾಶೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತರಬಹುದು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಾಶಪಡಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿಸುವ ಈ ಅವಿವೇಕಿ ಮಾಂತ್ರಿಕರ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಗು ಗ್ರಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವೇ.

    ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಅಥವಾ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸ್ಫೋಟಕಗಳ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿಕೆಯ ಜ್ಞಾನ ಈಗಿನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಬಾಂಬ್ ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಟದ ಗೊಂಬೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಇದಕ್ಕೆ (ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿ) ತುಂಬ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ವಿಶೇಷ ವಸ್ತುಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದವು; ಮತ್ತು ಇದರ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಕರಗಳಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ತಡೆಯಬಹುದು; ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪವಾಡಗಳೇ ಸಂಭವಿಸಿ, ಬಾಂಬ್ ಕೇವಲ ಆಟದ ವಸ್ತುವಿನಂತಾದಾಗ ಮತ್ತು ನಡಿಗೆ, ಮಾತುಕತೆ ಹಾಗೂ ನಿದ್ರೆ – ಹೀಗೆ ಯಾವಾಗ ಬೇಕೆಂದರೆ ಆವಾಗ ಸ್ಫೋಟಗೊಳ್ಳಲು ತೊಡಗಿದರೆ, ವಿಜ್ಞಾನದ ಈ ಆಟವನ್ನು ತಡೆಯುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ?

    ವಿಜ್ಞಾನದ ಕೊಡುಗೆ

    ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಜನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಸೇನೆಯ ಬಲಕ್ಕಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನವೆಂಬ ದೇವತೆಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಆ ದೇವತೆಯಿಂದ ಕೇವಲ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಾವು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇವೆ; ಯಾವುದೋ ಆಟದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಆಕೆ ಹೊರಗೆ ಬಿಡುವ ಇತರ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ – ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಆಕೆಯ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಯಾರಿಗೂ ಅಮಲು ಏರಬಾರದು ಎನ್ನಬಹುದೆ? ವಿಜ್ಞಾನದ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅಷ್ಟೊಂದು ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಂತಹ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಬೇಕಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸರಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿ ಸಾಧ್ಯವಿರುವಾಗ, ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಇದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ? ವಿಜ್ಞಾನದ ಈ ಆಟವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅಸಾಧ್ಯ.

    ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರ ಅಕಾರಣವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ತೊಂದರೆಗೀಡು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ; ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ಕೂಡ ಬೇಸರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನವು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಹಂತವನ್ನು ತಲಪಿರುವ ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸರ್ಕಾರವು ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ತಜ್ಞರು, ಕೈಗಾರಿಕೆಯೆಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವರು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉತ್ಪಾದಕರು ಅಕಾರಣವಾಗಿ ಅನ್ಯಾಯದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಗುರಿಯನ್ನು ಸ್ಫೋಟಕಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಪೊಲೀಸರು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಜ್ಜನ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವ ಒಂದು ಸಲಕರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಂಬ್ ಮತ್ತು ಅದರ ತಯಾರಿಗೆ ಬಳಸುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರುವ ನಿಷೇಧವು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವೇ ಸರಿ. ಬಾಂಬ್‍ಗಳ ತಡೆಗೆ ಅದು ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ.

    ಸರ್ಕಾರ ಈಗ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದರೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಚಿಂತನೆಯ ಜನರಿಗೆ ಬಾಂಬ್ ಎಸೆಯಬೇಕೆಂದು ಅನ್ನಿಸಲೇಬಾರದು – ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಾನು ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ರಾಜಕೀಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಜನ ಯಾವಾಗ ವಿಭಿನ್ನ ಚಿಂತನೆ(ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ)ಯವರಾಗುತ್ತಾರೆ? ತಮ್ಮ ಚಿಂತನೆ, ದೇಹಬಲ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮಿಂದ ಯಾವ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ರೀತಿಯ ನಿರಾಶೆ-ಹತಾಶೆಗಳು ಯುವ (ರಾಜಕೀಯ) ಹೋರಾಟಗಾರರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದಾಗ  ಅವರು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಧೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಾಲಕ್ಕೂ ನಿರಾಶೆ-ಹತಾಶೆಗಳು ಉಂಟಾಗದಂತೆ ಸರ್ಕಾರ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಈ ಯುವ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಹಕ್ಕುಗಳು ತಮ್ಮದಾಗಬೇಕೆಂದು ಜಾಗೃತಗೊಂಡವರು ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರಬೇಕು.

    ಪತ್ರಿಕಾ ಕಾಯ್ದೆ

    ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ತಡೆಹಾಕಿದಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆಯು ಕಡಮೆಯಾಗುವ ಬದಲು ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಜಾಗೃತ ಧೀಮಂತ ಜನತೆಯ ಆಶೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಶೋತ್ತರಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬುತ್ತಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ಅವು ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ನಿರಾಶೆ-ಹತಾಶೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಡಬೇಕು.

    ಈ ಜಾಗೃತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ತಡೆಹಾಕಬೇಕೆನ್ನುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ವರ್ತಮಾನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಜನರ ಹತಾಶೆಯು ಘೋರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸಮಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ಶಾಂತಸ್ವಭಾವದ ಜನರ ನಡುವೆಯೂ ಈಗ ಕೆಲವರು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್‍ಗಳಿಗೆ ತಡೆಹಾಕುವ ನೈಜ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ, ‘ಸ್ವರಾಜ್ಯ’ದ ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಜನತೆಗೆ ನೀಡುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಜನತೆಯ ಸದ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ದಮನಕಾರಿ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದೇ ತೋರುತ್ತಿದೆ.

    ಅನು: ಎಚ್.ಮಂಜುನಾಥ ಭಟ್

    ‘ದಮನ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ ಜನ ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ’

  • ದೇಶ ಕಂಡ ಓರ್ವ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕ, ದಲಿತರ ಉದ್ಧಾರಕ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ದೇಶದ ಬಲಪಂಥೀಯರು (ಬಿಜೆಪಿ, ಆರ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಇತ್ಯಾದಿ) ‘ಕಿಡ್ನ್ಯಾಪ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ’ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ನಾವು ಆಗೀಗ ಕೇಳುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ. ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವವರು ಯಾರು ಎನ್ನುವುದು ತುಂಬ ಕುತೂಹಲಕರ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‍ಗೆ ಯಾರು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನೊಡ್ಡಿ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಿದರೋ, ಅವರನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಬದಿಗೊತ್ತಿದರೋ ಅಂತಹ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿಗರು, ಯಾರಿಂದ ತಮ್ಮ (‘ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ’) ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವಿದೆಯೆಂದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸದಾ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು ನೋಡುತ್ತಾ ಬಂದರೋ ಅಂತಹ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರು ಮತ್ತು ಚರ್ಚ್, ಯಾರ ವಿರುದ್ಧ ಸವರ್ಣೀಯರು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯವರು ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸದಾ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತ ಬಂದರೋ ಅಂತಹ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಾನಸಿಕತೆಯ ಜನ – ಇವರೆಲ್ಲ ಈಗ ಬಲಪಂಥೀಯರೆನ್ನುವವರ ಮೇಲೆ ಗೂಬೆ ಕೂರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಚಿಂತೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಏಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಜೊತೆಗಿದ್ದು, ಅವರ ಎಲ್ಲ ತೊಳಲಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದವರು ಈಗ ನಾವು ಜನ್ಮಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ದತ್ತೋಪಂತ ಬಾಪುರಾವ್ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು.

    ದೇಶದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಸದಸ್ಯಬಲದಲ್ಲಿ ಒಂದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಮಜ್ದೂರ್ ಸಂಘದ (ಬಿಎಂಎಸ್) ಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಸಿದವರು ಇದೇ ಠೇಂಗಡಿಜೀ ಅವರು ಎಂದರೆ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

    ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಆತ್ಮೀಯ

    ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಠೇಂಗಡಿ ಅವರ ಸಂಬಂಧ ಕುತೂಹಲಕರವಾಗಿತ್ತು. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಇವರಿಗಿಂತ 31 ವರ್ಷ ಹಿರಿಯರಾದರೂ ಇವರನ್ನು ತುಂಬ ಆತ್ಮೀಯ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಚಿಂತಕ-ಲೇಖಕ ಎಸ್. ಗುರುಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಒಮ್ಮೆ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ವಿಷಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಯಿತಂತೆ. ಆಗ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು “ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಬಗೆಗಿನ ಅರುಣ್ ಶೌರಿ ಅವರ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಗುರುಮೂರ್ತಿ ಅವರು “ಅರುಣ್ ಶೌರಿ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗಳ ಸಹಿತ ಹೇಳಿದ್ದಾರಲ್ಲವೆ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಆಗ ದತ್ತೋಪಂತರು “ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಿರುವ ಜನರ ಜೀವನ ಎಲ್ಲವೂ ದಾಖಲೆಗೆ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಎದುರಿಸಿದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಾಲವನ್ನು ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ದಾಖಲೆಗಳು ಬಹಳ ಸಲ ನಿಜವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜೀವನದ ಚಿತ್ರಣ ಅಸಾಧ್ಯ” ಎಂದು ಅಧಿಕಾರವಾಣಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದರಂತೆ. ಈ ಅಧಿಕಾರವಾಣಿಯ ಹಿಂದೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜೊತೆಗಿನ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಾಹಚರ್ಯದ ಬಲ ಇತ್ತು.

    ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಕೂಡ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಂಥದೇ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಫೆಡರೇಶನ್ನಿಗೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಠೇಂಗಡಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ್ದರು. ಅದೇಕೆ – ಎಂದು ಅವರ ಸಮುದಾಯದ ಒಬ್ಬರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ “ಯಾವ ದಿನ ನೀವು ದತ್ತೋಪಂತರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ (ದೊಡ್ಡ) ದಲಿತರಾಗುತ್ತೀರೋ ಅಂದೇ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರಂತೆ.

    ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1952ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಘ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಫೆಡರೇಶನ್ ಮತ್ತು ಸೋಷಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಗಳು ಸಂಯುಕ್ತರಂಗವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ವಿದರ್ಭದ ಕೆಲವು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಠೇಂಗಡಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಫೆಡರೇಶನ್ನಿಗೆ ಸಮೀಪವಾದರು. ನಾಗಪುರಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಸಂಬಂಧ ನಿಕಟವಾಗುತ್ತ ಹೋಗಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಕೊನೆಯ ತನಕವೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ಆ ಬಗ್ಗೆ “ಆಗ ನಾನು ಚಿಕ್ಕವನಾಗಿದ್ದೆ; ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವನಂತೆ ನೋಡಿದರು” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಠೇಂಗಡಿ ಅವರ ಪುಸ್ತಕ ‘ಡಾ|| ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಔರ್ ಸಾಮಾಜಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಕೀ ಯಾತ್ರಾ’ದಲ್ಲಿ ದಾಖಲುಗೊಂಡಿದೆ. (ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಭಂಡಾರಿ ಅವರು ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೋತ್ಥಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ’ದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡಿದೆ.)

    ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತಾಂತರ

    ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಮುನ್ನ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆ ಕುರಿತು ಸುದೀರ್ಘ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. 1935ರಲ್ಲೇ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ ಅವರು ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಬಗೆಬಗೆಯ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳ ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು “ದಲಿತರ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ನಡೆದಿರುವುದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಒಂದು ಯುವಕರ ತಂಡ ಅದನ್ನು ಸರಿಮಾಡಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರಂತೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ “ಆರ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೀರಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಇವರು ಮೌನವಿದ್ದಾಗ ಮುಂದುವರಿದು, “ನಾನು ಆ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದಿರಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರು.

    “ನೀವು ಆ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಲೇಬೇಕು” ಎಂದು ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ಹೇಳಿದಾಗ, “ಆರ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದದ್ದು ಯಾವಾಗ? ಎಷ್ಟು ವರ್ಷವಾಯಿತು?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. “1925ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಗಿದ್ದು ಈಗ 27-28 ವರ್ಷ ಕಳೆದಿದೆ” ಎಂದು ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಲೇ “ಅದು ಗೊತ್ತಿದೆ; ಈಗ ನಿಮ್ಮ ಸದಸ್ಯಬಲ ಎಷ್ಟು?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. “ಕೂಡಲೇ ಹೇಳಲಾರೆ” ಎನ್ನುತ್ತಲೇ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ “ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯ ರೀತಿ ಮಾತಾಡಬೇಡಿ; ಕರೆಕ್ಟಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು” ಎಂದು ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದರು. “ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಲೆ “ನಿಮ್ಮ ಸಂಖ್ಯೆ 27-28 ಲಕ್ಷ ಇರಬಹುದು. 27-28 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಇಡೀ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಹತ್ತಿರ ತರಲು ಎಷ್ಟು ಸಮಯ ಬೇಕು?” ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿದರು.

    ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ಏನೋ ಹೇಳಲು ಹೋದಾಗ “ಏನೂ ಹೇಳಬೇಡಿ. ನನಗೆ ಗೊತ್ತು. ಕಪ್ಪೆ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದರೂ ಎತ್ತು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಮಗೆ ಬೆಳೆಯಲು ತುಂಬ ಕಾಲ ಬೇಕು. ಅಷ್ಟು ಸಮಯ ನಾನು ಕಾದು ಕೂರಲಾ? ನನ್ನ ಮುಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದರೆ ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ನಾನು ನನ್ನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಕು ತೋರಿಸಬೇಕು. ಇದು ತನಕ ಈ ಸಮಾಜ ಶೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತ್ತು. ಈಗ ಈ ಜನರ ನಡುವೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಳವಳ, ಕಿರಿಕಿರಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂಥ ಜನರು ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸಂ ಇತ್ಯಾದಿಗೆ ಮೇವು ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಸಮಾಜ ಹಾಗೆ ಆಗಬಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಾನು ಅವರಿಗೆ ದಿಕ್ಕು ತೋರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ದಿಕ್ಕು ತೋರಿಸದಿದ್ದರೆ ಸಮಾಜದ ದೊಡ್ಡ ಒಂದು ವರ್ಗ ಕಮ್ಯೂನಿಸಂ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೋದರೆ ಅವರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತರಲು ತುಂಬ ಕಷ್ಟ. ಅದಲ್ಲದೆ ನೀವೆಲ್ಲ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಜನ. ನಮ್ಮ ಸಮಾಜ ನಿಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ” ಎಂದು ತಮ್ಮ ಮತಾಂತರದ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. 1953ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಸಂಘದ ನಾಯಕರಲ್ಲೂ ಅವರು ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದರು.

    ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಸಂಘ

    ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸಂಘವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದರು. 1935ರಲ್ಲಿ ಸಂಘದ ಶಾಖಾವರ್ಗಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸ್ಥಾಪಕ ಡಾ|| ಹೆಡಗೆವಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. 1939ರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಶಾಖಾವರ್ಗಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಗಾಂಧಿ ಹತ್ಯೆ ಬಳಿಕ ಆರ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸರಸಂಘಚಾಲಕ ಶ್ರೀಗುರೂಜೀ ಅವರು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿಯೇ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.

    ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ನಿವಾರಣೆಯಿಂದ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜವು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದು, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ನಿವಾರಣೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಠೇಂಗಡಿ ನಂಬಿದ್ದರು. “ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಾನು ಸ್ವತಃ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಗೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲವೆಂದು ಸಂತರು, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರು ಘೋಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಆರ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಆ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 1954ರಿಂದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಕೆಡುತ್ತ ಹೋಯಿತು. ಠೇಂಗಡಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಒಮ್ಮೆ “ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ನಿವಾರಣೆ ಬಗೆಗಿನ ಆರ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು ತುಂಬ ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ಈ ಅಸಹಾಯ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ನಾನು ದಾರಿ ತೋರಿಸದಿದ್ದರೆ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರು ಅವರನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಾರೆ” ಎಂದಿದ್ದರು.

    ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು 1969ರಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಂಘ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಹಿಂದು ಪರಿಷತ್ ಬೃಹತ್ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವ ‘ನ ಹಿಂದುಃ ಪತಿತೋ ಭವೇತ್’ (ಯಾವನೇ ಹಿಂದು ಪತಿತನಲ್ಲ) ಎನ್ನುವ ಘೋಷಣೆ ಬಂತು. ಅಂಬೇಡ್ಕರರಂತಹ ಹಿರಿಯರ ಸಹವಾಸದಿಂದ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪವಾಡ ಎನಿಸುವಂತಹ ಸಾಧನೆಗಳು ನಡೆದವು; ಹಲವು ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಅವರು “ಸೊನ್ನೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಹಲವು ಹಿಮಾಲಯಗಳನ್ನೇ ಕಟ್ಟಿದರು”ಎಂದು ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರ ಸಂಘಟನಾ ಕೌಶಲವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಿದೆ.

    ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆ

    1950ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇಶದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ರೀತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಿತ್ತು: ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಲಾಭವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಿಂತಿಸುವವರು. ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಸಮಗ್ರ ಹಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರೂ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. 1920ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಲಾಲಾ ಲಜಪತರಾಯ್ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಟ್ರೇಡ್ ಯೂನಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಎಐಟಿಯುಸಿ) ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು; ಆದರೆ ಅದು ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರೇಡ್ ಯೂನಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಇಂಟಕ್) ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮಾಜವಾದಿಗಳ ಹಿಂದ್ ಮಜ್ದೂರ್ ಸಭಾವನ್ನು (ಎಚ್‍ಎಂಎಸ್) ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರು ಬಹುತೇಕ ಹೈಜಾಕ್ ಮಾಡಿದ್ದರು.

    ಅಯೋಗ್ಯಃ ಪುರುಷೋ ನಾಸ್ತಿ ಯೋಜಕಃ ತತ್ರ ದುರ್ಲಭಃ’ ಎಂಬುದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಮಾತು. (ಯಾರೂ ಅಯೋಗ್ಯರಿಲ್ಲ; ಅವರನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯೋಜಕರದ್ದೇ ಕೊರತೆ). ಆ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ತುಂಬಿದವರು ಆರ್.ಎಸ್.ಎಸ್.ನ ಎರಡನೇ ಸರಸಂಘಚಾಲಕ ಗುರೂಜೀ ಅವರು. ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ಎಂ.ಎ., ಎಲ್‍ಎಲ್.ಬಿ ಮುಗಿಸಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದವರು ಆಗಲೇ ಪರಿಚಯವಾಗಿದ್ದ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. 1942ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ ಆಗಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ 21-22 ವರ್ಷ. ಮಲೆಯಾಳಿ ಭಾಷೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದುವರೆಗೆ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಂಘದ ಕೆಲಸ ಶುರುವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಜನಜನಿತವಾಗಿತ್ತು. ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಗೆ ಹೋದಾಗ ಒಬ್ಬ ವಕೀಲರು ಇವರಲ್ಲಿ “ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಂಘದ ಕೆಲಸ ಅಸಾಧ್ಯ; ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ”ಎಂದು ಹೇಳಿದರಂತೆ. ಆದರೆ ಠೇಂಗಡಿಜೀ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಘದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೆ ಗಟ್ಟಿ ತಳಪಾಯವನ್ನೇ ಹಾಕಿದರು. ಅನಂತರ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ ಆಗಿ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ಅದು ಕೂಡ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಪ್ರದೇಶ; ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. 1948ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಸಂಘದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.

    ಗುರೂಜೀ ಪ್ರಯೋಗ

    ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಗುರೂಜೀ ಅವರಿಗೆ ಈತ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಹ ಅಥವಾ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಈತನನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಭಾರತೀಯ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಆಗ ಕಂಡುಬಂದ ಹೊಳಹು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಅದನ್ನು ಕೂಡಲೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದರು. ಗುರೂಜೀ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಮೇರೆಗೆ ಇಂಟಕ್‍ಗೆ ಸೇರಿದರು (1949). ಅಲ್ಲಿ ಬಹುಬೇಗ ಮೇಲಕ್ಕೇರಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಸಂಘಟನೆಗಳ ಪದಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು. ಇಂಟಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ ಇಂಟಕ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದರು. 1952-55ರಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೌಕರರ ಸಂಘ ಎಐಬಿಇಎ ರಾಜ್ಯ ಸಂಘಟನಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 1954-55ರಲ್ಲಿ ಆರ್.ಎಂ.ಎಸ್. (ಅಂಚೆ) ನೌಕರರ ಸಂಘದ ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ವಿದರ್ಭ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಇಂಟಕ್‍ಗೆ ಸೇರಿದ ಜೀವವಿಮೆ, ರೈಲ್ವೇ, ಜವಳಿ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಯೂನಿಯನ್‍ಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಆ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಚಳವಳಿಗಳ ನೇರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಕಮ್ಯೂನಿಸಂ ಮತ್ತು ಅವರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಕೂಡ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. ಆಗ ಗುರೂಜೀ ಅವರೇ ಸ್ವತಃ “ಠೇಂಗಡಿಗೆ ವಹಿಸಿದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆತ ಏಕಾಕಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ” ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದರಂತೆ.

    ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸುಲಭವೇನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂದು ಸಂಘದವರೇ ತಪ್ಪು ತಿಳಿದದ್ದೂ ಇದೆ. ಕೆಂಪು ಪತಾಕೆ ಹಿಡಿದು ಚಳವಳಿ ನಡೆಸಿ ಸಂಜೆ ನಾಗಪುರದ ಆರೆಸ್ಸೆಸ್ ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಕೆಲವು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು “ನೀವು ಮಲಗಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ”ಎಂದು ಹೇಳಿದರಂತೆ. ಗುರೂಜಿಗೆ ಅದು ಗೊತ್ತಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಕ್ಕೇ ಬಂದು ಉಳಿಯುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಆಗ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪಿನ ಅರಿವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರಿಗೆ ಜನಸಂಘದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಭೇಟಿ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು; ಮತ್ತು ದೀನದಯಾಳರಿಗೆ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತ ‘ಏಕಾತ್ಮ ಮಾನವತಾವಾದ’ವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಠೇಂಗಡಿ ನೆರವಾದರು.

    ಬಿಎಂಎಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆ

    ಬಿಎಂಎಸ್ (ಭಾರತೀಯ ಮಜ್ದೂರ್ ಸಂಘ) ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಇಷ್ಟು ತಯಾರಿ ಸಾಕಾಯಿತು. ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬಂದ 35 ಜನ ಹಿರಿಯರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಈ ಮಹಾನ್ ಸಂಘಟನೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿನೀತವಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆದರ್ಶವು ಇರುವಂತೆ ಠೇಂಗಡಿ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರು “ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಚೆಡ್ಡಿ ಹಾಕಿ ಆಡಿದಂತಲ್ಲ” ಎಂದು ತಮಾಷೆ ಮಾಡಿದರು; ಮತ್ತು “ಕೇವಲ ನಮ್ಮನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಎಂಎಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೀರಿ” ಎಂಬ ಆರೋಪವನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಠೇಂಗಡಿಜೀ

    “ಬೆಡ್‍ಶೀಟ್ ಹಾಸಿ ಮಲಗಿ… ಎಂದು ನಾನು ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆಂತರಿಕ ವೈರುಧ್ಯವು ಅವರ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ. 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಮ್ಯೂನಿಸಂ ತಾನಾಗಿಯೇ ಸಾಯುತ್ತದೆ” ಎನ್ನುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಈಗ ಬಹುತೇಕ ಅದೇ ಆಗಿದೆ; ಅಂತಹ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಓರ್ವ ದ್ರಷ್ಟಾರ ಎಂದು ಕೂಡ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

    ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅದರ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಧಿ-ನಿಷೇಧಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಡಿ.ಬಿ. ಠೇಂಗಡಿ ಅಗ್ರಮಾನ್ಯರೆನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರು ‘ಇಂಕ್ವಿಲಾಬ್ ಜಿಂದಾಬಾದ್’ (ಕ್ರಾಂತಿ ಚಿರಾಯುವಾಗಲಿ) ಎನ್ನುವ ಘೋಷಣೆ ಕೂಗಿದರೆ ಬಿಎಂಎಸ್‍ನಲ್ಲಿ ‘ಭಾರತ್ ಮಾತಾ ಕೀ ಜೈ’, ‘ವಂದೇ ಮಾತರಮ್’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರ ಧ್ವಜ ಕೆಂಪಾದರೆ, ಇವರದ್ದು ತ್ಯಾಗದ ಸಂಕೇತವಾದ ಕಾವಿಬಣ್ಣ. ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಪ್ರಧಾನವಾದ ಬಿಗಿದ ಬಲಗೈ ಮುಷ್ಟಿ, ಗೋಧಿತೆನೆ ಮತ್ತು ಚಕ್ರಗಳಿರುವ ಚಿಹ್ನೆ. ಕೃಷಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಕಸುಬು, ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇ ಒಂದು ಕಾರ್ಮಿಕ ದಿನವಾದರೆ ಬಿಎಂಎಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾ ಸಂಕ್ರಮಣದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಮಿಕ ದಿನವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರ ಸಂಘಟನೆಗಳು  ‘ವರ್ಕರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವಲ್ರ್ಡ್ ಯುನೈಟ್’ (ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರೇ ಒಂದಾಗಿ) ಮತ್ತು “ಹಮಾರೀ ಮಾಂಗೇ ಪೂರೀ ಹೋ, ಚಾಹೇ ಜೋ ಮಜಬೂರೀ ಹೋ’ (ನಿಮ್ಮ ತಾಪತ್ರಯ ಏನೇ ಇರಲಿ, ನಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆ ಪೂರೈಸಿ) ಎನ್ನುವ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಬಿಎಂಎಸ್‍ನಲ್ಲಿ ‘ವರ್ಕರ್ಸ್ ಯುನೈಟ್ ದ ವಲ್ರ್ಡ್’ (ಕಾರ್ಮಿಕರಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಒಗ್ಗಟ್ಟು) ಮತ್ತು ‘ದೇಶ್ ಕೇ ಹಿತ್ ಮೇ ಕರೇಂಗೇ ಕಾಮ್, ಕಾಮ್ ಕಾ ಲೇಂಗೇ ಪೂರಾ ದಾಮ್’ (ದೇಶದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತೇವೆ; ದುಡಿಮೆಯ ಪೂರ್ತಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ) ಎನ್ನುವ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಆದರ್ಶವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಬಿಎಂಎಸ್‍ನ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಭಾರತೀಯತೆಯ ಮಿಂಚು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಹಿತವನ್ನು ಧ್ಯೇಯವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ; ಅಂದರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಡೆಗೂ ಇವರ ಗಮನ ಇದೆ; ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಇಬ್ಬರೂ ಚೆನ್ನಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಆದರ್ಶವಿದೆ.

    ಬಡತನದ ಹಂಚಿಕೆ’

    ‘ಕಮ್ಯೂನಿಸಂ ಎಂದರೆ ಸಂಪತ್ತಿನ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲ, ಬಡತನದ ಹಂಚಿಕೆ’ ಎಂದು ಸಾಹಿತಿ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಂತೆ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಎಡೆಬಿಡದ ಮುಷ್ಕರಗಳಿಂದ ಎಷ್ಟೋ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ನಾಶವಾದದ್ದಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸಂಪತ್ತೂ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಅದರ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಬೇಕು; ದೇಶಕ್ಕೆ ಲಾಭವಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಬಿಎಂಎಸ್ ಕಲ್ಪನೆ. ಅನಿವಾರ್ಯವಾದಾಗ ಅಂದರೆ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗ ಇಲ್ಲದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮುಷ್ಕರ ಎಂಬುದು ಇವರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ. ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕನಸಿನ ಕೂಸನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು.

    ವರ್ಗಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲದ ಆರ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ಶ್ರಮಿಕರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರು ಹೀಯಾಳಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಬಿಎಂಎಸ್ ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶ್ರಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು; ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರು ಬಿಎಂಎಸ್ ಜತೆಗೂಡಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿತು. ವರ್ಗಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ವರ್ಗ-ಸಹಕಾರವು ಬರಬೇಕೆಂದು ಠೇಂಗಡಿಜೀ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬೃಹತ್ ಆಂದೋಲನಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ಸಾಮೂಹಿಕ ನಾಯಕತ್ವದ ಚಿಂತನೆ, ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ನಂಬಿಕೆ. ಅವರ ಎಲ್ಲ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರಾದರೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಠೇಂಗಡಿಯವರು ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. 2011ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಬೃಹತ್ ರ್ಯಾಲಿ ನಡೆದಾಗ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಬಿಎಂಎಸ್‍ನವರ ಜೊತೆಗೇ ‘ಭಾರತ್ ಮಾತಾ ಕೀ ಜೈ’, ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಗಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ವಾದಿ ನಾಯಕ ಗುರುದಾಸ್ ದಾಸಗುಪ್ತ ಕೂಡ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು.

    ಸೊನ್ನೆಯಿಂದ ಆರಂಭ

    ಬಿಎಂಎಸ್‍ಗೆ ಮೊದಲು ಸೇರಿದವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಾರರು. ಅವರಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ಅನುಭವ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಐವರ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸಮಿತಿಯೇ ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಠೇಂಗಡಿಯವರು ಪ್ರಧಾನಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸಿ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು; ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ತಳಹದಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆಗ ಗುರೂಜೀ ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದರು; “ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ತಾಯಿ ಮಗುವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೀತಿಸು” ಎಂದು ಠೇಂಗಡಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.

    ರಾಜಿ ಸಲ್ಲದು

    “ಮೂಲ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಿ ಸಲ್ಲದು” ಎನ್ನುವ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರ ಮಾತು ಬಿಎಂಎಸ್ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಗುನುಗುನಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವೇಳೆ ‘ಲೋಕಸಂಘರ್ಷ ಸಮಿತಿ’ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ನಾಯಕರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆದರೂ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅನಂತರ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಬಿಎಂಎಸ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿತ(ಅಫಿಲಿಯೇಸನ್)ಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಮನವಿ ಬಂದಾಗ ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಬಾರದು ಎಂದರು. ಅದನ್ನು ಅವರು ‘ಸ್ಪಂದನಶೀಲ ಸಹಕಾರ’ (ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿವ್ ಕೋ-ಆಪರೇಶನ್) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರವಿದ್ದಾಗ ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಜನತಾದಳ ಸರ್ಕಾರ ಬಂದಾಗ ಮೌನವಾದವು; ಬಿಜೆಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ಎನ್‍ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಬಿಎಂಎಸ್ ಹಾಗೆಯೆ ಮಾಡುತ್ತದೆಂದು ಹಲವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅದು ಸುಳ್ಳಾಯಿತು. 1999ರ ನಾಗಪುರ ಸಮಾವೇಶ, 2001ರ ಕಾರ್ಮಿಕ ರ್ಯಾಲಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ಅಂದಿನ ಎನ್‍ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸದಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘವನ್ನು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರ ಇಡುವುದು ಅದರ ಉದ್ದೇಶ. 1964 ರಿಂದ ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ ಅವರು ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಪಕ್ಷರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಲಿಲ್ಲ. 1970-76ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿಯವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಚಹಾಗೋಷ್ಠಿಗೆ ಕರೆದಿದ್ದರು. ಆಗ “ಜನಸಂಘ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ವಾಲ್ಕರ್ ನಡುವೆ ನೀವು ಯಾರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತೀರಿ?” ಎಂದು ಅವರಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಾಗಿತ್ತು. ತಡವಿಲ್ಲದೆ ಠೇಂಗಡಿಜೀ ‘ಗೋಲ್ವಾಲ್ಕರ್’ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದ್ದರು.

    ಸ್ವದೇಶೀ ಜಾಗರಣ ಮಂಚ್

    ಭಾರತವು ಜಾಗತೀಕರಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಾದರೂ ಅದರ ಆಗಮನದ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆ 1980ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲೇ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ದೇಶದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಘಾತ ನೀಡುವಂತಹ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಸಂಘಟನೆಗಳವರು ಅದನ್ನು ಅಸಹಾಯರಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಆಗ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶೀ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯೇ ಎಲ್ಲದರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅವರು ಸಮಗ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಪರವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿದರು.

    1984ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬಿಎಂಎಸ್‍ನ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ವಿದೇಶೀ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಆಗಮನದಿಂದಾಗಿ ಸ್ವದೇಶೀ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಗಣಿಗಳನ್ನು ವಿದೇಶೀಯರು ಹರಾಜು ಹಾಕುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬರಬಹುದು. ಆಗ ನಾವು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಬೇಕೇ ಹೊರತು ಮೂಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಾಗುವುದಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರ, ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಗಳ ಅಪವಿತ್ರ ಮೈತ್ರಿ ವಿದೇಶೀ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ನೆರವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಾಗ ನಾವು ‘ಸೇಂದ್ರಾಯ ತಕ್ಷಕಾಯ ಸ್ವಾಹಾ’ (ತಕ್ಷಕನ ಸಹಿತ ಇಂದ್ರನೂ ಸ್ವಾಹಾ) ಎನ್ನುವ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.”

    1986ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರೇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗ್ಯಾಟ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಕೆಳಗೆ ತರುವ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆದಾಗ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಬರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತಿಳಿಯತೊಡಗಿತು. ಆಗ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ‘ಸ್ವದೇಶೀ ಜಾಗರಣ ಮಂಚ್’ಅನ್ನು (1991) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅದು ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ವದೇಶೀ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ದೇಶದ ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು. ಅದು ಕೇವಲ ಜಾಗತೀಕರಣವಿರೋಧವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ವಿವೇಚನೆಯಿಲ್ಲದ ಜಾಗತೀಕರಣದ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ತಡೆ ಯತ್ನ; ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಶಕ್ತಿ ಆಗುವ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ದರ್ಶನ (ವಿಶನ್). ಮಂಚ್ (ವೇದಿಕೆ) ವತಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದ ಅವರು, “ಶೋಷಣೆ-ಆಧಾರಿತ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಛಿದ್ರವಾಗಲಿದೆ; 2020ರೊಳಗೆ ಅಮೆರಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಿದೆ”ಎಂದು ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದರು. ಆ ಮಾತು ಈಗ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸತ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.

    ಕೊನೆಯ ಸಲ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಹೋದ ಠೇಂಗಡಿಜೀ ನೆರೆರಾಷ್ಟ್ರ ಮೆಕ್ಸಿಕೋಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಹಟ ಹಿಡಿದು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟರು. ಆ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುತ್ತಲೇ “ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪೆನಿಗಳು (ಎಂಎನ್‍ಸಿ) ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀ ಸಾಲದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಹಾನಿಗೀಡಾದ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ನಾನು ಕಾಣಬೇಕು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು. ಕಾರ್ಮಿಕರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಎಲ್ಲ ಬಡವರ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅವರು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಎಡೆಬಿಡದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನಡುವೆ ತುಂಬ ಓದುತ್ತಿದ್ದವರು ಮತ್ತು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದವರು ಅವರು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯೀಕರಣವೆಂದರೆ ಆಧುನೀಕರಣವಲ್ಲ. “ಮೆಕಾಲೆ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯವಾದದ್ದೆಲ್ಲ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ಎನಿಸಬೇಕಿದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯವಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದೊಂದು ಮಾನಸಿಕ ತಡೆ ಮಾತ್ರ. ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ನಾವು ಅದರಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಒಲವನ್ನು ತೊರೆದು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು. ಆಧುನೀಕರಣವೆಂದರೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯೀಕರಣವಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯೀಕರಣವೆಂದರೆ ಆಧುನೀಕರಣವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಟ್ಟಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು” ಎಂದು ಅವರು ಅಂದೇ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಈ ಮಾತು ಈಗ ನಮಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಮನದಟ್ಟಾಗುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಗುರೂಜೀ ಅವರೇ ಠೇಂಗಡಿಯವರನ್ನು ‘ಥಾಟ್ ಗಿವರ್’ ಎಂದು ಹೊಗಳಿದ್ದರು.

    ಭಾರತೀಯ ಕಿಸಾನ್ ಸಂಘ

    ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರದ ಅನುಭವವಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದು ಸಹಜವೇ ಆಗಿತ್ತು. ನೀರು, ವಿದ್ಯುತ್‍ಗಳ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೀ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಿರುಕುಳ ಇವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ನಿವಾರಣೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 1979ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕಿಸಾನ್ ಸಂಘವನ್ನು (ಭಾಕಿಸಂ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರದ್ದು ಅದೇ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ – ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರ ಇರುವುದು. ಪೂರ್ತಿ ಅಸಂಘಟಿತರಾಗಿರುವ ನಮ್ಮ ಕೃಷಿಕರ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿಕರ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಅದರ ಗುರಿ. ಏಕಾಂಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಸಂಘಟಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ, ಶಾಂತಿಯುತ ಮಾರ್ಗದಿಂದಲೇ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಇತ್ಯಾದಿ.  ಅನಿವಾರ್ಯವಾದರೆ ಹೋರಾಟಕ್ಕೂ ಸಿದ್ಧ – ಎನ್ನುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಕಿಸಂ ಬಹುಬೇಗ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.

    ಆಗಾಗ ತರಬೇತಿ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ನಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆ, ವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿಯ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ರೈತರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿಸಲು ಭಾಕಿಸಂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ‘ಕೃಷಿಮಿತ್ ಕೃಷತ್ವ’ (ಕೃಷಿಯೇ ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟವಾದದ್ದು) ಎಂಬುದು ಭಾಕಿಸಂ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ. ನೇಗಿಲುಧಾರಿಯಾದ ಬಲರಾಮ ಕೃಷಿಯ ಅಧಿದೇವತೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಲರಾಮನ ಜಯಂತಿ ದಿನವನ್ನು ಭಾಕಿಸಂ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಿಸಾನ್ ದಿವಸ’ವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿಗೆ ಎತ್ತುಗಳು ಅಗತ್ಯ; ದನ-ಎತ್ತುಗಳ ಸೆಗಣಿ, ಗಂಜಳ ಕೃಷಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಎನ್ನುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಕಿಸಂ ಗೋ-ಆಧಾರಿತ ಕೃಷಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.

    ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

    ಕೇವಲ ಲಾಭವನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಆಹಾರದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಅಡಿಕೆ, ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು, ರಬ್ಬರ್, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ನೀಲಗಿರಿ, ಹಿಪ್ಪುನೇರಳೆಯಂತಹ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವುದು ಸಲ್ಲದು; ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು ಎಂದು ಈ ಸಂಘಟನೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬೇಕೆಂದು ಕೂಡ ಭಾಕಿಸಂ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿ ಕಂಡರೂ ಕ್ರಮೇಣ ಮಣ್ಣು ಬರಡಾಗಿ ಇಳುವರಿ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಎರೆಹುಳ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳು ಸತ್ತು, ರಸಗೊಬ್ಬರ, ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿಯ ವೆಚ್ಚ ಅಧಿಕವಾಗಿ ರೈತ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ (ಸಾಲ) ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ ಮುಂತಾಗಿ ಭಾಕಿಸಂ ರೈತರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ದತ್ತೋಪಂತರು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ಭಾಕಿಸಂ ದೇಶವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ; ಈಚೆಗೆ ಹಲವಾರು ರೈತರು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

    ‘ಸಾಮಾಜಿಕ್ ಸಮರಸತಾ ಮಂಚ್’ ಮತ್ತು ‘ಪರ್ಯಾವರಣ ಮಂಚ್’(ಎರಡೂ 1991ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ)ಗಳು ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಇನ್ನೆರಡು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. ‘ಸರ್ವಪಂಥ್ ಸಮಭಾವ್’ ಎನ್ನುವ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅವರ ಯೋಗದಾನ ಸಂದಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದೇಶವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ ‘ಸಂಸ್ಕಾರ ಭಾರತಿ’. “ಸಂಸ್ಕಾರ ಭಾರತಿಗೆ ದತ್ತೋಪಂತರು ನೀಡಿದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮರೆಯಲಾಗದ್ದು. ನಮಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಆಗುವಂತಹ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕವು (ಕೈಪಿಡಿ) ಬೇಕೆಂದು ಅನ್ನಿಸುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಅದನ್ನು ಬರೆಯಲು ಅವರೇ ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡೆ. ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಬರೆದರೆ ಡೆಕ್ಕನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ನೆರವು ಆಗುತ್ತದೆಂದು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಅದರಂತೆ ‘ಎ ಹಿಂದೂ ವ್ಯೂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್’ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದುಕೊಟ್ಟರು” ಎಂದು (1990) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಶ್ರೀ ಯೋಗೇಂದ್ರಜೀ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಗ್ರಂಥ ಹಿಂದಿ, ಗುಜರಾತಿ, ಮರಾಠಿ, ಕನ್ನಡ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿದೆ.

    ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವರು

    ದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಠೇಂಗಡಿಜೀ ಅಗಾಧ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ್ದಾರೆ. ಸರಳ ಜೀವನ, ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆ, ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಬದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ, ಗುರಿಯ ಕಡೆಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಆಸಕ್ತಿ (ಶ್ರದ್ಧೆ) ಮುಂತಾದವು ಠೇಂಗಡಿ ಅವರ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು. ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳವರು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮಿಂದ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಅದೇ ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಗುಟ್ಟು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ, ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯ, ಬ್ರಿಟನ್, ಚೀಣಾ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳವರು ಇವರನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಂಡು, ಇವರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಕೌಶಲದ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಬಯಸಿದ್ದರು. ಚೀಣಾದಿಂದ ಮರಳುವಾಗ ಬೀಜಿಂಗ್ ರೇಡಿಯೋದವರು ಇವರ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿದರು; ಆಗ ಇವರು ಹೇಳಿದ್ದು: “ಪುಮಾನ್ ಪುಮಾಂಸಂ ಪರಿಪಾತು ವಿಶ್ವತಃ” (ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಮಾನವನು ಮಾನವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ) ಎಂದು. ಚೀಣಾಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಸಂದೇಶ ಸಾಧ್ಯವೆ?

    ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಇದ್ದರೂ ನಂಬಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತಹ ಸರಳತೆ ಠೇಂಗಡಿಜೀ ಅವರದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಬಳಿ ಏನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕಾರಿಲ್ಲ, ಮನೆ ಇಲ್ಲ. ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಎಂಎಸ್ ನೀಡಿದ ಸಣ್ಣ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸ. ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಕುರ್ತಾ ಮತ್ತು ಧೋತಿಗಳು ಅವರ ಸೊತ್ತು; ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸೂಟ್‍ಕೇಸ್ ಸಾಕು. ರಾತ್ರಿ ಬಸ್ ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯ ದರ್ಜೆ ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ. ಮದುವೆಯಾಗಲು ಅವರಿಗೆ ಸಮಯವೇ ಸಿಗಲಿಲ್ಲವಂತೆ (ವಾಜಪೇಯಿ ಕೂಡ ಒಮ್ಮೆ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದ ನೆನಪು). ಪ್ರಚಾರದಿಂದ ಸದಾ ದೂರ.

    ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಬೇಡ

    ಹೀಗೆ ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಅವರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ 2003ರಲ್ಲಿ ಕರೆದು ‘ಪದ್ಮಭೂಷಣ’ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಅವರಿಂದ ಪತ್ರ ಬಂದಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ನಯವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತ “ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಕೃತಜ್ಞತೆಗಳು. ಅದಕ್ಕೆ ನಾನು ಅರ್ಹನೇ ಎಂದು ಸಂಶಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬಾ ಗೌರವ ಇದೆ; ನಿಮ್ಮ ಇಂದಿನ ಹುದ್ದೆಗಿಂತ ನಿಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಾನತೆಗಾಗಿ (ಗ್ರೇಟ್‍ನೆಸ್). ಆದರೆ  ಡಾ|| ಹೆಡಗೆವಾರ್ ಮತ್ತು ಗುರೂಜೀ ಅವರಿಗೆ ‘ಭಾರತರತ್ನ’ವನ್ನು ಕೊಡುವ ತನಕ ನಾನು ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಸರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದರು.

    ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಜಕೀಯವು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅವರು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಅವರು ಎಲ್ಲೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿ, ಆ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಅವರು ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದ್ದರು. 84ರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ನಿಧನ ಹೊಂದಿದಾಗ ವಾಜಪೇಯಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ನನಗೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ 50 ವರ್ಷಗಳ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಒಂದು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಅವರೊಬ್ಬ ‘ಸಮರ್ಪಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಸೇವಕ’ ಎನ್ನಬಹುದು. ಆರ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಸರಸಂಘಚಾಲಕ ಮೋಹನ್‍ಜೀ ಭಾಗವತ್ ಅವರು “ಠೇಂಗಡಿಜೀ ಅವರು ಸ್ವದೇಶೀಯನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು” ಎಂದು ಗೌರವ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

    ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಓರ್ವ ಅದ್ಭುತ ಚಿಂತಕರಾಗಿದ್ದ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ಇತಿಹಾಸ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಅವರು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಮೂಹಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಫೋಟೋ ತೆಗೆಯುವುದು, ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನ ಕೊಡುವುದು ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಸಂಗತಿಗಳು. ರಾಷ್ಟ್ರ ಕಟ್ಟಲು ಕೆಮರಾ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲವು. ಎರಡು ಬಾರಿ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು ಸಕ್ರಿಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೂ ಅವರು ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಅವರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ವಿಪರೀತ ಕೆಲಸಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಓದುತ್ತಿದ್ದರು; ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವೋಪಜ್ಞ ಚಿಂತನೆಯಿದೆ; ಕೈಪಿಡಿಯಾಗುವ ಅರ್ಹತೆಯಿದೆ. ಸುಮಾರು 50 ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದು, 28 ಹಿಂದಿ, 12 ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿವೆ. ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಮಾವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಂಧ ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರ, ಒಂದೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲೂ ಅವರು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಡುವಷ್ಟು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕ ಎನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಷ್ಟೆಲ್ಲ ಮಾಡಿದನೇ ಎಂದು ನಂಬುವುದಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು.

    ಸ್ವಾಗತಭಾಷಣ ಮಾಡಿ ನಿರ್ಗಮನ

    ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ಹಲವು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಒಮ್ಮೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ರ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸ್ವಾಗತ ಭಾಷಣ ಮಾಡುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಎಚ್‍ಎಂಎಸ್‍ನ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕ ಎನ್.ಜಿ. ಗೋರೆ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿದ್ದರು. ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆತ ಆರ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಪ್ರಚಾರಕ್ ಇರುವ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಾವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಠೇಂಗಡಿ ಅವರು ಏನು ಮಾಡಿದರೆಂದರೆ, ಸ್ವಾಗತ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದವರು ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ಇಳಿದು ಹೊರಟೇಹೋದರು. ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವೇಳೆ ಒಮ್ಮೆ ಠೇಂಗಡಿಯವರು ಗೋರೆ ಅವರನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಿಡಬೇಕಿತ್ತು. ಆಗ ಗೋರೆ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಅಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರಂತೆ. ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಗೆಳೆತನಕ್ಕೆ ಠೇಂಗಡಿಯವರು ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಆರ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಮತ್ತು ಸಿಪಿಎಂ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಘರ್ಷಣೆ ಜೋರಾಗಿ, ಕೊಲೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದಾಗ ಅವರು ಸಿಐಟಿಯು ನಾಯಕ ಪಿ. ರಾಮಮೂರ್ತಿ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದರು.

    ಸರಳಜೀವಿ, ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕ ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ

  • ಇದು ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಮಾತು. ಭೌಗೋಳಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೇಶವಾಗಿದ್ದ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದ ಚೀನಾ ಸೇರಿದಂತೆ, ಪ್ರಪಂಚದ ಮೂರನೇ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪುಧ್ವಜ ಹಾರಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇಡೀ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಲಯ ಕೆಂಪುನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿಹೋಗಿತ್ತು. ಆದಿಶಂಕರರ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮತಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರು ಅಧಿಕಾರ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು.

    ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ ಮುಖ್ಯ ವಿರೋಧಪಕ್ಷವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮದಂತೆ ಸೇರಿಹೋಗಿತ್ತು. ರೈತ, ಕಾರ್ಮಿಕ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಬೇರೆ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ಸಂಘಟನೆಗಳೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರಕಾರ ತಾನೇ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಸರಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಗರಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಸಂಸದರವರೆಗೂ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೇ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದರು. ದೇಶದ ಕೈಗಾರಿಕಾವಲಯದ ನೀತಿ-ನಿರ್ಧಾರಣೆ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೇಶದ ಅನೇಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದವು. ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಕಳಶಪ್ರಾಯವೆಂಬಂತೆ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲೇ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರೇ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಸಹ.

    ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನೇ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಹೇಳುವವರೂ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ನ್ಯಾಯಾಂಗದಲ್ಲೂ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಚಿಂತನೆಯೇ ಹರಡಿತ್ತು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೇರಳದ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಸರಕಾರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದವರು ಕೇರಳದ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಆನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರೇ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿಯೂ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಪ್ರತಿಭೆ, ಸೇವಾಜ್ಯೇಷ್ಠತೆ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಗೌಣವಾಗಿಸಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರನ್ನು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಿಡೆಯಿಂದ ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 

    ಹೀಗೆ ಯತ್ರ-ತತ್ರ-ಸರ್ವತ್ರವೂ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಚಿಂತನೆಯೇ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದ ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏಕೀಕೃತ ಅಂಚೆ ಮತ್ತು ತಂತಿ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ವಿಭಾಗ ರೈಲು ಅಂಚೆಸೇವೆಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಚುನಾವಣೆ ಘೋಷಿತವಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವದಿಂದಲೂ ಅದು ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರ ಬಿಗಿಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಮಾಕ್ರ್ಸವಾದಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ನೇತಾರ ಎನ್.ಜೆ. ಅಯ್ಯರ್ ಅಂಚೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಚುನಾವಣೆ ಕೇವಲ ಔಪಚಾರಿಕತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕಾರ್ಮಿಕಸಂಘದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಕಾಟಾಚಾರಕ್ಕೆಂದು ಅಖಿಲಭಾರತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಬೇಕಿತ್ತು. 

    ಹೀಗೆ ಕಾಟಾಚಾರಕ್ಕೆಂದು ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅನಾಹುತವೇ ನಡೆದುಹೋಗಿತ್ತು! ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರೇ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಂಚೆ ಮತ್ತು ತಂತಿ ನೌಕರರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ದತ್ತೋಪಂತ್ ಠೇಂಗಡಿ ಎಂಬ ಅನಾಮಧೇಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು!

    ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರಿಗೆ ಆಘಾತವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ತೀವ್ರ ಮುಜುಗರಕ್ಕೊಳಗಾದ ಎನ್.ಜೆ. ಅಯ್ಯರ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆಯಿತ್ತರು. ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ, ಸಂಘಟನೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ತಮ್ಮ ತಂಡದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೂತನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಠೇಂಗಡಿಯವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. 

    ಆಗ ಠೇಂಗಡಿಯವರು ಕೈಗೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತವರ ತಂಡದ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಘಾತಗೊಂಡರು! ಎನ್.ಜೆ. ಅಯ್ಯರ್ ಮತ್ತವರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣು-ಕಿವಿಗಳನ್ನೇ ನಂಬದಾದರು. ಠೇಂಗಡಿಯವರು ತಮ್ಮ ನೂತನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಎನ್.ಜೆ. ಅಯ್ಯರರನ್ನೇ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು! ‘ತನಗೆ ಯಾರು ಹತ್ತಿರ, ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಸಂಘಟನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾರು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಬೇಕು.’ ಸಂಘಟನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತಲೂ ಅಯ್ಯರ್ ಸೂಕ್ತ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಠೇಂಗಡಿಯವರು. ಇದು ವಿನೂತನವೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ರಾ.ಸ್ವ. ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಸರ್ವತ್ರವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಿರೋಧಿಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲೂ ಸಂಘದ ಕಾರ್ಯಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದು ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನೂ ಚಕಿತಗೊಳಿಸಿತ್ತು.

    ಸಂಘಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ದತ್ತೋಪಂತರಲ್ಲಿ ರಾ.ಸ್ವ. ಸಂಘದ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಶಿಸ್ತಿಗೆ ಬಾಗದ ಬಂಡಾಯದ ಹುಮ್ಮಸ್ಸಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು, ಸಂಘರ್ಷದ ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು, ಹಸಿದ ಹೊಟ್ಟೆಯ ರೈತರನ್ನು, ಸಮಾಜದ ಕೊನೆಯಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಪರಿಶಿಷ್ಟರನ್ನು, ಸತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವೃತ್ತಿಧರ್ಮದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿರುವ ವಕೀಲರನ್ನು ಬಹು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿಕಟ್ಟಬಹುದು. ಸಮಾಜದ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ವೈರತ್ವಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು ಅತಿ ಸುಲಭ. ಸಮಾಜದ ಓರೆಕೋರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮಾಜದ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಕದಡಬಹುದು. ಆತ್ಮವಿಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಸಮಾಜದ ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಲ್ಲ. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರು ಇದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತ ಬಂದವರು.

    ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪ್ರಭೃತಿ

    ಸಮಾಜ ನರನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ವಿಷ ಬೆರೆತಿರುವಾಗಲೂ ಇಡೀ ಸಮಾಜವನ್ನೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲಿಸಲು, ಸಮಾಜದ ಒಳಗಡೆಯಲ್ಲ, ಸಮಾಜವನ್ನೇ ಸಂಘಟನೆ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದ ಸಂಘಕಾರ್ಯದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಲ್ಲೊಬ್ಬರು ದತ್ತೋಪಂತರು.     

    ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜ್ಯ ಡಾಕ್ಟರ್‍ಜೀಯವರ ಜೊತೆಗಿದ್ದದ್ದು ಅಕ್ಷರಶಃ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಜನ. ಆದರೆ, ಇಂದು ಸಂಘದ ಕಾರ್ಯ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಾಲ್ಲೂಕು-ಹೋಬಳಿ ಮಟ್ಟಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಸಂಘದ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಘಟನೆಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತಿವೆ. ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ಇದೆಲ್ಲವೂ ನವೀನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆಳಕ್ಕಿಳಿದು ನೋಡಿದರೆ ಇದು ಸಂಘಕಾರ್ಯದ ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆಯ ಅನಾವರಣ ಮಾತ್ರವೇ. ಯಾವ ಪುಷ್ಪವೀಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಳಿ ನಿಂತಿದೆಯೋ, ಅದು ಮೊಗ್ಗಿನಿಂದ ಹೊರಗಿನದ್ದಲ್ಲ; ಹೂವೆಂಬುದು ಮೊಗ್ಗಿನ ಗತಿಶೀಲ ಅನಾವರಣವಷ್ಟೇ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣವೆಂಬುದು ಸಹಜ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಆದರೆ ನಿಸರ್ಗಕ್ಕೆ ಸದಾ ವಿರೋಧವಾಗಿಯೇ ನಿಲ್ಲುವ ಮಾನವನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಅನಾವರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಇನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಚಂಚಲಚಿತ್ತದ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಂತೂ ಇದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಸಂಘಶಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಮೂಲ ಚೈತನ್ಯಸ್ರೋತ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕೃತಿಗೊಳ್ಳದೆ ಅನಾವರಣ ಹೊಂದಲು ಕಾರಣೀಭೂತರಾದವರಲ್ಲಿ ದತ್ತೋಪಂತರು ಅಗ್ರಮಾನ್ಯರು.

    ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ-ಕಾರ್ಮಿಕ-ರೈತ-ಸ್ವದೇಶೀ-ಗ್ರಾಹಕ-ವಕೀಲರ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಅಧ್ವರ್ಯು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಾರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ, ಸಮಾಜದ ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರವಾಹವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಚಿಂತಕ, ಮಹೋನ್ನತ ಸಂಘಟಕ, ಸ್ವಭಾವತಃ ಅಧ್ಯಯನಶೀಲ, ಪ್ರಭಾವೀ ಲೇಖಕ, ಇನ್ನೂ ಸಾಕಷ್ಟು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿಯವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಕೃತಿಗಳು, ಕಟ್ಟಿದ ವಿವಿಧ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಠೇಂಗಡಿಯವರಂಥ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಧನೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ದುಃಸಾಧ್ಯ. ನಮ್ಮ ನಿಲುಕಿಗೆ ಗೋಚರವಾದದ್ದೆಷ್ಟೋ, ಬೊಗಸೆಗೆ ದಕ್ಕಿದ್ದೆಷ್ಟೋ ಅದಷ್ಟನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೂ ಕಡಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಪಡಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಳಿಸಬಹುದು. ಠೇಂಗಡಿಯವರು ನಿಜವಾಗಲೂ ಏನಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ನಮ್ಮ ನಿಲುಕಿಗೆ ಹೀಗೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅಥವಾ ಅವರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಓದಿದ ಮೇಲೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ನಮಗೆ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆನಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನಷ್ಟೇ ಹೇಳಬಹುದು.

    ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ದತ್ತೋಪಂತರ ವಿಚಾರಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದೇ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಮತ್ತು ಅದೂ ವಿರಳವಾಗಿ. ಭಾರತೀಯ ಮಜ್ದೂರ್ ಸಂಘದ (BMS) ಅಮರನಾಥ ಡೋಗ್ರಾ ಮತ್ತಿತರ ಸಂಘಟಕರು 2015ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, 2017ರವರೆಗೆ ಠೇಂಗಡಿಯವರ ಹಿಂದೀಭಾಷೆಯ ಆಯ್ದ ಬರಹ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ‘ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ ಜೀವನದರ್ಶನ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ದೆಹಲಿಯ ಸುರುಚಿ ಪ್ರಕಾಶನದವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.

    ಈ ಸಂಚಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಸರಣಿಯ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪರಮಪೂಜ್ಯ ಸರಸಂಘಚಾಲಕರು ಠೇಂಗಡಿಯವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು: 

    “ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳು. ಒಂದಷ್ಟು ವಿಭೂತಿ ಪುರುಷರು ಜನಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಎರಡನೇ ರೀತಿಯವರನ್ನು ನೋಡಿದರೇ ಸಾಕು ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಾಮಾನ್ಯನಲ್ಲವೆಂದರಿತು ಜನ ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದುಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೂ ಹೀಗೂ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಹತಿಯ ಪ್ರಭೆ ಎಂಥವರಿಗೂ ಗೋಚರಿಸಿ, ಬದುಕಿದ್ದಾಗಲೇ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ದೈವೀಕರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ; ನಮ್ಮಂಥ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಇವರ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಮೂರನೇ ಮಾದರಿಯವರು ದತ್ತೋಪಂತರಂಥವರು. ಅಸಾಮಾನ್ಯರಾಗಿದ್ದರೂ, ಯಾರಿಗೂ ಅದರ ಸುಳಿವನ್ನೇ ಕೊಡದಿರುವವರು; ಹೇಗೆ ತಮ್ಮ ಮಹತಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಕಲೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಸಾಮಾನ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯರಾಗಿ ಬಾಳಿ ಬದುಕುವವರು. ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೂ ಎಳ್ಳಷ್ಟೂ ಅನುಮಾನ ಬಂದರೂ ಸಂಘಟನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಿ ಚ್ಯುತಿಬರಬಹುದೋ ಎಂಬ ಜಾಗೃತಿಯಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯರಾಗಿ ಬದುಕಿದವರು ಠೇಂಗಡಿಯವರು.

    “ನಾಗಪುರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಅವರನ್ನು ನನ್ನ ಸ್ಕೂಟರ್ ಹಿಂದೆ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ರಾತ್ರಿ ಹನ್ನೆರಡು-ಒಂದು ಗಂಟೆಗೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೇನೆ. ಇಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯಾರನ್ನೂ ಎಬ್ಬಿಸಬಾರದು, ಮಲಗಿದವರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುವುದು ಖಚಿತ ಎಂದು ಬಿನ್ನವಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕಿವಿಗೇ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಠೇಂಗಡಿಯವರು ಪುಟ್ಟ ಮಗುವಿನಂತೆ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಕಲ್ಲನ್ನೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಮನೆಯ ಕಿಟಕಿಗೆ ಅಥವಾ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಮೆಲ್ಲನೆ ಎಸೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮನೆಯವರು ಬೈದುಕೊಂಡೇ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದು ಬಂದು ಠೇಂಗಡಿಯವರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇಂತಹದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಮಾಡಬಹುದೇ? ತಮ್ಮ ಮಹತಿ, ಮಹಾನತೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸದಾಕಾಲದ ಒಡನಾಡಿಗಳಿಗೂ ನಿಲುಕದಷ್ಟು ಸಹಜವಾಗಿ, ಅಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಮರೆಮಾಚಬಹುದೇ?

    ಠೇಂಗಡಿಯವರು ನಮಗಿಂತಲೂ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ದೊಡ್ಡವರು ಎಂದು ನಮಗೆ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನಿಜಕ್ಕೂ ನಾವು ಒಬ್ಬ ಅಲೌಕಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಮ್ಮ ಗ್ರಹಿಕೆಗೇ ನಿಲುಕಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ.”  

    *****

    ದತ್ತೋಪಂತರೆಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ ದತ್ತಾತ್ರಯ ಜನಿಸಿದ್ದು 10 ನವೆಂಬರ್ 1920ರ ದೀಪಾವಳಿಯ ಶುಭದಿನದಂದು, ಮಹಾರಾಷ್ಟದ ವಿದರ್ಭ ಭಾಗದ ವಾರ್ಧಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರವಿಯಲ್ಲಿ. ಇವರ ತಾಯಿ ಜಾನಕೀಬಾಯಿ; ತಂದೆ ಬಾಪುರಾವ್ ದಾಜೀಬಾ ಠೇಂಗಡಿ. ದತ್ತೋಪಂತರನ್ನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ  ದತ್ತಾ, ದತ್ತು, ಪಂತ್, ಬಾಬಾ ಮೊದಲಾದ ಮುದ್ದಿನ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.

    ತಾಯಿ ಜಾನಕೀಬಾಯಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೌಮ್ಯ, ಶಾಂತಚಿತ್ತ, ವಾತ್ಸಲ್ಯಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಜಾನಕೀಬಾಯಿಯವರ ತಂದೆ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಸ್ವಭಾವತಃ ಜಾನಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಭಾವದ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಶ್ರೀದತ್ತಾತ್ರಯನ ಪರಮ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪೂಜಾ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

    ತಂದೆ ಬಾಪುರಾವ್ ಠೇಂಗಡಿ ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದರು. ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿದ್ಧಹಸ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ವಾದಸರಣಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖರ ಮತ್ತು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.

    ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕಸ್ಥಿತಿ ಮೊದಮೊದಲು ಡೋಲಾಯಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಬಾಪೂರಾಯರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮಗಳಿಂದ ಪರಿವಾರದ ಆರ್ಥಿಕಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದರು.

    ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಪತ್ತು, ನೌಕರ-ಚಾಕರರಿದ್ದೂ, ಠೇಂಗಡಿ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಏನೋ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಶುಷ್ಕತೆ ಮತ್ತು ಏಕಾಕಿತನ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗದಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ದತ್ತೋಪಂತರ ಮೊದಲು ಜನಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳೂ ಅಕಾಲ ಮೃತ್ಯುವಿಗೀಡಾಗಿದ್ದರು. ಮಾತೆ ಜಾನಕೀಬಾಯಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀದತ್ತಾತ್ರಯನ ಪರಮ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆಕೆ ಒಂದು ದಿನ ಮನೆಯ ದೇವರಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದ ದತ್ತಮೂರ್ತಿಯ ಎದುರು ಭಕ್ತಿಭರಿತರಾಗಿ ಹೀಗೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡರು: 

    “ಒಂದು ವೇಳೆ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಸಂತಾನವೇನಾದರೂ ಜೀವಂತವಾಗುಳಿದರೆ, ಅದನ್ನು ನಿನ್ನದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ.” 

    ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಶಕ್ತಿಯಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಅಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದೂ ಎಟಕುತ್ತದೆ. ದತ್ತ ಭಗವಂತನಿಗೆ ತನ್ನ ಭಕ್ತೆಯ ಮೊರೆ ಕೇಳಿರಬೇಕು. ದತ್ತೋಪಂತರು ದೀರ್ಘಾಯುವಾಗಿ ಬಾಳಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೈಚಾರಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹರಿಕಾರರಾದರು. ದತ್ತಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ತನ್ನ ಮಗುವಿಗೆ ತಾಯಿ ದತ್ತಾತ್ರಯನೆಂದೇ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದಳು.

    ದತ್ತೋಪಂತರು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸಿದರು. ಸಮಾಜಸೇವೆಯ ಸಂಕಲ್ಪ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ  ದತ್ತೋಪಂತರು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸುಖ-ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಆಜನ್ಮ ಅವಿವಾಹಿತರಾಗುಳಿದು, ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘದ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನವನ್ನು ದೀನ-ಹೀನ, ಶೋಷಿತ-ಪೀಡಿತ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ಸಮುದಾಯಗಳ ಉತ್ಥಾನ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಸೇವೆಗಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು.     

    ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಜೀವನ

    ದತ್ತೋಪಂತರ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಆರ್ವಿ ಪುರಸಭೆಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲೇ ನಡೆಯಿತು. ಇವರು ಅತ್ಯಂತ ಕುಶಾಗ್ರಮತಿ ಮತ್ತು ಮೇಧಾವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಥಮರಾಗಿಯೇ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಏನನ್ನಾದರೂ ಒಮ್ಮೆ ಓದಿದರೆ ಸಾಕು ಅವರಿಗದು ಬಾಯಿಪಾಠವಾಗಿಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು.

    ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮರಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ಪುಸ್ತಕದ ಹುಳುವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಪಾಠ್ಯಕ್ರಮದ ಪುಸ್ತಕಗಳಾಚೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವ ಹವ್ಯಾಸವಿತ್ತು. ಶಾಲೆಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ, ಆರ್ವಿಯ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಅದೆಷ್ಟೋ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಓದಿ ಮುಗಿಸಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗುರುತುಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದರು.   

    ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗಪುರದಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳೇರ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ದತ್ತೋಪಂತರು ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿ ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಯವೇನೇ ಇರಲಿ, ಸದಾ ದತ್ತೋಪಂತರೇ ಪ್ರಥಮಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ಬಾರಿ ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ವಿಷಯ ‘ತಾಯಿ ಹೆಚ್ಚೋ ತಂದೆ ಹೆಚ್ಚೋ.’ ದತ್ತೋಪಂತರಿಗೆ ಆಗ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೊಂದು-ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ಪ್ರಾಯವಿರಬಹುದು. ಅಂದು ತಾಯಿಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ ದತ್ತೋಪಂತರನ್ನು ಕುರಿತು ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಆಯೋಜಕರು “ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೊಡ್ಡವನಾದ ಮೇಲೆ ಖಂಡಿತ ಓರ್ವ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ” ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದ್ದರು!

    ಸ್ವಾತಂತ್ಯಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಧುಮುಕಿದ್ದು

    1931-32ರ ವೇಳೆಗೆ ಗಾಂಧಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಸಂಗ್ರಾಮ ಗರಿಗೆದರಿತ್ತು. ಆಗ ದತ್ತೋಪಂತರು ಆರನೇ-ಏಳನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಆಗಿದ್ದರು. ಆಗಲೇ ಅವರಲ್ಲಿ ನುರಿತ ಸಂಘಟಕನೊಬ್ಬ ಜಾಗೃತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅವರು ಗುಡಿಸಲು, ಮಂಡಳ, ಸಮಿತಿ, ಆರ್ವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಸಂಘ ಮುಂತಾದ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸತೊಡಗಿದ್ದರು.

    ದತ್ತೋಪಂತರು ಉರಿಬಿಸಿಲನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಚಳವಳಿಕಾರರೊಂದಿಗೆ ದಿನವಿಡೀ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ತಂದೆ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆಂದೋಲನದ ಉದ್ವಿಗ್ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ, ತಮ್ಮ ಮಗನಿಗೆ ಈ ಆಂದೋಲನದಿಂದ ದೂರವಿರುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮಗ ದತ್ತೋಪಂತ ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

    ಒಂದು ದಿನ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಆಂದೋಲನನಿರತ ಪುತ್ರನನ್ನು ರಟ್ಟೆಹಿಡಿದು ಎಳೆತಂದ ತಂದೆ, ನಾಳೆಯಿಂದ ಇದೆಲ್ಲಾ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಗದರಿದರು. ತನ್ನ ಕೈ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡ ದತ್ತೋಪಂತ ಮತ್ತೆ ರಸ್ತೆಗೆ ಓಡಿಹೋದ. ಆತಂಕಿತರಾದ ತಂದೆ, ಪತ್ನಿ ಜಾನಕೀದೇವಿಗೆ  ಅಂದು ಮಗನಿಗೆ ಊಟ ನೀಡದಂತೆ ತಾಕೀತುಮಾಡಿ ಹೋದರು.

    ಬೇಸಿಗೆಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಾಲಕ ದತ್ತು ಹಸಿದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ತಾಯಿಯ ಮಮತಾಮಯಿ ಹೃದಯ ತತ್ತರಿಸಿಹೋಯಿತು. ತನ್ನ ಬಳಿ ಕರೆದು ಹಠತೊರೆದು ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ತಾಯಿ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳಿದರು. “ನನ್ನ ದೇಶವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕಿದೆ” ಬಾಲಕ ದತ್ತು ಉತ್ತರಿಸಿದ, “ನಾನು ಉಪವಾಸವಿದ್ದರೂ ಸರಿಯೇ, ಆಂದೋಲನವನ್ನು ತೊರೆಯುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಲ್ಲ.” ದತ್ತೋಪಂತ ಇಡೀ ದಿನ ಉಪವಾಸವಿದ್ದ. ಮಗನು ಹಸಿದ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಯಾವ ತಾಯಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡುವ ಮನಸ್ಸಾದೀತು?

    ಸ್ನೇಹಸ್ವಭಾವ

    ದತ್ತೋಪಂತನಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಜಾತವಾಗಿಯೇ ಸ್ನೇಹಮಯಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮನೆಮಾಡಿತ್ತು. ದಿನವೂ ಹೊಸ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದು ಆತನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಮಿತ್ರಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಸಮಾಜದ ಬಡ, ಹಿಂದುಳಿದ, ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ಸಮುದಾಯದ ಕಿಶೋರರು. ದತ್ತೋಪಂತರು ಸ್ವತಃ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಕುರಿತ ಯಾವ ಲಕ್ಷಣವೂ ಅವರ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸದಾ ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳ ವಸತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾಬಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಈ ಸಮುದಾಯದ ಕಿಶೋರರೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಸೇರಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.

    ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾತವಾಸ

    ದತ್ತೋಪಂತರ ಸಹಪಾಠಿಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ, ಅವರಿಗೆ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುವುದು, ಅಖಾಡಕ್ಕಿಳಿದು ಕುಸ್ತಿಯಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ದಿನವೂ ದೂರ ದೂರದವರೆಗೂ ಓಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾಯಂಕಾಲ ಸಂಘಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಬಡ್ಡಿ ಮತ್ತು  ಖೋಖೋ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಒಂಬತ್ತು-ಹತ್ತು-ಹನ್ನೊಂದನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡರು. ಆದರೆ, ವ್ಯಾಯಾಮಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಪಚನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಬಾರಿ ಸಹಭೋಜನದ ವೇಳೆ, ದತ್ತೋಪಂತರ ಸಮರ್ಥಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಲುಕೆರೆದು ಜಗಳವಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಥಳಿಸತೊಡಗಿದರು. ದತ್ತು ಆ ವೇಳೆ ಅಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿಷಯ ತಿಳಿಯುತ್ತಲೆ, ದತ್ತು ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಧರ್ಮದೇಟು ಕೊಟ್ಟು ಲೆಕ್ಕ ಚುಕ್ತಾ ಮಾಡಿದರು.

    ಆದರೆ, ವಿಷಯ ಅಲ್ಲಿಗೇ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪಾಲಕರು ದತ್ತುವಿನ ವಿರುದ್ಧ ಪೊಲೀಸರಲ್ಲಿ ದೂರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಜಾಮೀನುರಹಿತ ವಾರಂಟ್ ಜಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ದತ್ತುವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಪೊಲೀಸರು ಮನೆಯ ತನಕ ಬಂದಾಗ, ಸ್ವತಃ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದ ತಂದೆ, ದತ್ತೋ ಮನೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಸಾಗಹಾಕಿದರು. ವಾರಂಟ್ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ದತ್ತೋ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ದತ್ತೋ ಪೊಲೀಸರ ವಶವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆ ವಜಾಗೊಂಡು ದತ್ತೋವಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ಸಾಗಿತು.

    ಇದು ದತ್ತೋಪಂತರ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ಅಜ್ಞಾತವಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನೆದುರಿಸಿ ನಿಲ್ಲುವ, ಸಂಕಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುವ, ಹಸಿವು ನೀರಡಿಕೆಯನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿನಿಲ್ಲುವ, ಧೈರ್ಯಗುಂದದಿರುವುದಕ್ಕೆ, ಸಂಘಟನಾ ಕೌಶಲವೃದ್ಧಿಗೆ, ನಿಸರ್ಗವೇ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನೊಡ್ಡಿತೇನೋ ಎನ್ನಬಹುದು. ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ದತ್ತೋಪಂತರು ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು.

    ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಈ ಅನುಭವಗಳು, ಸಂಘದ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಿದಾಗ ಮತ್ತು ಆನಂತರದಲ್ಲಿ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ, 1948ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಥಮ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು 1975ರ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಗತರಾಗಿ ಜನಾಂದೋಲನದ ಸಮನ್ವಯದ ಕುರಿತು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ದತ್ತೋಪಂತರು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇರಿದಾಕ್ಷಣದಿಂದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವವರೆಗೂ, ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿಯವರ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ದತ್ತೋಪಂತರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ.

    ಸ್ನಾತಕ ವ್ಯಾಸಂಗ

    ಆರ್ವಿಯ ವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ತೇರ್ಗಡೆಗೊಂಡ ದತ್ತೋಪಂತರು ನಾಗಪುರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೋರಿಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಈ ಕಾಲೇಜು ಆಧುನಿಕತೆಗಾಗಿ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ದತ್ತೋಪಂತರು ಇಲ್ಲಿಯೂ ಆರ್ವಿ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ತಮ್ಮ ಸಂಘಟನೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟರು.

    ಹೊಸ ಹೊಸ ಮಿತ್ರರನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವ ಕಲೆ, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಮೈತ್ರಿ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿದವು. ದತ್ತೋಪಂತರ ವೇಷಭೂಷಣ ಬೈರಾಗಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ದತ್ತೋಪಂತರು ಇದಾವುದನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ತಮ್ಮ ಧ್ಯೇಯಸಾಧನೆಯತ್ತ ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಖರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಕುಶಾಗ್ರಮತಿ, ಚಿಂತನೆಯ ಗಹನತೆ, ಓದಿನ ಹರವು ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ಭಾಷಣಕಲೆಗಳಿಂದ ಕಾಲೇಜಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವಿಶೇಷ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ್ದರು. ಸ್ನಾತಕ ವ್ಯಾಸಂಗದ ತರುವಾಯ ಕಾನೂನು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಸಾದರು.

    ಶ್ರೀಗುರೂಜಿಯವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ

    ಪರಮ ಸೌಭಾಗ್ಯವೆನ್ನಿ ಅಥವಾ ವಿಧಿಯೇ ರಚಿಸಿದ ಸಂಯೋಗವೆಂದಾದರೂ ಹೇಳಿ, ದತ್ತೋಪಂತರು ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ ನಾಗಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ರಾಷ್ಟೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘದ ದ್ವಿತೀಯ ಸರಸಂಘಚಾಲಕರಾದ ಶ್ರೀಗುರೂಜೀಯವರ (ಮಾಧವ ಸದಾಶಿವ ಗೋಳವಲ್ಕರ್) ನಿವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅವರ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ, ದತ್ತೋಪಂತರ ಶಾಲಾದಿನಗಳ ಸಂಘ-ಶಾಖೆಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಾಢವಾಯಿತಲ್ಲದೆ, ಅವರಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಬಲ ಭಾವ, ಧ್ಯೇಯಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸಮರ್ಪಣೆ, ಅತ್ಯುನ್ನತ ಆದರ್ಶವಾದೀ ವಿಚಾರಧಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ದತ್ತೋಪಂತರು ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. 

    ತಂದೆಯವರ ಅಸಂತುಷ್ಟಿ

    ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಸಂಗದ ತರುವಾಯ ದತ್ತೋಪಂತರು ರಾಷ್ಟೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘದ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗುವ ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡಿದರು. ಸಂಘದ ಪ್ರಚಾರಕನಾಗುವುದೆಂದರೆ, ಪರಿವಾರ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುಳಿಯುವುದು. ಆಜೀವ ಅವಿವಾಹಿತನಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಿ, ಪೂರ್ಣತಃ ರಾಷ್ಟ್ರನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವುದು. ಯಾರ ರೋಮರೋಮಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ನೆಲಸಿದೆಯೋ ಮತ್ತು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಭಾರತಿಗಾಗಿ ಸಮಸ್ತವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸುವ ಬಲಿದಾನಭಾವವಿದೆಯೋ ಅಂಥವರು ಮಾತ್ರವೇ ಈ ರೀತಿಯ ಭೀಷ್ಮ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು.   

    ದತ್ತೋಪಂತರೇನೊ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಇವರ ತಂದೆಯವರಿಗೆ ಯಾವಾಗ ಈ ವಿಷಯ ತಿಳಿಯಿತೊ, ಅವರು ಕೆಂಡಾಮಂಡಲವಾದರು. ತಾವು ತಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯ ಪುತ್ರನ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದರೋ, ಆ ಎಲ್ಲ ಕನಸುಗಳೂ ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿದ್ದವು. ಅವರು ಯೋಚಿಸಿದ್ದರು, ತಮ್ಮ ಮಗ ಯಶಸ್ವಿ ವಕೀಲನಾಗಿ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆಂದು. ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ, ಮನೆಮಠಗಳನ್ನು ತೊರೆಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಗಿತ್ತು.

    ತಂದೆಯ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದು ಮಾತೆ ಜಾನಕೀಬಾಯಿ. ‘ನಿನ್ನ ಅಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಪುತ್ರಮೋಹದಿಂದಲೇ ದತ್ತು ಕೆಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದಾನೆ. ತಂದೆಯ ಯಾವ ಮಾತನ್ನೂ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ನೇತಾರ ನಾಗಪುರದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ನಾನು ಮಾತ್ರ ಅವನು ಪ್ರಚಾರಕನಾಗಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾರೆ’ ಎಂದು ತಂದೆ ಘೋಷಿಸಿದರು.   

    ಮಾತೆ ಜಾನಕೀಬಾಯಿ ವಿನಮ್ರಭಾವದಿಂದ ಹೇಳಿದರು: “ನಮ್ಮ ದತ್ತು ಭಗವಾನ್ ದತ್ತಾತ್ರಯನ ಕೃಪಾಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದತ್ತಾತ್ರಯನ ಕಾರ್ಯವನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಗಪುರದ ಶ್ರೀಗುರೂಜಿಯುವರು ನಮ್ಮ ಮಗನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರಿಂದಲೇ, ರಾಷ್ಟ್ರಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಯಮಾಡಿ ಇವನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಿ.”    

    ಆದರೆ, ತಂದೆ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ತದನಂತರದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಗುರೂಜಿಯವರು ದತ್ತೋಪಂತರ ತಂದೆಯವರನ್ನೊಪ್ಪಿಸಲು ನಾಗಪುರ ಕಾರ್ಯಾಲಯದಿಂದ ವರಿಷ್ಠ ಪ್ರಚಾರಕರಾದ ಕೃಷ್ಣರಾವ್ ಮೊಹರೀರನ್ನು ಆರ್ವಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಆರ್ವಿಯ ಅಂದಿನ ಸಂಘಚಾಲಕರಾಗಿದ್ದ ಅಣ್ಣಾಸಾಹೇಬ್ ದೇಶಪಾಂಡೆಯವರನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕೃಷ್ಣರಾಯರು, ಬಾಪುರಾಯರನ್ನು ಸಂಧಿಸಲು ಅವರ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ, ಬಾಪುರಾಯರು ಉಚ್ಚ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು, “ನಾನು ದತ್ತುವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕನನ್ನಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾರೆ. ವಿಷಯ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮುಗಿಯಿತು…”

    ಆದರೆ, ಕೃಷ್ಣರಾಯರು ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬಾಪೂರಾಯರ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಸಂಯಮದಿಂದ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡು ಕೊನೆಗೆ ನಿವೇದಿಸಿದರು, “ಬಾಪೂಜಿ, ನೀವು ನಮ್ಮ ಪಿತೃಸಮಾನರು. ನಿಮ್ಮ ಮಗ ಸ್ವತಃ ಭಗವಾನ್ ದತ್ತಾತ್ರಯನ ಪ್ರತಿರೂಪ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ, ನೀವು ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ದತ್ತಾತ್ರಯನೆಂದೇ ಇಟ್ಟಿದ್ದೀರಿ. ದತ್ತು, ದತ್ತಾತ್ರಯನ ಕಾರ್ಯವನ್ನೇ ನೆರೆವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಪಸರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಈಗ ಆತ ಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಕ, ಪ್ರತಿಭಾವಂತ; ತನ್ನ ಒಳಿತು ಕೆಡಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಬಲ್ಲ. ತನ್ನ ಜೀವನದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಆತ ಸಶಕ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ. ಆದರೂ, ತಾವು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪ್ರಚಾರಕನಾಗಿ ಹೊರಡಲು ಅನುಮತಿಸಿ. ಇದರಲ್ಲೇ ನಿಮ್ಮ ಮಾನ-ಸಮ್ಮಾನವಿದೆ.”  ಆಗ, ಬಾಪೂರಾಯರ ಕ್ರೋಧ ಶಾಂತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ದಿನಾಂಕ 22 ಮಾರ್ಚ್ 1942ರಂದು ದತ್ತೋಪಂತರು ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿ ಸಂಘಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಆ ದಿವಸ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೊಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಚಾರಕ ದೊರೆತ.

    ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ತರುವಾಯ ಬಾಪೂರಾಯರು ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಜಾನಕೀಬಾಯಿ ನಾಗಪುರದ ಸಂಘ ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ಬಾಪೂರಾಯರು ಶ್ರೀಗುರೂಜಿಯವರಿಗೆ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತ ಹೇಳಿದರು, “ನನಗೆ ಭಗವಂತನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಮಗನೀಗ ನಿಮ್ಮ ಅಧೀನ. ಆತ ಸಂಘಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ, ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯೆಂದರೆ ಆತ ಮನೆಗೂ ಬರುತ್ತಿರಲಿ. ಇದರಿಂದ ನಮಗೂ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ.”

    ಆ ವೇಳೆಗೆ ಬಾಪೂರಾಯರ ಹೃದಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ತದನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರೂ ಸಹ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾದರು.

    ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ

    1942ರಿಂದ 1944ರವರೆಗೆ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1948ರ ವರೆಗೆ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ದತ್ತೋಪಂತರನ್ನು ನಾಗಪುರಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ಕರೆಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು 1949ರಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. 1951-53ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು 1956-1957ರ ವರೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣಾಂಚಲದ ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಘದ ಸಂಘಟನಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಈ ನಡುವೆ 1950-51ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಭವ ಪಡೆಯಲು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆ ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರೇಡ್ ಯೂನಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ (INTUC) ಸಂಘಟನಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. 

    ಭಾರತೀಯ ಮಜ್ದೂರ್ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪನೆ  

    ಭಾರತೀಯ ಮಜ್ದೂರ್ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಸಮಷ್ಠಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಮಜ್ದೂರ್ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ, ಕಾರ್ಮಿಕಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರೇ, ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಾಗಿ, ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರ, ಉದ್ದಿಮೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಹಿತಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವುದಾಗಿತ್ತು. 

    ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸರಕಾರದ ಪ್ರಭಾವ, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ ಅಥವಾ ಮುಖಂಡರ ಪ್ರಭಾವ ಅಥವಾ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ, ಉದ್ದಿಮೆಯ ಮಾಲೀಕರ ಪ್ರಭಾವ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮೀರಿ, ವಿದೇಶೀ ವಿಚಾರಧಾರೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾದ ಕೇವಲ ರಾಷ್ಟ್ರಹಿತವನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುವ ಸ್ವಾಯತ್ತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ, ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಚಳವಳಿಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳಿಸುವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಮಜ್ದೂರ್ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆಗೊಂಡು, ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಘಟನೆಯೊಂದರ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡೇ ಭಾರತೀಯ ಮಜ್ಜೂರ್ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿತ್ತು. 

    ‘ರಾಷ್ಟ್ರದ ಔದ್ಯೋಗೀಕರಣ – ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಶ್ರಮಿಕೀಕರಣ – ಶ್ರಮಿಕರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯಕರಣ’ ಈ ತ್ರಿವಳಿ ಸೂತ್ರವನ್ನು ದೇಶದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಗೆ ನೀಡಿದವರು ದತ್ತೋಪಂತರು. ‘ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರೇ, ಒಂದಾಗಿ’ ಎಂಬ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರ ಘೋಷಣೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ‘ಕಾರ್ಮಿಕರೇ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸಿ’ ಎಂಬ ನೈಜ ಭ್ರಾತೃತ್ವದ ಘೋಷವಾಕ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ, ‘ಕೆಂಪು ಗುಲಾಮಗಿರಿ ತೊರೆದು ಹೇಳಿ – ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಮುಂತಾದ ಹೊಸ ಹೊಳಹಿನ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಾರತದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಪುಳಕಿತರಾದರು.

    ಕೆಂಪುಧ್ವಜದ ಬದಲಿಗೆ ಮಜ್ದೂರ್ ಸಂಘವು ಭಗವಾಧ್ವಜವನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರೇರಣಾ ಸ್ರೋತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು; ಹಾಗೆಯೇ ಕುಡುಗೋಲು ಸುತ್ತಿಗೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಮಾನವನ ಮುಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಚಕ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಲಾಂಛನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರ ಮೇ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಬದಲಿಗೆ 17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರಿನಂದು ‘ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ದಿನಾಚರಣೆ’ಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಸತ್ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು.

    ಈ ರೀತಿ ಪುಟ್ಟ-ದಿಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆದ ಭಾರತೀಯ ಮಜ್ದೂರ್ ಸಂಘ, ಕೆಂಪುಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪುಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸುವ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟರ ಕನಸನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರು ಮಾಡಿತು. ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಘಟನೆಯ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿತ್ತೋ, ಅದೇ ಸಂಘಟನೆ ಇಂದು ಎರಡು ಕೋಟಿಗೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.

    ಠೇಂಗಡಿ ಅಪ್ರತಿಮ ಚಿಂತಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇದೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರಲ್ಲೊಬ್ಬ ಅದ್ಭುತ ಸಿದ್ಧಹಸ್ತ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕನಿದ್ದ. ಇವರು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ಮುನ್ನುಡಿಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಬರೆದ ‘ಸಂಕೇತ ರೇಖಾ’ ಮತ್ತು ‘ಥರ್ಡ್ ವೇ’ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕಗಳು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ಅವರೊಬ್ಬ ಅದ್ಭುತ ಮತ್ತು ಓಜಸ್ವೀ ವಾಗ್ಮಿಯಾಗಿದ್ದರು; ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರಲ್ಲೊಬ್ಬ ಅಪ್ರತಿಮ ದಾರ್ಶನಿಕನಿದ್ದ. ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 1989ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸಂ ಅವಸಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೆಂಬುದಾಗಿ ಅವರು 1970ರಲ್ಲೇ ನುಡಿದಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 2010ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯೂ ಮರಣಶಯ್ಯೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಠೇಂಗಡಿಯವರು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸೀಮೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ.

    ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯೂನಿಸಂ ಪರ್ಯವಸಾನವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಈ ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ವೈಚಾರಿಕ ಜಗತ್ತು ಇಂದು ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ‘ಏಕಾತ್ಮಮಾನವದರ್ಶನ’ಮತ್ತು ಠೇಂಗಡಿಯವರ ‘ತೃತೀಯ ಪರ್ಯಾಯ’ಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವತ್ತ ಹೊರಳುತ್ತಿದೆ.

    ಭಾರತೀಯ ಕಿಸಾನ್ ಸಂಘ

    1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಹಾರಧಾನ್ಯಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ದೇಶ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಲಾಲ್ ಬಹಾದುರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ಒಂದು ಹೊತ್ತಿನ ಊಟವನ್ನು ತೊರೆಯುವಂತೆ ದೇಶವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೋರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ದೇಶ ಎಂತಹ ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೆದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸಬಹುದು. 1952ರ ನಂತರ ಸೋವಿಯೆತ್ ಮಾದರಿಯ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಕುರುಡಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮ ಇದಾಗಿತ್ತು.

    ನಾವು ಕೃಷಿ-ರೈತ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಬರಿ ಕಚ್ಚಾಸರಕನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಸಾಧನಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದೆವು; ಅದೇ ರೀತಿಯ ನೀತಿಗಳನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತ ಸಾಗಿದ್ದೆವು. ಪರಿಣಾಮಸ್ವರೂಪ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಿಗಡಾಯಿಸುತ್ತ ಸಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಗ್ರಾಮಗಳೂ ವಿನಾಶದ ಅಂಚಿಗೆ ಸಾಗಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೈತಚಳವಳಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು; ನಾನಾ ವಿಚಾರಧಾರೆಯ ಜನರು ರೈತರಿಗೆ ನೇತೃತ್ವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಉದ್ದೇಶ ತುಂಬಾ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯಪ್ರೇರಿತವಾಗಿತ್ತು.

    ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಇವರು ರೈತರ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಚುನಾವಣೆಗಳು ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ಒಂದಷ್ಟು ಲಾಲಿಪಾಪ್ ನೀಡಿ ರೈತರನ್ನು ಸಂತೈಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ ಸರಕಾರದ ರೈತವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಶೋಷಕ ನೀತಿಗಳು ಅಬಾಧಿತವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.

    ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ವಿಚಾರಧಾರೆಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ವರ್ಗಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿ ರೈತ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸರಕಾರಿಯಂತ್ರದಲ್ಲೂ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪ್ರಭಾವಳಿಯ ಜನರೇ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕರು ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ತಮಗೆ ತಿಳಿದ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಇವೆಲ್ಲ ಪ್ರಯಾಸಗಳು ಸೀಮಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಚಿಂತನೆಯೂ ಸಂಕುಚಿತವೂ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದಿರಲಿ, ಇನ್ನಷ್ಟು ಜಟಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಸಾಗಿದ್ದವು.

    ರಾಷ್ಟ್ರಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಲೇ, ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ನೀಗಿಸುವತ್ತ ಮಾರ್ಗೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಚಿಂತನೆ ರಾಷ್ಟ್ರಹಿತವನ್ನು ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಸಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ, ವಿದರ್ಭ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹಲವೆಡೆ ಒಂದಾಗಿ ರೈತರು ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಸಂಘದ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೂ ಹಲವರಿದ್ದರು. ವಿದರ್ಭದಂಥ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಂತೂ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಗತಿಪರ ರೈತರಾಗಿದ್ದ ಸಂಘಚಾಲಕರೊಬ್ಬರು ರೈತರ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.

    1968ರಲ್ಲಿ ವಾರ್ಧಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರೈತರ ಕೃಷಿಸಂಬಂಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಹನ ಚಿಂತನೆ ನಡೆದು ರೈತರ ಸಂಘಟನೆಯೊಂದನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಿಶ್ಚಯವೂ ಆಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಗುರೂಜಿ ಮತ್ತು ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ್ ದೇವರಸರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಠೇಂಗಡಿಯವರೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. 

    ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇರಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿತು. ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಮರುಚಾಲನೆ ದೊರೆಯಿತು.

    4 ಮಾರ್ಚ್ 1979ರಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಕೋಟಾದಲ್ಲಿ ಠೇಂಗಡಿಯವರ ಪ್ರಯಾಸದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಕಿಸಾನ್ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಈವತ್ತಿಗೆ, 40 ವರ್ಷಗಳನಂತರ, ಅವರ ಜನ್ಮಶತಮಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಘಟನೆ 534ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 30 ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದೇಶದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ರೈತರ ಸಂಘಟನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ.  

    ಮತ್ತಿತರ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ

    22 ನವೆಂಬರ್ 1991ರಂದು ವೈಚಾರಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ವದೇಶೀ ಜಾಗರಣ ಮಂಚ್’ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಠೇಂಗಡಿಯವವರು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ‘ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮರಸತಾ ಮಂಚ್’ ಮತ್ತು ‘ಸರ್ವ ಪಂಥ ಸಮಾದರ್ ಮಂಚ್’ ಎಂಬ ಎರಡು ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಕ್ರಮವಾಗಿ 14 ಏಪ್ರಿಲ್ 1983 ಮತ್ತು 14 ಏಪ್ರಿಲ್ 1991ರಂದು ದತ್ತೋಪಂತರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡವು. ‘ಪರ್ಯಾವರಣ್ ಮಂಚ್’ ಮತ್ತು ‘ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಅಧಿವಕ್ತಾ ಪರಿಷತ್’ ಇವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ ಸಂಘಟನೆಗಳು. ‘ಸಹಕಾರ ಭಾರತಿ’ಯನ್ನೂ ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ‘ಪ್ರಜ್ಞಾ ಭಾರತಿ’ (ಈಗ ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರವಾಹ) ಮತ್ತು ‘ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಹಕ ಪಂಚಾಯತ್’ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಠೇಂಗಡಿಯವರ ಕೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಅಪಾರವಾದದ್ದು. ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕರಾಗಿದ್ದ ಠೇಂಗಡಿಯವವರು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ದೂರದರ್ಶಿತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ದ್ರಷ್ಟಾರಸದೃಶ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನಾ ಕೌಶಲಗಳೆರಡನ್ನೂ ರಾಷ್ಟ್ರನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮರಸತೆಯನ್ನು ಪಸರಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದರು. ಠೇಂಗಡಿಯವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಘಟನೆಯೂ ಇಂದು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರಹಿತ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾನವತೆಯ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಟಿಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.  ದತ್ತೋಪಂತರ ಸಾಧನೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದೆನಿಸಲು ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಕಾರಣವಿದೆ. ಯಾವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶ್ರದ್ಧೆ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡದೋ, ಸಂಘರ್ಷವೇ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಠೇಂಗಡಿಯವರ ಪ್ರಯಾಸದಿಂದ ಸಂಘದ ಸಂಸ್ಕಾರ ಪಡೆದ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ದೇಶವನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಎಡಪಂಥೀಯರ ಬಿಲಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿವೆ. ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದ ನಿರರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಭಾಷಣಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿ  ದತ್ತೋಪಂತ್ ಠೇಂಗಡಿ.

    ಸಂಘರ್ಷ ಕಡೆದ ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿ ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ

ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡಿನ ಮುನ್ನೆಲೆಯ ಮಹನೀಯ  ಎಸ್.ಪಿ.ಬಿ.
ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡಿನ ಮುನ್ನೆಲೆಯ ಮಹನೀಯ ಎಸ್.ಪಿ.ಬಿ.

ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ಮುನ್ನ ನನ್ನ ಸಂಗೀತಗುರುಗಳ ಗಾನದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅರವಿಂದ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿಗೇ ಅಲ್ಲಿಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ನಡುವೆ ಸಂಭ್ರಮೋತ್ಸಾಹಗಳು ಪುಟಿದೆದ್ದವು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನೇಪಥ್ಯಗಾಯಕ ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಾಡೊಂದರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ...

ಆಗಬೇಕಾಗಿದೆ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ (ಭಾಗ 1)
ಆಗಬೇಕಾಗಿದೆ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ (ಭಾಗ 1)

ಒಮ್ಮೆ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರರು ಜಪಾನಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಜಪಾನಿನಂತಹ ಪುಟ್ಟ ದೇಶ ಅಷ್ಟೊಂದು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಕಾರಣವೇನು ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ಕುತೂಹಲ ಟಾಗೋರರಿಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಹತ್ತಿರ ಅವರೊಂದು ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು. ಅದೇನೆಂದರೆ ‘ನಾನು ನಿಮ್ಮ ದೇಶದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮದ...

‘ದಮನ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ ಜನ ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ’
‘ದಮನ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ ಜನ ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ’

1908ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು ಬರೆದ ‘ದೇಶದ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯ’ಮತ್ತು ‘ಈ ಉಗುರುಬೆಚ್ಚಗಿನ ಕ್ರಮಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಹಾರಗಳಾಗಲಾರವು’ – ಎಂಬ ಎರಡು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಜವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ‘ರಾಜದ್ರೋಹ’ದ ಆಪಾದನೆಗೊಳಪಡಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತಿಲಕರಿಗೆ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಗಡೀಪಾರು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿ ದೂರದ ಬರ್ಮದ...

ಸರಳಜೀವಿ, ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕ ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ
ಸರಳಜೀವಿ, ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕ ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ

ದೇಶ ಕಂಡ ಓರ್ವ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕ, ದಲಿತರ ಉದ್ಧಾರಕ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ದೇಶದ ಬಲಪಂಥೀಯರು (ಬಿಜೆಪಿ, ಆರ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಇತ್ಯಾದಿ) ‘ಕಿಡ್ನ್ಯಾಪ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ’ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ನಾವು ಆಗೀಗ ಕೇಳುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ. ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವವರು ಯಾರು ಎನ್ನುವುದು ತುಂಬ ಕುತೂಹಲಕರ....

ಸಂಘರ್ಷ ಕಡೆದ ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿ ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ
ಸಂಘರ್ಷ ಕಡೆದ ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿ ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ

ಇದು ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಮಾತು. ಭೌಗೋಳಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೇಶವಾಗಿದ್ದ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದ ಚೀನಾ ಸೇರಿದಂತೆ, ಪ್ರಪಂಚದ ಮೂರನೇ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪುಧ್ವಜ ಹಾರಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇಡೀ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಲಯ ಕೆಂಪುನೀರಿನಲ್ಲಿ...

ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡಿನ ಮುನ್ನೆಲೆಯ ಮಹನೀಯ  ಎಸ್.ಪಿ.ಬಿ.
ಹಿನ್ನೆಲೆಹಾಡಿನ ಮುನ್ನೆಲೆಯ ಮಹನೀಯ ಎಸ್.ಪಿ.ಬಿ.

ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ಮುನ್ನ ನನ್ನ ಸಂಗೀತಗುರುಗಳ ಗಾನದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅರವಿಂದ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿಗೇ ಅಲ್ಲಿಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ನಡುವೆ ಸಂಭ್ರಮೋತ್ಸಾಹಗಳು ಪುಟಿದೆದ್ದವು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನೇಪಥ್ಯಗಾಯಕ ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಾಡೊಂದರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ...

ಆಗಬೇಕಾಗಿದೆ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ (ಭಾಗ 1)
ಆಗಬೇಕಾಗಿದೆ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ (ಭಾಗ 1)

ಒಮ್ಮೆ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರರು ಜಪಾನಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಜಪಾನಿನಂತಹ ಪುಟ್ಟ ದೇಶ ಅಷ್ಟೊಂದು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಕಾರಣವೇನು ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ಕುತೂಹಲ ಟಾಗೋರರಿಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಹತ್ತಿರ ಅವರೊಂದು ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು. ಅದೇನೆಂದರೆ ‘ನಾನು ನಿಮ್ಮ ದೇಶದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮದ...

‘ದಮನ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ ಜನ ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ’
‘ದಮನ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ ಜನ ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ’

1908ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು ಬರೆದ ‘ದೇಶದ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯ’ಮತ್ತು ‘ಈ ಉಗುರುಬೆಚ್ಚಗಿನ ಕ್ರಮಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಹಾರಗಳಾಗಲಾರವು’ – ಎಂಬ ಎರಡು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಜವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ‘ರಾಜದ್ರೋಹ’ದ ಆಪಾದನೆಗೊಳಪಡಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತಿಲಕರಿಗೆ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಗಡೀಪಾರು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿ ದೂರದ ಬರ್ಮದ...

ಸರಳಜೀವಿ, ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕ ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ
ಸರಳಜೀವಿ, ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕ ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ

ದೇಶ ಕಂಡ ಓರ್ವ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕ, ದಲಿತರ ಉದ್ಧಾರಕ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ದೇಶದ ಬಲಪಂಥೀಯರು (ಬಿಜೆಪಿ, ಆರ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಇತ್ಯಾದಿ) ‘ಕಿಡ್ನ್ಯಾಪ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ’ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ನಾವು ಆಗೀಗ ಕೇಳುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ. ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವವರು ಯಾರು ಎನ್ನುವುದು ತುಂಬ ಕುತೂಹಲಕರ....

ಸಂಘರ್ಷ ಕಡೆದ ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿ ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ
ಸಂಘರ್ಷ ಕಡೆದ ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿ ದತ್ತೋಪಂತ ಠೇಂಗಡಿ

ಇದು ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಮಾತು. ಭೌಗೋಳಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೇಶವಾಗಿದ್ದ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದ ಚೀನಾ ಸೇರಿದಂತೆ, ಪ್ರಪಂಚದ ಮೂರನೇ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪುಧ್ವಜ ಹಾರಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇಡೀ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಲಯ ಕೆಂಪುನೀರಿನಲ್ಲಿ...

ಅಕ್ಕರೆಯ ಸವಿಜೇನು
ಅಕ್ಕರೆಯ ಸವಿಜೇನು

ಒಂದು ಕಣ್ಣು ಕಣ್ಣಲ್ಲ, ಒಂದು ಮಗು ಮಗುವಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಗಾದೆಯಾದರೆ ‘ಮಗುವೆಂದರೇ ಹೊರೆ, ಎರಡಾದರೆ ಗಾಯದ ಮೇಲೆ ಬರೆ’ ಎನ್ನುವುದು ಈಗಿನವರ ಉದ್ಗಾರ.  ಮಗು ಆಗುವುದೇ ಅಪರೂಪ ಎಂದಿರುವಾಗ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರೊಡನೆ ಒಡನಾಡುವ ಭಾಗ್ಯವಾದರೂ ಎಲ್ಲಿ? ಕುಟುಂಬದ ಜ್ಯೋತಿಯಂತೆ ಮಗಳು....

ನಿಂತ ಗಡಿಯಾರ (ಪೂರ್ವಾರ್ಧ)
ನಿಂತ ಗಡಿಯಾರ (ಪೂರ್ವಾರ್ಧ)

ಕರಮಚಂದನಲ್ಲಿ ನಾನು ವಕೀಲಗಿರಿ ಮಾಡಲು ಸೇರಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ನಡೆದ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣ ನನ್ನ ಮನದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಅಡ್ಡಂಡ ಕರಮಚಂದನ ಪತ್ತೆದಾರಿಕೆಯ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಅದೊಂದು ಅಪೂರ್ವ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ವಕೀಲಗಿರಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪತ್ತೆದಾರಿಕೆ ಕರಮಚಂದನ ಹವ್ಯಾಸ. ಅದು...

ಐದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕವನಗಳು
ಐದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕವನಗಳು

ಮನುಷ್ಯನ ನಾಲ್ಕು ವಯೋಮಾನಗಳು ಯುದ್ಧ ಹೂಡಿದ ಅವನು ದೇಹದ ವಿರುದ್ಧ ದೇಹ ಗೆದ್ದಿತು, ಎದೆ ಸೆಟೆಸಿ ನಡೆಯಿತು. ಆ ಬಳಿಕ ಹೋರಾಡಿದ ಹೃದಯದ ವಿರುದ್ಧ ಬಿಟ್ಟುಹೊರಟವು ಅವನ ಮುಗ್ಧತೆ, ಶಾಂತಿ ಅನಂತರ ಹೋರಾಡಿದ ತನ್ನ ಮನಸಿನ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟುನಡೆದ ತನ್ನ...

ಎರಡನೆಯ ಪೋಕ್ರಿ ಕುಟ್ಟಿ
ಎರಡನೆಯ ಪೋಕ್ರಿ ಕುಟ್ಟಿ

ಆದಿಯಲಿ ನೆನೆಯುವೆನು ಪೋಕ್ರಿ ಕುಟ್ಟಿಯನು! ಎರಡನೆಯ ಪೋಕ್ರಿ ಕುಟ್ಟಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ಮುನ್ನ ಮೊದಲನೆಯ ಪೋಕ್ರಿ ಕುಟ್ಟಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಂದರರಾಜನು ಬರ್ಕಾಡಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ಅವನ ನಾಯಿ (ಮೊದಲನೆಯ) ಪೋಕ್ರಿ ಕುಟ್ಟಿಯು ಅವನ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿಂಬಾವಿ ಗುತ್ತಿಯ...

ಇಂದೇಕೆ ಹೀಗೆ?
ಇಂದೇಕೆ ಹೀಗೆ?

ಅಂದು ಹಂಚಿ ತಿಂದ ಹುಳಿ ಮಾವು ಜೇನಿಗಿಂತ ಸವಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹೊಳೆಯೊಳಗಿನ ಕಪ್ಪೆ, ನೀಲ ಮಣಿಯಂತೆ ಹೊಳೆದಿತ್ತು. ಮೆತ್ತಿದ ಮಣ್ಣು, ರೋಗವ ತರಲು ಮರೆತಿತ್ತು. ಕಪ್ಪು ಬಿಳುಪಿನ ಜಗದೊಳು ಸಪ್ತ ವರ್ಣಗಳು ಕಂಡಿತ್ತು. ದಿನದ ಕ್ಷಣಗಳ ಸವಿದ ದೇಹಕ್ಕೆ, ನಿದ್ದೆಯೊಡನೆ ಸ್ನೇಹವಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ...

ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

`ಉತ್ಥಾನ’ : ೧೯೬೫ರಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವ ಕನ್ನಡದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ. ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸರಣ ಇರುವ ಸಂಚಿಕೆಯು ಈಗ ಕ್ರೌನ್‌ ಚತುರ್ದಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ೧೧೨ ವರ್ಣಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಲೇಖನ, ನುಡಿಚಿತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಸಂಚಿಕೆಯ ಬೆ ಲೆ ೨೦ ರೂ.

Utthana
Kannada Monthly Magazine ​
Utthana Trust
Keshavashilpa, Kempegowda Nagara
Bengaluru - 560019
Karnataka State , INDIA

Phone : 080-26612732
Email : utthana1965@gmail.com

ಉತ್ಥಾನದ ಹೊಸ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಈಮೈಲ್‌ ಅಂಚೆಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಿರಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಕ್ಕೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಚಂದಾದಾರರಾಗಿ