ದೀಪ್ತಿ

ದೋಷೇಭ್ಯೋ ನೈವ ಭೇತವ್ಯಂ ದೃಢಾ ಚೇದ್ಭಕ್ತಿರಚ್ಯುತೇ | ತಿಮಿರೇಭ್ಯೋ ನ ಹಿ ಭಯಂ ದೀಪಶ್ಚೇಲ್ಲಭ್ಯತೇ ಮಹಾನ್ || – ವಿಶ್ವಗುಣಾದರ್ಶ, ೧೪೯ “ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ಭಕ್ತಿಯಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ದೋಷಗಳಿಂದಲೂ ನ್ಯೂನತೆಗಳಿಂದಲೂ ಹೆದರಬೇಕಾದ್ದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ದೀಪದ ಆಸರೆ ಇದ್ದರೆ ಕತ್ತಲೆಗೇಕೆ ಭಯಪಡಬೇಕು?” ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ದುಃಖಗಳನ್ನೂ ‘ತಿಮಿರವನ್ನೂ (ಎಂದರೆ ಬಾಹ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ಅಂಧಕಾರವನ್ನೂ) ನಿವಾರಿಸಬಲ್ಲದ್ದು, ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲದ್ದು ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿ ಎಂಬ ಅಸ್ತ್ರ. ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಕ್ಲೇಶಗಳೂ ಹಲವಾದರೂ, ಪರಿಹಾರ ಒಂದೇ! ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಿಟ್ಟ ಒಂದು ಹಣತೆ ಇಡೀ ಕೋಣೆಯ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು […]

ತ್ಯಕ್ತವ್ಯೋ ಮಮಕಾರಸ್ತ್ಯಕ್ತುಂ ಯದಿ ಶಕ್ಯತೇ ನಾಸೌ | ಕರ್ತವ್ಯೋ ಮಮಕಾರಃ ಕಿಂ ತು ಸ ಸರ್ವತ್ರ ಕರ್ತವ್ಯಃ || – ಅಪ್ಪಯ್ಯ ದೀಕ್ಷಿತ “ನಾನು-ನನ್ನದು ಎಂಬ ಮಮಕಾರವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕೆಂಬುದು ಸರಿಯೆ; ಆದರೆ ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಮಕಾರವನ್ನು ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದೇ ಭಾವಿಸೋಣ; ಆದರೆ ಈ ಮಮಕಾರವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಎಲ್ಲರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಆಚರಿಸೋಣ. ಇದು ತಾರಕವಾಗುತ್ತದೆ.” ತೆಲುಗಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ ಉಷಶ್ರೀ ವಿಜಯವಾಡ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಮೂನೆಯ ಪಾಲಿಶ್ ಮಾಡಿದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ಕೆಲವು […]

ಪ್ರಶಮಶ್ಚ ಕ್ಷಮಾ ಚೈವ ಆರ್ಜವಂ ಪ್ರಿಯವಾದಿತಾ | ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯಫಲಾ ಹ್ಯೇತೇ ನಿರ್ಗುಣೇಷು ಸತಾಂ ಗುಣಾಃ || – ರಾಮಾಯಣ “ಉದ್ವೇಗಗೊಳ್ಳದಿರುವುದು, ಕ್ಷಮೆ, ನೇರ ನಡೆ, ಹಿತವೆನಿಸುವ ಸೌಮ್ಯ ಮಾತು – ಸಜ್ಜನರ ಈ ವರ್ತನೆಗಳು ಗುಣಹೀನರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕಗಳಾಗುತ್ತವೆ.” ಈಚಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಅಪವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದಿರುವ ಒಂದು ಶಬ್ದ ‘ಅಹಿಂಸೆ’. ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಸಶಕ್ತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೂಡದು ಎಂಬ ಅಶಾಸ್ತ್ರೀಯವೂ ಅವ್ಯವಹರ‍್ಯವೂ ಆದ ಮಂಡನೆ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಬಗೆಬಗೆಯ ಆಭಾಸಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಪೌರ್ವಾಪರ್ಯವನ್ನು […]

ಗುಣಾನಾಂ ವಾ ವಿಶಾಲಾನಾಂ ಸತ್ಕಾರಾಣಾಂ ಚ ನಿತ್ಯಶಃ | ಕರ್ತಾರಃ ಸುಲಭಾ ಲೋಕೇ ವಿಜ್ಞಾತಾರಸ್ತು ದುರ್ಲಭಾಃ || – ಭಾಸ : ಸ್ವಪ್ನವಾಸವದತ್ತ “ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರೂ ಸದಾ ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸ್ವಭಾವದವರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹುಡುಕಿದರೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಯಾರು. ಆದರೆ ಅನ್ಯರ ಒಳ್ಳೆಯತನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅಭಿನಂದಿಸುವುದರಲ್ಲಿ, ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾದ ಉತ್ಸಾಹ ತೋರುವವರು ಕಡಮೆ.” ಸುಸಂಸ್ಕೃತರ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಜ್ಞತಾಭಾವಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ದೆಹಲಿಗೆ ಅನತಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಾರವಲ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮ. ಅಲ್ಲೊಂದು ಬಾವಿ ಇದೆ. […]

ನಿಷೇವತೇ ಪ್ರಶಸ್ತಾನಿ ನಿಂದಿತಾನಿ ನ ಸೇವತೇ | ಅನಾಸ್ತಿಕಃ ಶ್ರದ್ದಧಾನ ಏತತ್ ಪಂಡಿತಲಕ್ಷಣಮ್ ||  – ಮಹಾಭಾರತ, ಉದ್ಯೋಗಪರ್ವ “ಯಾರು ಸದಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುತ್ತಾನೋ, ಯಾರು ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತಾನೋ, ಯಾರು ಆಸ್ತಿಕನೂ ಶ್ರದ್ಧಾವಂತನೂ ಆಗಿರುತ್ತಾನೋ ಅವನು ಪಂಡಿತನೆನಿಸುತ್ತಾನೆ.” ಪಂಡಿತನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಹೊರಟ ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಜ್ಞಾನಸಂಗ್ರಹ ಶಾಸ್ತ್ರ ಜ್ಞಾನಾದಿಗಳಿಂದ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿದು ಅಂತರಂಗಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷಿಸಿ ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದ ಆ್ಯಂಡ್ರೂ ಜಾನ್ಸನನನ್ನು ಮಿತ್ರನೊಬ್ಬನು “ಮೂರ್ಖನು ಯಾರು, […]

ನೈವಾರ್ಥೇನ ನ ಕಾಮೇನ ವಿಕ್ರಮೇಣ ನ ಚಾಜ್ಞಯಾ | ಶಕ್ಯಾ ದೈವಗತಿರ್ಲೋಕೇ ನಿವರ್ತಯಿತುಮುದ್ಯತಾ || – ಸುಭಾಷಿತಸುಧಾನಿಧಿ “ಹಣದಿಂದಾಗಲಿ ಕಾಮದಿಂದಾಗಲಿ ಶೌರ್ಯಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದಾಗಲಿ ಆಧಿಕಾರಿಕವಾಗಿ ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಡುವುದರಿಂದಾಗಲಿ – ಈ ಯಾವುದೇ ಮಾನವಾಧೀನ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದಲೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸರ್ವನಿಯಾಮಕವಾಗಿರುವ ದೈವಗತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.” ಮನುಷ್ಯಪ್ರಯಾಸಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಫಲಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ವಿಫಲಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಶಕ್ತಿ ದೈವಗತಿ. ಇದನ್ನು ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ – ಎಂದು ಮನುಷ್ಯನು ಭಾವಿಸುವುದು ಭ್ರಾಮಕವಷ್ಟೆ. ವಿಧಿಯು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದ್ದರಷ್ಟೆ ಮನುಷ್ಯನು ನಾನು ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಮೆರೆಯಬಹುದು. ದೈವದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ […]

ಸುಜನೋ ನ ಯಾತಿ ವೈರಂ ಪರಹಿತಬುದ್ಧಿರ್ವಿನಾಶಕಾಲೇಽಪಿ | ಛೇದೇಽಪಿ ಚಂದನತರುಃ ಸುರಭಯತಿ ಮುಖಂ ಕುಠಾರಸ್ಯ ||  – ಸುಭಾಷಿತಸುಧಾನಿಧಿ “ಉಳಿದ ಲೋಕಕ್ಕೆಲ್ಲ ಸದಾ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಲೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡವನು ತನಗೆ ವಿಪತ್ತು ಎರಗಿದಾಗಲೂ ದ್ವೇಷಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಗಂಧದ ಮರವನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿದಾಗಲೂ ಅದು ಆ ಕೊಡಲಿಯ ಬಾಯನ್ನು ಸುಗಂಧಮಯ ಮಾಡದಿರುವುದಿಲ್ಲ.” ದೇಶಾಟನ ಮಾಡಬಯಸಿದ್ದ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಬುದ್ಧನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲೆಳಸಿದಾಗ ನಡೆದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಇದು: “ಯಾರಾದರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದರೆ ನಿನಗೆ ಏನನ್ನಿಸುತ್ತದೆ?” “ಅವರು ಬರಿಯ ಬೈಗುಳ ಬೈದರು, ಹೊಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು […]

ಅನಾಗತವಿಧಾತಾ ಚ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಮತಿಸ್ತಥಾ | ದ್ವಾವೇತೌ ಸುಖಮೇಧೇತೇ ಯದ್ಭವಿಷ್ಯೋ ವಿನಶ್ಯತಿ ||                                – ಪಂಚತಂತ್ರ “ಯಾವುದೋ ವಿಪತ್ತು ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಪೂರ್ವಾಲೋಚನೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತೋರುವವನು, ಬಂದೊದಗಿದ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ತೊಡಗಿಸುವವನು – ಇವರಿಬ್ಬರೂ ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳದೆ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಲ್ಲದೆ ಏನಾದರಾಗಲಿ ಎಂದು ಅಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದಿರುವವನು ವಿನಾಶ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.” ಬುದ್ಧಿಕೌಶಲದ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕರವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಾನಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ – ಎಂಬುದು ಮೇಲಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧೋಕ್ತಿಯ ಆಶಯ. ಮೇಲೆ ವಿವೃತವಾದ ಎರಡು […]

ಗತಾರ್ಥಾನ್ನಾನುಶೋಚಂತಿ ನಾರ್ಥಯಂತೇ ಮನೋರಥಾನ್ | ವರ್ತಮಾನೇನ ವರ್ತಂತೇ ತೇನ ಮೇ ಪಾಂಡವಾಃ ಪ್ರಿಯಾಃ || “ಆಗಿಹೋದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಮರುಗುತ್ತ ಕೂಡುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವಾವುದೋ ಹೊಸ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಚಪಲಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದು ತಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಒದಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ತೃಪ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಪಾಂಡವರು ನನಗೆ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ) ಪ್ರಿಯರು.” ಆಗಿಹೋದದ್ದನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತ ಶೋಕಿಸಬಾರದು ಎಂಬುದರ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತುಬಿಡಬೇಕೆಂದಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆದುಹೋಗುವ ಘಟನೆಗಳ ನೆನಪು ನಮ್ಮನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕಾಡಿ ಅಸ್ವಸ್ಥರನ್ನಾಗಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡದೆ ಮನಸ್ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು […]

ಗುಣದೋಷೌ ಬುಧೋ ಗೃಹ್ಣನ್ನಿಂದುಕ್ಷ್ವೇಡಾವಿವೇಶ್ವರಃ| ಶಿರಸಾ ಶ್ಲಾಘತೇ ಪೂರ್ವಂ ಪರಂ ಕಂಠೇ ನಿಯಚ್ಛತಿ||                              – ಕುವಲಯಾನಂದ “ಚಂದ್ರನನ್ನೂ ವಿಷಗಳನ್ನೂ ಎರಡನ್ನೂ ಈಶ್ವರನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನಷ್ಟೆ. ಹಾಗೆಯೆ ವಿವೇಕಜ್ಞನಾದವನು ಇತರರ ಗುಣಗಳು, ದೋಷಗಳು ಎರಡನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನದನ್ನು ಆದರಿಸಿ ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಕಂಠದಲ್ಲಿಯೆ ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ.” ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದ ಏಬ್ರಹಂ ಲಿಂಕನನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಸಂಗ ಒಂದಿದೆ. ಲಿಂಕನನು ತನ್ನ ಸರ್ಕಾರದ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ಒಬ್ಬಾತನನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ. ಆತನಾದರೋ ಉದ್ಧಟ ಸ್ವಭಾವದವನೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ. ಲಿಂಕನನನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿಯೂ ಪದೇಪದೇ ನಿಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದ. […]