ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ
ಪ್ರಕಟಣೆಯ
57ನೇ
ವರ್ಷ

ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

  • ದಿನಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಯುದ್ಧವು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ವಿಜಯಿಗಳಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗಿದವು. ವಿಜಯವೇನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಸವಾಲೇ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕದನದಲ್ಲೂ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟೇ ಹೋರಾಡಬೇಕು. ಕೆಲವು ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತದ್ದೂ ಉಂಟು, ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಬೇಕಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಅಂತಿಮ ವಿಜಯ ಲಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿರಬೇಕಾದಾಗ, ಕೆಲವು ಸೋಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೋಲಾಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕದನವೂ ಒಂದು ಅಪ್ರತಿಮ ಹೋರಾಟದ ಕಥೆಯೇ.

    ೧೯೪೭ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೪ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಉದಯವಾಯಿತು. ಅಖಂಡ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಮುಸಲ್ಮಾನರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರವೊಂದು ಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ, ಬೆದರಿಸಿ, ಹಿಂದುಗಳ ರಕ್ತದೋಕುಳಿಯನ್ನು ಹರಿಸಿ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದೇಶವದು. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ್ದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಮುಸಲ್ಮಾನರು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜನಕ ಮಹಮ್ಮದ್ ಆಲಿ ಜಿನ್ನಾರ ಕರೆಗೆ ಓಗೊಟ್ಟು, ತಮಗೆ ಸ್ವರ್ಗವೇ ದಕ್ಕುವುದೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವೆ ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಕಂಡುಕೇಳರಿಯದಂತಹ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆ ನಡೆಯಿತು. ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದು ಹಗಲಾಗುವುದರೊಳಗೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರು ತಮ್ಮ ತಾಯ್ನಾಡಿನಲ್ಲೇ ಪರಕೀಯರಾದರು. ನಿರಾಶ್ರಿತರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸರಿಯಾದ ನೆಲೆ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಾಗರೋಪಮವಾದ ಗುರುತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದವರಾದರೋ, ಆಡಳಿತದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಂಬೆಗಾಲಿಡುತ್ತಿದ್ದವರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರು ನೂತನ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೇಲೆರಗಿದ್ದ ಸಂಕಟಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಣಗಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಅದೆಷ್ಟೋ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗಿದ್ದರು. ಸರ್ಕಾರವು ಜನಜೀವನ ಸುಗಮವಾಗಿ ಸಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ತುರ್ತು ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿದ್ದಿತು. ಆದರೆ, ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಡೆಗಣಿಸಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಾಯಕರು ಕೈಹಾಕಿದ್ದು ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಕಬಳಿಸಲು!

    ೧೯೪೭ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ದೊರೆತದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ತಾವು ನೇರವಾಗಿ ಆಳದಿದ್ದ ಸುಮಾರು ೬೦೦ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಭಾರತದೊಡನೆ ಅಥವಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಡನೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿ ಗೊಂದಲಮಯ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹೊರಟುಹೋದರು. ಭಾರತವನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಒಡೆದು ಆಳುವ ತಮ್ಮ ಧೂರ್ತಬುದ್ಧಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮಂಗಳ ಹಾಡಲಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಭಾರತದೊಡನೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳದಂತೆ ಪ್ರಭಾವಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಈ ರೀತಿಯ ಕುತಂತ್ರದ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಎಲ್ಲ್ಲ ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನೂ ಭಾರತದೊಡನೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಉಕ್ಕಿನ ಮನುಷ್ಯ ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಗೃಹಖಾತೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ವಿ.ಪಿ. ಮೆನನ್ನರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಬಗೆಹರಿಯದೆ ಕಗ್ಗಂಟಾಗಿದ್ದು ಕಾಶ್ಮೀರದ ವಿಲೀನ.

    ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಂಸ್ಥಾನ

    ೧೯೪೭ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಿದ್ದವು – ಕಾಶ್ಮೀರ, ಜಮ್ಮು, ಲಡಾಖ್ ಮತ್ತು ಗಿಲ್ಗಿಟ್-ಬಾಲ್ಟಿಸ್ತಾನ. ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮುಜಫ಼ರಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ೯೦ರಷ್ಟು ಮುಸಲ್ಮಾನರಿದ್ದರು. ಜಮ್ಮು ಭಾಗವು ೫ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಉಧಮ್‌ಪುರ್, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ರಿಯಾಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಸಮಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಸಿಖ್ಖರೂ ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಮೀರ್‌ಪುರ ಮತ್ತು ಪೂಂಚ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಮತ್ತು ಪಠಾಣರು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರು. ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಲಡಾಖ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಗಿಲ್ಗಿಟ್ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಬಾಹುಳ್ಯ.

    ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಮಯದಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದವರು ಹಿಂದು ಡೋಗ್ರಾ ರಾಜಮನೆತನದವರು. ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನಾಗಿದ್ದವನು ರಾಜಾ ಹರಿಸಿಂಗ್. ಆತನೊಬ್ಬ ಶ್ರದ್ಧಾಳು ಹಾಗೂ ದೇಶಭಕ್ತ ಹಿಂದು. ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಮುಸಲ್ಮಾನ ದೇಶವಾದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಡನೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಆತ ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಕಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಶ್ಮೀರವೇನಾದರೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಹಿಂದುಗಳು ನಾಮಾವಶೇಷಗೊಳ್ಳುವರು ಎಂಬುದು ಆತನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾದ್ದುದರಿಂದ ಭಾರತದೊಡನೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವುದೂ ಸುಲಭವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೈಸರಾಯ್ ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಡನೆ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವಂತೆ ರಾಜಾ ಹರಿಸಿಂಗನನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರು ಅವರಿಗೆ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರವು ಭಾರತದೊಡನೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ತನ್ನ ಮಿತ್ರ ಶೇಖ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾನಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಗಬೇಕೆನ್ನುವುದೇ ಮಹತ್ತ್ವದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲವೂ ಸುಸೂತ್ರವಾಗಿ ನಡೆದಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

    ಕಾಶ್ಮೀರದ ವಿಲೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ

    ಈ ಎಲ್ಲ ಗೊಂದಲಗಳ ನಡುವೆ ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲರು ಭಾರತದೊಡನೆ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲು ಮಹಾರಾಜ ಹರಿಸಿಂಗ್‌ನೊಡನೆ ಮಾತುಕತೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮಹಾರಾಜರೊಡನೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ ಅವರು ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಗುರೂಜಿ ಗೋಳವಲ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ೧೯೪೭ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೭ರಂದು ಗುರೂಜಿಯವರು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಗರ ತಲಪಿದರು. ಯಾವ ದೇಶದೊಡನೆಯೂ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳದೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾಶ್ಮೀರ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ ಅದರಿಂದಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ಮನಗಾಣಿಸಿದರು. ಕಾಶ್ಮೀರವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗುಳಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಮುಸಲ್ಮಾನರನ್ನು ಎತ್ತಿಕಟ್ಟಿ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಕಬಳಿಸಿಬಿಡುವ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಭಾರತದೊಡನೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕಾಗುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು.

    ಅದಾದ ಒಂದು ವಾರದೊಳಗೆ, ಅಂದರೆ ೧೯೪೭ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೩ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಸಹಸ್ರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರ ಹಿಂಡನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿಸಿತು. ಇವರ ಮರೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೇನೆಯೂ ಹಿಂದೆಯೇ ನುಗ್ಗಿತು. ತನಗೆ ಸೈನ್ಯ, ಶಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಮಹಾರಾಜರು ದೆಹಲಿಗೆ ತುರ್ತು ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಮಹಾರಾಜರು ಆಗಿನ್ನೂ ವಿಲೀನಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿರದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಹಾಯ ನೀಡಕೂಡದೆಂದು ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ವಿಲೀನಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ತನಕವೂ ನೆಹರು ಸರ್ಕಾರ ಯಾವುದೇ ಸಹಾಯ ಕಳುಹಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಾವು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ತನಕವೂ ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವುದು ನಿಶ್ಚಯವಾದ ಕೂಡಲೇ ಅವರು ಎಲ್ಲ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನೂ ಗಾಳಿಗೆ ತೂರಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನೇ ನಂಬಿದ್ದ ನೆಹರು ಅವರಿಗೂ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಣ್ಣ ಸುಳಿವನ್ನೂ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರೇನಾದರೂ ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೆಹರು ಅವರಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಈ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಾಲಾಗಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶವೂ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸುವವರಿದ್ದಾರೆ.

    ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೬ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಜಫ಼ರಾಬಾದ್ ಹಾಗೂ ಡೋಮೆಲ್ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ದಾಳಿಕೋರರು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು; ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸೇನಾ ದಂಡನಾಯಕರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು; ಡೋಮೆಲ್-ಶ್ರೀನಗರ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹುರಾದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀಯರು ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೀನಗರವು ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು! ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಂದ ಮಹಾರಾಜರು ಕಂಗೆಟ್ಟರು. ಇವೆಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳಿಂದ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಗಂಭೀರತೆ ರಾಜಾ ಹರಿಸಿಂಗರಿಗೆ ಮನದಟ್ಟಾಗತೊಡಗಿತ್ತು. ಭಾರತದಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಅವರಿಗೆ ಬೇರಾವ ಆಯ್ಕೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ವಿಲೀನಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲೇಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ವಿ.ಪಿ. ಮೆನನ್ನರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜರು ವಿಲೀನಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಕಡೆಗೂ ಹೀಗೆ ಭಾರತದ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಶ್ಮೀರವು ಭಾರತದೊಡನೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು.

    ಗುಡ್ಡಗಾಡು ದಾಳಿಕೋರರ ಪಡೆಗಳು ಶ್ರೀನಗರವನ್ನು ಯಾವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೂ ತಲಪಬಹುದೆಂಬ ಆತಂಕವಿದ್ದುದರಿಂದ, ರಾಜಾ ಹರಿಸಿಂಗ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದೊಡನೆ ಕೂಡಲೇ ಶ್ರೀನಗರವನ್ನು ತೊರೆದು ಜಮ್ಮುವಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಅವರ ಹಿತೈಷಿಗಳು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಶ್ರೀನಗರವನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೫ರ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ರಾಜಾ ಹರಿಸಿಂಗ್ ತೊರೆದು ಬನಿಹಾಲ್ ಪಾಸ್ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಜಮ್ಮುವಿನತ್ತ ನಡೆದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ, ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅದರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಅವರ ಕನಸು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿತ್ತು!

    ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಧೂರ್ತ ಯೋಜನೆ

    ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಕಬಳಿಸುವ ಈ ಧೂರ್ತ ಯೋಜನೆಯ ರೂವಾರಿಯಾಗಿದ್ದವನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್. ದೇಶವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ರಚಿಸುವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರೂಪರೇಖೆಗಳ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದ್ದಾಗಲೇ ಯುದ್ಧದ ತಯಾರಿಯನ್ನೂ ಆತ ನಡೆಸಿದ್ದ. ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ೧೯೪೭ರ ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಿಂದಲೇ ದೆಹಲಿಯ ಲೂಟ್ಯೆಯನ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದ್ ಆಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ಬಂಗಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಶ್ಮೀರ ಆಕ್ರಮಣದ ಕುರಿತಾಗಿ ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದರ ನೀಲನಕ್ಷೆಯನ್ನೇ ತಯಾರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಯೋಜನೆ ಸರಳವಾಗಿತ್ತು:

    ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಲಿ, ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಯಾವ ಸುಳಿವೂ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಯಾವ ಸುಳಿವೂ ಇಲ್ಲದ ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಏಕಾಏಕಿ ಸಹಸ್ರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರನ್ನು ನುಗ್ಗಿಸುವುದು. ಅವರು ಶ್ರೀನಗರವನ್ನು ತಲಪುವ ವೇಳೆಗೆ, ಕೊಹಾಲಾ ಬಳಿ ನೆಲೆನಿಂತಿರುವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನ್ಯವನ್ನೂ ಅವರ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಳುಹಿಸಿ, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರನ್ನು ಅವರ ಲೂಟಿಯೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು. ಇದಾದ ನಂತರ, ತಾವು ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಬಗೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಿಳಿಸುವುದು – ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರು ಡುರಾಂಡ್ ಗಡಿಯಿಂದ ಸಾಗರೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗಿ ಬಂದು ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿದ್ದರು; ತಾವು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲಪಿ, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದೋಡಿಸಿ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿರುವೆವು – ಎಂಬುದಾಗಿ. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಮಹಾರಾಜ ಹರಿಸಿಂಗರಿಗೆ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಡನೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ದಾರಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿ, ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಅರಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಬಳಿಸಿಬಿಡುವುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸೂರೆಗೈಯುವ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರಿಗೂ ಲಾಭ, ಕಾಶ್ಮೀರ ದೊರೆಯುವುದರಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೂ ಲಾಭ. ಹೀಗಾಗಿ, ಗೆದ್ದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮನಸೋ-ಇಚ್ಛೆ ಲೂಟಿ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರೆ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರು ತೃಪ್ತರಾಗುವರು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಅದರ ಕನಸಿನ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ – ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಲಾಭ. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಪಾಕ್ ಹೆಸರು ನೀಡಿದ್ದು – ಆಪರೇಷನ್ ಗುಲ್ಮಾರ್ಗ್.

    ಉತ್ತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಾಯವ್ಯ ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಾಂತದ (North-West Frontier Province-NWFP) ಪಠಾಣರು, ಆಫ್ರಿದಿಗಳು, ವಾಜಿರ್, ಮೊಹ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಮಸೂದರು ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಜನರು. ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರು ಅಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಂದು ರೀತಿ ತಲೆಬೇನೆಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಎತ್ತರದ ನಿಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದ ಅವರುಗಳು ಸದಾ ಲೂಟಿ, ದಂಗೆ, ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರೇನೂ ಸೈನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆಯುಧ ಹಿಡಿದು ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಹೊಡೆದಾಟಕ್ಕೆ ಸದಾ ಸಿದ್ಧ. ಅವರ ಬಳಿ ಇದ್ದದ್ದು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳು; ಆಧುನಿಕ ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಅವರು ಕಲಿತಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗಳೂ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ಅನುಶಾಸನವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಹೊಡೆದು ಓಡುವುದು, ವೈರಿಯು ಮೈಮರೆತಿದ್ದಾಗ ಆಕ್ರಮಿಸುವುದು, ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ೧೬ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಅವರನ್ನು ಹದ್ದುಬಸ್ತಿನಲ್ಲಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಆ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಆಯುಧಗಳಾದ ರೈಫಲ್‌ಗಳು, ಮೆಷಿನ್ ಗನ್ನುಗಳು, ಗ್ರೆನೇಡುಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಅವರನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮೇಲೆ ಛೂ ಬಿಟ್ಟು, ಲೂಟಿ ಮಾಡಿಸುವುದು. ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಾನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ರೀತಿ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕದನಕ್ಕೆ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

    ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಈ ತಯಾರಿ ಭಾರತದ ನಾಯಕರ ಮೂಗಿನಡಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆದಿದ್ದರೂ, ಅವರಿಗೆ ಇದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಸುಳಿವೂ ಸಿಗದಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಂಚಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದಾವುದೂ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಅವರು ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಿದ್ದರು ಎನ್ನುವ ಸಂಗತಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ನೀಚತನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗಷ್ಟೇ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರು, ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಸೈನ್ಯಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೇ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ್ದರು. ಭಾರತದ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಜನರಲ್ ರಾಬ್ ಲೊಖಾರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದರೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಜನರಲ್ ಫ್ರಾಂಕ್ ಮೆಸ್ಸರ್ವೀ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ. ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದವರು ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೇನೆಯು ನಡೆಸಿದ್ದ ಸಂಚು ಜನರಲ್ ಫ್ರಾಂಕ್ ಮೆಸ್ಸರ್ವೀ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಅವರು ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ರಾಬ್ ಲೊಖಾರ್ಟ್ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಭಾರತದ ನಾಯಕರಿಗೆ ತಿಳಿಯದಂತೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು.

    ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರ ಸೈನ್ಯ

    ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರ ಸೈನ್ಯ ಮೊದಲಿಗೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯದ ಬಾರಾಮುಲ್ಲಾ ನಗರದ ಮೇಲೆ. ಬಾರಾಮುಲ್ಲಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಇರುವ ಮುಜಫರಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸೈನಿಕ ನೆಲೆ ಇದ್ದಿತು. ಆದರೆ, ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಜ್ಯಸೇನೆಯ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸೈನಿಕರೆಲ್ಲರೂ ಶತ್ರುಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿದರು. ತಮ್ಮ ಹಿಂದು ಸೇನಾನಾಯಕ ಹಾಗೂ ಅವನ ಸಹಾಯಕರನ್ನು ಗುಂಡಿಟ್ಟು ಕೊಂದರು. ದಾಳಿಕೋರರ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ತಿರುಗಿನಿಂತರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೪ರಂದು ಮಹೂರಾದ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಸರಬರಾಜು ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಶ್ರೀನಗರವನ್ನು ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿದರು. ಆಕ್ರಮಕರ ಗುರಿಯಿದ್ದದ್ದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೬ರಂದು ಶ್ರೀನಗರವನ್ನು ತಲಪುವುದು ಮತ್ತು ಆ ದಿನ ಶ್ರೀನಗರದಲ್ಲಿ ಈದ್ ಹಬ್ಬವನ್ನಾಚರಿಸುವುದು. ಭೂಸ್ವರ್ಗವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಕಾಶ್ಮೀರವು, ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಎಸಗಿದ ಕೊಲೆ, ಲೂಟಿ, ಮಾನಾಪಹರಣ, ಅಗ್ನಿಕಾಂಡಗಳಿಂದಾಗಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಂತೆ ಉರಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ದಾಳಿಕೋರರು ತಾವು ತಲಪಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ಲೂಟಿ ಮಾಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದುಗಳ ಮತಾಂತರ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಲಾತ್ಕಾರಕ್ಕೂ ಕೈಹಾಕಿದರು. ಹಿಂದು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಅಪಹರಣ-ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳು ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ನಡೆದವು. ಹಿಂದುಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರಾವ ದಾರಿಯೂ ಉಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಹಿಂದು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದು ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನು ಜಮ್ಮುವಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುವ ಕೆಲಸವೂ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪಡೆಗಳ ಹೆಗಲಿಗೇರಿತು.

    ೧೯೪೭-೪೮ರ ಭಾರತ-ಪಾಕ್ ಯುದ್ಧ ನಡೆದದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ – ಮೊದಲನೆಯದು, ಶ್ರೀನಗರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶ. ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕಾಶ್ಮೀರವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯದು, ಕಣಿವೆಯ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಬಾಲ್ಟಿಸ್ತಾನ, ಗಿಲ್ಗಿಟ್, ಸ್ಕರ್ದು ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್. ಉತ್ತರದಿಂದ ಯಾವ ಶತ್ರುವೂ ಆತಿಕ್ರಮಿಸದಂತೆ ದೇಶಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗೋಡೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜ಼ಂಸ್ಕರ್, ಲಡಾಖ್, ಕಾರಕೋರಮ್ ಮುಂತಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಈ ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಬಹುದೆಂಬ ಭಯವಿದ್ದುದರಿಂದ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಕಟ್ಟೆಚ್ಚರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮೂರನೆಯದು, ಪೀರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಮತ್ತು ಕಿಶ್ತ್ವಾರ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳಿಂದ ಆವೃತಗೊಂಡಿದ್ದ ಜಮ್ಮು, ರಾಜೌರಿ ಮತ್ತು ಪೂಂಚ್. ಶತ್ರುಗಳೇನಾದರೂ ಜಮ್ಮು ತಲಪಿಬಿಟ್ಟರೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಪಂಜಾಬಿನವರೆಗೂ ಯಾವ ಅಡೆತಡೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಭಾರತಕ್ಕೆ ದ್ವಾರದಂತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ. ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಶ್ರೀನಗರವು ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯಾದರೆ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ನಗರವು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.

    ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

    ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಆಘಾತದಿಂದ ಎಚ್ಚೆತ್ತು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಅಣಿಯಾಗುವ ವೇಳೆಗೇ, ಶತ್ರುಸೇನೆ ಒಳನುಗ್ಗಿ ಬಂದು ಆಘಾತ ಮಾಡತೊಡಗಿತ್ತು. ಒಳನುಗ್ಗಿದ್ದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರು ಪೂಂಚ್, ರಾಜೌರಿ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ, ಸಹಸ್ರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಜೆಹಾದ್ ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು -ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನಾಳುತ್ತಿರುವುದು ಹಿಂದು ರಾಜ, ಆತ ಕಾಫಿರ. ಕಾಫಿರನನ್ನು ನಿರ್ಣಾಮ ಮಾಡುವುದು ಮುಸಲ್ಮಾನನ ಮತೀಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಜೆಹಾದ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಜೆಹಾದ್ ಮಾಡಿ ಗೆದ್ದ ನಂತರ, ಆ ಪ್ರದೇಶವೆಲ್ಲಾ ನಮ್ಮದಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿರುವ ಭೂಮಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಧನ-ಕನಕ ಸಂಪತ್ತುಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮದು. ನಾವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಭೋಗಿಸಬಹುದು, ನಮ್ಮನ್ನು ತಡೆಯುವವರಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಜೆಹಾದ್ ಮಾಡುತ್ತಾ ಮಡಿದರೆ, ನಮಗೆ ಸ್ವರ್ಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

    ಇವರ ಮುಂದಿದ್ದ ಪ್ರಧಾನ ಗುರಿಯೆಂದರೆ, ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಾದ ರಾಜೌರಿ ಮತ್ತು ಪೂಂಚ್‌ಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವುದು. ಅನಂತರ ಜಮ್ಮುವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡು, ಗಿಲ್ಗಿಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕರ್ದು ನಗರಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು, ಲೇಹ್ ಮತ್ತು ಲಡಾಖಿನತ್ತ ಧಾವಿಸುವುದು. ಇವರ ಎರಡನೆಯ ಗುರಿಯೆಂದರೆ, ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದಿಂದ ಕಾಫಿರರಾದ ಹಿಂದುಗಳನ್ನು ತೊಲಗಿಸುವುದು. ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯು ತಮ್ಮ ಎದುರು ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕೂಡಾ ನಿಲ್ಲಲಾರದು ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣವು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾದದ್ದರಿಂದ ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರ ತಕ್ಷಣ ಯಾವುದೇ ಸಹಾಯವನ್ನೂ ನೀಡಲಾರದು ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಆತಂಕಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಗಡಿಯ ಆಚೆಯಿಂದ ಪ್ರವಾಹೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಜನರ ಪುನರ್ವಸತಿಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯ ನಿರತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಹಬ್ಬುತ್ತಿದ್ದ ಕೋಮುಗಲಭೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಸೈನಿಕರು ನಿರತರಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗೆ ಭಾರತವು ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ನೀಡಲಾರದು. ಭಾರತವು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೆ ಕಾಶ್ಮೀರ ತಮ್ಮ ಪಾಲಾಗಿರುತ್ತದೆ – ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಹವಣಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಪರೇಷನ್ ಗುಲ್ಮಾರ್ಗ್ ಯೋಜಕರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಂತೆ, ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವು ಮುಗಿದು, ಇಡೀ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರುವುದು.

    ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಕರು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದಂತೆಯೇ ಆಯಿತು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳಲು ಎರಡು ದಿನ ಬೇಕಾಯಿತು. ಅದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೫ರಂದು. ಆಗ್ರಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ದಳದ ಡಕೋಟಾ ವಿಮಾನ ದಳವನ್ನು ದೆಹಲಿಗೆ ತುರ್ತಾಗಿ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರವು ಸಹಾಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು, ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ವಿಂಗ್ ಕಮ್ಯಾಂಡರ್ ಹೆಚ್.ಕೆ. ದೇವನ್,  ವಿ.ಪಿ. ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ಕರ್ನಲ್ ಮಾಣಿಕ್‌ಶಾ ಅವರು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ಡಕೋಟಾ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಾರಿದರು. ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡಿ, ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿ ವರದಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದರು. ದಾಳಿಕೋರರು ಈಗ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ವೇಗದಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ರೀನಗರ ತಲಪಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ – ಎಂದು ವಿ.ಪಿ. ಮೆನನ್ ಅವರು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅದಾದ ಕೂಡಲೇ, ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರನ್ನೂ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ಮಾಣಿಕ್‌ಶಾ ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ದೆಹಲಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತುರ್ತಾಗಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಇವರ ಮನವಿಗೆ ಓಗೊಟ್ಟ ಕೇಂದ್ರಸರ್ಕಾರವು ಎರಡು ತುಕಡಿ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು – ಒಂದು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಜಮ್ಮು, ಪೂಂಚ್ ಮತ್ತು ರಾಜೌರಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ.

    ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಗಸದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಕಣ್ಣಿನಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ದಳ. ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಆ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಸೌಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿವರೇ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಕೆಳಗಿನ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು, ಆ ನಂತರ ಆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಶತ್ರುಗಳ ಚಲನವಲನ, ಅವರು ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ದಾರಿ, ಶತ್ರುಗಳ ಬಲಾಬಲ, ಅವರ ವೇಗ, ಅವರ ಮುಂದಿನ ಗುರಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅಮೃತಸರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೬ರಂದು ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಿತು – ದಾಳಿಕೋರರು ಬಾರಾಮುಲ್ಲಾದತ್ತ ಧಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಗರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ವಿಮಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಇಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಅಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.

    ಅದು ಅಪಾಯವೇನೋ ಹೌದಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ನಿಷ್ಣಾತ ಪೈಲಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಇಳಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಭೂಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀನಗರ ತಲಪಲು ೩೦೦ ಮೈಲಿ ದೂರದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದೇನೂ ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಸಾಗಬಹುದಾದ ದಾರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಮಾರ್ಗದ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಭಾಗ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ದಾರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸೈನಿಕರು ಹೊರಟಿದ್ದರೆ ಶ್ರೀನಗರ ಎಂದೋ ಕೈತಪ್ಪಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರಿಗಿದ್ದದ್ದು ಒಂದೇ ದಾರಿ – ವಿಮಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನದಳ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಂಸನೀಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿತು.

    ಶತ್ರುವಿನ ಶಕ್ತಿ, ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತಿಮುಖ್ಯವೆಂದು ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮನವರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು – ಅದನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು, ನಮ್ಮ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯಬಹುದು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಕೇವಲ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ತಡಕಾಡಿದಂತೆ. ಆದರೆ, ಶತ್ರುವಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಶತ್ರುವಿನ ಪಾಳೆಯಕ್ಕೆ ಹೊಕ್ಕೇ ನೋಡಬೇಕು, ಅರ್ಥಾತ್ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಿದಂತೆ. ಇದು ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಅಪಾಯದ ಕೆಲಸ. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು-ಕಡಮೆಯಾದರೂ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೇ ಕುತ್ತು. ಇಂತಹ ಅತಿ ಮಹತ್ತ್ವದ ಮತ್ತು ಅಪಾಯದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನದಳದ ಬ್ಯಾಟಲೇಕ್ಸಸ್ (Battle-axes) ತಂಡಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

    ಈ ತಂಡವು ಡೋಮೆಲ್-ಬಾರಾಮುಲ್ಲಾ-ಪಟ್ಟಣ್ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಟೆಂಪೆಸ್ಟ್ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿ ಅವಲೋಕನ ನಡೆಸಿತು. ಶತ್ರುಗಳು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ದಾರಿ, ಅವರ ವೇಗ, ಅವರ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಸೈನಿಕರ ಬಲಾಬಲ, ಅವರು ಎಷ್ಟು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಜನ ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಎಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆಗ್ರಾದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ್ದ ಈ ದಳವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮುವಿಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಮೃತಸರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ತಂಡದ ಧೀರ ಯೋಧರು, ಅವಲೋಕನದ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಶತ್ರುವಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಯನ್ನೂ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಶತ್ರುವಿನೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಭೂಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೯ರಂದು ಜಮ್ಮುವಿನ ೭ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಎರಡು ಟೆಂಪೆಸ್ಟ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳು ಡೋಮೆಲ್-ಬಾರಾಮುಲ್ಲಾ-ಪಟ್ಟಣ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ದಳದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ದಾಳಿಕೋರರು ೭೭ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಗರದತ್ತ ಧಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ದಳ ಶತ್ರುವಿನ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿತು. ಅನೇಕ ವಾಹನಗಳು ಅಗ್ನಿಗಾಹುತಿಯಾದವು. ನೂರಾರು ಶತ್ರುಗಳು ಹುಳುಗಳಂತೆ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದರು. ಶತ್ರುಪಡೆ ವಿಚಲಿತವಾಯಿತು, ಅವರು ದಿಕ್ಕಾಪಾಲಾಗಿ ಓಡತೊಡಗಿದರು, ಅವರ ಮುನ್ನಡೆಗೆ ತಡೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಈ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕ ದಳಕ್ಕೆ ಉಸಿರಾಡಲು ಸಮಯ ಸಿಕ್ಕಂತಾಯಿತು ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಗರದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ನಡೆಯನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ವೈಮಾನಿಕ ಪಡೆ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದುದ್ದಕ್ಕೂ ಭೂಪಡೆಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು. ವಿಮಾನಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಾರಾಡಲು ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಂಧನದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀನಗರದಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಇಂಧನವನ್ನು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಡಕೋಟಾ ವಿಮಾನಗಳು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದವು.

    ದಿನಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಯುದ್ಧವು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಈ ಎಲ್ಲ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ವಿಜಯಿಗಳಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗಿದವು. ವಿಜಯವೇನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಸವಾಲೇ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕದನದಲ್ಲೂ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟೇ ಹೋರಾಡಬೇಕು. ಕೆಲವು ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತದ್ದೂ ಉಂಟು, ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಬೇಕಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಅಂತಿಮ ವಿಜಯ ಲಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿರಬೇಕಾದಾಗ, ಕೆಲವು ಕದನಗಳ ಸೋಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತಷ್ಟು ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೋಲಾಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕದನವೂ ಒಂದು ಅಪ್ರತಿಮ ಹೋರಾಟದ ಕಥೆಯೇ. ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹೋರಾಟಗಳು ನಡೆದ ಪ್ರದೇಶಗಳು – ಬಡಗಾಂ, ಶಾಲಾತೆಂಗ್, ರಾಜೌರಿ, ಝಂಗಾರ್, ಪೂಂಚ್, ಲಡಾಖ್.

    ೧೯೪೮ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯುದ್ಧವು ಮೂರು ವಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಪಸರಿಸಿತು. ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ದಾಳಿಕೋರರು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಖಚಿತವಾಯಿತು. ದಾಳಿಕೋರರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಬಲವಾದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ವ್ಯೂಹಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಕರ್ದುವಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣದ ನೌಶೇರಾವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬರೇ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಗಮನಿಸುವುದು ದುಸ್ತರವಾಯಿತು. ೧೯೪೮ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಕೋರ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಜನರಲ್ ಕೆ.ಎಂ. ಕಾರಿಯಪ್ಪ ಅವರನ್ನು ಅದರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಯುದ್ಧವು ಕೊನೆಯಾಗುವ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರಿಯಪ್ಪನವರನ್ನು ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಮಿ ಕಮಾಂಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ, ಅವರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ನಾಗೇಶ್ ಅವರನ್ನು ಕೋರ್ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದೀಗ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಪಡೆಯನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು – ಜನರಲ್ ಕೆ.ಎಸ್. ತಿಮ್ಮಯ್ಯನವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಗರ ಡಿವಿಶನ್ ಮತ್ತು ಮೇಜರ್-ಜನರಲ್ ಆತ್ಮಾಸಿಂಗ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಡಿವಿಶನ್. ಏರ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಮೆಹರ್‌ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಜಮ್ಮುವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ದಳದ ೧ ಆಪರೇಶನಲ್ ಗ್ರೂಪಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದರು. ವಿಂಗ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಮೂಲಗಾಂವಕರ್ ಅವರು ಶ್ರೀನಗರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮುಖ್ಯ ಆಪರೇಶನಲ್ ವಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ದಾಳಿಕೋರರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಚ್ಚಾಟಿಸಲು ದಿಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನಿಡಲು ಜನರಲ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯನವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಲೇಹ್ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರು. ಶ್ರೀನಗರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಳಿ ಇದ್ದದ್ದು ಒಂದು ಡಿವಿಶನ್ ಸೈನಿಕರು ಮಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಬಿದ್ದರೆ ಅವರ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ರಿಸರ್ವ್ ಪಡೆಗಳೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ದಾಳಿಕೋರರನ್ನು ಝೀಲಂ ನದಿಯ ಆಚೆಯವರೆಗೂ ಓಡಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವರು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಅವರು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರು. ಅವರಿದ್ದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಹತ್ತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

    ಈ ಯುದ್ಧದ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು ಕೇವಲ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎಂದು ತಿಳಿದರೆ ತಪ್ಪಾದೀತು. ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ನಿಂತು ತಮಗಿಷ್ಟ ಬಂದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು ಬ್ರಿಟಿಷರು. ಅವರು ಉದ್ದಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಕುತಂತ್ರದ ದಾಳಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಿದ್ದರು! ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಝೀಲಂ ನದಿ ದಾಟಲು ಬಿಡಬಾರದು ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ತಂಡವು ಊರಿ-ಪೂಂಚ್-ರಾಜೌರಿ-ನೌಶೇರಾ ದಾರಿಯನ್ನು ಅಘೋಷಿತ ಗಡಿರೇಖೆ ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಈ ರೇಖೆಯನ್ನೇನಾದರೂ ದಾಟಿಬಿಟ್ಟರೆ ಎಲ್ಲ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು.

    ನೇರವಾಗಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ

    ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರನ್ನು ದಾಳಿಕೋರರನ್ನಾಗಿ ಮುಂದೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಅವರ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು, ೧೯೪೮ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಂತರ ನೇರವಾಗಿ ತಾನೇ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿತು. ಅದರ ಸೈನ್ಯವು ಶ್ರೀನಗರ, ರಾಜೌರಿ ಮತ್ತು ಪೂಂಚ್ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದಾಳಿಕಾರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಆಕ್ರಮಣ ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯದ ೭೭ ಪ್ಯಾರಾ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಪಡೆಯು ಜ಼ೋಜಿಲಾ ಪಾಸ್ ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಸತತ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿತ್ತು. ಇದೀಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದರಿಂದ, ಜ಼ೋಜಿಲಾ ಗೆಲ್ಲುವುದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಯಿತು. ಜನರಲ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯನವರು ಜ಼ೋಜಿಲಾ ಪಾಸ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಹೊಸ ಹಂಚಿಕೆ ಹೂಡಿದರು.

    ಜಮ್ಮುವಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ೭ನೇ ಲೈಟ್ ಕ್ಯಾವಲ್ರಿ ರೆಜಿಮೆಂಟಿನ ಹತ್ತಿರ ಅಮೆರಿಕ ನಿರ್ಮಿತ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ್ನು ಜಮ್ಮುವಿನಿಂದ ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಿ, ಮುಂದೆ ಬಲ್ತಾಲ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಜ಼ೋಜಿಲಾ ಪಾಸ್‌ಗೆ ಸಾಗಿಸುವುದು ಅವರ ಯೋಜನೆ. ಈ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕುಗಳು ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿದ್ದವು. ದ್ವಿತೀಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬರ್ಮಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಅವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಿಗೆ ಇತರ ಟ್ಯಾಂಕುಗಳಂತೆ ರಕ್ಷಾಕವಚವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವು ಅನೇಕ ಮೆಷಿನ್ ಗನ್ನುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ೩೭ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಬಂದೂಕನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಶತ್ರುವಿಗೆ ಅನುಮಾನ ಬಾರದಂತೆ ಜಮ್ಮುವಿನಿಂದ ಇವನ್ನು ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದುರ್ಬಲ ಮರದ ಸೇತುವೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವು ಸಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೀನಗರದಿಂದ ಬಲ್ತಾಲ್‌ಗೆ ೮೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ. ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಅನುಮಾನ ಬಾರದಂತೆ ಅವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದು ಸುಲಭವಿರಲಿಲ್ಲ. ಟ್ಯಾಂಕುಗಳು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದಾಗ ದೊಡ್ಡ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಎಲ್ಲರ ದೃಷ್ಟಿಗೂ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತವೆ.

    ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಟ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಗುರಿಮುಟ್ಟಿಸಲು ಹೊಸ ತಂತ್ರವೊಂದನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಶ್ರೀನಗರದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಕುಗಳ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿಬಿಟ್ಟರು. ಟ್ಯಾಂಕಿನ ಮುಖ್ಯಭಾಗವನ್ನು ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕರಿನಂತೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಅವು ಗಮ್ಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲಪಿದ ನಂತರ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಎಲ್ಲ ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮರುಜೋಡಿಸಿ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು! ಮದ್ರಾಸ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪಿನ ಮೇಜರ್ ತಂಗರಾಜು ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ತಂಬಿ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾದರು. ಅವರು ಜಮ್ಮುವಿನಿಂದ ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ದುರ್ಬಲ ಮರದ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಬಲ್ತಾಲ್‌ನಿಂದ ಜ಼ೋಜಿಲಾ ಪಾಸ್‌ಗೆ ಟ್ಯಾಂಕುಗಳು ಚಲಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯನ್ನೂ ಎದುರಿಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.

    ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಟ್ಯಾಂಕರುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮಾಡಿದ ಆಕ್ರಮಣ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿತ್ತು. ಜ಼ೋಜಿಲಾ ಪಾಸ್‌ಗೆ ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು ತರಬಹುದೆಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಕನಸುಮನಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಎಣಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೯೪೮ ನವೆಂಬರ್ ೧ರಿಂದ ಎರಡು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಟ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಂಕಿಯ ಮಳೆಗರೆದವು. ಜ಼ೋಜಿಲಾ ಪಾಸ್ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಿತು. ಮುಂದಿನ ಸರದಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಮತ್ತು ದ್ರಾಸ್ – ಇಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವ ಯುದ್ಧವನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಆಗಸದಿಂದ ರಾಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ಎಸೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳು. ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರ ವೀರಾವೇಶದ ಎದುರು ಶತ್ರು ನಿಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಎರಡೆರಡು ಕಡೆಗಳಿಂದ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆದದ್ದರಿಂದ ಶತ್ರುಗಳು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿಯೂ ಕುಗ್ಗಿಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾಲ್ಕಿತ್ತ ದಾಳಿಕೋರರು ನವೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸ್ಕರ್ದುವಿಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು.

    ಸೆಪ್ಟೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಕರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನವು ಈ ಯುದ್ಧದ ಒಂದು ಮಹತ್ತ್ವದ ಭಾಗ. ಮೇಜರ್ ಹರಿಚಂದ್ ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಗೂರ್ಖಾ ಮತ್ತು ಲಡಾಖಿ ಸೈನಿಕರಿದ್ದ ಪಡೆಗಳು ಸಿಂಧು ಮತ್ತು ಶ್ಯೋಕ್ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭೀತಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿದವು. ನೂರಾರು ದಾಳಿಕೋರರನ್ನು ಯಮಪುರಿಗಟ್ಟಿ, ಲೇಹ್ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಒಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ಹೋವಿಟ್ಜರ್ ಬಂದೂಕನ್ನು ಪುಡಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ದಾಳಿಕೋರರು ದೂರಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ತಂತಿಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ಅವರ ಸರಬರಾಜಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಶತ್ರುಪಡೆಗಳು ಸಿಂಧುವಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವ ವೇಳೆಗೆ ಖಾಯಿಲೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಂತಾಗಿ ಸೋತುಹೋಗಿದ್ದವು.

    ಮತ್ತಷ್ಟು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಭಯಂಕರ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆದದ್ದು ನೌಶೇರಾ ಮತ್ತು ಪೂಂಚ್ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ. ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಆತ್ಮಾಸಿಂಗ್ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಡಿವಿಶನ್‌ನ ೧೯ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಮತ್ತು ೫ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಪಡೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಪೂಂಚ್ ತಲಪಲು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಬಿಡುವಿಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ್ದುದು ಆಜ಼ಾದ್‌ಕಾಶ್ಮೀರದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ದಾಳಿಕೋರರು. ಅವರ ಬಳಿ ಇದ್ದ ಎರಡು ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೇನೆಯೂ ಒಂದು ಬ್ರಿಗೇಡನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತ್ತು. ೧೯೪೮ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಸೈನಿಕರು ಬರುವವರೆಗೂ ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಶತ್ರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಕಡಮೆ ಇದ್ದಿತು. ಫಿರಂಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಡೆಗಳೂ ಸಮನಾಗಿದ್ದವು.

    ಭಾರತೀಯರ ಮೇಲುಗೈ ಇದ್ದದ್ದು ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರ ಎದೆಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ. ಪೂಂಚ್ ಸುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳು ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ಕಂದಕಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕದಲಿಸುವುದು ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಕೈ ಕೈ ಮಿಲಾಯಿಸುವವರೆಗೂ ಹೋಗಿ ದ್ವಂದ್ವ ಕಾಳಗವನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ ೨೧ರಂದು ೫ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಮತ್ತು ಪೂಂಚ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗಳು ಮಾಡಿದ ತೋಪಾ ರಿಡ್ಜ್ ಕದನವೇ ಪೂಂಚ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಹೋರಾಟ. ಮಹತ್ತ್ವದ ಶಿಖರಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಂದು ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ನವೆಂಬರ್ ೨೧ನ್ನು ಪೂಂಚ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ನ ಸೈನಿಕರು ವಿಜಯೋತ್ಸವದ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆ ನಗರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರೂ ಅತ್ಯುತ್ಸಾಹದಿಂದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

    ಕದನವಿರಾಮ

    ೧೯೪೮ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳೂ ಹಿಮಾವೃತವಾದವು, ನದಿಗಳು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದವು. ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಒದ್ದೋಡಿಸಲು ತುದಿಗಾಲಲ್ಲಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ೧೯೪೯ರ ವಸಂತಾಗಮನದವರೆಗೂ (ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್ ಸಮಯ) ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ವಿರಾಮ ನೀಡುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರವು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿತು! ಮಾರ್ಚ್ ವೇಳೆಗೆ ನಮ್ಮ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಿದ್ಧತೆಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಮೀರ್‌ಪುರ, ಕೋಟ್ಲಿ, ಮುಜಫ಼ರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಭಾಗಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸೋಣ ಎನ್ನುವ ಕಾರಣವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಯದಂತೆ ಮನವೊಲಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ಪಡೆಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯವೇನಾದರೂ ಶತ್ರುವನ್ನು ಹೊಡೆದೋಡಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಭಾರತದೊಡನೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್ ಅವರು ನೆಹರು ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಾಯಕರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ತಂದು, ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಸಂಘದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ೧೯೪೮ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೧ರಂದು ಕದನವಿರಾಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿಬಿಟ್ಟರು! ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಭಾಗಗಳು, ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು ಪ್ರಾಂತವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಂತಾಯಿತು!

    ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕದನವಿರಾಮದ ಘೋಷಣೆಯಾಗುವ ಸುಳಿವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮೀರ್‌ಪುರ, ಕೋಟ್ ಮತ್ತು ಮುಜಫ಼್ಫರಾಬಾದ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರನ್ನು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ, ಪೂಂಚ್-ನೌಶೇರಾ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಗಿಲ್-ದ್ರಾಸ್ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗಿಸುವ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಧೂರ್ತ ಯೋಜನೆಯ ಅರಿವಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸೋಲಿಸುವ ಪಣ ತೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಈವರೆಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹುತಾತ್ಮರಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಈ ಮೂಲಕ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಅವರ ಆಸೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ನೇತಾಗಳು ೧೯೪೮ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಸಂಘದ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಸಂಘವು ೧೯೪೮ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೧ರಂದು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಭಾರತೀಯ ನಾಯಕರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಕದನವಿರಾಮದ ಜೊತೆಗೆ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಜನಮತಗಣನೆ ನಡೆಸಲೂ ಭಾರತೀಯ ನಾಯಕರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ನಡೆದ ಸಂಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನಾಯಕರು, ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಾಜಿ ಪೀರ್ ಪಾಸ್, ಗಿಲ್ಗಿಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕರ್ದು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.

    ಭಾರತೀಯ ವೀರ ಸೈನಿಕರು, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ತವನ್ನು ಚೆಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನೀಗಿ ಗೆಲವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರೂ, ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಸಂಧಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದು ವಿಪರ್ಯಾಸವೇ ಸರಿ. ಯುದ್ಧದುದ್ದಕ್ಕೂ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು, ಸರಿಯಾದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ಸೈನ್ಯದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತ್ತು, ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ಪಡೆಯನ್ನು ಸೇನೆಯ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿತ್ತು. ಈ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೇ ಹೋಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಇಡೀ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಎಂದೋ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡುಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವೂ ಇದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ತಳಕೆಳಗಾಗಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲುವಂತಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದ ಭಾರತವು, ಕಟ್ಟಕಡೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಧಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಂಡಿಸದೇ, ಗೆದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದು ನಮ್ಮ ದುರದೃಷ್ಟವೇ ಸರಿ.

    ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನೇತಾಗಳು ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಕದನವಿರಾಮ ಘೋಷಿಸಿ, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಗೆ ದೂರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸಮಸ್ಯೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತ ತಲೆನೋವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಕೇವಲ ಇಲ್ಲಿಗೇ ಅವರು ಮಾಡಿದ್ದ ಪ್ರಮಾದ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡುವ ಸಂವಿಧಾನದ ೩೭೦ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು! ಇದರಿಂದ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರವು ಭಾರತದೊಳಗೊಂದು ಪುಟ್ಟ ಆದರೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂವಿಧಾನ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಗಳಿದ್ದವು. ಇದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದವರೆಂದರೆ ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಘದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಡಾ|| ಶ್ಯಾಮಾಪ್ರಸಾದ ಮುಖರ್ಜಿಯವರು. ಅವರನ್ನು ಶೇಖ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ನೇತೃತ್ವದ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಸರ್ಕಾರ ಬಂಧಿಸಿ ಸೆರೆಮನೆಗೆ ದೂಡಿತು. ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲೇ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು.

    ಡಾ|| ಶ್ಯಾಮಾಪ್ರಸಾದ ಮುಖರ್ಜಿಯವರ ಬಲಿದಾನದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂವಿಧಾನದ ೩೭೦ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕಿದ್ದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂವಿಧಾನ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. ಆದರೂ ಅದಕ್ಕಿದ್ದ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳೂ ಮುಂದುವರಿದವು, ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಮನೋಭಾವನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು, ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳ ಗೂಡಾಯಿತು. ಅನೇಕ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳ ಅಟ್ಟಹಾಸ ನಡೆಯಿತು, ಅವರ ತಾಳಕ್ಕೆ ಆಳುವವರು ಕುಣಿಯುವಂತಾಯಿತು, ಹಿಂದುಗಳ ಮಾರಣಹೋಮವೇ ನಡೆಯಿತು, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹಿಂದೂ ಕುಟುಂಬಗಳು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ವಲಸೆಹೋಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು, ಸಾವಿರಾರು ಮಠ-ಮಂದಿರಗಳು ವಿಧ್ವಂಸಗೊಂಡವು, ಸೈನ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರವು ಭಾರತದೊಡನೆ ಒಂದು ದಿನವೂ ನಿಲ್ಲಲಾರದು ಎನ್ನುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ತಾಯಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗನಿದ್ದರೆ ಶ್ರೀನಗರದ ಲಾಲ್‌ಚೌಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ ಹಾರಿಸಲಿ ಎಂದು ಉಗ್ರರು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೇ ಸವಾಲೆಸೆದರು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಿಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸವಾಲಿಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದವರೆಂದರೆ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ನೇತಾರರಾಗಿದ್ದ ಡಾ|| ಮುರಳೀ ಮನೋಹರ ಜೋಷಿಯವರು. ಅವರು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯಿಂದ ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ಏಕತಾ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ ಜನವರಿ ೨೬ರ ಗಣರಾಜ್ಯ ದಿವಸದಂದು ಶ್ರೀನಗರದ ಲಾಲ್‌ಚೌಕದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ ಹಾರಿಸಿ ಉಗ್ರರಿಗೆ ದಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಇತಿಹಾಸ.

    ಮುಂದೆ ಇದೇ ಪಕ್ಷದ ಸರ್ಕಾರ ಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತದಿಂದ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು, ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ ೩೭೦ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು, ಕಾಶ್ಮೀರದ ಭವಿಷ್ಯ ಭದ್ರವಾಯಿತು.

    ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ವಿವರಿಸಿದುದರ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ, ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನೇತಾರರು  ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಒಂದು ತಪ್ಪು ನಿರ್ಣಯದಿಂದಾಗಿ, ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಅನೇಕ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅಪಾರ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸುವಂತಾಯಿತು, ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಹಿಂದುಗಳು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹಿಂದುಗಳು ತಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲೇ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಬೇಕಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾಠ ಕಲಿಸದುದರ  ದುಷ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಮತ್ತೆ ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಕಾಲುಕೆರೆದುಕೊಂಡು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಶತ್ರುವಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾಠ ಕಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ಶತ್ರುಶೇಷವನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಏನಾಗುತ್ತದೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಭಾರತ ಕಲಿತ ದುಬಾರಿ ಪಾಠವಾಯಿತು.

    ಅಹಿಂಸೆಯ ತತ್ತ್ವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಧುವೇ ಹೊರತು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿಯನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ಅದು ದೇಶದ ಸುರಕ್ಷತೆಗೇ ಕುತ್ತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಾಸ್ತವ ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರತ-ಪಾಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ನಾಯಕರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪಿನ ಅರಿವಾಗಿದ್ದು, ೧೯೬೨ರ ಚೀನಾ-ಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣುಮುಕ್ಕಿದ ನಂತರವೇ!

    ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ೨೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಸರ್ವಸನ್ನದ್ಧ ರಕ್ಷಣಾಪಡೆಗಳ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಭಾರತವು ೫ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆ. ನೇರ ಯುದ್ಧಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಗಡಿಯ ಮೂಲಕ ಉಗ್ರರನ್ನು ನುಗ್ಗಿಸಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸದಾ ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾಪಡೆಗಳು ಸದಾಕಾಲವೂ ಜಾಗೃತವಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ದೇಶದ ಗಡಿಯನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ದೇಶದ ಆಂತರಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಗೂ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಮೋಚನೆ, ಗೋವಾ ವಿಮೋಚನೆಗಳಿಗೂ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿ ದೇಶದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾಪಡೆಗಳ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿದು.

    ಸರ್ಕಾರೀ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ೧೫೦೦ ಸೈನಿಕರು ಹುತಾತ್ಮರಾದರು, ೩೫೦೦ ಜನ ಸೈನಿಕರು ಗಾಯಗೊಂಡರು, ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಜನ ಸೈನಿಕರು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಾಣೆಯಾದರು. ತಾವು ತೋರಿದ ಶೌರ್ಯ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ ೫ ಜನ ಸೈನಿಕರು ಪರಮವೀರ ಚಕ್ರ ಪಡೆದರೆ, ೫೩ ಸೈನಿಕರು ಮಹಾವೀರ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ೩೨೩ ಸೈನಿಕರು ವೀರ ಚಕ್ರ ಗಳಿಸಿದರು.

    ೧೯೪೭-೪೮ ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮೊದಲ ಯುದ್ಧ

  • ಹಿಂದುಗಳು ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬೇಕು. ಅದನ್ನು ವೈಸರಾಯ್ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಆತ ಒಪ್ಪದಿದ್ದರೆ ಜೆಹಾದ್ ನಡೆಯುತ್ತದೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಹಿಂದುಗಳ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮೌಲ್ವಿ ಅಬ್ದುಲ್ ಬಾರಿ ಅವರು ಶೇಕ್ಉಲ್ಇಸ್ಲಾಂ ಎನ್ನುವ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಫತ್ವಾ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಮೂಲತಃ ಬಲಿ ನೀಡಿದ್ದು ಕುರಿಯನ್ನೇ ವಿನಾ ದನವನ್ನಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಗೋವಧೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆ ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡ ಕಾರಣ  ಯೋಜನೆ ವಿಫಲವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

    ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೦-೩೧, ೧೯೧೮ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿಯ ಘಟನೆಗಳ (ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನ) ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಆತಂಕದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಟರ್ಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಳವಳಿ ಬಹುತೇಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್), ಬಂಗಾಳ, ಪಂಜಾಬ್, ಬೊಂಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್‌ಗಳ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಚಳವಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಸಂಘಟನೆ ಸಾಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಾನ್-ಇಸ್ಲಾಮಿಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲು ಹಿಂದುಗಳ ಬೆಂಬಲ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬುದು ಎದ್ದು ತೋರುತ್ತಿತ್ತು.

    ಗಾಂಧಿಬಾರಿ ಒಂದೇ

    ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಬಗೆಗಿನ ಒಂದು ಮೂಲವು ಮಾರ್ಚ್ ೩, ೧೯೧೯ರ ಒಂದು ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ: ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ವಿ ಅಬ್ದುಲ್ ಬಾರಿ ಅವರ ಅತಿಥಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬ ಮಾಹಿತಿದಾರನ ಪ್ರಕಾರ ಗಾಂಧಿಯವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ಹಿಂದೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಬಾರಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಚಳವಳಿ ಯಶಸ್ವಿ ಆಗುವುದೆಂದು ಗಾಂಧಿ ತುಂಬ ಆಶಾವಾದಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅಬ್ದುಲ್ ಬಾರಿ ಅವರು, ನನಗೆ ಎಲ್ಲ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿದ್ದಾರೆ; ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕೆಳಗಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಸೇನೆಗೆ ಕೂಡ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದರಿಂದ ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಏಕತೆಯು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಸರ್ಕಾರವು ಅಡಿಮೇಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಳವಳಿಯು ಅತ್ಯುಚ್ಚ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಉಲೇಮಾಗಳು, ಮೌಲ್ವಿಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸಲ್ಮಾನರ ದೊಡ್ಡ ಸಭೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿ ಅಬ್ದುಲ್ ಬಾರಿ ಅವರನ್ನು ಶೇಕ್-ಉಲ್-ಇಸ್ಲಾಂ ಆಗಿ ಆರಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಖಿಲಾಫತ್, ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಬಗೆಗಿನ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ ತಯಾರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒಮ್ಮತಕ್ಕೆ ಬರಲಾಯಿತು.

    ಹಿಂದುಗಳು ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬೇಕು. ಅದನ್ನು ವೈಸರಾಯ್‌ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಆತ ಒಪ್ಪದಿದ್ದರೆ ಜೆಹಾದ್ ನಡೆಯುತ್ತದೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಹಿಂದುಗಳ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬಾರಿ ಅವರು ಶೇಕ್-ಉಲ್-ಇಸ್ಲಾಂ ಎನ್ನುವ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಫತ್ವಾ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಮೂಲತಃ ಬಲಿ ನೀಡಿದ್ದು ಕುರಿಯನ್ನೇ ವಿನಾ ದನವನ್ನಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಗೋವಧೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ – ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆ ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡ ಕಾರಣ ಆ ಯೋಜನೆ ವಿಫಲವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

    ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಅಬ್ದುಲ್ ಬಾರಿ ಒಬ್ಬರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧನೆಗೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಗಾಂಧಿ ಖಿಲಾಫತ್ ವಿಷಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಆ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ಭಾರತದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಟರ್ಕಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತನಗೇನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದವರು ಹೇಳಿದ್ದೂ ಇದೆ. ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ತನಗೆ ಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲವು. ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದದ್ದು ಸರಿ ಎಂದವರು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

    ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಬಾರಿ ಅವರಿಗೆ ಗಾಂಧಿಯವರ ಬೆಂಬಲವೆಂದರೆ ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದಂತೆ; ಮತ್ತು ಇಡೀ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದ ಶೇರ್-ಉಲ್-ಇಸ್ಲಾಂ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಆತ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ನಿಲವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು, ಅಂದರೆ ಗೋಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಬೋಧಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದರು. ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆ ವಿರುದ್ಧದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯದಾಯಿತು, ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮ರಂದು ಗಾಂಧಿ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು.

    ಇಸ್ಲಾಮಿಸ್ಟ್ ಬಲವರ್ಧನೆ

    ಫಿರಂಗಿ ಮಹಲ್ ಸಂಬಂಧದ ಬೊಂಬಾಯಿಯ ಕೆಲವು ಶ್ರೀಮಂತ ಮುಸ್ಲಿಂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ೧೯೧೯ರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯ರಂದು ಬಾಂಬೆ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಹಣ ನೀಡಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಮೇ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಫಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಅಮೀರ್ ಅಮಾನುಲ್ಲಾ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಸಾರಿದ. ಭಾರತದ ಪಾನ್-ಇಸ್ಲಾಮಿಸ್ಟರು ಕೂಡಲೆ ಅಮೀರನ ಏಜೆಂಟರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು. ಬಾರಿ ಒಂದು ಜೋರಾದ ಕರಪತ್ರವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ (ಯು.ಪಿ.)ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ದವಾದ ಜೆಹಾದಿ ಕರಪತ್ರವು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು, ಮತೀಯ ಯುದ್ಧದ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಅದು ಒತ್ತು ನೀಡಿತ್ತು.

    ಟರ್ಕಿಯ ಪ್ರಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ನಿಯೋಗಗಳು ಹೋದರೂ, ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾನ್-ಇಸ್ಲಾಮಿಸ್ಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಳವಳಿಗಳು ನಡೆದರೂ ಕೂಡ ಯಾವುದೇ ಫಲ ಸಿಗುವುದು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ನೀಡಲು ಅದೇ ವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ನಿಲವುಗಳ ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦ ಪ್ರಮುಖ ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಯಕರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಹತ್ತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು:

    ೧. ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಮನ್ವಯ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

    ೨. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೭, ೧೯೧೯ನ್ನು ಖಿಲಾಫತ್ ದಿನವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು.

    ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೋಗಲು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಖಿಲಾಫತ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಒಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಯಕರು ಚಿಂತಿಸಿದರು. ಬಾಂಬೆ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಅದರ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ನವೆಂಬರ್ ೧೧, ೧೯೧೯ರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.

    ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿ

    ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಜಮೀಯತ್-ಎ-ಖಿಲಾಫತ್-ಎ-ಹಿಂದ್. ಅದೇ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಮೃತಸರದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಭೆ ನಡೆಯಿತು. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿಯು ತನ್ನ ಮುಂದಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಗುರಿಗಳೆಂದರೆ – ಟರ್ಕಿಗೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ತರುವುದು; ಖಿಲಾಫತ್ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಉತ್ತರ (ಪರಿಹಾರ) ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು; ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯದ ಪವಿತ್ರಸ್ಥಾನಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗೂ (ಶರೀಯತ್‌ನ ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ) ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು; ಟರ್ಕಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಘನತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ನೀಡಲಾದ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು; ಈ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ವೈಸರಾಯ್‌ರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಚಾರ ನಡೆಸುವುದು.

    ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿಯಲ್ಲಿ(ಸಿಕೆಸಿ) ಮೊದಲಿಗೆ ಇನ್ನೂರು ಸದಸ್ಯರಿದ್ದರು. ೧೯೨೩ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ೨೫೦ ಆಯಿತು. (ಬಾಂಬೆ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ೫೪, ಸಿಂಧ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೫). ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕಮಿಟಿಗಳು ಸಿಕೆಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ ಸಮಿತಿಗಳು ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕೆಂದಾಗಿತ್ತು. ನೂರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ(ಲೋಕಲ್) ಸಮಿತಿಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಬಹಳಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ೧೯೨೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವವರೆಗೂ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದ್ದುದು.

    ಖಿಲಾಫತ್ ವರ್ಕರ್ಸ್ (ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು), ಖಿಲಾಫತ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು (ಗಿoಟuಟಿಣeeಡಿs) ಎಂದೆಲ್ಲ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಖಿಲಾಫತ್ ಸದಸ್ಯ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವವರಿಂದ ತಲಾ ನಾಲ್ಕಾಣೆ (ಇಂದಿನ ೨೫ ಪೈಸೆ) ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾಮೂಹಿಕ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಖಿಲಾಫತ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಖಿಲಾಫತ್‌ಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ (ಕಂಬೈಂಡ್) ಆಫೀಸು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಗಾಂಧಿಯವರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯ ಮೇರೆಗೆ ೧೯೨೦ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಅನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

    ಜಿನ್ನಾ ವಿರೋಧ

    ಪಂಜಾಬ್, ಸಿಂಧ್, ಬೊಂಬಾಯಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ಸಸ್, ಬಿಹಾರ, ಬಂಗಾಳ, ಮದ್ರಾಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಖಿಲಾಫತ್‌ನ ಬೃಹತ್ ಸಭೆಗಳು ನಡೆದವು; ಚಳವಳಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬಿತು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಮಾನ್ಯರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಉದಾರವಾದಿ(ಲಿಬರಲ್) ಮುಸ್ಲಿಮರು ಕೂಡ ಆ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಅಪವಾದವೆಂಬಂತೆ  ಮಹಮ್ಮದಾಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಥರದ ಕೆಲವು ಲಿಬರಲ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಒಂದು ಹುಸಿ ಮತೀಯ ಹುಚ್ಚು (False religious frenzy) ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರು; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವೇನೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನೇರವಾಗಿಯೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯ ಆರಂಭದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಸ್ವರಾಜ್ ಚಳವಳಿಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಸಿಂಧ್‌ನ ಖಿಲಾಫತ್ ಸಮಾವೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸೇಠ್ ಹಾಜಿ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಹಾರೂನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಂರೂಲರ‍್ಸ್ ಜೊತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕೂಡಿಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಿದೆ.

    ಖಿಲಾಫತ್ಗೆ ಬೆಂಬಲ ಬೇಡ

    ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯ ಬೆಂಬಲಿಗರಿಗೇನೇ ಸಂಶಯವಿತ್ತು. ೧೯೧೩ರಲ್ಲೇ ಮಹಮ್ಮದ್ ಆಲಿ, ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದುದನ್ನು ಅಗತ್ಯವಾದದ್ದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಡಿ; ಮತ್ತು ಶಬ್ದಗಳ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಬೇಡಿ ಎಂದು ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಾಯಕರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗಿನ ಚೌಧರಿ ಖಲೀಕುಜ್ಮನ್ ತನ್ನ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರದ್ಧಾನಂದರನ್ನು ದಿಲ್ಲಿಯ ಮಸೀದಿಯೊಳಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಉದ್ರೇಕ (silly excitement) ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ್ದರು. ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ನೆಹರು ವಿಭಿನ್ನ ಅತೃಪ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಗಾಂಧಿ ಕೃತಕ ಏಕತೆಯನ್ನು ತಂದರು ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಿದೆ.

    ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಹಿಂದುಗಳಿಗಾದರೋ ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯ ಮತೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಂಶಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆದಿರಲೇ ಇಲ್ಲ! ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ನಾಯಕರಾದ ಪಂಡಿತ್ ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಲವೀಯರು(೧೮೬೧-೧೯೪೮) ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಹವಾದಿ(ಸ್ಕೆಪ್ಟಿಕ್). ೧೯೧೮ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಅವರು, ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಬಂದ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು. ಇನ್ನೋರ್ವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಶಂಕರನ್ ನಾಯರ್(೧೮೫೭-೧೯೩೪) ಖಿಲಾಫತ್ ಸದಸ್ಯರ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು.

    ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ ನಾಯಕ ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ (೧೮೫೬-೧೯೨೦) ಅವರು ಕೂಡ ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಾದಿ. ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್(೧೮೭೫-೧೯೫೦) ಮತ್ತು ಇಂದೂಲಾಲ್ ಯಾಜ್ಞಿಕ್(೧೮೯೨-೧೯೭೨) ಅವರು ಖಿಲಾಫತ್‌ನ ಪವಿತ್ರ ಧ್ಯೇಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಅಪವಿತ್ರ ಜೋಕ್ ಮತ್ತು ತಮಾಷೆಗಳನ್ನೂ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್(೧೮೫೮-೧೯೩೨) ಪಾನ್-ಇಸ್ಲಾಮಿಸಮನ್ನು Pan-dreaded (ವಿಶಾಲ-ಭೀಕರ) Virus ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಹಿಂಜರಿದಿದ್ದರು. ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರು (೧೮೬೧-೧೯೩೧), ಖಿಲಾಫತ್‌ಗಿಂತ ನಾವು ಗಮನಕೊಡಬೇಕಾದ ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳು ನಮ್ಮ ಬಳಿಯೇ ಇವೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇನ್ನೋರ್ವ ನಾಯಕ ವಿ.ಎಸ್. ಶ್ರೀನಿವಾಸಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರು (೧೮೬೯-೧೯೪೬ – ಗೋಖಲೆ ನಿಕಟವರ್ತಿಯಾದ ಅವರನ್ನು ಗಾಂಧಿಯವರು ಅಣ್ಣ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು.) ಗಾಂಧಿಯವರಿಗೆ ಖಿಲಾಫತ್ ವಿಷಯದಿಂದ ದೂರವಿರಿ ಎಂದೇ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಜುಗರ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು ಬೇಡ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಿವರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಜೊತೆ ಸೇರುವ ಮೊದಲು ಗೋಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಶರತ್ತನ್ನು ಒಡ್ಡಿದ್ದರು.

    ಏನೇ ಆದರೂ ಗಾಂಧಿಯವರು ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ೨೧ ಕೋಟಿ ಹಿಂದುಗಳು ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧ ಎಂದ ಅವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರಾದರೂ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೭ರ (೧೯೧೯) ಖಿಲಾಫತ್ ದಿನದಂದು ಹಿಂದುಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸಲ್ಮಾನರು ದೊಡ್ಡ ರೀತಿಯಲ್ಲೇನೂ ಸೇರಲಿಲ್ಲ. ಢಾಕಾ, ಬೊಂಬಾಯಿ, ಲಕ್ನೋ, ಹೈದರಾಬಾದ್ (ಸಿಂಧ್), ಸುಕ್ಕೂರ್ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಹರತಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಗಳು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.

    ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಿಕೆಸಿಯ ಒಂದು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಉಗ್ರ ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಯಕರು, ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವ ಆಫಘಾನ್ ಸೇನೆಗೆ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಸೇರಬೇಕೆಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಹಿಂದೂ ನಾಯಕರು ಆ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ ಕೇಳಿದರು; ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಅಪಾಯ ಎದುರಾಗುವುದಾದರೆ ಖಿಲಾಫತ್‌ಗೆ ಹಿಂದುಗಳ ಸಹಕಾರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.

    ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಲಾಯ್ಡ್ ಜಾರ್ಜ್ ಭಾಷಣಗಳು ಖಿಲಾಫತ್ ನಾಯಕರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಶಯ ಉಂಟುಮಾಡಿದವು; ತಾವು ಆಸೆಪಟ್ಟದ್ದು ಟರ್ಕಿಗೆ ಸಿಗಬಹುದೇ ಎನ್ನುವ ಚಿಂತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಕರೆ ನೀಡಿತು (ಡಿಸೆಂಬರ್, ೧೯೧೯); ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ ೨೩ರಂದು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಖಿಲಾಫತ್ ಸಮಾವೇಶವು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಗ, ಮತೀಯ ಎಂಬ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.

    ಖಿಲಾಫತ್‌ನ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮುಂದಿಡಲು ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಒಂದು ನಿಯೋಗವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬೇಕೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ಅದರಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಫಲಿತಾಂಶ ಬಾರದಿದ್ದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಬೇಕು; ಅನಂತರ ಅಗತ್ಯವಾದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಅಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಬೇಕೆಂದು ಕೂಡ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.

    ಅಸಹಕಾರದ ಸಲಹೆ

    ಸರ್ಕಾರದ ಜೊತೆ ಅಸಹಕಾರದ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದವರು ಗಾಂಧಿ. ಮುಸ್ಲಿಮರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕುಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಬಾರದೆಂದು ಗಾಂಧಿ ಈ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಗೆ ಹಿಂದುಗಳ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮರುದಿನ (ನವೆಂಬರ್ ೨೪) ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಜಂಟಿ ಸಭೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕುಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದನ್ನು ಗಾಂಧಿಯವರು ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಜಂಟಿ ಸಭೆಯು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆರಿಸಿತು. ಚಳವಳಿಗೆ ಹಿಂದುಗಳ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಫಜ್ಲುಲ್ ಹಕ್ ಖಿಲಾಫತ್‌ಗೆ ಪಂಜಾಬ್ ವಿಷಯವನ್ನು (ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ – ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆ) ಸೇರಿಸಬೇಕೆನ್ನುವ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಗಾಂಧಿಯವರು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಕಾರಣ ಆ ಸಲಹೆ ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು; ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಗೆ ಖಿಲಾಫತ್ ಏಕೈಕ ವಿಷಯ ಆಗಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಬಯಸಿದರು!

    ಸರ್ಕಾರ ಸೂಚಿಸಿದ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಶಾಂತಿ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಖಿಲಾಫತಿಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸೌಮ್ಯವಾದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಬದಿಗೆ ತಳ್ಳಿ ಆಲಿ ಸಹೋದರರು ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕರಾದರು. ೧೯೨೦ರ ಏಪ್ರಿಲ್, ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬೊಂಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಸಿಕೆಸಿ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಹಕಾರದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಮಿತಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು. ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಖಿಲಾಫತ್ ಸಮಾವೇಶವು ಅಸಹಕಾರದ ಜಾರಿಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಅದರಂತೆ ವೈಸರಾಯ್‌ಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಖಿಲಾಫತ್ ಸದಸ್ಯರು ಅಸಹಕಾರವನ್ನು ತಡವಿಲ್ಲದೆ (ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ) ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್  ಸಂಸ್ಥೆಯೇ ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.

    ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಿಲಾಫತಿಗಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗಿಂತ ತುಂಬ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದರು. ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದವರು ಅದಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವುದು,  ತೆರಿಗೆ ನೀಡದಿರುವುದು ಮೊದಲಾದವು ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರಬೇಡಿ ಎಂದು ಜನರಿಗೆ ಬೋಧಿಸುವುದು ಮಾತ್ರ ಇತ್ತು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಹಿಂದೂನಾಯಕರು ಇದರಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು.

    ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲ

    ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಒಳಗೇ ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯ ಬಗೆಗಿದ್ದ ವಿರೋಧವನ್ನು ಗಾಂಧಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಖಿಲಾಫತಿಗಳ ಜೊತೆಗೇ ಹೋಗುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಗಾಂಧಿಯಂಥ ಮಿತ್ರ ಜೊತೆಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಖಿಲಾಫತ್ ನಾಯಕರಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನವರನ್ನು ಮನವೊಲಿಸುವ ಅಥವಾ ಪುಸಲಾಯಿಸುವ ಅಗತ್ಯ ಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಖಿಲಾಫತ್‌ನ ಪರವಾಗಿ ಬಲಾತ್ಕಾರವೇ ನಡೆಯಿತೆನ್ನಬಹುದು.

    ಅಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಮೊದಲು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ; ಅವುಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಕೂಡ ಹೇಳಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಸಹಕಾರದ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ವರಾಜ್ ಅಥವಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಆ ಬಗ್ಗೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್; ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದು ಸ್ವರಾಜ್ ಗಳಿಕೆಗಾಗಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಅಂತಹ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಏಕೆ ಬಂತೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಕಷ್ಟವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ಹಾಗೆ ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟೇ ಸಾಕು. ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ೧೯೨೦ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೭-೮ರಂದು ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ ಸಂಬಂಧ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನ ನಡೆದಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎನ್ನುವ ಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡಿದ್ದುದು ಸಹಜವೇ ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ ಯಾರಾದರೂ ಆ ದಿನಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದಿನ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯ ಮೂಲ ಇದ್ದುದು ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಹೊರತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ಟರ್ಕಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಖಿಲಾಫತ್ ನಾಯಕರು ಅದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಖಿಲಾಫತಿಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಅಂದಿನ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯ ಮೊದಲ ಗುರಿ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಮೊದಲ ಗುರಿ ಖಿಲಾಫತ್. ಚಳವಳಿಯ ಎರಡನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಯಷ್ಟೆ ಸ್ವರಾಜನ್ನು (ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

    ಖಿಲಾಫತ್ಗಾಗಿ ಅಸಹಕಾರ

    ಖಿಲಾಫತ್‌ಗೆ ಸ್ವರಾಜನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಚಳವಳಿಗೆ ಹಿಂದುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಎಂಬುದು ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಡಾ|| ಶ್ರೀರಂಗ ಗೋಡ್‌ಬೋಲೆ  ಇತ್ತೀಚಿನ ಆರ್ಗನೈಸರ್ನ ತಮ್ಮ ಲೇಖನಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ  ಆಧಾರಸಹಿತ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

    ೧೯೨೦ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಖಿಲಾಫತ್ ಸಮಾವೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮೌಲಾನಾ ಆಜಾದ್ ಅವರು, ಶರೀಯತ್ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದು ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರ ಜೊತೆ ಯಾವುದೇ ಸಹಕಾರವೆಂದರೆ ಮವಾಲಾ (ಪಾಪ). ಆದ್ದರಿಂದ ಅಸಹಕಾರವೆಂದರೆ ಇಸ್ಲಾಂನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ. ಇದು ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗಿರುವ ಏಕೈಕ ಪರಿಹಾರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು (ಇಲ್ಲಿ ಆತ ಹಿಂದುಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟರು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ).

    ಮೇ ೧೧, ೧೯೨೦ರಂದು ಟರ್ಕಿಶ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತದರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರದ್ದತಿ ಬಗೆಗಿನ ಶಾಂತಿ ಶರತ್ತುಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಹಿಂದೂ ನಾಯಕರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಖಿಲಾಫತ್ ನಾಯಕರು ಗಾಂಧಿಯವರ ಜೊತೆ ಚರ್ಚಿಸಿ ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿಯ ವಿಶೇಷ ಸಭೆಗೆ ಹಿಂದೂ ನಾಯಕರನ್ನು ಕೂಡ ಆಹ್ವಾನಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಮಹತ್ತ್ವದ ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಸಹಕಾರದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದು ಹೀಗಿದೆ:

    ೧. ಸರ್ಕಾರದ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಗೌರವ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕು.

    ೨. ಸರ್ಕಾರದ ಪೌರಸೇವೆ, ಪೊಲೀಸ್ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕಿಲ್ಲ.

    ೩. ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಸೇನೆಯ ಸೇವೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕು.

    ೪. ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.

    ಗಾಂಧಿಯವರ ಆದ್ಯತೆ

    ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿದ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಶಾಂತಿ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಲು ಗಾಂಧಿಯವರು ನೀಡಿದ ಕಾರಣ ಖಿಲಾಫತ್‌ನ ವಿಷಯವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ವಿಷಯವನ್ನು (ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್) ಸೇರಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಖಿಲಾಫತ್ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಜಂಟಿ ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಅವರು ಎಷ್ಟೇ ಸಂಕಷ್ಟ ಆಗಿದ್ದರೂ (ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾಬಾಗ್) ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ಇಡೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು ನನಗೆ ಸರಿ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇವಲ ಖಿಲಾಫತ್ ವಿಷಯದ ಮೇಲಿನಿಂದ ನಾವು ಶಾಂತಿ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು. ಇದು ಶಬ್ದಶಃ ಗಾಂಧಿ ಹೇಳಿದುದು.

    ಆದರೆ ಖಿಲಾಫತ್ ನಾಯಕರು ಪಂಜಾಬ್ ವಿಷಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೊಡಗಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಆಕ್ರೋಶ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಗಾಂಧಿ ಕೂಡ ಖಿಲಾಫತ್ ಜೊತೆ ಪಂಜಾಬ್ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಉದ್ದೇಶ – ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಗೆ ಹಿಂದುಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯುವುದಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿತ್ತು.

    ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೂಡ ಕಂಡಿದ್ದರು. ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಗಾಂಧಿಯವರ ಮತೀಯ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಲವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಬಹುದು. ನವರತ್ನ ಎಸ್. ರಾಜಾರಾಮ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಗಾಂಧಿಯವರ ಪಾಲಿಗೆ ಮತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯಗಳು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳು. ಅವರ ಮತದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿದೆ; ಅವರಿಗೆ ಮತ ಎಂದರೆ ಅವರು ಆಗಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ರಮದ ಜಾರಿಗೊಂದು ಉಪಕರಣ. ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ಮತವೇ ಅಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಬಿಗುವಾದ ಮಾನಸಿಕ ನಂಬಿಕೆ. ಅವರ ಕ್ರಮಗಳು ಮತಧರ್ಮದಲ್ಲುಳಿದರೆ ಸರಿ; ಆದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಅವರ ಮತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೇ ಹೋಗುವ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಖಿಲಾಫತ್‌ನಂತಹ ಮತೀಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಸುಲಭವಾಯಿತು; ಹೀಗೆ ಅವರು ಜ್ಞಾನದ ಯುಗದಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಅಥವಾ ಕತ್ತಲ ಯುಗಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟರು.

    ಹಿಂದುವಾದರೂ ಗಾಂಧಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಹಾಗೂ ಇಸ್ಲಾಂ ಮತಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೆ ನಡೆದುಕೊಂಡರು. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರೇ ಪ್ರವಾದಿ. ಅವರ ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮಭಾವದಿಂದ ಬಂದ ತಪ್ಪು ತಿಳಿವಳಿಕೆಯೇ ಅದಕ್ಕೆ ಆಧಾರ. ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಕ್ತಿಯೊಂದು ತನ್ನೊಳಗಿನಿಂದ ತನಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಧರ್ಮ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪರವಾಗಿತ್ತು; ಅಹಿಂಸೆ ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವರು ಅಹಿಂಸೆಯ ಪ್ರವಾದಿಯಾದರು. ಎಲ್ಲ ಪ್ರವಾದಿಗಳಂತೆ ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಹೇರುವಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಷ್ಠುರರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಹಾಗೂ ಉಪವಾಸಗಳನ್ನು ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕು ಎಂದು ರಾಜಾರಾಮ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.

    ಗಾಂಧಿಯವರ ನಮೂನೆಯ ಅಹಿಂಸೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನ್ವಯ ಆಗುವಂಥದ್ದಲ್ಲ; ಆಯ್ಕೆಯಿಂದ ಅನ್ವಯ ಆಗುವಂಥದ್ದು. ಹಿಂದುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅದರ ಅನ್ವಯ! ಹಿಂದುಗಳು ಅಹಿಂಸೆಗೆ ನಿಷ್ಠರಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಒತ್ತಡ ತರುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಸ್ಲಿಮರು ಇಸ್ಲಾಂನ ಬೋಧನೆಗಳಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸಹಮತ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹಿಂದುಗಳು ಅವರ ಅಹಿಂಸಾಕೇಂದ್ರಿತ  ಹಿಂದೂಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಅದು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತೆಂದರೆ ಒಂದು ಕಡೆಯವರು (ಹಿಂದುಗಳು) ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಯವರ (ಮುಸ್ಲಿಮರ) ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಶರಣಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಎದುರಿನವರ ಹಿಂಸೆಗೆ ಹಿಂದುಗಳು ಸುಮ್ಮನಿರಬೇಕು. ಇದೇ ಮೋಪ್ಲಾ ಕಾಂಡದಂತಹ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದುದು.ಗಾಂಧಿಯವರ ಸಹನೆ ಕೂಡ ಏಕಮುಖವಾದದ್ದು (ಒನ್‌ವೇ) ಪರಸ್ಪರ ಅಲ್ಲ.

    ಹಿಂದೂ ನಾಯಕರ ವಿರೋಧ

    ಹಲವು ಹಿಂದೂ ನಾಯಕರು ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯನ್ನೇ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದ ಕಾರಣ ಖಿಲಾಫತಿಗಳಿಗೆ ಅಭದ್ರತೆಯ ಭಾವನೆ ಬಂತು. ಆದರೂ ಹಿಂದುಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ತಮ್ಮ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಿ ಭಾರತರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಬಯಕೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಇರಲೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆರ್.ಸಿ. ಮಜುಂದಾರ್ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗಾಂಧಿಯವರು ಖಿಲಾಫತ್ ಫಂಡ್‌ನ ಹಣ ಪಡೆದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತರ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಿಂದೂ ನಾಯಕರು ಈ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಖಿಲಾಫತ್ ಸಮಿತಿ ನಡೆಸುವ ಚಳವಳಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅದರಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರು.

    ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸೌಮ್ಯವಾದಿಗಳು. ಇದರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ವಿಪರೀತದ್ದು; ಇದು ಎಷ್ಟು ಮಾತ್ರವೂ ಅನುಷ್ಠಾನ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು.

    ಹೋಂರೂಲ್ ಚಳವಳಿಯ ನೇತಾರರಾದ ಆನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಖಿಲಾಫತ್ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.

    ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜನರಲ್ ಸರ್ ಪಿ.ಎಸ್. ಶಿವಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯು ಒಂದು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯ (ill-advised) ಚಳವಳಿ; ದೇಶಕ್ಕೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಅನಾಹುತಕಾರಿ ಎಂದರೆ, ರೈಟ್ ಆನರೇಬಲ್ ವಿ.ಎಸ್. ಶ್ರೀನಿವಾಸಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರು, ಈ ಚಳವಳಿ ಮುಂದೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗುತ್ತದೆಂದು ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದರು; ಮತ್ತು ಇದು ಅತಾರ್ಕಿಕ ಹಾಗೂ ಅನಾಹುತಕಾರಿ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರು (೧೮೪೮-೧೯೨೫) ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಗೆ ತನ್ನ ಅಸಮ್ಮತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರೆ, ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಲವೀಯ ಅವರು ಇದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಮತ್ತು ಅಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು ಈ ಚಳವಳಿಯಿಂದ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಹಬ್ಬಬಹುದೆಂದು ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು; ಸಿ.ಆರ್. ದಾಸ್, ಬಿಪಿನಚಂದ್ರ ಪಾಲ್, ಜಿ.ಎಸ್. ಖಪರ್ದೆ, ಎನ್.ಸಿ. ಕೇಳ್ಕರ್, ವಿಠಲಭಾ ಪಟೇಲ್ ಮುಂತಾದವರು ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂದೇಹವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಆದುದರಿಂದ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಖಿಲಾಫತಿಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ವಿಶೇಷ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನವು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿತ್ತು.

    ಸ್ವರಾಜ್ಗೆ ಮುನ್ನ ಖಿಲಾಫತ್

    ಖಿಲಾಫತ್ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಹಿಂದುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಖಿಲಾಫತಿಗಳು ೧೯೧೯ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫ರಂದು ತಮ್ಮ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಅಸಹಕಾರವು ತಪ್ಪದೆ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಮತೀಯ(ಧಾರ್ಮಿಕ) ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂದು ಅಲ್ಲಿ ಅವಿರೋಧವಾಗಿ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಶೌಕತ್ ಅಲಿ ಮತ್ತಿತರ ಖಿಲಾಫತ್ ನಾಯಕರ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಡದ ಫಲವಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು; ಆಗ ಜಿನ್ನಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರಾದರೂ ಲೀಗನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

    ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸನ್ನು ತನ್ನ ತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ (ಕ್ರೀಡ್) ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಗಾಂಧಿಯವರ ತಕ್ಷಣದ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ನಿಜವಾದ ಕೂಲಂಕಷ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಮತ ಹಾಕುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬೊಂಬಾಯಿ, ಮದ್ರಾಸ್‌ಗಳಿಂದ ಹಲವು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು (ಖಿಲಾಫತ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ಸ್). ಖಿಲಾಫತಿಗಳು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ಬಹುಮತ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಗಳು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದರು. ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ವಿಷಯ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಅದು ಅಲ್ಪ ಬಹುಮತದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕೃತವಾಯಿತು (೧೪೪-೧೩೨ ಮತಗಳ ಅಂತರ). ಅಸಹಕಾರದ ಪರವಾದ ಈ ಬಹುಮತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಕಂಡುಬಂತು.

    ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯ ಬಗೆಗಿನ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ ಗಾಂಧಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಪ್ರವಾದಿಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿ ಜೀವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಬೆಲೆ ತೆತ್ತಾದರೂ ಆ ನಂಬಿಕೆಯ ಗೌರವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಪಂಜಾಬನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಾನು ದೇಶದ ಮುಂದೆ ಅಸಹಕಾರದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು (ಯೋಜನೆ) ಮುಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

    ಪಂಜಾಬ್‌ನ ವಿಷಯವನ್ನು (ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾಬಾಗ್, ರೌಲೆಟ್ ಕಾಯ್ದೆ) ಸೇರಿಸಿದ್ದು ಅನಂತರ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲ. ೧೯೧೯ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಅಸಹಕಾರದ ಒಂದು ಸೌಮ್ಯ ರೂಪದ ಜಾರಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಗಾಂಧಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು. ಸರ್ಕಾರ ಸೂಚಿಸಿದ ಶಾಂತಿ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಬೇಕು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅವರು ಪಂಜಾಬ್ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಾರಣವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಳಿಕ ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯ ಪರವಾಗಿ ಅವರು ವಾದಿಸಬೇಕಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ್ ವಿಷಯವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು!

    ಇದಕ್ಕೆ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ ನಿರ್ಣಯದ ಬಗೆಗಿನ ಮುಸ್ಲಿಂ ವೋಟಿನ ಉದ್ದೇಶ ಇರಲೇಬೇಕು. ೫,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಚಾಲಕರನ್ನು ಕೂಡ ವೋಟು ಹಾಕಲು ಕರೆತಂದಿದ್ದರು ಎಂಬ ವರದಿಯೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಜನವೂ ವೋಟು ಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ೧೮೨೬ ಮತಗಳು ಪರವಾಗಿದ್ದರೆ, ೮೦೪ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. ೧೯೨೦ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿ ಮುಂದಿಟ್ಟ ಅಸಹಕಾರ ಪ್ರಸ್ತಾಪ (ಗಾಂಧಿಯವರು ತಯಾರಿಸಿದ್ದು) ಮತ್ತು ಅದೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶೇಷ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನವು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಖಿಲಾಫತಿಗಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗಿಂತ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

    ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಬೇಡಿಕೆ ಈಡೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯು ವಿಫಲವಾಯಿತು ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ ಬಂತು. ಆಗ ಗಾಂಧಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದರು: ತಮ್ಮ ಅಸಹನೆಯ ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ಖಿಲಾಫತ್‌ನಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವರಾಜ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿ ವಿಳಂಬ ಆದಂತೆ. ಅಷ್ಟು ಕಾಯಲು ಅವರು ಸಿದ್ಧರಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಸ್ವರಾಜ್ (ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದೂಡುವುದನ್ನು ಸಂತೋಷಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಖಿಲಾಫತ್‌ನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೇಗ ಪೂರೈಸಬಹುದು.

    ಖಿಲಾಫತ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪೆರೇಡ್

    ಪ್ರಚಾರ ಸಮಿತಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿತು. ಆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿಯೆ ರಹಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದರು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಪ್ರತಿದಿನ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ರಿಲ್ ಹಾಗೂ ಪೆರೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಖಾಕಿ ಸಮವಸ್ತ್ರ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚೂರಿ, ಈಟಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಖಿಲಾಫತ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಖಿಲಾಫತ್ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ರಾಜಕೀಯ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ ನಡೆಯಿತು. (ಅದು ಹಿಂಸೆಗೆ ಮುಸುಕು ಹಾಕಿದಂತಿತ್ತು). ಕರಪತ್ರ, ಪದ್ಯ, ಪೊಲೆಮಿಕ್ಸ್ (ವಾದಕಥೆ)ಗಳಿಂದ ಜನರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿದರು; ಮಾಮೂಲಿ ಘೋಷಣೆಯಾದ ಇಸ್ಲಾಂ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ ಅಥವಾ ಕ್ರೈಸ್ತ ಶಕ್ತಿಗಳ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ (Machinations) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದಾರದಾನಕ್ಕೆ (ಹಣ) ನೇರ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಮಿಟಿ(ಸಿಕೆಸಿ) ಪೇಪರ್ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊರಡಿಸಿತು. ಒಂದು ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಿನ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೂಪಾಯಿ ರಶೀದಿ ಮಾಡಿ ಅದರಿಂದ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕುರಾನ್‌ನ ಉಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿತ್ತು.

    ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜಾತ್ಯತೀತತೆ (ಸೆಕ್ಯುಲರಿಸಂ) ವಿರುದ್ಧ ಕೂಡ ಅಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಲು ಉಲೇಮಾಗಳು ಬಯಸಿದರು. ಶಾಸನಸಭೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಉಲೇಮಾ ಸಮಿತಿ, ನಾಸ್ತಿಕ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಶರೀಯತ್ ಕೋರ್ಟ್, ಸರ್ಕಾರೀ ಶಾಲೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ದಾರ್-ಉಲ್-ಉಲೂಮ್ ಇತ್ಯಾದಿ. ಜಮೀಯತ್ ಉಲ್ ಉಲೇಮಾ ಎ ಹಿಂದ್ ಒಂದು ಸಾಮೂಹಿಕ ಫತ್ವಾ ಹೊರಡಿಸಿ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಘೋಷಿಸಿತು; ಕುರಾನ್‌ನ ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾದಿಯವರ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಆಧಾರವನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ೧೯೨೧ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಮೀಯತ್ ಉಲ್ ಉಲೇಮಾ ಬರೇಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಭೆ ನಡೆಸಿ, ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಮತೀಯ ಟ್ರೈಬ್ಯುನಲ್ ಮೂಲಕ ಶಿಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು.

    ಖಿಲಾಫತಿಗಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎಲ್ಲ ಹಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು; ತಿಲಕ್ ಸ್ವರಾಜ್ ಫಂಡ್ ಕೂಡ ಅವರ ಕೈ ಸೇರಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕೋಟಿ ಐದು ಲಕ್ಷ ಪ್ಲೆಡ್ಜಸ್ (ಖಾತ್ರಿ) ಇತ್ತು. ಖಿಲಾಫತ್ ನಿಧಿಯ ಹೇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಡಿಟ್(ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ) ಬಗ್ಗೆ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು; ಆದರೆ ಬಹುಕಾಲ ಏನೂ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಖಿಲಾಫತ್ ನಿಯೋಗವು ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಖರ್ಚು ನೋಡಿ ಹಲವರಿಗೆ ಆಘಾತವೇ ಆಗಿತ್ತು.

    ಆಫಘಾನ್ ದೊರೆಗೆ ಆಹ್ವಾನ

    ೧೯೨೧ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೆಲವು ಖಿಲಾಫತ್ ನಾಯಕರ ಸ್ವರ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಯಿತು. ಸೇನೆಯ ಸೇವೆ ಹರಾಮ್ ಮುಂತಾಗಿ ಹೇಳುವ ಮುತ್ತಫಿಕಾ (ಸಾಮೂಹಿಕ ಫತ್ವಾ) ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಹಂಚಲಾಯಿತು. ಈ ಫತ್ವಾವನ್ನು ಕರಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿ ಸೇನೆಯ ಹಲವು ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿದರು; ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಲಂಚ ಕೊಡಲು ಖಿಲಾಫತ್ ಫಂಡ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು.

    ಈ ನಡುವೆ ೧೯೨೦-೨೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ಆಫಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಅಮೀರನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಒಂದು ಪಿತೂರಿ ಕೂಡ ನಡೆಯಿತು. ಆಲಿ ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಮೌಲಾನಾ ಮಹಮ್ಮದ್ ಆಲಿ ಅವರು ೧೯೨೧ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮ರಂದು ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಅಮೀರ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರೆ ಆಗ ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿವರಿಸಿದರು: ಮಣಿಸುವ (ಸಬ್ಜುಗೇಶನ್) ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರೆ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಬೇಕು. ಖಲಿಫೇಟ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿನ ದಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು ಅಮೀರನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೆ ಆಗ ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಯವುದೇ ಸಹಾಯ ನೀಡಬಾರದು; ಮತ್ತು ಆಘಘಾನಿಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಇಸ್ಲಾಂಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು.

    ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಹಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಅಭದ್ರತೆಯ ಭಾವನೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಗಾಂಧಿ ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದರು: ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಆಫಘಾನ್ ಅಮೀರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದಾದರೆ ನಾನು ಆತನಿಗೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ನೆರವು ನೀಡುವೆ. ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವುದು ಅಪರಾಧ ಎಂದು ನಾನು ನನ್ನ ದೇಶಬಾಂಧವರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವೆ.

    ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆತಂಕಕಾರಿ ವಾತಾವರಣವು ಹಬ್ಬುತ್ತಿತ್ತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸಸ್ ಗವರ್ನರ್ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ (ಜನವರಿ ೧೨, ೧೯೨೨) ಮುಸಲ್ಮಾನ್ ರೌಡಿ ಶಕ್ತಿಗಳು ಕೊಲೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಹಿಂಸೆಗೆ ಸಜ್ಜಾಗಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. ಅಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಡೆ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳಾದವು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯು.ಪಿ. ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸರ್ಕಾರೀ ಕಟ್ಟಡಗಳು ದಾಳಿಯ ವಿಶೇಷ ಗುರಿಗಳಾದವು. ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ರಕ್ತದಾಹದ ಬಗೆಗಿನ ಗವರ್ನರ್ ಬಟ್ಲರ್ ಮಾತು ನೈಜ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಯಿತು.

    ಚೌರಿಚೌರಾ ಹಿಂಸಾಚಾರ

    ೧೯೨೨ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೪ರಂದು ೩,೦೦೦ದಿಂದ ೫,೦೦೦ದಷ್ಟಿದ್ದ ಪ್ರತಿಭಟನಕಾರರು ಯು.ಪಿ.ಯ ಗೋರಖ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೌರಿಚಾರಾ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಪಾದಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಅಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಪೊಲೀಸರ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲೆಸೆಯಿತು. ಪೊಲೀಸರು ಮೊದಲು ಗಾಳಿಗೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದರು; ಅನಂತರ ಗುಂಪಿನತ್ತ ಕಲ್ಲೆಸೆದರು. ಪೊಲೀಸರ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚು ಮದ್ದುಗುಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾದ ಗುಂಪು ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿತು; ಕೆಲವು ಪೊಲೀಸರು ಬಯಲಿಗೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಠಾಣೆಯ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಓಡಿದರು. ಠಾಣೆಯ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಗುಂಪು ಬೆಂಕಿಹಚ್ಚಿತು. ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ೨೧ ಪೊಲೀಸರು ಮತ್ತು ಚೌಕಿದಾರರು ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಸಬ್‌ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಅವರ ಚಾಲಕ-ಸೇವಕನನ್ನು ಕೂಡ ಕೊಂದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ದೊಣ್ಣೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲೆಸೆದು ಕೊಲ್ಲಲಾಗಿತ್ತು; ಹಲವು ಶವಗಳ ಮೇಲೆ ಈಟಿಯಿಂದ ಚುಚ್ಚಿದ ಗುರುತು ಕೂಡ ಇತ್ತು.

    ಗಾಂಧಿ ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಗೆ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ವಿರಾಮ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಇತಿಹಾಸದ ವ್ಯಂಗ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಚೌರಿಚೌರಾ ದುರ್ಘಟನೆಯನ್ನು ರೈತರ ಸಿಟ್ಟಿನ ಸ್ಫೋಟ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಕೂಡ ನಡೆದಿದೆ. ಚೌರಿಚೌರಾ ಠಾಣೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಾಕಿದವರ ಮತೀಯ ದುರುದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮರೆತುದನ್ನು ಇಂದು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲೂ ದಾಖಲಾದ ಆ ಘಟನೆಯ ನಿಜಾಂಶಗಳು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಲಾರವು.

    ಘಟನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ

    ೧೯೨೧-೨೨ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಖಿಲಾಫತ್ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಕೋರ್ (ದಳ) ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೨೧ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಒಂದು ಮಂಡಲ (ಗ್ರಾಮ) ಘಟಕವನ್ನು ಚೌರಿಚೌರಾ ಠಾಣೆಯ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೈಲು ದೂರದ ಚೋಟಿದುಮ್ರಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಗೋರಖ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಖಿಲಾಫತ್ ಸಮಿತಿಯ ಒಬ್ಬ ಪದಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಚೌರಿಚೌರಾದ ಲಾಲ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ಸೈನ್ ಎಂಬಾತ ಗ್ರಾಮ ಘಟಕ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಮಂತ್ರಿಸಿದ್ದ. ಪ್ರಮುಖ ಖಿಲಾಫತ್ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷನೂ ಆಗಿದ್ದ ಮೌಲ್ವಿ ಸುಬಾನುಲ್ಲಾ ದುಮ್ರಿ ಘಟಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, ಆಗ ಗೋರಖ್‌ಪುರ ಖಿಲಾಫತ್ ಸಮಿತಿ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಹಕೀಂ ಅನೀಫ್ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ; ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿ ಸಂಜೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ.

    ೧೯೨೨ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೪ರಂದು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ದುಮ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಚೌರಿಚೌರಾ ಗಲಭೆ ನಡೆದ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ದುಮ್ರಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಕನ್ನಡಕ ಧರಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಒಂದು ಚೀಟಿಯನ್ನು ಓದಿದ; ಮತ್ತು ಮಹಮ್ಮದ್ ಆಲಿ ಮತ್ತು ಶೌಕತ್ ಆಲಿ ಅವರಂತೆ ಸೆರೆಮನೆ ಸೇರಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಒಂದು ಪದ್ಯವನ್ನು ಹಾಡಿದ; ಮತ್ತೆ ಆತ ನಾಪತ್ತೆಯಾದ. ನಜೀರ್ ಅಲಿ ಎಂಬಾತ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿಸಿದ; ಬಳಿಕ ಸಭೆ ಚೌರಿಚೌರಾ ಠಾಣೆಗೆ ಪಾದಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡಿತು.

    ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸರು ಲಾಠಿ ಬೀಸಿದ್ದೇಕೆ ಎಂದು ವಿವರಣೆ ಕೇಳುವುದು ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು. ಠಾಣೆದಾರ ಗೋಪೇಶ್ವರ ಸಿಂಗ್ ಗುಂಪನ್ನು ಚದುರಿಸಲು ಕಳುಹಿಸಿದ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಗುಂಪು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ರೈಲ್ವೆ ಗೋಡೌನ್ ಬಳಿ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಚರ್ಮದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಮಾರ್ಟ್  ತೆರೆದಿತ್ತು. ಸಮೀಪದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರೇ. ಅದು ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಪ್ರದೇಶ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಈಚೆಗೆ ಅಲ್ಲೊಂದು ಮಸೀದಿ ಬಂದಿತ್ತು. ಚರ್ಮದ ದುರ್ವಾಸನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಿಂದುಗಳು ಬಹುತೇಕ ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ದೂರ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಒಂದು ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ, ಗಲಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವರು ಪಠಾಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಮದನಪುರದವರು. ಅದು ಚೌರಿಚೌರಾದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಮೈಲು ಆಗ್ನೇಯದ ಊರು. ರೈಲುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ (ಹಳಿ) ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆಯಲು ಬಳಸಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದವರು ಮತ್ತು ಠಾಣೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲು ಬಳಸಿದ ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ ಒದಗಿಸಿದವರು ಕೂಡ ಮದನಪುರದವರೆಂದು ಡಾ|| ಶ್ರೀರಂಗ ಗೋಡ್‌ಬೋಲೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಲಭೆಯ ಅನಂತರ ಆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಅಕ್ಕಿ, ಸಕ್ಕರೆ ತುಂಬಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಗಾಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರೆನ್ನಲಾಗಿದೆ.

    ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದಾಗ ತುಂಬ ಹೊಗೆ ತುಂಬಿದ ಕಾರಣ ಪೊಲೀಸರು ಠಾಣೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಂದರು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ನಝರ್ ಅಲಿ, ಶಿಕಾರಿ ಮತ್ತಿತರ ನಾಲ್ಕೈದು ಮದನಪುರದ ಪಠಾಣರು, ಯಾರು ಕೂಡ ಓಡಿಹೋಗದಂತೆ ನೀವೆಲ್ಲ ಕಣ್ಣಿಡಬೇಕು. ತುಮ್ ಕ್ಯಾ ಮರೋಗೇ, ಹಮ್ ಮರೇಂಗೇ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಠಾಣಾ ಜಲಾನೆ ಮೇ ಮದನ್‌ಪುರ್ ಕೇ ಪಠಾಣ್ ಕಾ ಬಹುತ್ ಹಾಥ್ ಥಾ. ವಹೀ ಸಬ್ ಟ್ರೇಡರ್ ಥೇ (ನೀವೇನು ಸಾಯುತ್ತೀರಿ; ನಾವು ಸಾಯುತ್ತೇವೆ. ಠಾಣೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದರಲ್ಲಿ ಮದನಪುರದ ಪಠಾಣರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೈ ಇತ್ತು. ಅವರೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು). ಈ ವಿವರ ನೀಡಿದವರು ತನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದ ಮೇವಾಲಾಲ್ ಎಂಬವರು.

    ಆ ದುರಂತಮಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಾತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಬಲಾತ್ಕಾರವು (coersion) ಆಫಘಾನಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಹಿಜ್ರತ್ (ಸಾಮೂಹಿಕ ವಲಸೆ) ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರವಾದ ಮೋಪ್ಲಾ (ಮಾಪ್ಳಾ) ಜೆಹಾದ್‌ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಎರಡನೆಯದು ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಚರ್ಚಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ; ಆದರೆ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರೂ ಮರೆತಂತಿದೆ.

    ಎರಡು ಬಗೆಯ ಕಾವ್ಯ

    ಕಾವ್ಯವು ಒಳಗಿನ ಭಾವನೆಗಳ ಸ್ಫೋಟ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಇಳಿದು ನಮ್ಮ ನಡತೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರರ ಪದ್ಯ ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಜನ್ಮಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ದಿವ್ಯಮಾತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ವೇಳೆ ತಮ್ಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಬೇರೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ತಾವು ಹುಟ್ಟಿದ ನೆಲವನ್ನು ದಿವ್ಯಮಾತೆ ಎನ್ನುವುದು (ದಿವ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು) ದೈವದ್ರೋಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಕವಿ ಇಕ್ಬಾಲ್ ತನ್ನ ತರೆನ್-ಎ-ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ (ಹಿಂದುಸ್ತಾನದ ಜನರ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ) – ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾರೇ ಜಹಾನ್ ಸೇ ಅಚ್ಛಾ ದಲ್ಲಿ ಹಮ್ ಬುಲ್‌ಬುಲ್ ಹೈ ಇಸ್ ಕೀ, ಯೇ ಗುಲಿಸ್ತಾನ್ ಹಮಾರಾ) (ನಾವು ಈ ಉದ್ಯಾನದ ಬುಲ್‌ಬುಲ್ ಹಕ್ಕಿಗಳು) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳು ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮೋಜು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೇನಾದರೂ ಆದರೆ ಅವು ಸೀದಾ ಹಾರಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಜನ್ಮಭೂಮಿಯನ್ನು ದೇವತೆ ಎಂದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಣುವುದು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾದರೆ ಹಾರಿಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿನ (ದೂರವಾಗುವುದು) ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಕಡೆಗೆ ಡಾ|| ಶ್ರೀರಂಗ ಗೋಡ್‌ಬೋಲೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

    ೧೯೨೦ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಏನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಂದರೆ ಅದೇ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಭಾರತದ ಸುಮಾರು ೬೦ ಸಾವಿರ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಸಮೀಪದ ಆಫಘಾನಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆ (ಹಿಜ್ರತ್) ಹೋದವು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಆಶ್ರಯತಾಣವು ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವಿಶ್ವಾಸಿಗಳಾದವರ ಸೇನೆಗಳಿಂದ ಅಪವಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ದೈವಸಂಬಂಧಿಯಾದ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲದೆ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ವಲಸೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

    ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ವಲಸೆ

    ಅವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಬದುಕುವುದೆಂದರೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಂತೆ. ತಪ್ಪು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕಡೆ ಬದುಕುವ ಬದಲು ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಬದುಕುವ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗಿ ಎಂದು ಕುರಾನ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ತಾವಿರುವ ದೇಶವು ದಮನ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವವರಿಗೆ ದೇವದೂತರು ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಏನರ್ಥ? ಅಲ್ಲಾನ ಭೂಮಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ಚಿಕ್ಕದಾಯಿತೆ? ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನಿಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಳ ನರಕ ಎಂದರ್ಥ; ಅದು ಒಂದು ಕೆಟ್ಟ ಪ್ರಯಾಣದ ಕೊನೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ.

    ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ದುರ್ಬಲರು ಮತ್ತು ದಾರಿಕಾಣದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ರಿಯಾಯಿತಿ ಇದೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಹೋಗುವವರಿಗೆ ಕುರಾನ್ ಈ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: ಅಲ್ಲಾನ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವಲಸೆ ಹೋಗುವವರಿಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ, ಸಂಪತ್ತುಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಯಾರು ಮನೆ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಂಥವನು ಅಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸಂದೇಶವಾಹಕನಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದಂತಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಸಾವು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; (ಆಗ ಅವನ ಕೊಡುಗೆ ಅಲ್ಲಾನಿಗೆ ಮಾಡುವ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ).

    ಪ್ರವಾದಿ (ಮಹಮ್ಮದ್ ಪೈಗಂಬರ್) ಹಿಜ್ರತನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ನಿಜವೆಂದರೆ, ಅವರ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಯ ಐದನೇ ವರ್ಷ ಅವರೇ ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದರು; ಅವರ ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಅಫ್ಲಿಕ್ಷನ್‌ಗೆ (ಹಿಂಸೆ) ಒಳಗಾದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರವಾದಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ನೀವು ಅಬಿಸೀನಿಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಾದರೆ (ಅದು ನಿಮಗೆ ಒಳಿತು) ರಾಜ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಾ ನಿಮ್ಮನ್ನು ದುಃಖದಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡುವ ತನಕ ಅದು ಸ್ನೇಹಸಂದೇಶ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಫ್ಲಿಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ದುಃಖ (distress)ಗಳು ಪರ್ಸೆಕ್ಯೂಶನ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ.

    ಅದಲ್ಲದೆ ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರಾಗಿದ್ದ ಮೆಕ್ಕಾದ ಖುರಾಯಿಷ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೨೨ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂಕಲ್ ಅಬುತಾಲಿಬ್ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿ, ತಮ್ಮ ವಂಶದವರ ಬೆಂಬಲ ನಿಂತುಹೋದಾಗ, ಪ್ರವಾದಿಯವರು ಮೆಕ್ಕಾದಿಂದ ಮದೀನಾಗೆ ಹಿಜ್ರತ್ ಮಾಡಿದರು. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಇಸ್ಲಾಂನ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಜ್ರತ್ ಹೇಡಿಗಳು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಮರುಸಂಘಟನೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ; ಮುಂದೆ ಮರಳಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಆ ನೆಲವನ್ನು ವಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಹಿಜ್ರತ್ ಮತ್ತು ಜೆಹಾದ್‌ಗಳು ಬೇರೆಯಲ್ಲ. ಸೇಡಿನೊಂದಿಗೆ ಜೆಹಾದ್‌ಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡುವುದೇ ಹಿಜ್ರತ್.

    ಹೀಗಿರುವಾಗ ತಾವು ಹುಟ್ಟಿದ ದೇಶವನ್ನು ದಿವ್ಯಮಾತೆ (ದೇವತೆ) ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆ ಭೂಮಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವವರಿಗೂ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಇವರಿಗೂ ಅಜಗಜಾಂತರ. ಈ ಸರಳ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯದವರಿಗೆ ೧೯೨೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಲಸೆ ಅರ್ಥವಾಗಲಾರದು.

    ದಾರ್ಉಲ್ಹರ್ಬ್ ಭಾರತ

    ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮೦೩ರ ಅನಂತರ ಶಾ ಅಬ್ದುಲ್ ಅಜೀಜ್ ಒಂದು ಫತ್ವಾ ಹೊರಡಿಸಿ, ದೇಶವನ್ನು (ಭಾರತ) ಇಮಾಂ-ಉಲ್-ಮುಸ್ಲಿಮೀನ್ ಆದೇಶದಂತೆ ಆಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ರಾಜರು (ಆಳರಸರು) ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೆಳಗಿನ ಭಾರತದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಆತನ ಶಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅಳಿಯ(Son-in-Law) ಅಬ್ದುಲ್ ಹೇ ಆಡಳಿತ ಇನ್ನೂ ವಿಭಿನ್ನ. ಅದು ಶತ್ರುವಿನ ದೇಶ ಎನಿಸುವಂತಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪವಿತ್ರ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ವಾತಾವರಣ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾರಿದ. ಕುತೂಹಲದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅಬ್ದುಲ್ ಹೇ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯ ಕೆಳಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ.

    ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ದಾರ್-ಉಲ್-ಹರ್ಬ್ ಎಂದರೆ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಶಾಸನವು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ದೇಶಗಳು. ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಿಗರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಅದೇ ರೀತಿ ಧಿಮ್ಮಿಗಳ (ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತೆರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರು) ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಸ್ಲಿಂ ದೇಶವು ದಾರ್-ಉಲ್-ಹರ್ಬ್ ಆಗಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾದಾಗ ಅಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಒಂದು ದಾರ್-ಉಲ್-ಇಸ್ಲಾಂ ದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಬೇಕು; ಮತ್ತು ಮರಳಿ ಬಂದು ದಾರ್-ಉಲ್-ಹರ್ಬ್ ಆದ ದೇಶವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು.

    ಪ್ರವಾದಿ ತಮ್ಮ ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೨೨ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕಾದಿಂದ ಮದೀನಾಗೆ ಹಿಜ್ರತ್ ಮಾಡಿದರು; ಮತ್ತು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೆಕ್ಕಾವನ್ನು ಗೆದ್ದು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ೧೯೨೦ರ ಹಿಜ್ರತ್‌ನ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಆಫಘಾನಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಜನರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಾಗ ಅವರ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಗುರಿ ಇತ್ತು.

    ಬ್ರಿಟಿಷರು ಖಿಲಾಫತ್ ಅಪಾಯ ಉಂಟು ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ, ಖಿಲಾಫತ್‌ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಅಪವಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ದೊಡ್ಡ ಸಮರ್ಥಕರು ಆಲಿ ಸಹೋದರರು. ವೈಸರಾಯ್ ಚೆಮ್ಸ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ಗೆ ೧೯೧೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು, ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಮುಕ್ತವಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆಹೋಗಬೇಕು; ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತ ಎನಿಸಿದಾಗ ಮರಳಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಈಗಿನ ದುರ್ಬಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಲಸೆಯೊಂದೇ ಉಳಿದಿರುವ ದಾರಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.

    ಆಫಘಾನ್ ಕೊಡುಗೆ

    ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಟರ್ಕಿ, ಅರೇಬಿಯ, ಪರ್ಷಿಯಗಳೆಲ್ಲ ಯೂರೋಪಿನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ಕಾರಣ ಆಫಘಾನಿಸ್ತಾನ ಏಕೈಕ ದಾರ್-ಉಲ್-ಇಸ್ಲಾಂ ದೇಶವಾಗಿತ್ತು; ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಳಿವಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಖಾಲಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತುಂಬುವ ಕನಸನ್ನು ಅದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಆಫಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಅಮೀರ್ ಅಮಾನುಲ್ಲಾ (೧೮೯೨-೧೯೬೦) ೧೯೨೦ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೯ರಂದು ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಖಿಲಾಫತ್‌ಗಾಗಿ ನಾನು ನನ್ನ ಜೀವವನ್ನೇ ಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧ; ಮತ್ತು ಭಾರತದಿಂದ ಬರುವ ಮುಹಾಜರಿನ್‌ಗಳನ್ನು (ಹಿಜ್ರತ್ ಮಾಡುವವರು) ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಸಿದ್ಧ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದ.

    ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು; ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದ ಭಾರೀ ಸಂಚಲನ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅಮೀರ್ ಅಮಾನುಲ್ಲಾ ಮುಹಾಜರಿನ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಿಜಾಮ್‌ನಾಮಾ (ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ)ವನ್ನು ಕೂಡ ಹೊರಡಿಸಿದ:

    ೧) ಆಫಘಾನಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹಿಜ್ರತ್ ಮಾಡಬಯಸುವ ಯಾವನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಪೇಷಾವರ ಅಥವಾ ಢಾಕಾದಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಆಫಘಾನ್ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಯಾರೇ ಕಾಲಿಡಲಿ; ಅವರನ್ನು ಆಫಘಾನ್ ಪ್ರಜೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು. ಆತನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಹಕ್ಕುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಆತ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಶಾಸನಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾನೆ.

    ೨) ಆಫಘಾನ್ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಫಘಾನ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯತೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುವವರಿಗೆ ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಅವಿವಾಹಿತನಿಗೆ ಆರು ಜಾರಿಬ್ (ಒಂದು ಜಾರಿಬ್ ಎಂದರೆ ೦.೪೯ ಎಕರೆ ಅಥವಾ ೨೦೦೦ ಚದರ ಮೀಟರ್) ಮತ್ತು ವಿವಾಹಿತನಿಗೆ ಎಂಟು ಜಾರಿಬ್ ಜಾಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇವೆ. ಅವಿವಾಹಿತ ಹುಡುಗಿ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಕನಿಗೆ ಜಾಗ ಕೊಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

    ೩) ಕೊಟ್ಟ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿ ಫಸಲು ಕೈಗೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ರೇಷನ್ ಕೊಡಲಾಗುವುದು. ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಐದು ಸೇರು (ಕಾಬೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೇರು ಅಂದರೆ ಏಳು ಕೆ.ಜಿ. ಅಥವಾ ೧೫.೫ ಪೌಂಡ್) ಗೋಧಿಹಿಟ್ಟು; ಆರು ವರ್ಷದಿಂದ ಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬರುವವರೆಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಸೇರು ಗೋಧಿಹಿಟ್ಟು ನೀಡುತ್ತೇವೆ.

    ೪) ಜಮೀನು ಕೊಡಲಾದವರಿಗೆ ಮೊದಲ ವರ್ಷ ಸಾಲ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನೇಗಿಲು ಇತ್ಯಾದಿ ಖರೀದಿ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿ ಜಾರಿಬ್‌ಗೆ ಆರು ಸೇರು ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಐದು ರೂ. ನೀಡುತ್ತೇವೆ. ನಗದು ಸಾಲವನ್ನು ಮೂರು ವರ್ಷದ ಬಳಿಕ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಮರಳಿಸಬೇಕು.

    ೫) ಭಾರತದ ಮುಹಾಜರಿನ್‌ಗಳು ಮೂರು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಭೂ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕಿಲ್ಲ; ನಾಲ್ಕನೇ ವರ್ಷ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮದಂತೆ ಅದನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

    ೬) ಆಫಘಾನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯದೆ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಸಬಾರದು.

    ೭) ಶಿಕ್ಷಕರು ಅಥವಾ ಆರ್ಟ್ಸ್, ಸಯನ್ಸ್ ಬಲ್ಲವರಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರ ಅವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಯಸಿದರೆ ಅವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸಂಬಳ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಜನ ಸರ್ಕಾರದ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಬಹುದು; ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಾಪಾರ, ವೃತ್ತಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು.

    ೮) ಆಫಘಾನಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಭಾರತದ ಮುಹಾಜರಿನ್‌ಗಳು ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಓಬಲ್-ಉಸ್-ಸಿರಾಜ್ (ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್)ನಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಆಗ ಸರ್ಕಾರ ಅವರಿಗೆ ಕೊಡುವ ನಿವೇಶನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಅದುವರೆಗೆ ಅವರು ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ನಲ್ಲಿರಬೇಕು.

    ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦, ೧೯೨೦ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಖಿಲಾಫತ್ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಸಮಾವೇಶವು ಆಫಘಾನಿಸ್ತಾನವು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು. ಹಿಜ್ರತ್ (ವಲಸೆ) ಮಾಡಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಉಲೇಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಬಂತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಮೌಲಾನಾ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್ ಅವರು ಹಿಜ್ರತ್ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರು.

    ಆಜಾದ್: ಹಿಜ್ರತ್ ಚಾಂಪಿಯನ್

    ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಗೆ ಮೌಲಾನಾ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ೧೯೨೦ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಸಾರಾಂಶವೇ ಅದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಖಿಲಾಫತ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಂನ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು ಎನ್ನುವ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧವು ಪ್ರಮುಖ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಖಿಲಾಫತ್ ಬಗೆಗಿನ ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ-ಭಾವನೆಗಳ ಸಾರಾಂಶವಾಗಿದೆ.

    ಅದೇ ಮಾರ್ಚ್ ೨೫ರಂದು ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಹೋಗಲು ಜಾಗವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಹಿಜ್ರತ್ ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅನಂತರ ತಮ್ಮ ನಿಲವನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಹಿಜ್ರತ್ ಕಾ ಫತ್ವಾ ಬರೆದರು. ಅದು ಒಂದು ಉರ್ದು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ವರ್ಷ ಜುಲೈ ೩೦ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಧರ್ಮದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಯಸುವವರು ನನ್ನನ್ನು ಅಥವಾ ಹಿಜ್ರತ್ ಪರ ಉಲೇಮಾಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದರು.

    ಹಿಜ್ರತ್ ಕಾ ಫತ್ವಾದಲ್ಲಿ ಮೌಲಾನಾ ಆಜಾದ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು: ಶರೀಯತ್‌ನ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು, ಸಮಕಾಲೀನ ಘಟನೆಗಳು, ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಪರ-ವಿರೋಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ನನಗೆ ಸಮಾಧಾನದ ಭಾವನೆ ಬಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಈಗ ಭಾರತದಿಂದ ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದಲ್ಲದೆ ಅನ್ಯಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ. ಕೂಡಲೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದವರು ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಮುಹಾಜರಿನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವರು ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಶತ್ರುಗಳು ಎನ್ನುವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆ ಯಾವುದೇ ಸಹಕಾರ ಅಥವಾ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರಬಾರದು ಎಂದು ಮೌಲಾನಾ ಆಜಾದ್ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು.

    ಹೀಗೆ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್‌ರ ಗುರಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿತ್ತು. ಹಿಜ್ರತ್ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಆಕ್ಷೇಪ ಅದನ್ನು ನಡೆಸುವ ಕ್ರಮದ ಬಗೆಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಸಂಘಟಿತ (ವ್ಯವಸ್ಥಿತ) ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಅಲ್ಲ – ಎಂದವರು ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು. ಮೌಲಾನಾ ಆಜಾದ್ ವಿಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಶರತ್ತೆಂದರೆ, ಯಾರಾದರೂ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಚಳವಳಿ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ಹಿಜ್ರತ್‌ನ ಮಿತಿ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಗಳು ಅವರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಆದವು. ಆಗ ಅತ ತನ್ನ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠರಾದರು; ಮತ್ತು ಬಿಗಿ ನಿಲವು ತಾಳಿದರು; ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಶರತ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸಿದರು.

         (ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ)

    ಮೋಪ್ಲಾ ಕಾಂಡದ ಮೊದಲನೇ ಭಾಗ: https://utthana.in/wp-admin/post.php?post=8756&action=edit

    ‘ಸ್ವರಾಜ್ ಗಿಂತ ಖಿಲಾಫತೇ ಮುಖ್ಯ’ (ಮೋಪ್ಲಾ ದಂಗೆ೨)

  • ಕೆಲವರು ಪರಿಸರದಿಂದಲೋ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೋ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಎನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

    ಕಳೆದ ಎಂದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುಭಾಗದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ವಿಶೇಷ ಮೊನಚನ್ನೂ ನಾವೀನ್ಯವನ್ನೂ ತುಂಬಿದವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿಯೂ ಗಣ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ (೪.೭.೧೯೦೪-೧೪.೧೦.೧೯೭೩). ಅವರ ಮಾತು, ಬರಹ, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ – ಎಲ್ಲವೂ ಅಸಾಮಾನ್ಯವೇ ಆಗಿದ್ದವು. ಇಂದು ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆನಿಸಿರುವ ಅಂಕಣವೈವಿಧ್ಯ, ಶೈಲಿ, ನುಡಿಗಟ್ಟು ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಆವಿಷ್ಕರಣ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದರೆ ಅತ್ಯುಕ್ತಿಯಾಗದು. ಅವರ ಸ್ವಂತ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅನುವಾದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುವ ಲವಲವಿಕೆಯಂತೂ ಹೋಲಿಕೆಯಿಲ್ಲದ್ದು. ಇಷ್ಟಾಗಿ ಬರವಣಿಗೆ ಅವರ ಜೀವನದ ಒಂದು ಮುಖವಷ್ಟೆ ಆಗಿದ್ದಿತು. ಸಮಾಜೋಜ್ಜೀವಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸುವುದನ್ನೂ ಧ್ಯೇಯಾಭಿಮುಖಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವುದನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವಿತಕಾರ್ಯವೆಂದು ನಂಬಿ ನಡೆದವರು ಅವರು. ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಜೀವಿತಯಾತ್ರೆ ಮುಗಿಸಿದುದರ ೪೮ನೇ ವರ್ಷದ ವ್ಯಾಜದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮೆಲುಕುಹಾಕುವುದು ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ.

    ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ ಪಾದರಸದಂತೆ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು, ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರಿಗೂ ನನಗೂ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಗುರುಪಂಕ್ತಿಯವರಾದ ರಾಳ್ಳಪಲ್ಲಿ ಅನಂತಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ: ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ ಎಲ್ಲಿಗೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ. ಆ ಪಾದರಸವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಲು ಗಾಂಧಿಯವರಂಥ ಸರ್ವಂಕಷ ಮೂರ್ತಿಯೇ ಬೇಕಾಯಿತು. ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಪ್ರಸ್ತಾವ ಬಂದಾಗ ಅವನೊಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ವಿ. ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯ. ಹೀಗೆ ತಮ್ಮ ಸಮಕಾಲೀನ ಧೀಮಂತರಿಂದಲೇ ಪ್ರಶಂಸೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದವರು, ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಪಾಲಿಗಂತೂ ಅವರೊಬ್ಬ ಅದ್ಭುತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಆಗಿದ್ದರು.

    ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಗಾಂಧಿ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸರ್ವೋದಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನಿತ್ತವರು ಬಹುಶಃ ಬೇರೆಯಿಲ್ಲ.

    ಕೆಲವರು ಪರಿಸರದಿಂದಲೋ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೋ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಎನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

    ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಇರುವುದು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಬಳಿ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಬಿಟ್ಟು ಕಾಲೇಜು ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದರು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ. ಆಗ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಚಳವಳಿಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದವು. ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಕಾರ್ಯ ಏನೆಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಖಾದಿದೀಕ್ಷೆ ತೊಟ್ಟರು. ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸಂದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದರು.

    ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಎಂ. ವೆಂಕಟಕೃಷ್ಣಯ್ಯನವರು, ರಾಳ್ಳಪಲ್ಲಿ ಅನಂತಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಸಮೀಪದಿಂದ ಕಾಣುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತದ್ದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ತವಾಗಿದ್ದ ಧ್ಯೇಯವಾದ ಪ್ರಜ್ವಲಗೊಂಡಿತು.

    ಹೈಸ್ಕೂಲು ದಿನಗಳಿಂದಲೇ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದ ಶರ್ಮರ ಆರಂಭದ ಬರಹಗಳು ಧಾರವಾಡದ ಜಯಕರ್ಣಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗತೊಡಗಿದವು. ಹಾಗೆ ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ, ವಿ.ಕೃ. ಗೋಕಾಕ ಮೊದಲಾದವರ ನಿಕಟ ಸಹವಾಸವೂ ದೊರೆಯಿತು.

    ಅದೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ ತಾರಾನಾಥರ ಭೇಟಿಯೂ ಆಯಿತು. ತಾರಾನಾಥರದು ಎಂಥವರನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಬಹುಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ತರುಣರಿಗಂತೂ ಅವರ ಸಹವಾಸವೆಂದರೆ ಉತ್ಸವ. ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ರಾಯಚೂರಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಾರಾನಾಥರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಸಮಯ ಇದ್ದರು (೧೯೨೦-೨೧). ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಉನ್ನತ ಸರ್ಕಾರೀ ಅಧಿಕಾರಿ ರಂಗಾಚಾರ್ಯರ ಪುತ್ರಿಯೊಡನೆ ಶರ್ಮರ ವಿವಾಹವಾದ ಮೇಲೆ ಶರ್ಮರು ಹೈದರಾಬಾದಿಗೆ ವಲಸೆಹೋದರು. ಶಾಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಶಿಕ್ಷಕರಾದರು. ಆದರೆ ಒಂದಷ್ಟು ಸಮಯದ ನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯೇ ಪ್ರಧಾನವಾಯಿತು.

    ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಉಪಕ್ರಮಿಸಲು ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಲು ಹೋದ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಶರ್ಮರೂ ಇದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಗಾಂಧಿಯವರ ದಟ್ಟಪ್ರಭಾವ ಅವರ ಮೇಲಾಗತೊಡಗಿತು.

    ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ ಜನಸಂಘಟನೆ, ಬರವಣಿಗೆ ಎರಡೂ ಬಿರುಸುಗೊಂಡಿತು. ನಿಜಾಂ ಸರ್ಕಾರ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರನ್ನು ಹೈದರಾಬಾದಿನಿಂದ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿತು.

    ಹೈದರಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಪರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅಸ್ತಿಭಾರ ಹಾಕಿದವರು, ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ.

    ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ

    ಅದಾದ ಮೇಲೆ ಹೊಸಪೇಟೆ, ಮುಂಬಯಿ, ಕೆಲಕಾಲ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ಇದ್ದರು. ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು, ಪಟ್ಟಾಭಿ ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯ, ಬಲವಂತರಾಯ್ ಮೆಹತಾ ಮೊದಲಾದವರ ಜೊತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೪೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಯೂರಿದರು. ತಿ.ತಾ. ಶರ್ಮರ ಹೆಗಲ ಭಾರವನ್ನು ಕಡಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವೇ ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿತ್ತೆನಿಸುತ್ತದೆ.

    ತಿ.ತಾ. ಶರ್ಮರ ವಿಶ್ವಕರ್ಣಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಹಿರಿಯರಾದ ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ಯರು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ – ಗಾಳಿಯೂ ಬೆಂಕಿಯೂ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಂತಾಯಿತು. ನನ್ನದು ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಅಲ್ಲ, War ಪತ್ರಿಕೆ – ಎಂದು ಸ್ವಯಂ ತಿ.ತಾ. ಶರ್ಮರೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಬರಹದ ಪ್ರಖರತೆ ಎಷ್ಟು ವಿಶ್ರುತವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ೧೯೪೨ರ ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಘೋಷಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದ ಇನ್ನು ಸಾಕು ಬರಹವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಅದು ಮುದ್ರಿತವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ನಿಷೇಧಿಸಿ ಶರ್ಮರಿಗೆ ಬಂಧನ ವಿಧಿಸಿತು!

    * * *

    ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ – ಎಂದರೆ ೧೯೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ – ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾದ ಅಸಂಖ್ಯ ಮಂದಿ ತಯಾರಾದದ್ದು ತಿ.ತಾ. ಶರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿಯೇ. ಎನ್.ಎಸ್. ಸೀತಾರಾಮಶಾಸ್ತ್ರೀ, ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣ, ನಾಡಿಗ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಕಿಡಿ ಶೇಷಪ್ಪ, ಎಸ್. ಅನಂತನಾರಾಯಣ, ತ.ರಾ. ಸುಬ್ಬರಾಯ, ಕೆ.ಎಸ್. ರಾಮಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ – ಇವರೆಲ್ಲ ಬೆಳೆದದ್ದು ಆ ಗರಡಿಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ. ವಿಶ್ವಕರ್ಣಾಟಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದಿನವರೆಗೆ ಕುಂಟಿಕೊಂಡು ನಡೆದು ಅವಸಾನವಾಯಿತು.

    ಆಮೇಲೆ ಕೆಲ ದಿನ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹರಿಜನ ತಂದರು, ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ. ಎಂ.ಎಸ್. ಚಿಂತಾಮಣಿ ಅವರ ವಾಹಿನಿ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಅಂಕಣ ಬರೆದರು – ಮಾತಿನ ಮಂಟಪ. ಆಮೇಲೆ ಆ ಅಂಕಣ ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

    ಶರ್ಮರು ಬೆನ್ನುತಟ್ಟಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಂದ ಲೇಖಕರೂ ಕಲಾವಿದರೂ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಮಂದಿ. ಎಷ್ಟೋ ವೇಳೆ ಸುಧಾರಣೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಆ ತರುಣಲೇಖಕರ ಬರಹಕ್ಕಿಂತ ಶರ್ಮರದೇ ಹೆಚ್ಚುಭಾಗ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದದ್ದೂ ಉಂಟು. ಇಂಥ ಸಾಹಿತ್ಯಕೈಂಕರ್ಯ ಮಾಡಿದವರು ವಿರಳ.

    ಎಷ್ಟೋ ಜನ ಬರಹಗಾರರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸವರಿಸಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಎಷ್ಟೋ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಪ್ರಕಾಶಕರೊಡನೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿದ್ದುಂಟು.

    ಗಮಕಿ ಗುಡಿಬಂಡೆ ಬಿ.ಎಸ್. ರಾಮಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಕಾವ್ಯಗಾಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದವರು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರೇ.

    ಆಮೇಲಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯರೆನಿಸಿದ ಅರ್ಚಿಕ ವೆಂಕಟೇಶ ಮೊದಲಾದವರನ್ನೆಲ್ಲ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದವರು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು.

    ೧೯೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಆಪ್ತವಲಯ ಸೇರಿದ್ದ ಬಸವರಾಜ ಕಟ್ಟೀಮನಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ತಂದಿರುವ ರಾಯರು ಎಂಬ ಪಾತ್ರ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರನ್ನೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು.

    ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಎಷ್ಟೋ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಥಪ್ರದರ್ಶಕ ಆದ್ಯರಾದರು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಂಕಣ ಬರಹಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದವರು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರೇ. ಅವರ ಅಂಕಣಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ, ಕರ್ಮವೀರ, ಪ್ರಜಾಮತ, ವಾಣಿ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ ಮೊದಲಾದ ನಾಲ್ಕಾರು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು.

    ಭಾಷೆಗೆ ಮೊನಚು; ಲವಲವಿಕೆ

    ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಾಕಾರಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದವರೂ ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರೇ. ಅವರು ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಕುಲದೀಪಕರು ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಅಂಥ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಎಲ್ಲಿಯೋ ವಿರಳವಾಗಿ ಹಲಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಪರಿಚಯಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಲೆಗಾರಿಕೆ ತುಂಬಿದವರು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು.

    ಗಾಂಧಿ ಪರಿವಾರದ ಠಕ್ಕರ್‌ಬಾಪಾ, ಮಶ್ರುವಾಲಾ, ಜಮನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಮೊದಲಾದ ನಾಲ್ಕಾರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸುಂದರ ಆಕರ್ಷಕ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಶರ್ಮರು ದೀಪಮಾಲೆ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದರು.

    ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಅಗಾಧ: ೧೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು. ಹಿಂದೀ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೊದಲಾದ  ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಶರ್ಮರು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದ ಕೃತಿಗಳು ಸುಮಾರು ೧೨೦ ಇದ್ದವು. ಸಂಖ್ಯಾಬಾಹುಳ್ಯದಂತೆ ಅವುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯವೂ ಅಚ್ಚರಿತರುವಂಥದೇ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಿಂದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದವರೆಗೆ, ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನದವರೆಗೆ ಅವರು ಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡದೆ ಬಿಟ್ಟ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಇಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕ ಸಾಹಿತ್ಯಸೇವೆ ಮಾಡಿದವರು ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಇಲ್ಲ. ಶರ್ಮರಿಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುತ್ವ ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಈಗಲೂ ವಿಸ್ಮಯ ತರುವ ಸಂಗತಿಯೇ ಆಗಿದೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಈಗ ಇರುವ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತರಲ್ಲೊಂದರಷ್ಟು ಭಾಗವೂ ಈಗ್ಗೆ ಐವತ್ತು ವರ್ಷ ಹಿಂದಿನ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ವಿಷಯ ಯಾವುದೇ ಆಗಲಿ. ಶರ್ಮರ ಬರಹದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಛಾಪು ಇರದೆ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

    ಒಮ್ಮೆ ಬರೆದಿದ್ದರು:

    ವಿಜ್ಞಾನಪುರುಷನು ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೇ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನದಂತೆ ಸುತ್ತಿ ತನ್ನ ಬಗಲೊಳಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

    ಇಂಥ ಇಮೇಜರಿಗೆ ಜನ್ಮಕೊಡಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದವರು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಮಾತ್ರ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದರು:

    ಮನುಷ್ಯನ ಗತಿ ಬೆಳೆಯಿತು; ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಬೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ. ಭೌತಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಆಯಿತು; ಸಾಮಾಜಿಕ ಸನ್ಮತಿ ಬರಲಿಲ್ಲ.

    ವಿಜ್ಞಾನ ಅಹಿಂಸಕವಾಗಬೇಕು; ಅಹಿಂಸೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಬೇಕು.

    ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಳಗಿಸಬೇಕು. ಪಳಗಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದು ಕಾಡುಕೋಣ. ಪಳಗಿಸಿದರೆ ಸಾಧುಪ್ರಾಣಿ.

    ಬೆಂಕಿ ಸುಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ವಿಜ್ಞಾನ. ನಮ್ಮ ಮಾತು ಕೇಳದವರಿಗೆ ಬರೆಹಾಕು ಎಂಬುದು ವಿಜ್ಞಾನವಲ್ಲ.

    ಸಾಹಿತ್ಯಸೇವೆ

    ಜನರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬೆಳೆಯಿಸಲಾರದುದು, ಜನರ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾರದುದು ಸಾಹಿತ್ಯವಲ್ಲ. ಪ್ರಿಯವಾದುದೇ ಹಿತವಲ್ಲ… ಪ್ರಿಯ-ಅಪ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ್ದು ಹಿತ. ಆ ಹಿತ ಕೂಡಿದ್ದರೆ, ಸ-ಹಿತ ಆಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಸಾಹಿತ್ಯ. ಇದು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರೇ ನೀಡಿದ್ದ ಲಕ್ಷಣ ನಿರೂಪಣೆ.

    ಶರ್ಮರ ಅನುವಾದಗಳ ಜೀವಂತಿಕೆ ಕೇವಲ ಭಾಷಾಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬಂದದ್ದಲ್ಲ. ಅವರು ವಿಷಯವನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಂಡು ಪುನಃಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದವರು. ಹೀಗೆ ಅನ್ಯಭಾಷೆಯ ನುಡಿಗಳಿಗೆ ಸಂವಾದಿಯಾದ ಕನ್ನಡ ದೇಸೀ ಪ್ರಯೋಗ ಅವರಿಗೆ ಥಟ್ಟನೆ ಸ್ಫುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಅವರಿಗಿದ್ದ ಒಂದು ದೈವೀ ಶಕ್ತಿ ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಅಸಂಖ್ಯ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಟಂಕಿಸಿದವರು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು.

    ಯಾವುದಾದರೂ ಬರಹವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರ ಹೆಸರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರದೇ ಎಂದು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಒಡನೆಯೇ ಹೊಳೆಯಬಲ್ಲಂಥ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಶರ್ಮರ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.

    ಒಮ್ಮೆ ವಡಗೇನಹಳ್ಳಿ ಅಶ್ವತ್ಥನಾರಾಯಣರಾಯರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬೆಲೆ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಕುಳಕುಂದ ಶಿವರಾಯರು (ನಿರಂಜನ) ರಾಯರ  ಶೈಲಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದರು. ಅದಾದ ಎಷ್ಟೋ ಸಮಯದ ತರುವಾಯ ಒಮ್ಮೆ ಶಿವರಾಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ಅಶ್ವತ್ಥನಾರಾಯಣರಾಯರು ಕೇಳಿದರು: ನಿಮಗೆ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಪರಿಚಯ ಇದೆಯೆ? ಇಲ್ಲ ಎಂದರು ನಿರಂಜನರು. ಅಶ್ವತ್ಥನಾರಾಯಣರಾಯರು ನಕ್ಕು ಹೇಳಿದರು: ಈ ಪುಸ್ತಕ ನಾನು ಬರೆದದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ. ಅದಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡರೂಪ ನೀಡಿದವರು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರೇ.

    ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದರು: ಶರ್ಮರಿಗೆ ಶಬ್ದ ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಣ. ಆದರೆ ಧ್ವನಿಯ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನಾದದ ಕಳ್ಳಹೆಜ್ಜೆ ಪತ್ತೆಮಾಡುವುದು ನಾನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕೆಲಸ.

    ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರದು ಚಂದ್ರಕಾಂತಶಿಲೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಸೂರ್ಯಕಾಂತಶಿಲೆ. ಈ ಸೂರ್ಯಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಜೊಳ್ಳಾದುದೆಲ್ಲ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿ ಅವುಗಳ ತಿರುಳಿನ ನಗ್ನಸತ್ಯ ನಮ್ಮನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ – ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದವರು ವಿ.ಕೃ. ಗೋಕಾಕರು.

    ಶರ್ಮರು ಕೈಜೋಡಿಸಿದ ಪ್ರಕಟನೆಗಳದು ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಕ್ರಮಗಳೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

    ಗಾಂಧೀ ಗ್ರಂಥಮಾಲೆಯ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಂಪುಟಗಳು ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರೊ|| ಎಂ. ಯಾಮುನಾಚಾರ್ಯರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬೇರಾವುದೇ ಭಾಷೆಗಿಂತ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದದ್ದು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಕೌಶಲ, ದಕ್ಷತೆ. ಯಾರದೇ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಏನೇ ನ್ಯೂನತೆ ಕಂಡರೂ ಅದನ್ನು ತುಂಬಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ, ಉತ್ಸಾಹ, ಅವಧಾನ ಎಲ್ಲವೂ ಶರ್ಮರಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದರಿಂದ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

    ಹಲವಾರು ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ಹೊಣೆಯನ್ನೂ ಶರ್ಮರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು – ಜಯಕರ್ಣಾಟಕ, ಸರ್ವೋದಯ, ಕನ್ನಡ ಹರಿಜನ, ಭೂದಾನ, ವಾಹಿನಿ, ವಿಶ್ವಕರ್ಣಾಟಕ, ಜೀವನ, ಕನ್ನಡ ನುಡಿ.

    ಶರ್ಮರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಈಗ ನೋಡಿದರೂ ಮೆಚ್ಚಲೇಬೇಕಾದ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟೂ ಲವಲವಿಕೆಯೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ.

    ತಿ.ತಾ. ಶರ್ಮರೂ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರೂ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಮಾಡಿದ ನೆಹರುರವರ ‘Glimpses of World History’ ಅನುವಾದ ‘ಜಗತ್‌ಕಥಾವಲ್ಲರಿ’ ಈಗ ಓದಿದರೂ ಮನೋಹರವೆನಿಸುತ್ತದೆ.

    ಮೀನೂ ಮಸಾನಿ ಅವರ `Our India’ ಎಫ್.ಜಿ. ಪಿಯರ್ಸ್ ಬರೆದ ‘Footprints on the Sands of Time’, ಡಡ್ಲೀ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್ ಬರೆದ ಭೂಗೋಳ ಪಠ್ಯ – ಶರ್ಮರ ಈ ಅನುವಾದಗಳು ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾದವು. ಅನೇಕ ವರ್ಷ ಅವೆಲ್ಲ ಹೈಸ್ಕೂಲು ಪಾಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಾಗಿದ್ದವು.

    ಮೊದಲು ಬಿ.ಎನ್. ಗುಪ್ತರ ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆ ಪ್ರಜಾಮತದಲ್ಲಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಬಂದ ವಿನೋಬಾರವರ ಗೀತಾಪ್ರವಚನ ಶರ್ಮರ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ರಮ್ಯವಾಗಿ ಮೂಡಿತೆಂದರೆ, ಕನ್ನಡದ ಪರಿಚಯವೂ ಇದ್ದ ವಿನೋಬಾ ಅವರೇ ನನ್ನ ಮೂಲಕ್ಕಿಂತ ನಿನ್ನ ಅನುವಾದವೇ ಸೊಗಸಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.

    ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಮಾಡಿದ ಕೆ.ಎಂ. ಮುನ್ಶಿ ಅವರ ಕೃಷ್ಣಾವತಾರ ಅನುವಾದ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತಿ ಕಂತನ್ನು ಓದಲು ತುದಿಗಾಲಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದವರು ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ. ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯವೂ ಕೃಷ್ಣಾವತಾರ ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ.

    ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರಷ್ಟು ಪಳಗಿಸಿದವರು ವಿರಳ. ಆದರೆ ಶಬ್ದವಿಹಾರದ ಆವೇಶದಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಷಾಸಹಜ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದವರಲ್ಲ. ಅವರ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಯೂ ಕೂಡ ನಿಯಮಿತ ಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಕಾರದೊಳಗೇ ನಡೆಯಿತು.

    ಟಿ.ಪಿ. ಕೈಲಾಸಂ ಮದರಾಸಿನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದಾಗ ಅವರು ಕೊಟ್ಟ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸ ಅವರ ಆಪ್ತರಾದ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಪಾಲಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಕೈಲಾಸಂರವರದಾದರೋ ಶರ್ಮರಿಂದ ಪೂರ್ತಿ ಭಿನ್ನವಾದ ಸ್ವಚ್ಛಂದ ಸ್ವಭಾವ. ಆದರೂ ಶರ್ಮರು ಭಾಷಣವನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಗೊಳಿಸಿಯೇಗೊಳಿಸಿದರು.

    (ಕೈಲಾಸಂ ಅದನ್ನು ತಲೆಗೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳದೆ ತಮಗೆ ತೋರಿದ ಆಶುಭಾಷಣವನ್ನೇ ಮಾಡಿ ಶ್ರೋತೃಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು; ಅದು ಬೇರೆ ವಿಷಯ.)

    ೧೯೫೬-೫೭ರಲ್ಲಿ ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಭೂದಾನ ಪಾದಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತು ಅದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸಿದವರು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು.

    ಬದುಕು ಆರಾಧನೆ

    ಶರ್ಮರ ಜನಸಂಪರ್ಕ ವಿಶಾಲವಾದದ್ದು. ಅವರು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ, ಕಾಫಿ ಮುಗಿಸಿ ಹೊರಟರೆ ಒಂದು ಫರ್ಲಾಂಗ್ ದೂರ ಮುಗಿಸುವ ವೇಲೆಗೆ ೧೨ ಗಂಟೆಯೇ ಆಗುತ್ತಿದ್ದುದೂ ಅಪರೂಪವಲ್ಲ. ತರಕಾರಿಯವರು, ಜಟಕಾ ಓಡಿಸುವವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅವರ ಪರಿವಾರದವರೇ. ಅವರು ವಿಶ್ವಕುಟುಂಬಿಯಾಗಿದ್ದರು.

    ತಮ್ಮ ಬದುಕು ಒಂದು ಆರಾಧನೆ ಎಂದು ಶರ್ಮರು ಆಗಾಗ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದುದುಂಟು. ಅದರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮಾತ್ರವೂ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲ.

    ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣವನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಕಂಡವರು ಅವರು. ಅದೇ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೊತೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸದಾ ಬೆಳೆಸಿದರು.

    ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬರಹ – ಅದು ಲೇಖನವಾಗಲಿ ಗ್ರಂಥವಾಗಲಿ ಪತ್ರವಾಗಲಿ – ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಒಂದು ಕಡೆ ಖಾಲಿ ಇದ್ದ ಯಾವುದೋ ಬಳಸಿದ ಹಾಳೆಗಳಲ್ಲಿ. ಪತ್ರಗಳ ಲಕೋಟೆ, ಸಮಾರಂಭಗಳ ಆಮಂತ್ರಣಪತ್ರಗಳನ್ನೂ ಶೇಖರಿಸಿ ಒಪ್ಪಮಾಡಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅವರದೇ ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು.

    ಒಮ್ಮೆ ವಕೀಲಮಿತ್ರರೊಬ್ಬರು ಸ್ವಲ್ಪ ನೈತಿಕತೆಯಿಂದ ದೂರವಾದ ಮೊಕದ್ದಮೆಯೊಂದು ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬೇಕೆ, ಅಥವಾ ವೃತ್ತಿಧರ್ಮವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆ ಎಂದು ಶರ್ಮರ ಸಲಹೆ ಕೇಳಿದರು. ಶರ್ಮರು ತಾವೇ ಉತ್ತರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ನಿಮ್ಮ ತಾಯಿಯವರನ್ನು ಒಂದು ಮಾತು ಕೇಳಿ. ಅವರು ಒಪ್ಪಿದರೆ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಿ.

    ವಕೀಲರು ಕೇಳಿದಾಗ ಆ ತಾಯಿ ಹೇಳಿದರಂತೆ: ನಾನು ಅಡಿಗೆ ಕೂಲಿ ಮಾಡಿಯಾದರೂ ಮನೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಇಂಥ ಕೇಸುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಡ.

    ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಯೋಗದಾನ

    ಶರ್ಮರು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಎಷ್ಟೆಂದು ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಕಷ್ಟ. ಹೈದರಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಂದಿರ, ನಿಜಾಂ ಕರ್ನಾಟಕ ಪರಿಷತ್ತು, ಕನ್ನಡ ಶಾಲೆ; ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣಾಟಕ ಸಂಘ; ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೋದಯ ಸಭೆ; ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ವಸೇವಾ ಸಂಘ, ಭೂದಾನ ಯಜ್ಞಸಮಿತಿ, ಕೃಷಿಗೋಸೇವಾ ಸಂಘ, ಗಾಂಧಿ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಮಿತಿ, ಗಾಂಧಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘ. ಇವಲ್ಲದೆ ಅವರಿಂದ ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಯೋಗದಾನ ಪಡೆದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಲವಾರು: ಮೈಸೂರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಸಂಘ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ದಕ್ಷಿಣಭಾರತ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಸ್ಥೆ (ಎಸ್.ಎಲ್.ಬಿ.ಟಿ.: ಸದರ್ನ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್), ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ರಾಜ್ಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಸಂಘ; ಎ.ವಿ. ವರದಾಚಾರ್ ಸ್ಮಾರಕ ಕಲಾಸಂಘ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಮಂದಿರಂ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥೆ, ಹಲವು ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಒಂದೆರಡು ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಘಗಳು, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಸಹಕಾರಿ ಸೊಸೈಟಿ, ಆಂಜನೇಯ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಯೋಗದಾನ ಕೊಟ್ಟರೇ ವಿನಾ ಅದಾವುದರಿಂದಲೂ ಅವರು ಬಿಡಿಗಾಸನ್ನೂ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.

    ಶರ್ಮರ ಬದುಕು ಮೌಲ್ಯವಂತವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರ ಬರಹ ತೇಜೋಮಯವಾಯಿತು.

    ಹಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರು ತೀರಾ ನಿಷ್ಠುರರಾಗಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೇ ಅನಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಿದ್ದವು.

    ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ ಆಸುಪಾಸಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಖಾದಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ಇಡ್ಲಿ-ಕಾಫಿ ಕೊಡಬೇಕೆಂಬ ಹಿತೈಷಿಗಳ ನಮ್ರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಶ್ರದ್ಧೆ-ನಿಷ್ಠೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಂದೂ ಚೌಕಾಸಿಗೆ ಬಾಗಿದವರಲ್ಲ.

    ಅವರೇ ಕಟ್ಟಿಬೆಳೆಸಿದ ಶ್ರೀರಾಮಾ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಸದಸ್ಯರೊಬ್ಬರು ಕಾಫಿ ಬಯಸಿದಾಗ, ಶರ್ಮರು ತಮ್ಮ ಕಿಸೆಯಿಂದಲೇ ಹಣ ತೆಗೆದು ಕಾಫಿ ತರಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಣ ವೆಚ್ಚವಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ನಿಷ್ಠುರ ನಿಯಮವನ್ನು ಅವರು ಸಡಿಲಿಸಲಿಲ್ಲ.

    ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯ

    ಸದಾ ಉತ್ಸಾಹ-ಉಲ್ಲಾಸದಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಶ್ರದ್ಧೆಯ ವಿಷಯ ಬಂದಾಗ ಪಾಷಾಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಒಮ್ಮೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರೊಫೆಸರರೊಬ್ಬರು ಖಾದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರು – “My Patriotism is not measured by the roughness of my cloth”  ಎಂದು. ಅವರು ತುಂಬ ಗಣ್ಯರಾಗಿದ್ದವರು; ಅವರಿಗೆ ಎದುರಾಡುವ ಧೈರ್ಯ ಇತರರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ತಕ್ಷಣವೇ ಉತ್ತರಿಸಿದರು – “Nor is anybody’s culture established by the fineness of his dress.”

    ಜೀವನವನ್ನು ವ್ರತದಂತೆ ನಡೆಸಿದ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಎಂದೂ ಯಾರ ಹಂಗಿಗೂ ಒಳಗಾದವರಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯ ಎಂದೂ ನಲುಗಲಿಲ್ಲ, ನುಗ್ಗಾಗಲಿಲ್ಲ.

    ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಬಿ. ರಾಮಕೃಷ್ಣರಾಯರು ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರನ್ನು ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತಿ ಮಾಡಬಯಸಿದರು. ಶರ್ಮರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಉತ್ತರೋತ್ತರ ರಾಮಕೃಷ್ಣರಾಯರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದಾಗ ಅವರ ಖಾಸಗಿ ಸಹಾಯಕರಾಗಿರುವಂತೆ ಶರ್ಮರನ್ನು ಕರೆದರು. ಶರ್ಮರು ಈಗಲೂ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.

    ಹೈದರಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೋ ಎರಡೋ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚದ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಡುವುದಾಗಿಯೂ ಶರ್ಮರು ತಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕಾದಿ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಡೆಸಬಹುದೆಂದೂ ರಾಮಕೃಷ್ಣರಾಯರು ಹೇಳಿದರು. ಇಂಥ ಎಲ್ಲ ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಕ ಸಲಹೆಗಳನ್ನೂ ಶರ್ಮರು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದರು.

    ಬಿ.ಎನ್. ಗುಪ್ತರವರು ತಾವು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರನ್ನು ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದರು.  ಅವೆಲ್ಲ ಆ ಕಾಲದ ಯಶಸ್ವಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಾಗಿ ಮೆರೆದಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಶರ್ಮರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಬಯಸಿದರು.

    ಹೀಗೆ ಕಷ್ಟಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳನ್ನು ಶರ್ಮರು ತಾವಾಗಿ ತಂದುಕೊಂಡರು – ತಮ್ಮ ಧ್ಯೇಯನಿಷ್ಠೆಯಿಂದಾಗಿ.

    ಶರ್ಮರ ಮನೆವಾರ್ತೆ ದೊಡ್ಡದೇ. ಆರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಂಬತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಸಮೃದ್ಧ ಕುಟುಂಬ. ಸಾಲದುದಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೋ ಬಂಧುವರ್ಗದವರೋ ಒಬ್ಬಿಬ್ಬರಾದರೂ ಸದಾ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು.

    ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪರಿವಾರವನ್ನು ಶರ್ಮರ ಕುಟುಂಬ ಪ್ರಮೀಳಾತಾಯಿಯವರು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆಂದು ನೆನೆದರೆ ಈಗಲೂ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

    ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟದ ಅಥವಾ ದೈನ್ಯದ ಗೆರೆಯನ್ನು ಎಂದೂ ಯಾರೂ ಕಂಡದ್ದಿಲ್ಲ.

    ಅಂಥ ಕರ್ಮಯೋಗಿಯ ನೆನಪು ಸಂಸ್ಕಾರಕಾರಿ.

    ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ

  • ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಆನ್ಲೈನ್ ತರಗತಿಗಳ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲು ಮಕ್ಕಳ ಸ್ವತ್ತಾಗಿದೆ. ಕೊಂಚ ಮೈಮರೆತರೂ, ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಗಮನ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಅವರ ಬಾಲ್ಯವೂ ಕೌಮಾರ್ಯವೂ ಹೇಳಹೆಸರಿಲ್ಲದಂತೆ ಕಳೆದುಹೋಗುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾವಿದ್ದೇವೆ. ಇನ್ನು, ಅಪ್ಪಅಮ್ಮ ಇಬ್ಬರೂ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ತೆರಳಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗುವೊಂದೇ ಉಳಿದರಂತೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಾದೀತು ಹೇಳಿ! ಮೊಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಭದ್ರತಾ ಆಯ್ಕೆಗಳಿರಬಹುದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಚಾಪೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ತೂರುವಾಗ ಮಕ್ಕಳು ರಂಗೋಲಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ತೂರದೇ ಇರುತ್ತಾರೆಯೇ?

    ಹಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಓದೋಣವೆಂದರೆ ಅತ್ಯಾಚಾರದ್ದೇ ಸುದ್ದಿ. ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳನ್ನು ನೋಡೋಣವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲೂ ಎಳೆಎಳೆಯಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕರಣದ ವಿವರಗಳು. ಮೈ ಮರಗಟ್ಟುವಂತೆ, ಮನಸ್ಸು ಕುದಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಈ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಕಂಡರೆ, ಕೇಳಿದರೆ ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ಮನಸ್ಸೆಲ್ಲಾ ಅದರ ಸುತ್ತಲೇ ಸುಳಿಯುವ ಯಾತನೆ. ಅಷ್ಟು ಸಾಲದ್ದೆಂಬಂತೆ ಹದಿಮೂರರ ಮಗಳು, ಹತ್ತರ ಮಗ ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅಮ್ಮಾ, ಈ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಎಂದರೇನು? ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ವಿವರಿಸುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗದಂತೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದೋ, ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ ಘಾಸಿಗೊಳಿಸುವುದೆಂದೋ ಅಥವಾ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಿರುವ ಗುಡ್ ಟಚ್ ಬ್ಯಾಡ್ ಟಚ್‌ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ಒಂದಿಷ್ಟು ಹೇಳಿಬಿಡಬಹುದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಅದರಾಚೆಗೆ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಸಲಾಗದ ವೇದನೆಯೊಂದಿದೆಯಲ್ಲ… ಅದಕ್ಕೇನು ಪರಿಹಾರ?

    ಇಂಥ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಾಗಲೆಲ್ಲ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಯೋಚನೆ ತಿರುಗುವುದು ಮನೆಯತ್ತಲೇ. ಕಲಿಸಲಾರೆವೇ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ಗೌರವಗಳಿಂದ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು? ಕಲಿಸಲಾರೆವೇ ಮನೆಯ ಮಗನಾದವನು ತಂಗಿಯ ಅಥವಾ ಅಕ್ಕನ ಬಗೆಗೆ ಕಾಳಜಿ ಮಾಡಲೇಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು? ಕಲಿಸಲಾರೆವೇ ತಂಗಿಯಾದವಳು ಅಣ್ಣನ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು? ಮಾತುಮಾತಿಗೂ ಮಂದಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ತಬ್ಬಿಕೊಂಡು ಶುಭಕೋರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗಲೆಲ್ಲ ದೂರ ನಿಂತು ಮಾತಾಡಿದರೆ ಸಾಕು. ಮೈಮುಟ್ಟಿ ಮಾತಾಡಿಸಕೂಡದು ಎಂದು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಪದೇಪದೇ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡ ಪಾಠ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರೆಂದಲ್ಲ, ನಾವು ಅಕ್ಕತಂಗಿಯರೇ ಆದರೂ ತಬ್ಬಿಕೊಂಡು ಮಾತಾಡುವ ಪ್ರಮೇಯವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ಮುಂದಿನದಕ್ಕಾಗುವಾಗ ಬದುಕು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ!

    ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತಿದ್ದೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೆಯೋ ಶೇಕ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಶುಭಾಶಯ ಕೋರಿಕೆ ಸಣ್ಣಗೆ ಹೆಗಲು ತಾಗಿಸುವವರೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಆಪ್ತರೆಂದರೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹತ್ತಿರವೆಂಬ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಮನಃಸ್ಥಿತಿ. ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಅದೆಲ್ಲವೂ ಮುಕ್ತಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತವೆಂಬ ಭ್ರಮೆಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಯಾವಾಗಲೋ ಅರ್ಥವೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲೋ ಇಲ್ಲೇ ಶಾಲಾಬಸ್ಸಿನೊಳಗೇ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಅಂತರ ಮರೆತು ವ್ಯವಹರಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬದಲು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಇನ್ನಿಲ್ಲದಂತೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಏನೇ ಮಾಡಲಿ, ಸಮಾಜ ಬೈದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೆತ್ತವರನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ಅಮ್ಮಂದಿರನ್ನು. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಬದುಕು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಕಲಿಸುವುದು ಬರಿಯ ಅಮ್ಮಂದಿರ ಹೊಣೆಯೇ? ಅದು ಮನೆಯ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರದ್ದೂ ಹೌದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಲಾದೀತೇ?

    ಎಳವೆಯಲ್ಲಿ ಆಟ-ಪಾಠ-ಜಗಳಗಳ ನಡುವೆ ದಿನಗಳು, ವರ್ಷಗಳು ಉರುಳಿಹೋಗುತ್ತವೆ, ಹದಿಹರೆಯ ಕಾಲಿಡುತ್ತಲೇ ಮನವು ಗರಿಗೆದರಿದ ಹಕ್ಕಿ. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿ ಹರಿದು ಬರುವ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ಈಗ ಮೊಬೈಲಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯಗಳಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಅಂಗೈಗೇ ಬಂದು ಕುಳಿತಿವೆ. ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಗತಿಗಳ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲು ಮಕ್ಕಳ ಸ್ವತ್ತಾಗಿದೆ. ಕೊಂಚ ಮೈಮರೆತರೂ, ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಗಮನ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಅವರ ಬಾಲ್ಯವೂ ಕೌಮಾರ್ಯವೂ ಹೇಳಹೆಸರಿಲ್ಲದಂತೆ ಕಳೆದುಹೋಗುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾವಿದ್ದೇವೆ. ಇನ್ನು, ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮ ಇಬ್ಬರೂ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ತೆರಳಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗುವೊಂದೇ ಉಳಿದರಂತೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಾದೀತು ಹೇಳಿ! ಮೊಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಭದ್ರತಾ ಆಯ್ಕೆಗಳಿರಬಹುದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಚಾಪೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ತೂರುವಾಗ ಮಕ್ಕಳು ರಂಗೋಲಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ತೂರದೇ ಇರುತ್ತಾರೆಯೇ? ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗಿಂತ ಮಕ್ಕಳೇ ಮುಂದು. ಕ್ಷಣಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಕಳೆಯಬೇಕಾದ ದಿನಗಳಿವು. ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಕಾಡುವ ಕೊರೋನಾವಾದರೆ ಮನೆಯೊಳಗೇ ಕಾಡುವ ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು, ಜತೆಗೆ ಮೊಬೈಲು. ಭಗವಂತಾ, ತಲ್ಲಣಗಳಿಗಾದರೂ ಒಂದು ಮಿತಿ ಬೇಡವೇ?

    ಸಮಯದ ಅಭಾವದಿಂದಲೂ ಕಡಮೆ ಕುತೂಹಲಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೂ ನಾನು ಸಿನೆಮಾಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಕಡಮೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವೆಬ್ ಸೀರೀಸ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ್ದೆನೇ ಹೊರತು, ಎಂದೂ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ದಿನ ವಿರಾಮದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗೆಳತಿ, ಇಲ್ಲಿ ಬನ್ನಿ ಒಂದು ನಿಮಿಷ ಎಂದವರು ಅದಾವುದೋ ವೆಬ್ ಸೀರೀಸ್‌ನ ಒಂದೆರಡು ಕ್ಲಿಪಿಂಗ್ ತೋರಿಸಿದರು. ಪಟ್ಟಣಗಳ ಕರಾಳಮುಖವನ್ನು ನೈಜವಾಗಿ ತೋರಿಸುವಂತಿದ್ದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿಬಿಸಿ ದೃಶ್ಯಗಳ ಭರಾಟೆ. ಮನರಂಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶವೋ ಮನವನ್ನು ಕೆರಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವೋ ಅರ್ಥವಾಗದೇ ಗಾಬರಿಗೊಂಡೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಟಿಯರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವ್ಯಥೆಯಾಯಿತು. ಅದಾವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಂತಹ ಕಡೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ! ಅದರಲ್ಲಿ ಹಲವರಾದರೂ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ಒದ್ದಾಡಿ ಸಂಪಾದನೆಯ ದಾರಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡವರೇ ಇರಬೇಕೆನಿಸಿತು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವರಾರೂ ನಾನು ಗಮನಿಸಿದಂತೆ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತವರಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನ ನಟಿಯರು. ಅಷ್ಟೊಂದು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ತೊಡಗುವ ಕಥೆ ಹಾಗಿರಲಿ, ಆ ಒಂದೊಂದು ದೃಶ್ಯವೂ ಓಕೆ ಅನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಅದೆಷ್ಟು ಸಲ ಮರು ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ! ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಡಕಾಯಿತರಾಣಿಯೆಂದೇ ಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತ ಫೂಲನ್‌ದೇವಿಯ ಜೀವನದ ಕುರಿತ ಸಿನೆಮಾ ಬಂದಾಗ ಸ್ವತಃ ಆಕೆಯೇ ನೊಂದುಕೊಂಡಿದ್ದರಂತೆ, ತನ್ನ ಮೇಲಾದ ಅನಾಚಾರಕ್ಕಿಂತ ಭೀಕರವಾಗಿ ಈ ನಟಿಯ ಮೇಲೆ ಆದಂತಿದೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹೇಳುವ ಭರಾಟೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಬೆತ್ತಲಾಗಿ ಅಷ್ಟು ಮಂದಿಯ ಮುಂದೆ ಅಭಿನಯಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿರುವುದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೌರ್ಯ ಎಂದು. ಹೌದಲ್ಲ, ಅಮಾನುಷ ಎನಿಸುವ ಸಂಗತಿಗಳು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಹಲವು ಇವೆ. ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸುಗಳೇ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.

    ಮನೆಯೊಳಗೆ ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮ ಪರಸ್ಪರರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ, ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿಯೂ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿಯೂ ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ನಡುವಿನ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯೋ ಸಂಘರ್ಷವೋ ಹಲವು ಪಾಠಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೇಳಿರುತ್ತದೆ. ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ಕಲಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ನೋಡಿದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಹಿಸುವುದು ನಿಜವಷ್ಟೇ! ಆದರೆ ಅನುಬಂಧವಿರಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಜಗಳಗಳೇ ಇದ್ದರೆ, ದೈಹಿಕವಾಗಿ ದಂಡಿಸುವುದನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಬೆಳೆದರೆ ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಬದುಕು ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆಯಲ್ಲ. ಸರಿತಪ್ಪುಗಳ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುವುದು ಮನೆಮನೆಗಳ ಕಥೆ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಸರಿಯಾದದ್ದು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು ಅನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಯಾರು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಮಕ್ಕಳ ಯೋಚನೆಯ ಪಥವೇ ಹಳಿತಪ್ಪಿದ ಬಂಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

    ಮಕ್ಕಳು ಸಜ್ಜನರಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಪ್ರತಿ ಸ್ಪರ್ಶವೂ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಮನೆಯ ಮಗನಿಗಿರಲಿ, ಅಥವಾ ಮಗಳಿಗಿರಲಿ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತೀರಾ ಹತ್ತಿರದ ಬಂಧುಗಳಾದವರು ಅತಿಸಲುಗೆಯಿಂದ ಮನೆಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವಂತೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಿಳಿಹೇಳುವುದು ಎಷ್ಟು ಅಗತ್ಯವೋ, ಅಷ್ಟೇ ಅಗತ್ಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಹೋದರ ಸಹೋದರಿಯರ ನಡುವೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಂತರವಿರಲಿ ಎಂಬುದು. ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಮನೆಯೊಳಗೇ ನಡೆಯುವ ಅದೆಷ್ಟೋ ದುರ್ವರ್ತನೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಮಗಳನ್ನು ತನ್ನ ತೃಷೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತಂದೆ, ತಂಗಿಯನ್ನೇ ಕಾಡುವ ಅಣ್ಣ, ಬದುಕು ಕೊಡುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳ ತಾಯಿಯಾದ ಎಳೆಯ ವಿಧವೆಯನ್ನೋ ವಿಚ್ಛೇದಿತೆಯನ್ನೋ ಮದುವೆಯಾದವರು ಬೈ ವನ್ ಗೆಟ್ ವನ್ ಫ್ರೀ ಎಂಬ ಕೆಟ್ಟ ಯೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗಳಂತೆ ಕಾಣಬೇಕಾದವಳನ್ನೂ ಇನ್ನಿಲ್ಲದಂತೆ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು… ಇತ್ಯಾದಿ. ಛೇ, ಭವಿಷ್ಯದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳುಗಳೇ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿವೆಯೇ?

    ಮನೆಯೆಂಬುದು ಮನೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿ. ಮಕ್ಕಳು ಮೃಗಗಳಾಗದಂತೆ ಬದುಕಲಿ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಮನೆಯ ಮಂದಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಿ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೇನು ಹಾರೈಸೋಣ?

    ಸ್ಪರ್ಶವೆಲ್ಲವೂ ಹೂವಾಗಬಾರದೇ…

  • ಭಾರತ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮುನ್ನವೇ (೨೧೧೦೧೯೪೩) ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಯಂತೆ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿದವರು ಸುಭಾಷ್ಚಂದ್ರ ಬೋಸರು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬರುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಂಗಿನಡಿಯಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದಲ್ಲ; ಇದರ ಅಧಿಕೃತ ವಾರಸುದಾರರು ಭಾರತೀಯರೇಎಂಬುದನ್ನು ಶತಪ್ರತಿಶತ ದೃಢಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿಯೇ ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್ಚಂದ್ರ ಬೋಸರು ಹಂಗಾಮಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು. ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯರಿಗೂ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತ್ತು.

    ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸರು ಎಂಬರ್ಥದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಾಡಿದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರಮೋದಿ ಎಲ್ಲರ ಹುಬ್ಬು ಮೇಲೇರುವಂತೆ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆನಂತರವೇ ಅನೇಕರು ಈ ಕುರಿತಂತೆ ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು. ಹೌದು, ಭಾರತ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮುನ್ನವೇ (೨೧-೧೦-೧೯೪೩) ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಯಂತೆ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿದವರು ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸರು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬರುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ ಮತ್ತು ಈ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಂಗಿನಡಿಯಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದಲ್ಲ; ಇದರ ಅಧಿಕೃತ ವಾರಸುದಾರರು ಭಾರತೀಯರೇ – ಎಂಬುದನ್ನು ಶತ-ಪ್ರತಿಶತ ದೃಢಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿಯೇ ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸರು ಹಂಗಾಮಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು. ಅವರ ಈ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯರಿಗೂ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ಸರ್ಕಾರ ನೇತಾಜಿಯವರ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕೂಸು. ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಖಡಕ್ಕುತನದ ದ್ಯೋತಕವೂ ಹೌದು. ಬಹುಶಃ ತಿಲಕರ, ಸಾವರ್ಕರರ, ಅರವಿಂದರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನಂತರ ಸಮಗ್ರ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕನಸುಗಳು ಮತ್ತೆ ಮೊಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸರ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅನುಮಾನವೂ ಇಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹೆದರಿದ್ದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೂ ಕೂಡ. ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಗಾಂಧಿಯವರು ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಇಷ್ಟು ತರಾತುರಿ ಏಕೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ, ಹೋಗಿ ಬೋಸರನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಂದು ಗಾಂಧಿ ಹೇಳಿದ್ದರಲ್ಲ, ಅದರ ಹಿಂದೆಯೂ ಇದ್ದವು ಬೋಸರ ಈ ಬಗೆಯ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಚಿಂತನೆಗಳೇ.

    ಪ್ರಾಗ್ಭೂಮಿಕೆ

    ೧೯೪೦ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ ಜಪಾನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಣೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಮಲಯ, ಸಿಂಗಾಪೂರ, ಬರ್ಮಾ (ಈಗ ಮಯನ್ಮಾರ್) ಮುಂತಾದೆಡೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋಗಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧಖೈದಿಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ಸಂಘಟಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಅದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಸುಭಾಷರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಹಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗೃಹಬಂಧನದಿಂದ ಪರಾರಿಯಾದ ಸುಭಾಷರು ಜರ್ಮನಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹರಸಾಹಸ ಮಾಡಿ ಹಿಟ್ಲರ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೊಳಿತು. ಭಾರತೀಯರೆಂದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ದಾಸ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಂದಿ ಎಂದು ತುಚ್ಛವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಟ್ಲರ್ ಸುಭಾಷರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಬಹುವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದ. ಆದರೆ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರ ಬಲುಕಡಮೆ ಎಂಬುದು ಅವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧಖೈದಿಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಾಡಲು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಳಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚುಕಡಮೆ ಅಸಾಧ್ಯವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಹಾಗೆಂದು ಈ ಜಟಿಲತೆಯ ಅರಿವು ಸುಭಾಷರಿಗಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಹಿಟ್ಲರ್‌ನ ಬೆಂಬಲ ಇದೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾದರೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ವಿರೋಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುವುವೆಂಬ ದೃಢವಾದ ವಿಶ್ವಾಸ ಅವರದ್ದು. ಹಾಗೆಂದೇ ಅವರು ಹಿಟ್ಲರ್‌ನಿಂದ ನೈತಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಒಂದು ಹಂತದವರೆಗೂ ತಮ್ಮ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

    ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದ್ದದ್ದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಕದನಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಬಲ್ಲ ಸೈನಿಕರ ಸಂಘಟನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಭೂಮಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೇ ಆಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗೆಂದೇ ಅವರು ಜಪಾನ್, ಬರ್ಮಾಗಳ ಸಹಕಾರ ಪಡೆದು ಒಂದು ಭಾರತ ವಿಮೋಚನಾ ಸೇನೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಹಾಕಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಮೇಲೆರಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದರು. ಬರ್ಮಾಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಭಾರತದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾದರೂ ಭಾರತವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಸಂಚಲನವನ್ನೇ ಉಂಟು ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಅವರು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

    ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಯುದ್ಧದ ನಡುವೆಯೇ ಸಿಂಗಾಪೂರ ಬ್ರಿಟಿಷರ ತೆಕ್ಕೆಯಿಂದ ಜಪಾನಿನ ವಶವಾಯ್ತು. ಭಾರತದಿಂದ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆಂದು ಒಯ್ದಿದ್ದ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸಿಂಗಾಪೂರ, ಮಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆ ಓಡಿಹೋಗಿತ್ತು. ಈ ಯುದ್ಧಖೈದಿಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಿದರೆ ಭಾರತವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಪಿಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಿಡಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೇನಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನೇತಾಜಿಯವರ ಕನಸು.

    ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್ ಲೀಗ್

    ಹಾಗೆಂದು ಈ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಅವರೇ ಮೊದಲು ಮಾಡಿದ್ದರೆಂದೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧಖೈದಿಗಳನ್ನು ಜಪಾನಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದ ಮರುಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಜಪಾನ್ ಸರ್ಕಾರ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಮೋಹನ್‌ಸಿಂಗರ ನೇತೃತ್ವಕ್ಕೆ ಈ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿತು. ಮೋಹನ್‌ಸಿಂಗರು ಈ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸಿ ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಫೌಜ್ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಒಂದೆಡೆ ನೇತಾಜಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭಿನ್ನ-ಭಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಗರಿಗೆದರಿ ನಿಂತಿದ್ದವು. ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದವರು ರಾಸ್‌ಬಿಹಾರಿ ಬೋಸ್. ಅವರು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್ ಲೀಗ್‌ನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ವೇಳೆ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವೊಂದರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಮೂಗಿನಡಿಯಲ್ಲೇ ಅವರನ್ನು ಮಣಿಸಿ ಓಡಿಸುವ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿಭಾರ ಹಾಕಿದ್ದವರು; ೧೮೫೭ರ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರನ್ನೆಲ್ಲ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಎತ್ತಿಕಟ್ಟಿ ಯುದ್ಧದಂತಹ ವಿಷಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಓಡಿಸಬೇಕೆಂಬ ಗುರಿಯೆಡೆಗೆ ದಾಪುಗಾಲಿಟ್ಟವರವರು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ವೈಸ್‌ರಾಯ್ ಹಾರ್ಡಿಂಗ್‌ನ ಮೆರವಣಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬಾಂಬ್ ಎಸೆದು ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಸುಳಿವೂ ಸಿಗದಂತೆ ನುಣುಚಿಕೊಂಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು ಅವರು! ಮುಂದೆ ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ವೇಳೆ ಇವರು ಮಾಡಬೇಕೆಂದಿದ್ದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರ್ಯದ ಸುಳಿವು ಸಿಕ್ಕು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವ ವೇಳೆಗೆ ಪರಾರಿಯಾಗಿ ಜಪಾನ್ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಬೇಕರಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡು ಜಪಾನಿನ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಪಡೆದ ನಂತರವೇ ಅವರು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ತಿರುಗಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದ ಅನೇಕರಿಗೆ ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ  ಆಶ್ರಯವಾಗಿದ್ದವರು ರಾಸ್‌ಬಿಹಾರಿ ಬೋಸ್. ಗದರ್‌ನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಬಲವಾದ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಅವರು ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತರವಾದ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಲೀಗ್‌ನ ವೈಶ್ವಿಕ ಸಮಾವೇಶ ನಡೆದಾಗ ರಾಸ್‌ಬಿಹಾರಿ ಬೋಸರೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

    ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್ ಸಮಾವೇಶ

    ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಕುಣಿದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮನಸ್ಸೆಂದರೆ ನೇತಾಜಿಯವರದ್ದೇ! ಅವರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧದ ನಮ್ಮ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್, ಜರ್ಮನಿ, ಇಟಲಿಗಳು ಸಹಕರಿಸಲಿವೆ ನಿಜ. ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕಾದವರು ಭಾರತೀಯರೇ. ಬೇರೆಲ್ಲ ಮಾರ್ಗಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಕೊನೆಗೂ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೊಂದೇ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ನಮಗನಿಸಿದೆ. ಈ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ನಮ್ಮ ವಿಜಯಮಾರ್ಗದ ಮಹತ್ತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದಿದ್ದರು. ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೇತಾಜಿ ಸ್ಟಾರ್ ಅಟ್ರಾಕ್‌ಶನ್. ಅವರ ಈ ಸಂದೇಶವು ಮಿಂಚಿನ ಸಂಚಾರವುಂಟುಮಾಡಿತ್ತು.

    ಜಪಾನ್, ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್, ಥಾಯ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಬರ್ಮಾ, ಮಲಯಾ ಮೊದಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭಾರತೀಯರು ತಮ್ಮನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇವೆಲ್ಲದರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸುಭಾಷರಿಗೆ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದೆನಿಸಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಯಿಲ್ಲ. ಒಂದೆಡೆ ನಿಜವಾದ ರಣರಂಗ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಕೊರತೆ ಇದ್ದದ್ದು ಸಮರ್ಥ ನಾಯಕತ್ವದ್ದು ಮಾತ್ರ.

    ರಾಸ್‌ಬಿಹಾರಿ ಬೋಸರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ನಿಜವೇ. ಆದರೆ ಅವರು ಭಾರತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದಶಕಗಳೇ ಉರುಳಿದ್ದುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನಲ್ಲೂ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡು ಇರಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದುದರಿಂದ ಹೊಸಪೀಳಿಗೆಯ ತರುಣರಿಗೆ ಅವರ ಪರಿಚಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಸುಭಾಷರಾದರೆ ಹಾಗಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಕಾರ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೆ ನಾಡಿನ ತರುಣರ ಆರಾಧ್ಯರೆನಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಗಾಂಧಿಯವರ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಜಯಗಳಿಸಿದಾಗ ತೀವ್ರ ಚಿಂತನೆಯುಳ್ಳ ತರುಣರು ನಿಂತಲ್ಲೇ ಕುಣಿದಾಡಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವರು ಗೃಹಬಂಧನದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದದ್ದು, ಹಿಟ್ಲರ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿದ್ದು, ರೇಡಿಯೊಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಪ್ರಖರ ವಾಕ್‌ಪ್ರವಾಹ ಹರಿಸಿದ್ದು – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ಕುರಿತ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು-ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಲೇಹೋಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು ಕೂಡ.

    ನೇತಾಜಿ ನೇತೃತ್ವ

    ಹಾಗೆಂದು ಅವರು ಬರೀ ಖ್ಯಾತನಾಮರಷ್ಟೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ಚುರುಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದೆಡೆ ಜರ್ಮನಿ, ಜಪಾನ್, ಇಟಲಿ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ವೇಳೆಗೇ ಅವರು ಸೇನೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಲೂ ಅವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಾವ ಸುದ್ದಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸದ್ದು ಮಾಡಬಲ್ಲದೆಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಯುದ್ಧದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಮುಜುಗರ ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲಂತಹ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಸುಭಾಷರು ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕ-ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಭಾರತದ ಮುಕ್ತಿಗೆ ನೀವು ಸಹಕರಿಸದೇ ಹೋದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಂಡೊಡನೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೆರವಿತ್ತ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನೀವು ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾದೀತು, ಎಚ್ಚರ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಅವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಹತ್ತಾರು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಲಿ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಲಿ ಸುಲಭವಿರಲಿಲ್ಲ.

    ನೇತೃತ್ವವೇನೋ ವಹಿಸಬೇಕು ನಿಜ. ಆದರೆ ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಜಪಾನಿಗೆ ಹೋಗುವ ಬಗೆಯಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಅದೂ ಯುದ್ಧದ ನಟ್ಟನಡುವೆ. ಹಿಟ್ಲರ್ ಈ ಪ್ರಯಾಣದ ಬಗೆಗೆ ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಅರಿವಾಗುವಾಗ ಸುಭಾಷ್ ಬಾಬು ಚಡಪಡಿಸಿಹೋಗಿದ್ದರು. ಕೊನೆಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಆತನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಳಸಿ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪರಾರಿಯಾಗಿಯೇಬಿಟ್ಟರು! ದಿನಗಟ್ಟಲೆ ಸಬ್‌ಮೆರೀನ್‌ನೊಳಗೆ ಕುಳಿತು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕುರಿತಂತೆಯೇ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸುಭಾಷರು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದಿದ್ದ ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕನಸುಗಳಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕಿ ನೀರೆರೆದರು. ಬಹುಶಃ ಈ ಸರ್ಕಾರದ ರೂಪರೇಖೆಗಳು, ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಗಳೆಲ್ಲ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು ಆಗಲೇ ಇದ್ದಿರಬೇಕು. ಜಪಾನಿಗೆ ಬಂದೊಡನೆ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಇದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದೇ: ಸುದೀರ್ಘಕಾಲ ಲೀಗ್ ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದ ರಾಸ್‌ಬಿಹಾರಿ ಬೋಸ್‌ರವರು ತಮ್ಮ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಸುಭಾಷರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತಾರೆಯೇ? ಜಪಾನಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಕರ್ನಲ್ ಇವಾಕುರೋ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ರಾಸ್‌ಬಿಹಾರಿಯವರ ಮುಂದಿಟ್ಟಾಗ ಆತ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯೂ ಭಾರತದ ಮುಕ್ತಿಯೇ. ನನ್ನ ಕೈಲಾದ್ದಷ್ಟನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಇನ್ನೀಗ ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸರ ಸಮಯ. ಅವರು ತರುಣರು, ಉತ್ಸಾಹಿ ಕೂಡ. ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅವರೇ ಮುಂದುವರಿಸಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಿ ತಮ್ಮ ದೊಡ್ಡತನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದರು. ಸುಭಾಷರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಕಾಲ ಮಾತನಾಡಿದ ನಂತರ ರಾಸ್‌ಬಿಹಾರಿ ಬೋಸರು ಈಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿರಾಳವಾಗಿದೆ ಎಂದಿದ್ದರಂತೆ.

    ಜಪಾನಿನ ಸಾಹಚರ್ಯ

    ಸುಭಾಷರು ಬಲುಬೇಗ ಜಪಾನಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮತ್ತು ರಾಜನೇತಾರರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆದ್ದುಬಿಟ್ಟರು. ಪ್ರಧಾನಿ ಟೋಜೋ ಸುಭಾಷರ ಆಪ್ತನಾಗಿಬಿಟ್ಟ. ಅವರನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಕರೆದ ಟೋಜೋ, ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಾಧನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಮ್ಮಿಂದಾದ ನೆರವನ್ನೆಲ್ಲಾ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಈಗ ನಡೆದಿರುವ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯ ನಮ್ಮದಾದರೆ ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಜನಾಂಗಗಳೆಲ್ಲ ಮುಕ್ತವಾಗಬಲ್ಲವು ಎಂದಿದ್ದರು. ಇದು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಗೆಲವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಸಮರ್ಥ ಸೇನೆಯಿಲ್ಲದ, ಆಳಲು ರಾಜ್ಯವಿಲ್ಲದ, ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಪಾನ್ ಈ ರೀತಿ ಗೌರವಿಸಿತ್ತು! ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷರು ಪತ್ರಕರ್ತರನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸುತ್ತಾ, ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ದೊರೆತಿರುವುದಾದರೂ ಏನು? ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅವನತಿ, ಕಡುಬಡತನ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕುಸಿತವಷ್ಟೇ. ಈ ರಾಕ್ಷಸೀ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲು ಭಾರತೀಯರು ಈಗ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಚಾರ ಏನೇ ಇರಲಿ. ಭಾರತೀಯರು ಬಯಸಿರುವುದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್-ಅಮೆರಿಕಾಗಳ ಪರಾಭವವನ್ನೇ. ನಮ್ಮ ಈ ಶತ್ರುಗಳು ಯುದ್ಧದ ಭಾಷೆ ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ನಾವೂ ಅದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಏಷ್ಯಾದ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದಾಗಿದ್ದು ಭಾರತೀಯರು ತಮ್ಮ ದೇಶದ ಆಗು-ಹೋಗುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಜಪಾನಿನೊಡನೆ ಸಹಕರಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಇದು ಆಳುವ ಧಣಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಎಚ್ಚರಿಕೆ. ಇಷ್ಟೂ ದಿನ ಭೂಗತವಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಯಾರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬೀಳದಂತಿದ್ದ ಸುಭಾಷರು ಈಗ ತಮ್ಮ ಇರುವನ್ನು ಘಂಟಾಘೋಷವಾಗಿ ಸಾರಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೂ ಕೂಡ. ಈ ಮಾತಿನ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರಲ್ಲಿ ಚಡಪಡಿಕೆ ಶುರುವಾಯ್ತು. ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಒತ್ತಡವೂ ಹೆಚ್ಚತೊಡಗಿತ್ತು. ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮುಗಿದೊಡನೆ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕೊಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕೆಂಬ ಆಗ್ರಹ ಎಲ್ಲ ಮೂಲೆಗಳಿಂದಲೂ ಕೇಳಿಬರಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನೇತಾಜಿ ಸಿಂಗಾಪೂರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸೇನೆಯ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಪ್ರಭಾವೀ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು.

    ಅನಂತರ ಅಲ್ಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಭೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಭರ್ಜರಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. ಸುದೀರ್ಘಕಾಲ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರ ಗುಲಾಮೀ ಮಾನಸಿಕತೆಗೆ ಇತಿಶ್ರೀ ಹಾಡಲು ಸಾಧಾರಣರಾದವರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸುಭಾಷರು ತಮ್ಮ ವರ್ಚಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಖರ ವಕ್ತೃತ್ವದಿಂದಲೂ ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಸತ್ತುಬಿದ್ದ ಹಾವನ್ನು ಕಂಡಾಗಲೂ ಹೆದರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಹಾವು ಏನೂ ಮಾಡಲಾರದು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಈಗ ಸತ್ತು ಬಿದ್ದಿರುವ ಹಾವಷ್ಟೇ. ನಿಮ್ಮ ದೇಶವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೊಣೆ ಇನ್ನು ನಿಮ್ಮದೇ ಎಂಬ ಸುಭಾಷರ ಮಾತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈನಿಕನಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟದ ಕೆಚ್ಚನ್ನು ತುಂಬಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರದ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ರೆಕ್ಕೆ-ಪುಕ್ಕ ಕಟ್ಟಿದ್ದು.

    ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರ

    ಹೌದು, ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕುರಿತಂತೆ ಹೇಳುವಾಗ ಇಷ್ಟು ಪೀಠಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದೇ ಇದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಯಾರು, ಎಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ರಚಿಸಿಬಿಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಗೌರವವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ವೇಳೆಗೆ ಮೌಲ್ವಿ ಬರ್ಖತುಲ್ಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ರಾಜಾ ಮಹೇಂದ್ರ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿಂಗ್ ಸೇರಿ ಈ ರೀತಿಯ ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪೂರ್ವತಯಾರಿ ಸಾಕಷ್ಟಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.

    ಆದರೆ ಸುಭಾಷರು ಹಾಗಲ್ಲ. ಅವರು ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಸೇನೆಯೊಂದನ್ನು ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳನ್ನು ಅವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಂಡೊಡನೆ ನವನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯಗಳ ಆದ್ಯತೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಒಂದೇ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಹೇಗೋ ಸರ್ಕಾರವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿ ಉಳಿದದ್ದನ್ನು ಆಮೇಲೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರಾಯ್ತು ಎಂಬ ಉಡಾಫೆ ಭಾವನೆ ಅವರಿಗೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಈ ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರವು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಾಕಿಕೊಂಡ ಬರ್ಮಾದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರ ಮನಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಅನುಮತಿ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಿಂಗಾಪೂರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಜಪಾನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪೂರ್ಣಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯಲು ಅವರು ಮರೆಯಲಿಲ್ಲ.

    ಸಾಕಾರಗೊಂಡ ಕನಸು

    ಸಿಂಗಾಪೂರದಲ್ಲೇ ೧೯೪೩ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೧ರಂದು ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರ ಆಜಿ ಹುಕುಮತ್-ಎ-ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ತಾವೇ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಅಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪರಮಾದ್ಭುತ. ಸಿಂಗಾಪುರದ ಕ್ಯಾಥೆ ಸಿನೆಮಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆ ಸಮಾರಂಭ ಭವ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇಡಿಯ ಕಟ್ಟಡ ನವವಧುವಿನಂತೆ ಸಿಂಗಾರಗೊಂಡಿತ್ತು. ಘೋಷಣಾ ಫಲಕಗಳು, ಭಿತ್ತಿಪತ್ರಗಳು ಈ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಮೂಲೆ-ಮೂಲೆಗೆ ಮುಟ್ಟಿಸಿದ್ದವು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭಾರತೀಯರು ಸಿನೆಮಾ ಮಂದಿರದೆಡೆಗೆ ಸಾಗರದೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿದುಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಯಾಗಲಿರುವ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿದೇಶಿ ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕರು ಕಾದು ನಿಂತಿದ್ದರು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸುಮಾರು ಮೂರೂಮುಕ್ಕಾಲಿಗೆ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕ ವೇಷದ ನೇತಾಜಿ ಸಿನೆಮಾ ಮಂದಿರದ ಮುಂದೆಯೇ ಕೆಳಗಿಳಿದರು. ಅವರ ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸಂಪುಟದ ಇತರೆ ಸದಸ್ಯರು, ಆಚೀಚೆ ಅಂಗರಕ್ಷಕರು. ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗೆ ವೇದಿಕೆ ಏರಿದ ನೇತಾಜಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರಿಗೂ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಬೋಧಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶೀ ಖಾತೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಬಳಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಕರ್ನಲ್ ಚಟರ್ಜಿ, ಕರ್ನಲ್ ಭೋಂಸ್ಲೆ, ಕರ್ನಲ್ ಭಗತ್ ಮುಂತಾದವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹಂಚಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನೇತಾಜಿ ನಾನು ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್, ಹಿಂದುಸ್ತಾನದ ಜನತೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುವುದೇನೆಂದರೆ ನನ್ನ ಕೊನೆಯುಸಿರಿನವರೆಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ ಎಂದಿದ್ದರು. ಆನಂತರ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ ನೇತಾಜಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗಳಿಕೆಗಾಗಿ ನಡೆದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ವಿವರಿಸಿದರು. ಗಾಂಧಿಯವರ ಸಾಹಸವನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಮರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ೨೦ ಲಕ್ಷ ಭಾರತೀಯರು ಸಂಘಟಿತರಾಗಿ ಚಲೋ ದಿಲ್ಲಿ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡನ್ನೂ ಅದರ ಕೂಟ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನೂ ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಲು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರ ಕಟಿಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಘೋಷಿಸುವಾಗ ಜನರ ಮೈಮೇಲೆ ಮುಳ್ಳುಗಳೆದ್ದಿರಲು ಸಾಕು!

    ಸುಭಾಷರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಜಪಾನಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕೈಗೊಂಬೆಯಾಗುವ ಲಕ್ಷಣವನ್ನೇ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮನೋವೃತ್ತಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಜಪಾನಿನ ಪ್ರಮುಖರಿಗೂ ಕಿರಿಕಿರಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸುಭಾಷರಲ್ಲಿದ್ದ ಉತ್ಕಟೇಚ್ಛೆ ಜಪಾನಿಗರ ಮನಮುಟ್ಟದಿರಲಿಲ್ಲ. ಸುಭಾಷರು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದ್ದರೆಂದರೆ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಡಮಾನ್ ಮುಂತಾದ ಒಂದೊಂದೇ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಶವಾದಂತೆಲ್ಲ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಮಿಷನರ್‌ಗಳ ನೇಮಕ, ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರೀ ಖಾತೆಗಳ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮಮಟ್ಟದವರೆಗಿನ ಆಡಳಿತದ ಕಲ್ಪನೆಯ ನೀಲನಕ್ಷೆ ರೂಪಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು! ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಹೊಸ ಕರೆನ್ಸಿ, ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಡೆಸತೊಡಗಿದರು. ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಕಡೆಯಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿದ್ದ ಐಎನ್‌ಎ ವೀರರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಸ್ತರಗಳ ಮೆಡಲ್ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಂದರೆ ಸುಭಾಷ್‌ಬಾಬು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡೇ ಕಾರ್ಯರಂಗಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದ್ದರು.

    ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತೆ

    ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಎರಡೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಜಪಾನ್ ಅಧಿಕೃತ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಅದರ ಹಿಂದು-ಹಿಂದೆಯೇ ಜರ್ಮನಿ, ಇಟಲಿ, ಬರ್ಮಾ, ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ಗಳಾದಿಯಾಗಿ ಎಂಟುಹತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಈ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದವು. ಹೀಗೆ ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಲ್ಲ ಮಾನ್ಯಮಾಡಿದ ಸರ್ಕಾರವಾದುದರಿಂದಲೇ ಅವರನ್ನು ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ ಎಂದಾಗ ಯಾರೂ ವಿರೋಧಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ.

    ನೇತಾಜಿಯವರ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ಅನೇಕರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಚಲನವುಂಟುಮಾಡಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೇತಾಜಿಯವರನ್ನು ಜಪಾನಿನ ಏಜೆಂಟ್ ಎಂದು ಹೀಯಾಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವರಿಗೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಇರುಸು-ಮುರುಸು ಉಂಟುಮಾಡಿತ್ತು. ನೇತಾಜಿ ಮಾತ್ರ ಬಂಡೆಯಂತೆ ಅಚಲವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರೀಗ ಹೊರದೇಶಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯರ ಪಾಲಿನ ಕಣ್ಮಣಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಂತೂ ಅವರೇ ಮನೆಮಾತು. ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರದ್ದೇ ಚರ್ಚೆ. ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸುಭಾಷರಿಗೆ ಸಹಕಾರ ಕೊಡಲು ಮುಂದೆ ಧಾವಿಸಿದ್ದು ನಿಜವಾದರೂ ಸುಭಾಷರು ಮಾತ್ರ ಸರ್ಕಾರ ನಡೆಸಲು ಬೇಕಾದ ಹಣವನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಭಾರತೀಯರಿಂದಲೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಪಣತೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ವೆಚ್ಚ ಏರುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದ, ಸೇನೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟೂ ಭರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತಿತ್ತು ನಿಜ. ಬರುಬರುತ್ತಾ ತೊಂದರೆಯಾಗಲಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಸಿರಿವಂತ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಧಮಕಿ ಹಾಕಿಯಾದರೂ ಹಣ ವಸೂಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಸುಭಾಷರು. ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮಾಡಿದ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟ ಸಾಲವೆಂದು ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿದ ಅವರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ನುಡಿಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದಂಥದ್ದು! ಮುಂದೆ ಸುಭಾಷರು ಅಂಡಮಾನ್, ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಜಪಾನಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ತಮ್ಮ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ತಾವೇ ಖುದ್ದು ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟು ಭಾರತದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡಿಸಿ ಹೆಮ್ಮೆ ತಾಳಿ ಬಂದಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಮಿಯ ಪಡೆಯನ್ನು ಮುನ್ನುಗ್ಗಿಸಿ ಇಂಫಾಲಾದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಹೊಡೆತ ಕೊಟ್ಟು ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗಲೂ ಅವರು ಖಡಕ್ಕಾಗಿಯೇ ವರ್ತಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಉಂಟಾಗದೇ ಹೋಗಿದ್ದರೆ ಭಾರತವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬಡಿದೇ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಸುಭಾಷ್‌ಬಾಬು ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಂದು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗುವುದು ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ನಾನು ಭಾರತದ ಸೇವಕನಷ್ಟೆ. ಭಾರತೀಯರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ನಾಯಕನೇ ಪ್ರಧಾನಿ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು ಅವರು. ಅಂತಹ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ರತ್ನ ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರವಾಗಿಯೇ ಹೋಯ್ತು. ಹೌದು, ನಷ್ಟ ನಮ್ಮದೇ!

    ಗಡಿಯಾಚೆ ಜನ್ಮತಳೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ

೧೯೪೭-೪೮ ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮೊದಲ ಯುದ್ಧ
೧೯೪೭-೪೮ ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮೊದಲ ಯುದ್ಧ

ದಿನಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಯುದ್ಧವು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ವಿಜಯಿಗಳಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗಿದವು. ವಿಜಯವೇನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಸವಾಲೇ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕದನದಲ್ಲೂ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟೇ ಹೋರಾಡಬೇಕು. ಕೆಲವು ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತದ್ದೂ ಉಂಟು, ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಬೇಕಾದ...

‘ಸ್ವರಾಜ್ ಗಿಂತ ಖಿಲಾಫತೇ ಮುಖ್ಯ’ (ಮೋಪ್ಲಾ ದಂಗೆ೨)
‘ಸ್ವರಾಜ್ ಗಿಂತ ಖಿಲಾಫತೇ ಮುಖ್ಯ’ (ಮೋಪ್ಲಾ ದಂಗೆ೨)

ಹಿಂದುಗಳು ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬೇಕು. ಅದನ್ನು ವೈಸರಾಯ್‌ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಆತ ಒಪ್ಪದಿದ್ದರೆ ಜೆಹಾದ್ ನಡೆಯುತ್ತದೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಹಿಂದುಗಳ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮೌಲ್ವಿ ಅಬ್ದುಲ್ ಬಾರಿ ಅವರು ಶೇಕ್–ಉಲ್–ಇಸ್ಲಾಂ ಎನ್ನುವ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಫತ್ವಾ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಮೂಲತಃ...

ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ
ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ

ಕೆಲವರು ಪರಿಸರದಿಂದಲೋ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೋ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಎನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕಳೆದ ಎಂದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುಭಾಗದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ವಿಶೇಷ ಮೊನಚನ್ನೂ ನಾವೀನ್ಯವನ್ನೂ ತುಂಬಿದವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿಯೂ ಗಣ್ಯತೆ...

ಸ್ಪರ್ಶವೆಲ್ಲವೂ  ಹೂವಾಗಬಾರದೇ...
ಸ್ಪರ್ಶವೆಲ್ಲವೂ ಹೂವಾಗಬಾರದೇ…

ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಗತಿಗಳ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲು ಮಕ್ಕಳ ಸ್ವತ್ತಾಗಿದೆ. ಕೊಂಚ ಮೈಮರೆತರೂ, ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಗಮನ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಅವರ ಬಾಲ್ಯವೂ ಕೌಮಾರ್ಯವೂ ಹೇಳಹೆಸರಿಲ್ಲದಂತೆ ಕಳೆದುಹೋಗುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾವಿದ್ದೇವೆ. ಇನ್ನು, ಅಪ್ಪ–ಅಮ್ಮ ಇಬ್ಬರೂ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ತೆರಳಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗುವೊಂದೇ ಉಳಿದರಂತೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಾದೀತು...

ಗಡಿಯಾಚೆ ಜನ್ಮತಳೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ
ಗಡಿಯಾಚೆ ಜನ್ಮತಳೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ

ಭಾರತ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮುನ್ನವೇ (೨೧–೧೦–೧೯೪೩) ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಯಂತೆ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿದವರು ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸರು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬರುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ ಮತ್ತು ಈ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಂಗಿನಡಿಯಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದಲ್ಲ; ಇದರ ಅಧಿಕೃತ ವಾರಸುದಾರರು ಭಾರತೀಯರೇ – ಎಂಬುದನ್ನು ಶತ–ಪ್ರತಿಶತ...

೧೯೪೭-೪೮ ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮೊದಲ ಯುದ್ಧ
೧೯೪೭-೪೮ ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮೊದಲ ಯುದ್ಧ

ದಿನಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಯುದ್ಧವು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ವಿಜಯಿಗಳಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗಿದವು. ವಿಜಯವೇನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಸವಾಲೇ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕದನದಲ್ಲೂ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟೇ ಹೋರಾಡಬೇಕು. ಕೆಲವು ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತದ್ದೂ ಉಂಟು, ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಬೇಕಾದ...

‘ಸ್ವರಾಜ್ ಗಿಂತ ಖಿಲಾಫತೇ ಮುಖ್ಯ’ (ಮೋಪ್ಲಾ ದಂಗೆ೨)
‘ಸ್ವರಾಜ್ ಗಿಂತ ಖಿಲಾಫತೇ ಮುಖ್ಯ’ (ಮೋಪ್ಲಾ ದಂಗೆ೨)

ಹಿಂದುಗಳು ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬೇಕು. ಅದನ್ನು ವೈಸರಾಯ್‌ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಆತ ಒಪ್ಪದಿದ್ದರೆ ಜೆಹಾದ್ ನಡೆಯುತ್ತದೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಹಿಂದುಗಳ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮೌಲ್ವಿ ಅಬ್ದುಲ್ ಬಾರಿ ಅವರು ಶೇಕ್–ಉಲ್–ಇಸ್ಲಾಂ ಎನ್ನುವ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಫತ್ವಾ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಮೂಲತಃ...

ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ
ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ

ಕೆಲವರು ಪರಿಸರದಿಂದಲೋ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೋ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಎನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕಳೆದ ಎಂದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುಭಾಗದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ವಿಶೇಷ ಮೊನಚನ್ನೂ ನಾವೀನ್ಯವನ್ನೂ ತುಂಬಿದವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿಯೂ ಗಣ್ಯತೆ...

ಸ್ಪರ್ಶವೆಲ್ಲವೂ  ಹೂವಾಗಬಾರದೇ...
ಸ್ಪರ್ಶವೆಲ್ಲವೂ ಹೂವಾಗಬಾರದೇ…

ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಗತಿಗಳ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲು ಮಕ್ಕಳ ಸ್ವತ್ತಾಗಿದೆ. ಕೊಂಚ ಮೈಮರೆತರೂ, ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಗಮನ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಅವರ ಬಾಲ್ಯವೂ ಕೌಮಾರ್ಯವೂ ಹೇಳಹೆಸರಿಲ್ಲದಂತೆ ಕಳೆದುಹೋಗುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾವಿದ್ದೇವೆ. ಇನ್ನು, ಅಪ್ಪ–ಅಮ್ಮ ಇಬ್ಬರೂ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ತೆರಳಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗುವೊಂದೇ ಉಳಿದರಂತೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಾದೀತು...

ಗಡಿಯಾಚೆ ಜನ್ಮತಳೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ
ಗಡಿಯಾಚೆ ಜನ್ಮತಳೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ

ಭಾರತ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮುನ್ನವೇ (೨೧–೧೦–೧೯೪೩) ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಯಂತೆ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿದವರು ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸರು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬರುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ ಮತ್ತು ಈ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಂಗಿನಡಿಯಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದಲ್ಲ; ಇದರ ಅಧಿಕೃತ ವಾರಸುದಾರರು ಭಾರತೀಯರೇ – ಎಂಬುದನ್ನು ಶತ–ಪ್ರತಿಶತ...

ಇತಿಹಾಸ
ಇತಿಹಾಸ

ಇತಿಹಾಸಗಳ ಪ್ರತಿಸೃಷ್ಟಿಸೋಣ ಕಟ್ಟಳೆಗಳ ಒಡೆದು ದಾಸ್ಯವನು ಕಿತ್ತುಹಾಕೋಣ. ಮಲಗಿರಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸೆರೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ. ನೋಡಲಿ ಜಗವು ನಮ್ಮ ಈ ಕಾರ್ಯವ ಬರೆದಿಡಲಿ ಹೋರಾಟದ ಕೆಚ್ಚೆದೆಯ ಕಾಯಕವ. ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಬಂಧಿಸಿದ ಶೃಂಖಲೆಗಳ ಕಡಿದುಹಾಕೋಣ ಜಗದ ಇರುವಿಕೆಗೆ ಹೊಸ ಸೃಷ್ಟಿ...

ನಿಜವಾದ ಸುಳ್ಳು
ನಿಜವಾದ ಸುಳ್ಳು

ಇಷ್ಟು ದಿನ ಹೌದಾಗಿದ್ದು, ಇಂದು ಅಲ್ಲವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲವೆನ್ನುವುದು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾವುದೊ ಭಯ, ಚಿಂತೆಗಳ ಸುಳಿ ಇಲ್ಲದ್ದು ಇದೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆಗಳ ಬಿರುಗಾಳಿ. ಎಲ್ಲಾ ಬರೆ ಭ್ರಮೆ ನೀನೆಣಿಸಿದಂತೆ ಏನು ಇಲ್ಲ ಹಿರಿಯರ ವಚನ ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಈ ತನು ರೋಗ ನಿರೋಗಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನ...

ಅಮ್ಮ...
ಅಮ್ಮ…

ಹೇಗೆ ಮರೆಯಲಿ ಮಧುರ ನವಮಾಸ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲಿ ಆ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ವಾಸ | ನನಗೆಲ್ಲಿಹ ಅರಿವು ಆಗ ಹೊರಲೋಕದ ಬಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದೆ, ಆಕೆ ಬಯಸಿದ್ದು ಜೀವನದಿ ನನ್ನ ಏಳ್ಗೆ || ನನಗಾದರೋ ಹೊರ ಲೋಕವೇನೆಂಬ ಹೆದರಿಕೆ ಆಕೆಗೋ ನನ್ನ ಎತ್ತಿ ಮುದ್ದಾಡುವ ಬಯಕೆ|...

ಮಾನವ ಜನ್ಮ
ಮಾನವ ಜನ್ಮ

ಮಾನವ ಜನ್ಮ ಕೊಟ್ಟಿಹನು ದೇವರು ಎಲ್ಲವನ್ನು ತೊರೆ ನೀನು ಬೇಕುಗಳನ್ನು ಕಂಗಾಲಾಗಿಹನು ಪರಮಾತ್ಮ ಈತ ತಾನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಜೀವಿಯೆಂದು? ಇದ್ದಿದುರಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವ ಮರೆತು, ಆಸೆಯಲಿ ದುಃಖಗಳ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಪರಂಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿ ಹಿಡಿದಿಹನು ನಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಮಣಿ ದೀಪವನ್ನು ಪರರಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವನು ತೋರ್‌ಬೆರಳ...

ಉತ್ತರ ಕುಮಾರ
ಉತ್ತರ ಕುಮಾರ

ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಕ್ರಮಶಿಕ್ಷಣ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಎಲ್ಲ ನನಗಾಗಿತ್ತು. ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಯೋಧನೂ ಆಗುತ್ತಿದ್ದೆನೋ ಏನೋ, ನನ್ನ ಅಣ್ಣಂದಿರಂತೆ. ಎಷ್ಟು ಕಲಿತರೇನು, ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಸಂದರ್ಭ ಬರಬೇಕಲ್ಲ? ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಹಾಗೊಂದು ಸಂದರ್ಭ ಒದಗಿ ಬರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾನು ಕಲಿತದ್ದೆಲ್ಲ...

ಉತ್ಥಾನ - ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ

`ಉತ್ಥಾನ’ : ೧೯೬೫ರಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವ ಕನ್ನಡದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸದಭಿರುಚಿಯ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ. ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸರಣ ಇರುವ ಸಂಚಿಕೆಯು ಈಗ ಕ್ರೌನ್‌ ಚತುರ್ದಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ೧೧೨ ವರ್ಣಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಲೇಖನ, ನುಡಿಚಿತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಸಂಚಿಕೆಯ ಬೆ ಲೆ ೨೦ ರೂ.

Utthana
Kannada Monthly Magazine ​
Utthana Trust
Keshavashilpa, Kempegowda Nagara
Bengaluru - 560019
Karnataka State , INDIA

Phone : 080-26612732
Email : utthana1965@gmail.com

ಉತ್ಥಾನದ ಹೊಸ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಈಮೈಲ್‌ ಅಂಚೆಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಿರಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಕ್ಕೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಚಂದಾದಾರರಾಗಿ